Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-2-138 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-52/1051-389
Karar Tarihi : 5.8.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : İbrahim AYDEMİR, Ayşe Özlem UZUN
C. BAŞVURUDA : - Mehmet KOYUNCU
BULUNAN Yenikent Mah. 46. Sk. No:8 Söke/Aydın
- Nuri DURSUN
Değirmen Oluğu Köyü Eleşkirt/Ağrı 20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN :
- Türk Traktör ve Ziraat Makineleri A.Ş.
Güvercin Yolu No: 111-112 Gazi, 06650/Ankara
E. DOSYA KONUSU: Türk Traktör ve Ziraat Makineleri A.Ş. (Türk Traktör)’nin
New Holland marka traktörlerin bayileri tarafından pasif satışını engellemek
suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Mehmet KOYUNCU tarafından gönderdiği şikayet
dilekçesinde özetle; Ziraat Bankası kredisi kullanarak kendi arazisinde kullanmak 30
üzere New Holland marka 95 TD (4X4) model bir traktör almaya karar verdiğini,
ikamet ettiği Söke/Aydın ilçesinde ilgili bayiye gittiğini ve traktörün fiyatının en son
82.500 TL olduğunu öğrendiğini, aynı firmanın diğer bayilerini araştırdığında 70.000
TL ile 75.000 TL fiyat aldığını, 70.000 TL fiyat teklif eden bayiye müracaat ettiğini,
bayinin kendisine nerede oturduğunu sorduğunu, ikamet adresini öğrendiğinde ise
üretici firmanın bölgesel bazda hangi bayi varsa oradan satış yapılacağını bildirdiğini
ve dolayısıyla satmayı istediği halde kendisine bu bayiden satış yapılamayacağını
ifade ettiğini, bunun üzerine Söke bayisine geldiklerinde ise aynı şeyin farklı ifadelerle
kendisine söylendiğini, bu traktörü almak istediği takdirde ancak kendilerinden
alabileceğini, başka bayilerden Ziraat Bankası kredisi kullanarak traktör 40
alamayacağını ve fiyatın 82.500 TL olduğunu belirttiklerini, kendisinin 10-12 bin TL
fazladan para ödemeye mecbur bırakıldığını belirterek şikayete konu hususların 4054
sayılı Kanun çerçevesinde incelenmesini talep etmektedir.
10-52/1051-389
2
Öte yandan, Nuri DURSUN tarafından önce Tarım Bakanlığı’na, oradan Sanayi ve
Ticaret Bakanlığı’na ve Kurumumuza gönderilen şikayet dilekçesinde ise özetle New
Holland marka traktörlerin Ağrı ve Diyarbakır illerindeki fiyatları arasında 10.000-
15.000 TL fark olduğu ve iller arasında uygulanan pasif satış yasaklamasının
kaldırılmasını talep ettikleri ifade edilmektedir. 50
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.4.2010/3489 ve 14.5.2010/3905 tarih
ve sayı ile intikal eden başvurular üzerine hazırlanan 2.6.2010 tarih ve 2010-2-138/İİ-
10-151.İA sayılı İlk İnceleme Raporu 17.9.2010 tarih ve REK.0.06.00.00-110/289
sayılı Başkanlık Önergesi ile 10.6.2010 tarih ve 10-42 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek, şikâyet konusu iddialar ile ilgili olarak Türk Traktör ve Ziraat Makineleri
A.Ş. hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 30.7.2010 tarih ve 2010-2-138/ÖA-10-
151.İA sayılı Önaraştırma Raporu, 3.8.2010 tarih ve REK.0.06.00.00-110/367 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 10-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır. 60
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Türk Traktör hakkındaki bayilerin
pasif satışının engellendiği iddialarını destekleyecek yeterli bulgu bulunmadığı ve bu
nedenle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Şikayet Edilen: Türk Traktör
Türk Traktör, Koç Holding A.Ş. (Koç Holding) ile CNH Global’in ortak girişimidir.
Şirket ilk olarak 1954 yılında MKE, TZDK, Ziraat Bankası, Tariş, Çukobirlik,
Minneapolis-Moline arasında yapılan bir ön protokol ile Ankara’da kurulmuş olup 8
Mart 1955 tarihinde Türkiye’nin ilk traktörünü üretmiştir. Türk Traktör, CNH’den aldığı 70
know how ile New Holland ve Case markalarının üretimini, aynı zamanda, Case IH
ve New Holland markalı zirai makine ve ekipmanların ithalatçılığını ve dağıtıcılığını
yapmaktadır. Şirketin ortaklık yapısı aşağıdaki tabloda sunulmaktadır.
Tablo 1: Türk Traktör’ün Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay Oranı (%)
Koç Holding A.Ş. (….)
CNH Global N.V. (….)
Temel Ticaret A.Ş.1 (….)
Serbest Dolaşım (….)
Diğer (….)
1 Temel Ticaret A.Ş., Koç Ailesinin hissedar olduğu bir şirkettir. Bu sebeple Türk Traktör’ün hissedarlık
yapısında Koç Holding A.Ş.’nin oranı daha fazla olsa da yönetim kurulunda Türk Traktör’ün Koç
Holding ile CNH Global A.Ş. tarafından ortak kontrol edileceği kararlaştırılmıştır (7.2.2008 tarih ve 08-
12/124-41 sayılı Rekabet Kurulu kararı). Bunun yanı sıra, taraflar Koç topluluğu ve CNH Global
hisselerinin eşit seviyeye getirilmesi amacıyla sermayenin %2,3’üne tekabül eden fazla hissenin 3.
şahıslara satışı 31.12.2010 tarihine kadar devredilmesine karar verildiğini beyan etmektedir.
10-52/1051-389
3
Türk Traktör’ün ana ortaklarından Koç Holding otomotiv, dayanıksız tüketim malları,
yiyecek, perakende satış, enerji, finansal hizmetler, turizm, imar ve bilişim
teknolojileri alanlarında faaliyet gösteren bir gruptur.
80
Öte yandan CNH Global, yukarıda da belirtildiği gibi Fiat S.p.A.’nın kontrolünde olan
bir şirkettir. Bu durumda Türk Traktör esasen Koç Holding ile Fiat S.p.A. tarafından
ortak kontrol edilmektedir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Türk Traktör ile bayileri arasında imzalanan New Holland marka traktörlerin satış,
dağıtımı ve satış sonrası desteğine ilişkin sözleşmelere menfi tespit verilmesine
ilişkin 18.3.2010 tarih ve 10-24/328-116 sayılı Rekabet Kurulu kararı ile paralel olarak
dosya kapsamında ilgili ürün pazarı, “tarımsal traktörler pazarı” olarak belirlenmiştir. 90
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.3. Rekabet Kurulu’nun 18.3.2010 Tarih ve 10-24/328-116 Sayılı Kararı
Rekabet Kurulu’nun ilgili kararında, Türk Traktör ile New Holland Türk Traktör
dağıtım sisteminin üyeleri arasında yürürlükte olan NH Traktör bayilik sözleşmelerine
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında bireysel muafiyet verilmiştir. Buna
göre, Türk Traktör Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde New Holland marka
traktörleri satma konusunda kendi New Holland yetkili traktör bayilerini
yetkilendirmiştir. Bu dağıtım ağı içerisinde New Holland markası altında, tüketici ile
birebir ilişkide bulunan ve traktör satışı faaliyetinde bulunan bayiler, yedek parça 100
satışı faaliyetinde bulunan bayiler ve servisler olmak üzere üç ana ağ mevcuttur. Bazı
New Holland bayileri bu faaliyetlerin ikisini hatta üçünü birlikte üstlenmektedir. Ancak
uygulamada genellikle bu üç faaliyetten yalnızca birisi ile iştigal edilmektedir.
İlgili karara esas teşkil eden bayilik sözleşmelerinin 9.1. maddesinde bayilere ürünleri
kendi bölgeleri içerisinde satabilecekleri ve kendi bölgeleri dışındaki son kullanıcılara
doğrudan satış (aktif satış) yapamayacakları belirtilmektedir.
I.4. Yapılan Yerinde İnceleme ve Görüşmelerde Elde Edilen Tespitler
Dosya konusu iddialara yönelik olarak şikayetçi Mehmet KOYUNCU ile yapılan
görüşmede, Kuruma intikal eden şikayet dilekçesindeki hususlara ilaveten söz
konusu şikayetlerin sadece New Holland markasıyla ilgili olduğu, Case markasında 110
böyle bir sıkıntının bulunmadığı belirtilmiştir.
Şikayetlere ilişkin olarak Türk Traktör New Holland markasının Söke ve Aydın
bayilerinde yapılan görüşme ve yerinde incelemelerde aşağıdaki bilgi ve belgelere
ulaşılmıştır.
14 Haziran 2010 tarihinde New Holland Aydın bayisi tarafından Türk Traktör bölge
müdürü Murat Özer’e yazılan e-posta:
“Sayın Murat Özer,
10-52/1051-389
4
120
Söke bayisi tarafından benim interland sınırlarım içinde bulunan İncirliova’ya iki adet
traktör satılmıştır…” ifadesiyle başlamakta ve durumdan şikayet eden, gereğinin
yapılması talebiyle bitmektedir.
Söke bayisi tarafından Aydın bayisine gönderilen ve tarihi tespit edilemeyen e-
postada da benzer bir şikayetle karşılaşılmaktadır. Bayi, kendi bölgesine satış
yapıldığına dair duyumlar alındığını, Aydın bayisinin bunu yapması halinde
kendilerinin de Aydın bölgesine satış yapacaklarını ifade etmektedir.
New Holland Söke bayisi yetkilisi kendilerinin ticari risk gördükleri durumlar haricinde
bölge dışına satış yaptıklarını, bunun önünde bir engel bulunmadığını belirtmiş ve
bölge dışına 2010 yılında yaptıkları 5 adet satışın faturasını ibraz etmiştir. 130
Öte yandan Türk Traktör’ün genel merkezinde yapılan incelemelerde ise iddiaları
destekleyecek nitelikte bir belge ya da bulguya ulaşılamamıştır. Bayilerden sorumlu
iki yönetici arasında, Söke ve Aydın bayilerinde yapılan yerinde incelemeden
haberdar olduktan sonra yapılan bir e-posta yazışması aşağıdaki gibidir:
“İrfan Bey,
Müşterinin gidip alması zaten serbest.Bizim pasif satış yapan bayiye bir şey
söylememiz mümkün değil ve bugüne kadar söylemedik de, sizin dediğiniz gibi ancak
aktif satış olduğunu ispat edersek müdahil oluruz. Ortada bir yanlış anlaşılma var.
Derya”.
140
I.5. Türk Traktör Tarafından Gönderilen Ek Belgeler
Türk Traktör tarafından gönderilen ve 23.07.2010 tarih ve 5823 sayı ile Kurumumuza
intikal eden ek belgelerde Türk Traktör Genel Müdürü tarafından 16.07.2010
tarihinde bayilere gönderilen ve pasif satışın yasaklanmadığını açıklayan bildirim yer
almaktadır. İlgili yazıda aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“Sayın Bayimiz,
Son günlerde siz değerli bayilerimizle yaptığımız temaslardan edindiğimiz izlenime
göre bayilik sözleşmemizde açıkça belirtilmekte olan ‘Bayi, kendi bölgesi dışındaki
son kullanıcılara doğrudan satış (aktif satış) yapamaz’ kuralının yanlış anlaşıldığını
gözlemlenmektedir….Bayilerimizin kendi bölgelerinin dışında kalan 150
bölgelerde…sözleşme konusu mallarla ilgili olarak müşteri arama, şube açma, satış
için köy ziyareti yapma, SMS gönderimi, tarla tatbikatı ile müşteri bulma, el ilanı
dağıtma, mal teşhiri ve dağıtım deposu kurma gibi faaliyetlere ve benzeri aktif satış
faaliyetlerine girmesi aramızda imzalamış olduğumuz sözleşmelere aykırılık teşkil
etmektedir.
Bayilerimizin yukarıda belirtilen aktif satış kısıtlamasının dışında kendilerine müşteri
tarafından gelen talepleri değerlendirmesi ve satış yapması kendi tasarrufunda olup
şirketimizin bu konuda kısıtlaması bulunmamaktadır...”
Ayrıca Türk Traktör tarafından gönderilen listede 2009 yılı başından bu yana bayilerin
kendilerine tahsis edilen bölge dışına yaptıkları satışların dökümünü içeren bir liste 160
göndermiştir. Söz konusu listeye göre anılan dönemde 274 adet traktör bölge dışına
satılmıştır.
10-52/1051-389
5
I.6. Genel Değerlendirme
Dosya kapsamında yer alan iddia konusu uygulamaların 4054 sayılı Kanun açısından
ihlal teşkil edebilmesi için bu uygulamaların Türk Traktör’ün tasarrufu altında, bilinçli
olarak dağıtım ağında yer alan bayilere yaptırılmış olması gerekmektedir. Aksi
takdirde söz konusu eylemler, ilgili bayilerin bireysel tasarrufları niteliğinde olacaktır.
Bu bakımdan Türk Traktör’ün Türkiye çapında yaygın bir dağıtım ağına sahip
olmasına rağmen şikayetlerin sadece Aydın ve Ağrı illeri olmak üzere iki ilden gelmiş 170
olması dikkat çekicidir. Bunun gibi, Türk Traktör’ün gerek CNH International ile
yaptığı Türkiye’deki yetkili dağıtıcı olma hususundaki sözleşmelerde aktif ve pasif
satış kavramlarına ayrıntılı olarak yer verilmiş olması ve gerekse Türk Traktör’ün
bayileri ile yapmış olduğu bayilik sözleşmelerinde aktif satış yasağının açıklanmış ve
yasaklanmış olması da önemli bir ayrıntı niteliği taşımaktadır.
Bilindiği gibi 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 4. maddesine göre alıcının kendi alış
ve satış fiyatını belirleme serbestisinin engellenmesi ve aktif satışlar hariç olmak
kaydıyla alıcının sözleşme konusu mal veya hizmetleri satacağı bölge veya
müşterilere ilişkin kısıtlar getirilmesi yasaktır. Her ne kadar Türk Traktör pazar 180
payının %40’ı aşması sebebiyle ilgili Tebliğ kapsamında değerlendirilmeyip bireysel
muafiyet incelemesine tabi tutulmuş olsa da kendi dağıtım ağında bu koşulları
sağlaması gerekmektedir.
Yapılan yerinde incelemeler ve elde edilen belgelerin değerlendirilmesi neticesinde,
Türk Traktör tarafından pasif satışın engellenmesi yönünde sistemli bir politika
izlendiği ya da bayilere bu yönde baskı yapıldığına dair herhangi bir delile
rastlanmamıştır. Yapılan görüşmede Türk Traktör yetkilileri de bayilerin pasif satış
yapmamasının kendilerinin de ticari olarak çıkarına uygun düşmeyeceğini, bu konuda
bayilere yukarıda alıntılanan bilgi yazısını göndermenin yanı sıra yakın zamanda
toplantı yaparak bu konuda bayileri bir kez daha bilgilendireceklerini ifade etmişlerdir. 190
Traktör satışı yapan bayilerin birbirinden farklı ve sosyo-kültürel yapılara, eğitim ve
birikim seviyelerine sahip oldukları gerçeği çerçevesinde, şikayet konusu
uygulamaların bayilerin aktif satış ile pasif satış arasındaki farkı anlamamalarından
kaynaklandığı ve/veya kendi bölgelerine satış yapan komşu bayileri bundan
vazgeçirmek amacıyla ve kendi inisiyatifleriyle pasif satışı engellemeye çalışmaları
niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır. Başka bölgeden müşterilere zaman zaman satış
yapılmamasının bir diğer nedeni olarak da müşterinin ödeme riskinin/kredibilitesinin
bilinememesi gösterilmektedir. Bu durumun pasif satışın engellenmesine dönük bir
politikadan değil, ticari risk almama eğiliminden kaynaklandığı anlaşılmaktadır.
Özetle, Türk Traktör ile New Holland bayileri arasında yapılan bayilik sözleşmesinde 200
pasif satışın yasaklanmamış olması, Türk Traktör’ün pasif satışı önlemeye dönük bir
eyleminin tespit edilememiş olması, gerek bayilerden gerekse Türk Traktör tarafından
pasif satışın yapıldığına dair faturaların ibraz edilmiş olması, zaman zaman bölge
dışından müşterilere satış yapılmamasının makul karşılanabilecek ticari nedenlere
dayanması gibi unsurlar bir arada ele alındığında, yukarıda adı geçen iki gerçek kişi
tarafından yapılan şikayetin soruşturma açılmasını gerektiren bir boyutunun olmadığı
sonucu ortaya çıkmaktadır.
210
10-52/1051-389
6
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy