Rekabet Kurumu - Karar Sayı 10-52/1056-390

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-110 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-52/1056-390
Karar Tarihi : 5.8.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Süleyman CENGİZ, Recep GÜNDÜZ
C. BAŞVURAN : Güney Yılmaz ERTÖRER
Özel Şanlı Diyaliz Merkezi Sırrın Yolu Şanlıurfa
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Ticaret A.Ş.
Ahi Evren Cd. Ata Center İş Merkezi K:2 No:70-80 Maslak/İstanbul
E. DOSYA KONUSU : Türkiye Futbol Federasyonuna bağlı maçların biletlerinin
satışının sadece Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Ticaret A.Ş. (Biletix)’nin internet sitesi
üzerinden yapıldığı, söz konusu hizmetin sunumunda yüksek oranlarda hizmet 20
bedellerinin tahsil edildiği ve hizmet arzında yaşanan sorunların tüketicilerin
mağduriyetine neden olduğu iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda, Türkiye Futbol Federasyonuna bağlı olarak Türkiye
Futbol Süperligi’nde oynanan maçların biletlerinin satışının sadece Biletix’in internet sitesi
üzerinden yapıldığı ve bu satışlardan yüksek oranlarda hizmet bedellerinin tahsil edildiği;
ayrıca internet dışındaki dağıtım kanalları aracılığıyla yapılan satışlarda yaşanan sorunların
tüketici mağduriyetine yol açtığı belirtilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.5.2010 tarih ve 3571 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 4.6.2010 tarih ve 2010-4-110/İİ-10-329.RG sayılı İlk İnceleme Raporu,
17.6.2010 tarih ve 10-44 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin 30
Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca
önaraştırma yapılmasına 10-44/781-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 2.8.2010 tarih ve 2010-4-110/ÖA-10-133.SC sayılı
Önaraştırma Raporu 4.8.2010 tarih ve REK.0.08.00.00-110/318 sayılı Başkanlık önergesi
ile 10-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; Biletix ile futbol kulüpleri arasında akdedilen ve
bilet satışlarına aracılık hizmetlerinin alımını düzenleyen sözleşmelerin Biletix’e bir yıldan
uzun süreli münhasırlık sağlayan hükümlerinin, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı
oldukları; bununla birlikte süresi bir yılı aşan münhasırlıkların 2010-2011 sezonunu takiben 40
ortadan kaldırılmaları amacıyla sözleşmelerin karşı tarafına sezon bitimine belirli bir süre
kala ihbarda bulunmak kaydı ile cezai şart uygulanmaksızın sözleşmeden çıkma imkânı
tanınması halinde, muhtemel zararın ve yürütülecek idari süreçler sonunda elde edilecek
faydanın kısıtlı olması dikkate alınarak, soruşturma açılmamasının yerinde olacağı
görüşüne yer verilmiştir.

10-52/1056-390
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Sanat, spor ve eğlence faaliyetlerine katılım hakkı sağlayan biletlerin tüketicilere etkin 50
olarak ulaştırılması, söz konusu faaliyetin başarısını önemli oranda etkilemektedir. Bu
faaliyetin gerçekleştirilmesi için organizasyonun ve organizatörün niteliklerine bağlı olarak
tercih edilebilecek farklı dağıtım ve satış kanalı seçenekleri bulunmaktadır. Bu seçenekler
esasen satış noktaları, organizasyonun gerçekleştirildiği tesisin girişinde yapılan doğrudan
satışlar (gişe satışları), çağrı merkezi aracılığı ile satışlar ve internet üzerinden
gerçekleştirilen satışlar olarak sıralanabilir. Yukarıda sayılan yöntemlerin geleneksel
yöntemler (satış noktası ve gişe satışları) ile gelişmekte olan yöntemler (çağrı merkezi ve
internet üzerinden satışlar) olarak gruplanması mümkündür. Gelişmekte olan yöntemlerin
tüketiciye sağladıkları kolaylık, bu yöntemlerin giderek daha çok tercih edilmesine yol
açmaktadır. Buna karşılık, özellikle nispeten seyrek veya düzensiz olarak gerçekleştirilen 60
faaliyetler bakımından bilet satış, dağıtım ve denetim organizasyonu (biletleme hizmetleri)
giderek karmaşıklaşmakta ve maliyeti artmaktadır.
Biletleme hizmetlerine ihtiyaç duyan bir organizatörün vermesi gereken ilk karar bu hizmetin
kendi bünyesinde mi üretileceği yoksa uzmanlaşmış bir teşebbüsten tedarik mi edileceğine
ilişkindir. Organizatör biletleme hizmetlerini kendi bünyesinde üretmeye karar vermesi
(düzenli ve sık olarak organizasyonlar düzenleyen sinema, tiyatro ve seyahat şirketleri
genelde bu yöntemi tercih etmektedir.) ve gelişmekte olan yöntemleri kullanmak istemesi
halinde bu amaca hizmet eden yazılımlara ihtiyaç duyacaktır.
Diğer yandan, biletleme hizmetlerinin başka teşebbüslerden dışarıdan tedarik yoluyla
sağlanmasına karar veren bir organizatör teşebbüs, elektronik bir yazılım ve ağ sistemiyle 70
birbirine bağlı internet sitesi, çağrı merkezi ve satış noktalarından oluşan bir ağ ile hizmet
sunan bir teşebbüsün hizmetlerini satın alma yoluna gidecektir. Biletleme hizmetleri sunan
teşebbüsler, yaygın bilinirliği olan internet siteleri üzerinden organizasyonların günler
öncesinden tanıtımını da gerçekleştirmektedir. Böylelikle organizasyon sahibi firmalar
aldıkları bu hizmet ile hem hizmet satın aldıkları firmaların internet siteleri üzerinden daha
geniş kitlelere ulaşma ve tanıtım imkânını ele etmekte hem de birden fazla dağıtım
kanalından yararlanmaktadırlar. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de bu pazar artık
uluslararası oyuncuların faaliyet göstermeye başladığı büyüyen ve gelişen bir pazar
niteliğindedir.
Bu noktada üzerinde durulmasında yarar olan bir diğer nokta, dağıtım kanallarının hitap 80
ettikleri kitleler arasında farklılık bulunmasıdır. Buna karşılık, bilişim teknolojilerinin süratle
yaygınlaşması ve sağladıkları kolaylıklar dağıtım kanallarının hitap ettikleri kitleleri hızla
birbirine benzeştirmektedir. Ayrıca, inceleme konusu alanda faaliyet gösteren teşebbüslerin
tüm dağıtım kanallarında örgütlendikleri ve buralarda sunacakları hizmetleri bir paket olarak
pazarladıkları bilinmektedir. Bu nedenlerle, inceleme konusu çerçevesinde dağıtım
kanallarının ayrı birer pazar olarak tanımlanmalarında yarar görülmemektedir.
Öte yandan, ilgili ürün pazarına talep yönünden bakılmasında da yarar bulunmaktadır.
Sanat eğlence ve spor başlıkları altında toplanan organizasyonların her birinin kendine
özgü talep yapıları, arz imkânları ile dağıtım kanallarının tüketici gözündeki konumları
dikkate alınarak alternatif pazar tanımlarında bulunmak mümkündür. Nitekim düzenlenen 90
organizasyona bağlı olarak farklı tüketici gruplarının farklı kanalları tercih ettiği, sektörde
faaliyet gösteren teşebbüsler tarafından da ifade edilmiştir. Sanat eğlence organizasyonları
ile başta futbol olmak üzere spor müsabakaları oldukça farklı tüketici kitlelerini
10-52/1056-390
3
hedeflemektedir. Ayrıca tüketicilerin organizatöre karşı tutumları ve algılamaları da belirtilen
segmentler arasında önemli derecede farklılaşmaktadır. Nitekim yine futbol başta olmak
üzere spor müsabakalarının biletlerini satın alanlar, organizatör konumundaki futbol
takımına karşı bir bağlılık hissi beslemektedir. Buna karşılık futbol takımları, taraftarlarının
futbol müsabakalarında seyirci olarak bulunmasını, bilet satışından elde edilecek gelirlerin
ötesinde gerekçelerle de isterler. Bilindiği üzere taraftar desteği spor müsabakalarında
başarı unsurlarından biri olarak kabul edilmektedir. Bu nedenlerledir ki, spor özellikle de 100
futbol müsabakaları bakımından organizatörlerin (spor kulüplerinin) tüketicilerin çıkarlarını
temsil etme ve koruma fonksiyonu, diğer organizasyonlarda olduğundan daha belirgindir.
Ortaya konulmasında yarar olan bir diğer farklılık futbol kulüplerinin sezon biletleri ve diğer
özel nitelikli biletlerin doğrudan satışı yoluyla bilet satışına aracılık eden teşebbüsün
pazardaki gücünü kısıtlayıcı bir etki yarattıklarıdır. Nitekim pazar yapısına ilişkin tespitlerin
aktarıldığı bölümde ortaya konulacağı gibi müsabaka biletlerinin büyük kısmı futbol
takımları tarafından genellikle de sezon bileti olarak satılmaktadır. Ayrıca genelde spor
müsabakaları ve özelde de futbol bakımından dikkate alınması gereken bir diğer farklılık
desteklenen takımın müsabakalarının başka takım müsabakaları ile ikame edilmesinin
mümkün olmamasıdır. Benzer bir esneksizlik sanat veya eğlence organizasyonlarında 110
bulunmamaktadır. Diğer yandan futbol ile diğer spor dalları arasında da pazar büyüklüğü ve
taraftar tutumları bakımından önemli farklar bulunmaktadır.
Yukarıda yer verilen tespitler ve şikâyet konusu da dikkate alınarak, inceleme konusu dosya
bakımından ilgili ürün pazarı “futbol müsabaka biletlerinin satışına aracılık hizmetleri pazarı”
olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.1. Hakkında Önaraştırma Yürütülen Teşebbüs: Biletix
2000 yılından bu yana Türkiye’de büyük spor ve eğlence organizasyonları için bilet satış ve 120
dağıtım işinde faaliyet göstermekte olan Biletix, hâlihazırda ABD ve Avrupa’da canlı müzik
ve tiyatro aktiviteleri işletmesi işi ile iştigal etmekte ve dünya çapında canlı eğlence
hizmetleri oluşturmakta ve pazarlamakta olan ABD merkezli Live Nation Inc. tarafından
kontrol edilmektedir.
Dosya mevcudu bilgilere göre, son üç yıl içinde ilgili pazarda Biletix tarafından satışı
gerçekleştirilen biletlerin dağılımına aşağıda Tablo 1’de yer verilmiştir.
Tablo 1: Biletix Tarafından Satılan Biletlerin Dağılımı.
2009-2010 Sezonu* 2008-2009 Sezonu* 2007-2008 Sezonu*
Biletix tarafından satılan
eğlence faaliyeti / kültürel
faaliyet biletleri
… … …
Biletix tarafından satılan
futbol karşılaşma biletleri
… … …
Biletix tarafından satılan
futbol harici spor
karşılaşması biletleri
… … …
Toplam Biletix Satışları … … …
* Sezonlar, futbol sezonları esas alınarak 1 Temmuz – 30 Haziran olarak tanımlanmıştır.
10-52/1056-390
4

Yukarıda yer verilen rakamlardan da görüldüğü üzere, Biletix tarafından gerçekleştirilen 130
bilet satışları içerisinde futbol müsabakalarına ilişkin satışlar oldukça önemli bir paya
sahiptir. Eğlence ve kültürel faaliyetlerin kapsamının genişliği de düşünülüğünde (tiyatro,
sanat, aile etkinlikleri -sirkler ve buz şovları gibi- sinema, müze, sergi ve seyahat biletleri vb)
futbol satışlarının organizasyon türleri içerisinde en önemli paya sahip olduğunu belirtmek
mümkündür. Futbol müsabakalarına ilişkin bilet satışlarının futbol kulüpleri bazında
dağılımına ise aşağıdaki şekildedir:
Tablo 2: Futbol Karşılaşmalarına İlişkin Biletlerin Sayısının Futbol Kulüplerine Göre Dağılımı.
2009-2010 Sezonu 2008-2009 Sezonu 2007-2008 Sezonu
Biletix Müşterileri Toplam
Katılım*
Biletix’in
Payı**
Toplam
Katılım*
Biletix’in
Payı **
Toplam
Katılım*
Biletix’in
Payı**
Türkiye Futbol
Federasyonu ***
… … … … … …
Galatasaray … … … … … …
Fenerbahçe … … … … … …
Beşiktaş … … … … … …
Trabzonspor … … … … … …
Konyaspor … … … … … …
Gençlerbirliği … … … … … …
Ankaraspor … … … … … …
Hacettepespor **** … … … … … …
Ankaragücü … … … … … …
Antalyaspor … … … … … …
Kasımpaşaspor … … … … … …
İstanbul
Büyükşehir Spor
… … … … … …
Bursaspor ****
… … … … … …
Toplam Biletix
Müşterisi
… … … … … …
* Takımların kendi sahalarında oynadıkları maçlardaki toplam katılımı göstermektedir.
** Biletix’in karşılığında bir hizmet bedeli aldığı biletler.
*** TFF başlığı, Türk Milli Takımı, Türkiye Kupası ve Süper Kupa karşılaşmaları ve diğer 140
etkinlikler de dahil olmak üzere, Türkiye Futbol Federasyonu tarafından Biletix’le olan
sözleşmeleri çerçevesinde düzenlenen tüm etkinlikleri kapsamaktadır.
**** Söz konusu kulüpler 2007-2008 sezonunda Biletix’le çalışmamıştır.
Aşağıdaki tabloda Biletix tarafından gerçekleştirilen bilet satışlarının oranları görülmektedir.
Tablo 3: Satışlarına Biletix tarafından aracılık edilen bilet satışlarının toplama oranı
Biletix Müşterileri 2009-2010 2008-2009 2007-2008
Türkiye Futbol Federasyonu … … …
Galatasaray
… … …
Fenerbahçe
… … …
10-52/1056-390
5
Beşiktaş
… … …
Trabzonspor
… … …
Konyaspor
… … …
Gençlerbirliği
… … …
Ankaraspor
… … …
Hacettepespor
… … …
Ankaragücü
… … …
Antalyaspor
… … …
Kasımpaşaspor
… … …
İstanbul Büyükşehir Spor
… … …
Bursaspor
… … …
Ortalama … … …
Biletix tarafından gönderilen yazıda, Biletix’in futbol karşılaşmaları biletlerindeki pazar payı
bakımından değerlendirmede, Türkiye’deki futbol karşılaşmalarına ilişkin toplam bilet
pazarının büyüklüğünü gösteren mevcut en güncel bilginin 2008 yılına ait olmasından
hareket edilerek toplam 7.402.968 biletin satıldığı, söz konusu pazarda Biletix’in … bilet
satışı gerçekleştirildiği belirtilmiştir. 150
Öte yandan Biletix’in faaliyet gösterdiği futbol biletleri satış hizmetleri pazarında pazar
konumunu etkileyen en önemli unsurlardan biri futbol kulüpleri ile imzalanan sözleşmelerde
münhasırlık hükümlerinin bulunup bulunmadığı ve bunların sürelerinin ne kadar olduğudur.
Bu bağlamda, Biletix’ten son üç sezon içerisinde bilet dağıtımına ve satışına ilişkin
sözleşme imzaladığı futbol kulüplerinin bilgisi ve bu kulüplerle imzalanan sözleşmelerin
süreleri talep edilmiştir. Tablo 4’te söz konusu bilgilere yer verilmiştir:
Tablo 4: Futbol Kulüpleri İle İmzalanan Sözleşmelerin Süreleri.
Biletix Müşterisi İmza Tarihi Sözleşme Süresi (Ay) Sözleşme Bitiş Tarihi
Hacettepe … … …
Ankaragücü … … …
Gençlerbirliği … … …
Galatasaray … … …
Bursaspor … … …
Konyaspor … … …
IBSBS … … …
Fenerbahçe … … …
TFF … … …
Kasımpaşaspor … … …
Antalyaspor … … …
Trabzonspor … … …
Ankaraspor … … …
Beşiktaş … … …
10-52/1056-390
6
Futbol biletlerinin satışına ilişkin önem arz eden bir başka husus da, Biletix tarafından bu
satışlardan talep edilen hizmet bedeli ve bunun nihai tüketiciye nasıl yansıtıldığıdır. Biletix
konuya ilişkin yaptığı açıklamada, hizmet bedellerinin yüzde formülüne göre belirlendiğini 160
ifade etmiştir. Genelde bu formül her bir bilet başına, biletin üzerinde yazılı değerin belirli bir
oranını ifade etmektedir. Bunun yanı sıra bazı hallerde taraflar arasında yapılan
sözleşmelerde minimum ve maksimum hizmet bedelleri belirlenmektedir. Biletix, biletin
üzerinde yazılı değeri belirlemenin oynanacak maçların gösterilmesi beklenen talebe bağlı
olarak, bütünüyle ve daima futbol kulübünün sorumluluğunda olduğunu belirtmiştir. Buna
göre, takımlar maçların bilinirliğine göre her maç bazında bilet fiyatlarını belirlemekte, bu
fiyatın üzerine Biletix ile yapılan sözleşmede tespit edilen oran eklenerek nihai tüketiciden
talep edilecek fiyata ulaşılmaktadır. Yapılan görüşmelerde, bazı takımlar tarafından
öncelikle nihai tüketiciden talep edilecek tutarın belirlendiği, Biletix ile bilet fiyatlarına göre
değişen oranlarda sabit tutarlarda hizmet bedeli anlaşması imzalandığı tespit edilmiştir. 170
Tablo 5’te futbol kulüpleri ile son üç sezonda imzalanan sözleşmelerde yer alan hizmet
bedeli koşullarına yer verilmiştir:
Tablo 5: Biletix tarafından futbol kulüpleri ile son üç sezonda imzalanan sözleşmelerde yer alan hizmet bedeli
Hizmet Bedeli Formülü Takımlar
Hizmet Bedeli (biletin yazılı
değerinin %’si)
Minimum Maksimum
Galatasaray … … …
Fenerbahçe … … …
Trabzonspor … … …
TFF … … …
Ankaraspor … … …
IBSBS … … …

Kasımpaşaspor
… … …

Antalyaspor
… … …
Ankaragücü … … …
Gençlerbirliği … … …
Hacettepe … … …
Bursaspor … … …
Konyaspor … … …
Öte yandan, Biletix tarafından satılan biletlerde kullanılan dağıtım kanallarının dağılımına
bakıldığında, Biletix satış noktalarının ağırlıklı paya sahip olduğu görülmektedir. Aşağıda
yer verilen Tablo 5’de Biletix’in 2009 yılı içinde gerçekleştirdiği futbol bilet satışlarına ilişkin
dağıtım kanallarının paylarına yer verilmiştir:

10-52/1056-390
7
Tablo 6: Futbol biletlerini satımında kullanılan dağıtım kanallarının payları1.
Dağıtım Kanalına Göre Futbol Biletlerinin Dağılımı
Çağrı merkezi …
Satış Yeri …
İnternet …
Gişe satışları (hizmet bedeli olan) …
Biletix, kendilerinin pazarda faaliyet göstermeye başlamalarından bu yana piyasaya çok 180
sayıda giriş ve çıkışın yaşandığını, bu süreçte Mybilet ve Tickettürk’ün ulusal çapta en
önemli rakipleri haline geldiklerini belirtmiştir. Öte yandan Biletix, internet kaynaklı
teknolojinin gelişmesinin, etkinlik yerleri, organizatörler ve sanatçıların kendi biletlerini
satma, pazarlama ve dağıtma isteklerini arttırdığını; perakende zincirleri, müzik mağazaları
ve medya şirketlerinin biletleri giderek artan bir şekilde elektronik ortamda satmaya ve
dağıtmaya başladıklarını belirtmiş, bu nedenle pazar dinamik yapıya sahip bir pazar olarak
nitelendirmiştir.
Biletix’e göre teknolojik gelişmeler hem Dünya çapında hem de Türkiye’de bilet pazarına
giriş engellerini daha da azaltmıştır. Türkiye’de son yıllarda Mybilet, Ticketturk, Biletken ve
en son olarak 2010’da gibi birçok farklı şirket bilet pazarına giriş yapmalarının 190
yanı sıra bilet satışları için gerekli olan yazılım (Mybilet’in kullandığı yazılım gibi) yerel
olarak yazılabilir hale gelmiştir. Bu yazılımlar aynı zamanda uluslararası şirketlerden temin
edilebilmekte veya lisanslanabilmektedir. Bu tür yazılımların bedelleri önemli ölçüde düşüş
göstermiştir. Söz konusu yazılımlar artık internet üzerinden Uygulama Hizmet Sağlayıcısı
(ASP - Application Service Provider) modeliyle dahi elde edilebilmektedir. Bilet pazarında
dağıtım kanallarının oluşturulması için gerekli teknolojiler de buna benzer şekilde yaygındır.
İnternet sitesi geliştirme olağan bir olgu iken, Türkiye’de bulunan bir takım çağrı merkezi
hizmetleri şirketlerinden bu hizmetler fason olarak temin edilebilmekte ve perakende satış
zinciri oluşturabilecek binlerce perakende noktası bulunmaktadır. Bu gelişmelere paralel
olarak Biletix etkinlik sahiplerinin, hizmet aldıkları sağlayıcılarını, yazılım platformlarını 200
değiştirmekte ya da ekonomik çıkarları için en uygun çözüm olarak kendileri biletleme
yapmayı seçmekte serbest olduklarını, bu nedenle de pazarda herhangi bir giriş engelinden
bahsetmenin mümkün olmadığını belirtmektedir.
Son olarak Biletix, bilet hizmeti sağlayan bir teşebbüsten diğer üçüncü bir teşebbüse
geçişin veya kendi biletleme faaliyetlerinin organizasyon sahibi tarafından yapılmaya
başlanmasının düşük maliyetlerle gerçekleştirilebildiğini, bu sebeple, potansiyel olarak uzun
vadede maliyetlerde tasarrufların söz konusu olması halinde biletleme hizmeti sağlayan
teşebbüsün değiştirilmesinin (veya kendi biletleme faaliyetinin yürütülmesi) organizasyon
sahipleri açısından tercih edilebildiğini belirtmiştir. Tüm bu hususlar göz önüne alındığında,
Biletix’e göre, futbol kulüpleri bakımından bilet dağıtım ve satımı gerçekleştirilen firmayı 210
değiştirmenin ciddi bir yatırım maliyeti, ya da yönetsel/organizasyonel maliyeti söz konusu
olmamaktadır.
Buna karşılık, Ticket Master – Live Nation birleşmesine ilişkin ABD Adalet Bakanlığı
raporunda önde gelen konser tesislerine yönelik birincil biletleme hizmetleri satışı pazarında
önemli giriş engelleri bulunduğu tespit edilmiştir. Buna göre anılan pazarda esasen altı çeşit
pazara giriş engeli bulunmaktadır. Buna göre ilk olarak biletleme hizmetlerinin verilebilmesi

1 Biletix tarafından, tabloda yer verilen rakamların, kulüpler tarafından yapılan bilet satışları, sponsorlara
yapılan satışları, hizmet bedeli alınmayan gişe satışları ve kombine kart satışları da dahil olmak üzere
Biletix’in herhangi bir hizmet bedeli elde etmediği bilet satışlarını kapsamadığı ifade edilmiştir.

10-52/1056-390
8
için kullanılacak platform yazılımları oldukça karmaşıktır, geliştirilmeleri ve uygulanmaları
uzmanlık istemektedir. İkincisi önde gelen konser tesisleri pazara yeni giren teşebbüslerin
yüksek miktarlardaki talebin gerektirdiği hizmetleri verebileceklerinden emin olamadıkları
için uzun dönemli sözleşmelere girmekten kaçınmaktadırlar. Üçüncüsü, çalışanların 220
eğitilmesi masrafları, konser tesisi işleticilerini, biletleme hizmeti sunucularını
değiştirmekten alıkoymaktadır. Dördüncüsü, birincil bilet satış platformlarının geliştirilmesi
ve sürdürülmesi yüksek sabit maliyetler içerdiğinden pazara yeni girecek teşebbüsler
Ticketmaster ile rekabet edebilecekleri ölçeğe ulaşmakta zorluk çekmektedirler. Beşincisi,
Ticketmaster’ın geçen yıllar boyunca tüketiciler hakkında elde ettiği ve biriktirdiği bilgilerin
kendisine önemli bir pazarlama avantajı sağlamasıdır. Son olarak, Ticketmaster’ın akdettiği
uzun dönemli sözleşmeler, pazara yeni girecek teşebbüslerin Ticketmaster ile rekabet
edebilecek ölçeğe ulaşmak için ihtiyaç duydukları süreyi uzatmaktadır.
Pazar yapısının ele alındığı bu bölümde son olarak, Biletix’in hâlihazırdaki rakipleri olan
Mybilet ve Tickettürk’ün futbol müsabakaları biletlerinin satışına aracılık pazarından son 230
derece kısıtlı faaliyetleri bulunduğu vurgulanmalıdır. Dolayısıyla Biletix’in bu alandaki payı
fiilen % 100’dür.
I.2.2. Spor Kulüpleri ile Yapılan Sözleşmeler
İnceleme kapsamında üç büyük futbol kulübü ile imzalanan sözleşmeler incelenerek
karşılaştırılmıştır. Futbol kulüpleri ile imzalanan sözleşmeler futbol kulüplerinin ev sahibi
olarak oynayacakları müsabakaların biletlerine ilişkin düzenlemeler getirmektedir.
Sözleşmeler, bilet fiyatlarının futbol kulüpleri tarafından belirleneceğini öngörürken, bilet
satışına aracılık hizmetleri fiyatının Biletix tarafından belirlenmesini öngörmektedir.
…
I.3. Değerlendirme 240
I.3.1. Biletix’in Futbol Müsabaka Biletleri Satışına Aracılık Hizmetleri Pazarında Hâkim
Durumda Bulunması
Dosya mevcudu bilgilere göre, futbol müsabaka biletlerinin satışına aracılık edilmesi
faaliyetinin neredeyse tamamı Biletix tarafından sunulmaktadır. Nitekim Tablo 2’den belli
başlı tüm takımların bilet satışına aracılık edilmesine yönelik hizmetleri Biletix’ten aldıkları
görülmektedir. Ayrıca Biletix’in uzun dönemli sözleşmeleri, potansiyel rakip teşebbüslerin
futbol bileti pazarlaması alanındaki tecrübe sahibi olmamaları gibi etkenler de rakip
teşebbüslerin pazara girişini zorlaştırmaktadır. Bu hususlar Biletix’in futbol karşılaşmaları
biletlerinin satışına aracılık hizmetleri pazarında hâkim durumda bulunabileceğine işaret
etmektedir. 250
Diğer yandan, yine Tablo 2’den ve ondan türetilen Tablo 3’ten tablodan satışına aracılık
edilen biletlerin toplam bilet satışlarının ancak küçük bir kısmını oluşturduğu görülmektedir.
Daha önce de ifade edildiği gibi futbol takımlarının sezon bilet satışları, perakende bilet
satışları bakımından sınırlayıcı bir etki yaratmaktadır. Nitekim sezon biletleri karşılaşmalara
mutlaka gitmek isteyen ve bu nedenle fiyat esnekliği düşük taraftarlar için ekonomik bir
seçenek olarak sunulmaktadır. Sezon biletlerini alan taraftarlardan sonra pazarda fiyat
esnekliği daha yüksek olan taraftarlar kalmaktadır ki bu da Biletix’in pazar gücünü
kısıtlamaktadır. Pazarın nispeten küçük bir bölümünde faaliyet göstermek durumunda kalan
bilet satıcısı teşebbüsün ikamesi bulunmamasından kaynaklanabilecek ekonomik gücünün
karşısındaki bir diğer kısıtlama ise futbol kulüplerinin hem bilet satışından gelir beklentileri 260
olması hem de taraftar desteğine ihtiyaç duymalarıdır. Nitekim ilgili bölümde aktarıldığı
üzere Galatasaray, Fenerbahçe ve Beşiktaş takımlarından her biri hizmet fiyatının
belirlenmesine ilişkin farklı hükümler içeren sözleşmeler akdetmiştir. Biletix’in fiyatlarını
10-52/1056-390
9
artırmasını kısıtlayan bir diğer husus, futbol takımları ile akdedilen sözleşmelerin genellikle
telefon ve internet üzerinden yapılacak satışlara ilişkin hizmet bedellerini belirleme yetkisini
Biletix’e bırakmasına karşılık stadyum gişelerinden yapılacak satışların fiyatlarının futbol
takımları tarafından belirlenmesidir. Bu durumda bazı futbol takımları (örneğin Fenerbahçe)
Biletix’e gişe hizmetleri için sözleşme ile belirlenen belirli bir miktar ücret ödemektedir.
Başka bir deyişle, Biletix’in internet ve çağrı merkezi hizmetlerini pahalı bulan tüketiciler için
(en azından önemli bir kısmı için) hizmet bedeli ödemeden stadyum gişelerinden bilet alma 270
imkânı bulunmaktadır. Sonuç olarak Biletix’in futbol karşılaşmaları biletlerinin satışlarına
aracılık hizmetleri pazarında hâkim durumda bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
I.3.2. Biletix’in Futbol Kulüpleri ile Akdettiği Anlaşmaların Acentelik Sözleşmesi
Olarak Değerlendirilmesi
Dikey anlaşmalara ilişkin kılavuzun acentelik sözleşmelerine ilişkin 10. paragrafında
“teşebbüsler arasındaki ilişkinin Kanun’un 4. maddesi kapsamında olup olmadığını
belirleyen faktör, acentenin, müvekkili tarafından atandığı faaliyetlerle ilgili olarak ticari veya
mali bir risk alıp almadığıdır.” denilmektedir. Biletix, bilet satışlarına aracılık ederken futbol
kulüplerine alelade acentelik hizmetinin çok ötesinde hizmetler sunmaktadır. Özellikle
internet ve çağrı merkezi aracılığı ile gerçekleştirilen bilet satışlarında aracılık hizmetlerine, 280
kullanılan altyapı ile değer katılmaktadır. Yine de Biletix’in satılmasını üstlendiği biletlerin
pazar başarısı anlamında bir risk üstlendiği de bir gerçektir. Dolayısıyla bilet fiyatlarının
futbol takımları tarafından belirlenmesi 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında bir
sakınca yaratmamaktadır. Buna karşılık, elektronik satış platformu geliştirilmesi ve
işletilmesi ve bu platform kullanılarak bilet satışlarına aracılık edilmesi başlı başına ticari bir
faaliyettir ve acentelik sınırlarını aşan ticari yatırımlar yapılmasını ve riskler alınmasını
bünyesinde barındırmaktadır. Ayrıca konuya ilişkin analiz çerçevesinde dikkate alınması
gereken bir diğer husus, sözleşmelere göre Biletix’in sunduğu hizmetin fiyatını
kararlaştırılan bir takım sınırlar çerçevesinde serbestçe belirleyebildiğidir. Dolayısıyla
inceleme konusu anlaşmaların, acentelik sözleşmeleri olarak değil hizmet satış sözleşmesi 290
olarak kabul edilmesi gerekmektedir.
I.3.3. Biletix’in Futbol Kulüpleri ile Akdettiği Anlaşmaların Dikey Anlaşmalara İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği Kapsamında Değerlendirilmesi
Yukarıda da ifade edildiği üzere, hizmet alımını düzenleyen bir sözleşme olarak kabul
edilmesi gereken inceleme konusu sözleşmeler 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında yer almaktadır. İnceleme konusu sözleşmeler
münhasırlık hükümleri içermekte ve 2 ila 5 yıllık sürelerle akdedilmektedir. Faaliyetin
gerçekleştirilmesi için ihtiyaç duyulan alt yapı unsurları ve yatırımlar dikkate alındığında,
inceleme konusu sözleşmelerin bir yıldan daha kısa sürelerle akdedilmesinin ya da birden
çok teşebbüsten aynı anda hizmet alınmasının işlemin doğasına uygun olmayacağı 300
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bir yıla kadarki münhasırlık hükümlerinin bir rekabet kısıtlaması
olarak kabul edilmemesi yerinde olacaktır. Buna karşılık, süresi bir yılı aşan münhasırlık
hükümleri bilet satışlarına aracılık hizmetleri pazarına girişi zorlaştırmak suretiyle rekabeti
kısıtlayacak niteliktedir. Biletix’in ilgili ürün pazarında %40’ın üzerinde pazar payına sahip
olması nedeniyle, Biletix ile futbol kulüpleri arasında akdedilen sözleşmelerin süresi bir yılı
aşan münhasırlık hükümleri, 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan muafiyetten
yararlanamamaktadır.


10-52/1056-390
10
I.3.4. Biletix’in Futbol Kulüpleri ile Akdettiği Anlaşmaların Bireysel Muafiyet 310
Kapsamında Değerlendirilmesi
Tek bir teşebbüsün faaliyet gösterdiği ve çeşitli pazara girişi engelleri ile çevrelenmiş bir
pazarda bir yıldan daha uzun süreli münhasırlık öngören sözleşme hükümlerinin inceleme
konusu hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmeler ortaya çıkarması muhtemel
görülmemektedir. Dolayısıyla inceleme konusu sözleşme hükümlerinin 4054 sayılı Kanunun
5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyetten yararlanmasının yerinde olmayacağı
kanaatine ulaşılmıştır.
Diğer yandan, Biletix’in 2009 yılı net satışları … TL olmakla birlikte söz konusu miktarın
önemli bölümü bilet fiyatlarından oluşmaktadır. Nitekim Biletix’in sunduğu hizmetlere
karşılık elde ettiği hizmet bedeli toplamı … TL’dir. Bu miktarın içine Biletix’in futbol dışı 320
faaliyetlerinden elde ettiği gelirlerin de dâhil olduğu da dikkate alındığında inceleme konusu
pazarın mutlak olarak küçük bir pazar olduğu anlaşılmaktadır. Pazarın küçük olmasının
yanında, alıcı tarafının davranışlarından ve alışkanlıklarında kaynaklanan pazara giriş
engelleri nedeniyle münhasırlıkların bulunmaması durumunda dahi pazara yoğun girişlerin
olması muhtemel görülmemektedir. Dolayısıyla, inceleme konusu anlaşmaların ve
münhasırlık hükümlerinin pazar yapısında ve tüketici refahında önemli bir kayba neden
olmaları ihtimalinin düşük olduğu kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Ticaret A.Ş. ile futbol kulüpleri arasında akdedilen ve bilet 330
satışlarına aracılık hizmetlerinin alımını düzenleyen sözleşmelerin Biletix Bilet Dağıtım
Basım ve Ticaret A.Ş.’ye bir yıldan uzun süreli münhasırlık sağlayan hükümlerinin, 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı olduğuna;
2- Süresi bir yılı aşan münhasırlıkların 2010-2011 sezonunu takiben ortadan kaldırılmaları
amacıyla sözleşmelerin karşı tarafına sezon bitimine belirli bir süre kala ihbarda bulunmak
kaydı ile cezai şart uygulanmaksızın sözleşmeden çıkarılması halinde, muhtemel zararın ve
yürütülecek idari süreçler sonunda elde edilecek faydanın sınırlı olması dikkate alınarak, bu
aşamada soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına;
3- Bu çerçevede, kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde yukarıda öngörülen değişikliğin
yapılarak Rekabet Kurumu’na tevsik edilmesi gerektiğinin, aksi takdirde haklarında 4054 340
sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağının aynı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü
fıkrası uyarınca adı geçen teşebbüse bildirilmesi için Başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.







Full & Egal Universal Law Academy