Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-104 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-52/966-340
Karar Tarihi : 5.8.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Murat AYBER, Sinan BOZKUŞ
C. BAŞVURAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Yeni Aksaray Seyahat Tur. San. Tic. Ltd. Şti.
Yeni Otobüs Terminali No:8-9 Aksaray
- Yeni Yeşil Aksaray Tur. Nak. San. Tic. Ltd. Şti.
Yeni Otobüs Terminali No:6-10 Aksaray
E. DOSYA KONUSU : Aksaray ilinde faaliyet gösteren Yeni Aksaray Seyahat Tur. San.
Tic. Ltd. Şti. (Yeni Aksaray) ve Yeni Yeşil Aksaray Tur. Nak. San. Tic. Ltd. Şti. (Yeni 20
Yeşil Aksaray) adlı şirketlerin birlikte fiyatlarını taban ücret tarifesinin dahi altına
düşürerek yıkıcı fiyat uyguladıkları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Aksaray’da faaliyet gösteren Yeni Aksaray, Yeni
Yeşil Aksaray ve Candaş Metro firmalarının yıkıcı fiyat uyguladıkları iddia edilmiştir.
Başvuru sahibi raportörlerle yaptığı görüşmede, Yeni Aksaray ve Yeni Yeşil Aksaray’ın
ücretlerini 2010 yılı Mayıs ayı başında Aksaray-Konya hattında 5 TL’ye, Aksaray-
Ankara/Kayseri hatlarında 10 TL’ye, Aksaray-İzmir/İstanbul/Antalya hatlarında ise 25 TL’ye
indirdiklerini ifade etmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.4.2010 tarih ve 3453 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 28.05.2010 tarihli ve 2010-4-104/İİ-10-174.M.A. sayılı İlk İnceleme 30
Raporu, 10.06.2010 tarih ve 10-42 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-42/726-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 21.7.2010 tarih ve 2010-4-104/ÖA-10-174.M.A. sayılı
Önaraştırma Raporu 22.7.2010 tarih ve REK.0.08.00.00-110/293 sayılı Başkanlık önergesi
ile 10-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
- Yeni Aksaray ve Yeni Yeşil Aksaray’ın Ulaştırma Bakanlığı tarafından yayımlanan Taban
Ücret Tarifesi’nin altında bir tutarla taşımacılık yaptığına ilişkin iddialarla ilgili olarak 40
soruşturma açılmasına gerek olmadığı,
- Söz konusu firmaların sefer sayılarını birlikte belirlemeleri eylemleri sonucu pazardaki
rekabetçi yapıda ancak kısıtlı bir zararın ortaya çıkmasının muhtemel olması nedeniyle
4054 sayılı Kanun kapsamında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı; bununla birlikte,
10-52/966-340
2
yukarıda bahsedilen uygulamaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil
etmesi nedeniyle, söz konusu uygulamaya son verilmesi gerektiğinin, aksi takdirde anılan
Kanun kapsamında taraflar hakkında soruşturma açılabileceğinin taraflara bildirilmesi
gerektiği
görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikâyet konusu çerçevesinde, ilgili ürün pazarı “otobüs ile şehirlerarası yolcu taşıma
hizmetleri pazarı” olarak tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Önaraştırmaya konu şehirlerarası yolcu taşıma şirketlerinin faaliyetlerinin Aksaray merkezli
olması sebebiyle, ilgili coğrafi pazar “Aksaray merkezli karayolu yolcu taşıma hatları” olarak
belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.1. Aksaray Belediyesi Yetkilisi ile Yapılan Görüşme 60
Aksaray Belediyesi yetkilisi raportörlerle yaptığı görüşmede, Aksaray’da 3’ü Aksaray
merkezli olmak üzere toplam 11 otobüs firmasının faaliyet gösterdiğini; şehirlerarası otobüs
taşımacılığı yapan firmalarla ilgili olarak kendilerine zaman zaman şikâyetler geldiğini ve ilgi
mevzuat kapsamında gerekli incelemelerin yapıldığını; son dönemde özellikle rayiç bedel
altında yolcu taşımacılığı yapıldığına yönelik şikâyetlerin kendilerine ulaştığını, ancak bu tür
şikâyetlerin duyumdan öteye gitmediğini; zira yaptıkları denetimlerde söz konusu otobüs
firmalarının rayiç bedel üzerinden bilet satışı yapıldığını tespit ettiklerini belirtmiştir.
Yetkili, otobüs firmalarının fiyat anlaşması benzeri uygulamalarda bulunup bulunmadığı
konusunda ise bir şikâyetin kendilerine iletilmediğini belirtmiştir. Takiben; Aksaray’da böyle
bir uygulamanın başarıya ulaşma şansının da olmadığı, zira Aksaray’ın doğu ve güney 70
illerine giden yol üzerinde kavşak noktasında bulunduğu ve bu nedenle birçok firmanın
uğrak noktası olduğu, transit geçen firmaların bilet ücretlerini daha düşük belirlemeleri
nedeniyle taşımacılık fiyatlarının çevre illere göre düşük seyrettiği yetkili tarafından ifade
edilmiştir.
I.2.2. Hakkında Önaraştırma Yürütülen Teşebbüslerle Yapılan Görüşme
Yeni Aksaray ve Yeni Yeşil Aksaray yetkilileri konuya ilişkin olarak, firmalarının Ankara,
Antalya, İstanbul, İzmir, Kayseri ve Konya illerine sefer düzenlediklerini ve ücretlerini
Ulaştırma Bakanlığı Taban Ücret tarifesi çerçevesinde belirlediklerini ifade etmişlerdir.
Yetkililerce ayrıca, Aksaray Birlik firmansın söz konusu illere Taban Ücret Tarifesi’nde
belirtilen tutarların altındaki ücretle taşımacılık yapması nedeniyle zor durumda kaldıkları ve 80
konuyu Ulaştırma Bakanlığı’na bildirmelerine karşın bilet üzerinde yazan tutarların taban
ücret tarifesinde belirtilen miktardan düşük görünmemesi nedeniyle bir işlem yapılamadığı
belirtilmiştir. Firma yetkilileri, son olarak, Yeni Aksaray ve Yeşil Aksaray adlı seyahat
firmalarının Ulaştırma Bakanlığı’ndan alınan F1 belgesi çerçevesinde birbirlerinin
müşterilerine bilet kesebildiklerini, sefer saatlerini de bu kapsamda belirlediklerini ve bir
firmanın sefer saati sabah ise diğerinin akşam saatinde sefer düzenlediğini, bu sayede
tüketicilerin daha geniş bir zaman diliminde seyahat etme şansının bulunduğunu ifade
etmişlerdir.
10-52/966-340
3
I.2.3. Ücret/Zaman Tarifeleri ve Fatura Örnekleri
Aksaray merkezli firmaların yolcu taşımacılığına ilişkin ücret ve zaman tarifeleri tabloda 90
özetlenmiştir:
Tablo-1: İlan Edilen Ücret Tarifeleri
Kalkış Varış
Yol
Mesafesi
(km)
Taban
Ücret
(TL)
Aksaray
Birlik
Yeni
Aksaray
Yeni Yeşil
Aksaray
AKSARAY ANKARA 225 15,5 TL 25 TL 20 TL 20 TL
KAYSERİ ANTALYA 619 33 TL 45 TL 40 TL 40 TL
NİĞDE 737 39 TL 60 TL 55 TL -
AKSARAY
İSTANBUL
674 36 TL - - 45 TL
AKSARAY 693 36 TL 45 TL 40 TL -
KAYSERİ
İZMİR
849 42 TL - - 45 TL
AKSARAY KAYSERİ 156 12 TL 18 TL 12 TL 15 TL
AKSARAY KONYA 190 13,5 TL 20 TL 18 TL 15 TL
Zaman tarifeleri ise şu şekildedir1:
Tablo-2: Zaman Tarifeleri
Kalkış Varış Yeni Yeşil Aksaray
Yeni
Aksaray
Aksaray
Birlik
Sefer Saati Sefer Saati Sefer Saati
05:00 05:00 05:00
07:30 07:30 08:30
09:30 09:30 10:00
10:30 11:00 -
11:30 13:00 13:00
14:30 14:30 14:30
16:00 16:00 -
18:00 17:30 17:30
AKSARAY ANKARA
- 19:00 -
Diğer taraftan, haklarında önaraştırma yürütülen teşebbüslerden Nisan ayından itibaren
düzenlenen fatura örnekleri elde edilmiş olup, tarihler itibarıyla aynı güzergâhta farklı
tutarlarda bilet bedellerine rastlanmıştır. Öte yandan söz konusu faturaların bir kısmı Taban
Ücret Tarifesi’nde belirtilen tutarların altındadır. Örneğin İstanbul iline düzenlenen seferler
bakımından taban ücret 36 TL olmasına rağmen çok sayıda 30 TL tutarında fatura
bulunmaktadır. 100
1 Firmaların seferleri çoğu zaman farklı illerden başlayıp Aksaray’a uğraması, tam bir karşılaştırma yapmaya
imkân tanımamaktadır. Bu nedenle üç firmanın Aksaray merkezli en çok sefer düzenlediği il olan Ankara
örnek olarak seçilmiştir. Tabloda yalnızca Aksaray-Ankara sefer saatleri dahil edilmiş, diğer illerden kalkıp
Aksaray ve Ankara’ya uğrayan seferler dahil edilmemiştir.
10-52/966-340
4
I.3. Değerlendirme
Kurumumuza yapılan başvuruda yer alan hususlar iki ana başlıkta toplanabilir. İli Aksaray
merkezli Yeni Aksaray ve Yeşil Aksaray firmalarının Taban Ücret Tarifesi’nin altında bir
tutarla yolcu taşımacılığı yaparak yıkıcı fiyat uyguladıkları iddiası, ikincisi ise söz konusu
teşebbüslerin ortak hareket ederek birbirlerinin müşterilerine bilet sattıkları ve sefer
saatlerini birlikte belirledikleri iddiasıdır. Söz konusu iddialara yönelik değerlendirmelere
aşağıda yer verilmiştir.
I.3.1. Düşük Fiyatla Yolcu Taşınmasına İlişkin Değerlendirme 110
Şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapan firmalar, Ulaştırma Bakanlığı’nın gözetimi ve denetimi
altında faaliyetlerini sürdürmektedirler. Bakanlık bu çerçevede firmaların hizmet
standartlarına ve ücretlerine ilişkin esasları belirlemekle görevli ve yetkili kılınmıştır. Taban
Ücret Tarifesi de bu kapsamda yayımlanmakta ve uygulanmaktadır.
Şikâyete konu firmalardan elde edilen faturalar incelendiğinde Taban Ücret Tarifesi’nde
belirtilen ücretlerin altında bir tutarla hizmet verildiği görülmektedir. Bu çerçevede konunun
sektörün düzenleyici otoritesi olan Ulaştırma Bakanlığı nezdinde çözüme kavuşturulması
yerinde olacaktır.
I.3.2. Firmaların Birbirlerinin Müşterilerine Bilet Satmaları ve Sefer Sayılarını Birlikte
Belirlemeleri 120
Başvuruda, Yeni Aksaray ve Yeni Yeşil Aksaray firmalarının birbirlerinin müşterilerine bilet
sattıkları ve sefer sayılarını ve zamanlarını da birlikte belirledikleri iddia edilmiştir. Söz
konusu iddialarla ilgili olarak hakkında önaraştırma yürütülen teşebbüs yetkililerinden bilgi
istenmiştir. Teşebbüs yetkilileri Ulaştırma Bakanlığı’ndan alınan F1 belgesi ile acentelik
yaptıklarını ve diğer firmaya ait otobüslere bilet sattıklarını belirtmişler, sefer saatlerini de
tüm otobüslerin aynı anda sefer düzenlemesindense farklı saatlerde sefer düzenleyerek
müşterilere daha fazla seçenek sunmak istemeleri nedeniyle birlikte belirlediklerini ifade
etmişlerdir.
Firmaların yukarıda bahsedildiği şekilde sefer saatlerini birlikte belirlemeleri ve farklı zaman
dilimlerinde sefer düzenlemeleri 4054 Sayılı Kanun’un 4. maddesinin (b) bendindeki “mal 130
veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının veya unsurlarının
paylaşılması ya da kontrolü” ve (c) bendindeki “mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının
kontrolü veya bunların piyasa dışında belirlenmesi” hususlarıyla benzerlik göstermektedir.
Ancak Tablo-2’de yer alan zaman tarifesi incelendiğinde söz konusu firmaların sefer
sayılarının yarısının aynı saatte düzenlendiği görülmektedir. Bu bakımdan ifadelere
yansıdığı şekilde belirgin bir paylaşım yapılmadığı anlaşılmaktadır. Diğer taraftan böyle bir
anlaşma yapılsa dahi bu piyasada çok düşük bir etki doğuracaktır. Zira Aksaray Belediyesi
yetkilisinin yukarıda yer verilen konuya ilişkin ifadelerinden de anlaşılacağı üzere,
Aksaray’ın doğu ve güney illere giden yol üzerinde uğrak bir kent olması nedeniyle bahse
konu üç firma dışında 8 adet firma daha yolcu almak üzere Aksaray’a uğramaktadır. Bu 140
çerçevede Aksaray’da yaşayan tüketicilerin istediği firma ile seyahat etme özgürlüğü halen
bulunmakta olup, çok sayıda firmanın faaliyet gösterdiği ilgili pazarda yalnızca iki firmanın
yaptığı bir anlaşmanın olası olumsuz etkileri oldukça azalmaktadır. Bu nedenle,
uygulamanın pazardaki yapısal sorunların bir sonucu olması; ilgili pazarda faaliyet gösteren
firmaların tamamını kapsamaması; ayrıca bu uygulama sonucunda pazardaki rekabetinin
önemli ölçüde ortadan kalkmaması da dikkate alınarak, haklarında önaraştırma yürütülen
teşebbüslere Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılması yerine, Kanun’un 9.
10-52/966-340
5
maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde görüş yazısı gönderilmesinin yeterli olacağı
kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ 150
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Yeni Aksaray Seyahat Tur. San. Tic. Ltd. Şti. ve Yeni Yeşil Aksaray Tur. Nak. Tic. Ltd.
Şti.’nin Ulaştırma Bakanlığı tarafından yayımlanan Taban Ücret Tarifesi’nin altında bir
tutarla taşımacılık yaptığına ilişkin iddialar ile ilgili olarak soruşturma açılmasına gerek
olmadığına,
2- Söz konusu firmaların sefer sayılarını birlikte belirlemeleri eylemleri sonucu pazardaki
rekabetçi yapıda ancak kısıtlı bir zararın ortaya çıkmasının muhtemel olması nedeniyle
4054 sayılı Kanun kapsamında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına, bununla
birlikte, bahsedilen uygulamaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil
edebilecek nitelikte olması nedeniyle, Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca söz 160
konusu uygulamaya son verilmesi gerektiğinin, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde işlem başlatılacağının adı geçen teşebbüslere bildirilmesi için Başkanlığın
görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy