Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-93 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 10-52/961-336
Karar Tarihi : 5.8.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Kerem Tomur, Muhammed GÜNDOĞDU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Türkiye Garanti Bankası A.Ş.
Levent Nispetiye Mh. Aytar Cd. No:2, 34340
Beşiktaş/İstanbul
- Eurobank Tekfen A.Ş.
Büyükdere Cd. Tefken Tower No:209 4. Levent/İstanbul
Maslak/İstanbul
D. TARAFLAR : - Türkiye Garanti Bankası A.Ş. 20
- Eurobank Tekfen A.Ş.
E. DOSYA KONUSU: Türkiye Garanti Bankası A.Ş. (Garanti) ile Eurobank
Tekfen A.Ş. (Eurobank) arasında 26.11.2009 tarihinde imzalanan “Bonus
Kredi Kartı Program Paylaşımı Sözleşmesi”ne yönelik menfi tespit verilmesi
ya da muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 20.4.2010 tarih ve 3265 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 7.7.2010 tarih ve 2010-4-93/MM-10-258.K.T. sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu 22.7.2010 tarih ve REK.0.08.00.00-130/275 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 10-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır. 30
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda,
- Garanti ve Eurobank arasında 26.11.2009 tarihinde imzalanan “Bonus Kredi
Kartı Program Paylaşımı Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi verilemeyeceği,
- “Bonus Kredi Kartı Program Paylaşımı Sözleşmesi”nin, sözleşme taraflarının
rakip teşebbüsler olmaları nedeniyle, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayacağı,
- 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde yapılan değerlendirme
sonucunda; anılan maddede belirtilen şartların bulunduğu göz önüne alınarak,
“Bonus Kredi Kartı Program Paylaşımı Sözleşmesi”ne Kanun'un 5. maddesinin
ikinci fıkrası çerçevesinde imza tarihi olan 26.11.2009 tarihinden itibaren muafiyet 40
tanınabileceği,
görüşlerine yer verilmiştir.
10-52/961-336
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı
Bildirimin konusu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı “çok markalı kredi kartları
ihracı pazarı” (issuing) ve “üye işyeri edinme pazarı” (acquiring) olarak
belirlenmiştir.
H.1.2. Coğrafi Pazar 50
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar, “Türkiye” olarak tespit
edilmiştir.
H.2. Bildirime Konu Sözleşme
Bildirime konu Sözleşme; Eurobank’ın Garanti tarafından kurulan ve işletilen,
işyerlerinden taksitli mal ve/veya hizmet satın alma, alışverişlerde para yerine
kullanılabilen ödül (Bonus) kazanma, kazanılan Bonuslar’ın uygulamaya dâhil
işyerlerinde mal ve/veya hizmet satın almak için kullanma imkânları tanıyan
Bonus Kredi Kartı programından yararlanması ve bu esnada tarafların hak ve
yükümlülüklerini, uygulama esaslarını, hizmet, iletişim ve marka standartlarının
düzenlenmesini konu almaktadır. Sözleşme ile Eurobank kendi müşterilerine, 60
Garanti’nin Bonus Kart hamillerine sağlanan avantajlara ve özelliklere sahip
Bonus Kart’ını, kendi isim ve logosunu kullanmak suretiyle pazarlayabilecek,
basabilecek ve operasyonel hizmetlerini verebilecektir. Ayrıca Eurobank
sözleşmede belirlenen esaslara uymak kaydıyla kendisi tarafından anlaşma
akdedilen Bonus üye işyerlerinde, bu kredi kartının aynı koşullar ile kullanımını
sağlayabilecek ve Garanti ve Garanti’nin yetkilendirdiği üçüncü kişilerce
oluşturulan ağ içerisindeki üye işyerleri ile başkaca bir sözleşme imzalamaksızın
kendisi tarafından çıkartılan Bonus Kartlarının da taksit yapma, ödül kazanma vb.
avantajları sağlayacak şekilde ağ içerisinde kabul edilmesi ve işlem görmesi
hakkına sahip olacaktır. 70
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Sözleşme Hükümlerinin İncelenmesi
Bildirime konu Sözleşme’nin “Amaç ve Kapsam” başlıklı 2. maddesinde,
Sözleşme’nin amacı; “Garanti tarafından kurulan ve işletilen Bonus Kredi kartı
Programı’nın Eurobank Tekfen tarafından da kullanılabilmesi ve bu kullanım
esnasında tarafların karşılıklı hak ve yükümlülüklerinin belirlenmesi” olarak
açıklanmaktadır.
Bildirim Formu’nda ise, Sözleşme’nin amacının; “Garanti’nin Uluslararası Kart
Kuruluşları ile imzalamış olduğu lisans sözleşmeleri çerçevesinde çıkartmakta
olduğu ve işyerlerinden taksitli mal ve/veya hizmet satın alma, alışverişlerde para 80
yerine kullanılabilen ödül (“Bonus”) kazanma, kazanılan Bonuslar’ın uygulamaya
dahil işyerlerinde mal ve/veya hizmet satın almak için kullanma imkanları tanıyan,
Garanti tarafından kurulan ve işletilen Bonus Kredi Kartı programının ve bu
programın parçalarının, Eurobank Tekfen tarafından da kullanılabilmesi ve bu
10-52/961-336
3
kullanım esnasında tarafların hak ve yükümlülüklerinin, uygulama esaslarının,
hizmet, iletişim ve marka standartlarının belirlenmesi” olduğu ifade edilmiştir.
Sözleşme’nin “Uygulama Esasları” başlıklı 5. maddesi ve Bildirim Formu’nda yer
alan bilgilere göre Eurobank, Bonus sistemine dâhil olduktan sonra, kendi
müşterilerine, Garanti’nin “Bonus Kart” hamillerine sağlanan avantajlara ve
özelliklere sahip Bonus kredi kartını, kendi isim ve logosunu kullanmak suretiyle 90
pazarlayabilecek, basabilecek, operasyonel hizmet verebilecektir. Ayrıca
Eurobank, Garanti ve Garanti’nin yetkilendirdiği üçüncü kişilerce oluşturulan ağ
içerisindeki üye işyerleri ile başkaca bir sözleşme imzalamaksızın kendisi
tarafından çıkartılan Bonus kartlarının da taksit yapma, ödül kazanma vb.
avantajları sağlayacak şekilde ağ içerisinde kabul edilmesi ve işlem görmesi
hakkına sahip olacaktır.
Bu kapsamda Eurobank kendi müşterilerine; Bonus marka algısına zarar
vermemek ve Sözleşme’de belirtilmiş olan Bonus uygulama esasları içerisinde
kalmak kaydı ile serbest ticari iradesi ve uygulama kurallarına tabi olacak şekilde
Bonus kredi kartı verebilecek ve Garanti veya Garanti tarafından yetkilendirilen 100
platform üyelerinin yanı sıra kendisi tarafından anlaşma akdedilen Bonus üye
işyerlerinde, bu kredi kartının aynı koşullar ile kullanımını sağlayabilecektir.
Eurobank, Bonus kredi kartı hamilleri ve üye işyerlerinin yanı sıra, platform
üyelerinin sözleşme imzaladığı üye işyerlerinde de bu bankaların Bonus kart
hamillerinin sahip olduğu tüm ödül ve taksitlendirme imkânlarından
faydalanabilecektir.
İnceleme konusu Sözleşme’nin 4. maddesinde Sözleşme süresi ve yürürlüğe
girmesi düzenlenmektedir. Buna göre;
“İşbu Sözleşme, Gizliliğe ilişkin hükümleri açısından, Taraflar arasındaki
görüşmelerin başlangıç tarihi olan 05.2.2009 tarihinden itibaren, diğer hükümleri 110
açısından ise imza tarihi itibariyle yürürlüğe girer ve hüküm ifade eder.
İşbu Sözleşme, Sözleşme’deki hükümlere uygun olarak süresinden önce
feshedilmedikçe Eurobank Tefken tarafından ilk kartın basımı tarihinden
başlamak üzere 5 (beş) yıl süre ile geçerli olacaktır. Sözleşme Süresi her
halükarda en geç 01.01.2011 tarihinde başlayacaktır. Sözleşme Süresi’nin sona
ermesinden 1 yıl önce Taraflarca noter kanalıyla ihbarda bulunulmaması halinde
Sözleşme, yeniden yapılacak müzakereler ve çalışma şartlarıyla Taraflarca
mutabık kalınacak sürelerle uzatılabilecektir.”
H.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
Sözleşme’nin tarafları, bankacılık hizmetleri ve inceleme konusu bakımından ilgili 120
ürün pazarı olarak belirlenen kredi kartları pazarında birbirlerine rakip
durumdadırlar. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi “Belirli bir mal veya hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran veya doğurabilecek nitelikte
olan teşebbüsler arası anlaşmalar… hukuka aykırı ve yasaktır.” hükmünü haizdir.
Dolayısıyla “çok markalı kredi kartları ihracı pazarı” ile “üye işyeri edinme
pazarı”nda faaliyet gösteren ve birbirine rakip olan Garanti ve Eurobank’ın bir
kredi kartı programını paylaşmak üzere akdettikleri Sözleşme rekabeti kısıtlayıcı
nitelikte olup, 4. madde yasağına tabidir.
10-52/961-336
4
Ayrıca, Sözleşme’nin kapsamı ve uygulama esaslarına düzenleyen kart üyelik 130
ücreti, faiz oranları, üye işyerlerine yönelik fiyatlama ve reklam gibi konuların yer
verildiği 5. maddesi ile Bonus logolu Eurobank kredi kartlarının üye işyerleri ile
yürütülecek kampanyalarda sahip olacağı özellikler rekabeti sınırlayıcı niteliktedir.
Zira söz konusu maddelerde rakip konumundaki bankalar sunulan hizmetin fiyat
unsurları sayılabilecek koşullarda birbirlerini bilgilendirecekler, bunun yanında
kampanya maliyetlerinde mutabakat esasına dayanarak hizmet vermeye
başlayacaklardır.
Yukarıdaki maddeleriyle, teşebbüsler arası rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma
niteliğinde olan Sözleşme’ye, 4054 sayılı Kanun’un 4., 6. ve 7. maddelerine aykırı
olmadığına dair bir menfi tespit belgesi verilmesi mümkün değildir. 140
H.3.3. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında
değerlendirilecek anlaşmalar üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli bir mal veya
hizmetin alımı, satımı yahut yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalardır. Bir
diğer ifade ile anılan Tebliğ kapsamında değerlendirilebilecek nitelikte bir
sözleşmenin öncelikle teşebbüsler arası dikey bir ilişkiyi düzenlemeye yönelik
olması gerekmektedir.
Garanti ve Eurobank çok markalı kredi kartları pazarında faaliyet gösteren
teşebbüslerdir. Her iki banka da kredi kartları ihraç etmekte ve işyerleri ile 150
anlaşmaları bulunmaktadır. Dolayısıyla Sözleşme’ye taraf teşebbüsler ilgili ürün
pazarı bölümünde yer verilen iki pazarda da birbirine rakip konumundadırlar ve
taraflar arasında yapılan Sözleşme dikey bir ilişkiye yönelik olarak
düzenlenmemiştir. Bu hususlar dikkate alındığında, bildirime konu Sözleşme’yi
2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsamında bir değerlendirmek mümkün değildir.
H.3.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Menfi tespit alamayan ve 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı muafiyetten de
yararlanamadığı tespit edilen Sözleşme’ye bireysel muafiyet tanınabilmesi için
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen koşulların sağlanması gerekmektedir.
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme 160
ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması
Sözleşme ile birlikte çok markalı kredi kartlarına yönelik üye işyeri edinme
pazarında, kapalı ağ olarak faaliyet gösteren Bonus üye işyeri ağı Eurobank kredi
kartı kullanıcılarının kullanımına açılmıştır. Bu şekilde Eurobank mevcut üye işyeri
ağını büyütmeye gerek kalmaksızın mevcut ağda ihraç ettiği kartları kullandırma
imkânına sahip olacaktır. Böylelikle Eurobank, Garanti’nin mevcut üye işyeri
ağından faydalanarak güçlü bir marka ile beraber çok markalı kredi kartları
piyasasındaki pazar payını artırma imkânına kavuşacaktır. Bunun yanında artan
üye işyeri ağı sayesinde daha kolay müşteri çekebilecek ve üye işyeri pazarındaki
cirosunun yanı sıra kart kullanıcılarından elde ettiği ciroyu da artırabilecektir. 170
Diğer yandan, Sözleşme’ye taraf bankaların program kullanımına yönelik söz
konusu Sözleşme dolaylı olarak çok markalı kredi kartları hizmetinin
sunulmasında gelişme ve iyileşme sağlanması amacına da hizmet etmektedir.
Eurobank altyapı yatırımlarını artırmak yerine Bonus’un mevcut geniş ağından
10-52/961-336
5
faydalanabilecek; yeni POS maliyeti üstlenmeyecek; mevcut ağa isterse yeni üye
işyerleri eklemek suretiyle faaliyet gösterecektir. Bu anlamda sözleşme ile birlikte
bir bakıma Eurobank’ın ölçek ekonomisinden faydalanması söz konusu olacaktır.
Ayrı POS cihazı yerleştirilmesi bankalar açısından maliyeti artıran bir unsur
olduğu gibi, bu maliyetin takas komisyonuna yansıtılması sonucunda ekonominin
geneline de bir maliyet yüklenmektedir. Zira bankaların POS cihazı yerleştirmek 180
için katlandıkları maliyetleri bankalar arası işlemlerde uygulanacak takas
komisyonuna yansıttıkları bilinmektedir. İhraççı banka tarafından kabulcü
bankadan alınan takas komisyonu kabulcünün bunu üye işyerine; üye işyerinin de
bunu fiyatlar yoluyla tüketiciye yansıtmasıyla ekonominin bütünü açısından bir
maliyet haline gelmektedir. Söz konusu işbirliği bu anlamda taraf bankalara bir
maliyet avantajı sunacak ve bankaların kaynaklarını daha etkin bir şekilde
kullanmalarına olanak tanıyacaktır.
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması
4. madde anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet
alabilmesi için, yukarıda değinilen ve anlaşmanın tarafları açısından elde edilen 190
iyileşmenin tüketiciye yansıtılması gerekmektedir. Tüketicinin yarar sağlaması
açısından beklenen genellikle fiyatlar seviyesindeki düşüş olmakla birlikte, satış
sonrası etkin hizmetler, ürün çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne daha kolay
ulaşabilmesi, malın arzında devamlılığın sağlanması gibi koşullar da tüketicinin
elde edeceği menfaat kapsamında değerlendirilebilmektedir.
İnceleme konusu dikkate alındığında, tüketici yararı açısından ilk bakılması
gereken Eurobank’ın müşterilerinin durumunda meydana gelebilecek olası
değişmelerdir. Bu bağlamda incelemeye konu anlaşma vasıtasıyla kredi kartları
pazarında hâlihazırdaki Eurobank kredi kartı hamillerinin yaygın bir üye işyeri
ağına sahip olan Bonus’un sağladığı ödül/puan uygulamasından faydalanmaları 200
sağlanmış olmaktadır. Bu açıdan, Eurobank müşterilerinin Türkiye’nin en yaygın
üye işyeri ağlarından birine dâhil olarak alışveriş yapma imkânına sahip olmaları
tüketici yararı açısından en dikkate değer husustur.
Diğer taraftan, kredi kartı pazarı çift taraflı pazar özelliğindedir ve bu pazarlarda
bir arz edici tarafından sunulan aynı ürüne karşı birbirini etkileyen iki farklı talep
söz konusudur. Bir diğer ifade ile sunulan mal veya hizmeti talep eden iki farklı
müşteri grubu bulunmaktadır. Bunlardan ilki kart kullanıcıları ikincisi ise üye
işyerleridir. Kart kullanıcıları bakımından kredi kartı ne kadar çok üye işyerine
sahipse karta olan talep o oranda artmaktadır. Aynı şekilde bir kredi kartı ne çok
tüketici tarafından kullanılmaktaysa üye işyerlerinin o kredi kartının POS’unu 210
kabul etmek konusundaki istekleri artacaktır. Kart kullanıcıları ve üye işyerleri
arasındaki bu pozitif dışsallık nedeniyle, tüketici boyutundaki bir fayda artışının
diğer bir tüketici grubu olan üye işyerine yansıması söz konusudur. Dolayısıyla
işbirliği ile gelen pazar payı artışıyla daha fazla tüketicinin fayda görmesi
muafiyetin ilgili şartının karşılanması açısından önemlidir.
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
Muafiyet kararı verilmesinde aranan bu ilk olumsuz şarta göre, muafiyete konu
anlaşma ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına
neden olmamalıdır. Bir başka deyişle sağlanan ekonomik gelişme veya fayda ile
10-52/961-336
6
tüketicinin bundan yarar sağlaması rekabetin ortadan kaldırılması sonucunda elde 220
ediliyor olmamalıdır.
Dosya mevcudu bilgilere göre, 2009 yılı Kasım ayı itibarıyla kart cirosu
bakımından Garanti’nin % …, Eurobank’ın % …; üye işyeri bakımından ise
tarafların sırasıyla % … ve % … pazar payına sahip oldukları belirlenmiştir. Bu
çerçevede bildirime konu işlem taraflarının toplam pazar payları çok markalı kredi
kartları ihracı pazarında % …; üye işyeri edinme pazarında %… olacaktır.
İlgili pazarda benzer anlaşmalar 2006 yılından beri yapılmakta olup hâlihazırda
ilgili pazardaki rekabet, irili ufaklı bankaların birbirleriyle olan asimetrik ve cılız
rekabetinden çıkıp, pazarda öne çıkan World, Bonus, Axess, Advantage,
Maximum gibi kart sistemleri arasındaki gerçek rekabete dönüşme sürecini 230
tamamlamaktadır. Küçük ölçekli bankalar ise bu tür anlaşmalar sayesinde bu
sürece dâhil olmak imkânına kavuşmaktadır. Kurul tarafından her zaman mercek
altına alınması ve sonlandırılması mümkün olan bu tür geçici anlaşmaların bir
diğer olumlu etkisi ise, eskiden büyük bankaların tayin ettiği rekabet şartlarında
pazarda tutunmaya çalışan küçük ölçekli bankaların, anılan süreçte kart sayılarını
ve üye işyerlerini artırarak güçlenme imkânı bulacak olmasıdır. Bunun sonucunda,
söz konusu anlaşmalara Kurul tarafından son verilebileceği gelecekte, bu
bankalar artık rekabete daha dayanıklı hale gelmiş olacaktır.
Sonuç olarak bildirime konu anlaşma sonucunda ilgili pazarın önemli bir
bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağı ve muafiyetin bu koşulunun 240
sağlandığı neticesine ulaşılmıştır.
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen bu son koşula aykırılık, izlenen amacın elde
edilmesi için rekabetin gereğinden fazla sınırlanmaması ya da rekabetin
sınırlanmasının gereğinin dahi bulunmaması halinde olabilir. Teşebbüsler prensip
olarak anlaşma ile amaçladıkları ekonomik yararların gerçekleştirilmesinde
rekabeti en az sınırlayıcı yöntemi tercih etmekle yükümlüdürler.
Sözleşme ile amaçlanan teşebbüslerin üye işyeri ve kart kullanıcılarının sayısını
artırmak ve bu yolla rakipler ile daha etkin rekabet edebilmektedir. Anılan 250
Sözleşme de bu doğrultuda hazırlanmış ve rekabeti zorunlu olandan fazla
kısıtlayıcı herhangi bir hükme yer verilmemiştir.
Bu çerçevede, Kanun’un 5. maddesinde belirtilen koşulları sağlayan bildirime
konu Sözleşme’ye bireysel muafiyet verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
260
10-52/961-336
7
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Türkiye Garanti Bankası A.Ş. ve Eurobank Tekfen A.Ş. arasında 26.11.2009
tarihinde imzalanan “Bonus Kredi Kartı Program Paylaşımı Sözleşmesi”ne çeşitli
hükümlerinin 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un 4.
maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
2. Tarafların ilgili ürün pazarlarında rakip teşebbüsler olmaları nedeniyle,
Sözleşme’nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği 270
kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayacağına,
3. 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde yapılan değerlendirme
sonucunda; anılan maddede sayılan şartların tamamının karşılandığı göz önüne
alınarak, başvuru konusu Sözleşme’ye imza tarihi olan 26.11.2009 tarihinden
itibaren 5 yıl süreyle bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy