Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-2-103 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-52/ 984-351
Karar Tarihi : 5.8.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Arif Ogün SARI, Ekrem SOLMAZ, Nimet ALACAPUNAR
C. BAŞVURUDA : - Kamu İhale Kurumu
BULUNAN Konya Yolu No:186 06520 Balgat/Ankara 20
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR:
- Ege Özel Onkoloji Merkezi Ltd. Şti.
1479. Sokak No:6 Kahramanlar/İzmir
- Onkomer Sağ. Hiz. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Üniversite Cad. No:71/A Bornova/İzmir
E. DOSYA KONUSU: İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Baştabipliğinin açtığı son üç ihalenin de Ege Özel Onkoloji Merkezi Ltd. Şti. 30
lehine sonuçlanmasının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
incelenmesi gerektiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kamu İhale Kurumu (KİK) tarafından yapılan başvuruda
özetle; İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Baştabipliğinin açtığı son üç
ihalenin de Ege Özel Onkoloji Merkezi Ltd. Şti. (Ege Özel Onkoloji) tarafından
alınmasının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında ihlal niteliği taşıyabileceği
ve durumun Rekabet Kurumuna bildirilmesinin uygun görüldüğü ifade edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 9.4.2010 tarih ve 3007 sayı ile intikal eden 40
başvuru üzerine yapılan inceleme neticesinde hazırlanan 14.5.2010 tarih ve 2010-2-
103/İİ-10-266.AOS sayılı İlk İnceleme Raporu, 27.05.2010 tarih ve 10-38 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar
uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 20.7.2010 tarih ve 2010-2-
103/ÖA-10-266.AOS sayılı Önaraştırma Raporu 27.7.2010 tarih ve REK.0.06.00.00-
110/359 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
50
10-52/984-351
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara yönelik
olarak, Ege Özel Onkoloji ve Onkomer Sağ. Hiz. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Onkomer)’nin
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği
yönünde herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamadığından anılan teşebbüsler
hakkında aynı Kanun 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı
ve şikayetin reddedilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüsler 60
KİK tarafından yapılan başvuru, Hastane tarafından açılan Radyasyon Onkolojisi
Yüksek Linear Hızlandırıcı ve Planlama Hizmet alımı (Linear Hızlandırıcı) ihalelerinin
son üçünün Ege Özel Onkoloji’de kaldığı ve bu durumun ihaleye katılan ya da
katılabilecek teşebbüsler arası herhangi bir anlaşma sonucu olabileceği ihtimali
hakkındadır. Hastane tarafından 13.1.2010 tarihinde yapılan ihaleyi Onkomer’in
kazanmış olması ve Onkomer’in daha önceki bazı ihalelere de katılmış olması
sebebiyle önaraştırma sürecinde raportörlerce Hastane, Ege Özel Onkoloji ve
Onkomer yetkilileri ile görüşme yapılmıştır. Ayrıca raportörler tarafından
teşebbüslerin faaliyetleri konusunda istenen bilgiler Ege Özel Onkoloji ve Onkomer 70
tarafından sırasıyla 1.7.2010 tarih ve 5101 sayı ile 2.7.2010 tarih ve 5152 sayılı
yazılar ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
I.1.1. Ege Özel Onkoloji
Ege Özel Onkoloji 1995 yılında kurulmuş ve 1997 yılında şirket bünyesinde İzmir
Onkoloji Merkezi faaliyete geçmiştir. İzmir Onkoloji Merkezi’nde kanser teşhisi
konulmuş ve radyoterapi tedavisi gerekli olan hastalara tedavi hizmeti sunulmaktadır.
Teşebbüs 2005 yılında devlet hastanelerinin radyoterapi tedavi hizmeti alım
ihalelerine katılmaya başlamıştır.
I.1.2. Onkomer
Onkomer, 1997 yılında faaliyet başlamış ve kanser hastalarına radyoterapi hizmeti 80
sunmaktadır. Onkomer 2005 yılında devlet hastanelerinin radyoterapi tedavi hizmeti
alım ihalelerine katılmaya başlamıştır.
I.2. Radyasyon Onkolojisi Yüksek Linear Hızlandırıcı (Linear Hızlandırıcı)
Hakkında Genel Bilgi
Kanser tedavisinde kullanılan linear hızlandırıcı ile üç boyutlu görüntüsü alınan
tümörlü dokular, çevredeki zararsız dokular etkilenmeden yok edilmektedir. Dışarıdan
uygulanan radyoterapi ile tümörlü doku grubuna belirli bir mesafeden radyasyon
verilerek tedavi sağlanmaktadır. Yöntem, tümörlü dokuları yok ederken çevredeki
dokulara hiçbir zarar vermemektedir.
İlk olarak bilgisayarlı simülasyon yapılarak tümörle ilgili yer, büyüklük, hassasiyet gibi 90
birtakım bilgilerin toplanmakta, bu verilerin aktarıldığı bilgisayarlı planlama cihazında,
tümörlü ve çevredeki hassas dokularla organlar işaretlenmekte, tedavi dozları
belirlenmekte ve daha sonra linear hızlandırıcı kullanılmaktadır. Bu aşamada ise üç
boyutlu görüntüsü alınan tümörlü dokuya cihaz yoluyla uzaktan radyasyon
verilmektedir.
10-52/984-351
3
Bu tedavi yöntemi radyoterapi gerektiren tüm kanserli hastalarda tümörlü dokuları
yok etmek için uygulanabilmektedir. Radyasyon onkolojisinde son 10 yıldır uygulanan
yöntem baş, boyun, meme, akciğer, mide, bağırsak, kalın bağırsak, prostat, rahim
ağzı, vulva, vajina ve rahim kanserleri ile beyin tümörlerinde etkili bir şekilde 100
kullanılmaktadır.
Linear hızlandırıcı sipariş üzerine üretilmekte ve üretim süreci 5 ay sürmektedir.
Üretilen cihazın Türkiye’ye ulaşması 1,5 ay sürmektedir. Cihazın kurulum aşaması 1
ayda tamamlanmakta ve daha sonra Fizik Mühendisleri Odası, Atom Enerjisi Kurumu
ve Sağlık Bakanlığı tarafından cihazın kontrolleri yapılmaktadır. Bir cihazın siparişinin
verilmesinden kullanıma başlanmasına kadar geçen süreç yaklaşık olarak 7,5 ay
almaktadır.
Linear hızlandırıcı cihazının yaklaşık maliyeti 1,5 milyon ABD Doları’dır. Türkiye’de
cihazın kullanım ömrü 10 olarak kabul edilmektedir. Tüm cihazlar dahil toplam
kurulum maliyeti yaklaşık olarak 2 milyon ABD Doları’dır. Linear hızlandırıcı cihazı 110
yüksek oranda radyasyon yaydığı için cihazın kullanıldığı odanın kalın beton
duvarlarla çevrilmesi gerekmektedir. İnşaat maliyetleri de dahil edildiğinde toplam
maliyet yaklaşık olarak 2,5-3 milyon ABD Doları’na yükselmektedir.
Hastane tarafından yapılan Linear Hızlandırıcı ihaleleri sadece cihaz alımına yönelik
olup ihaleyi kazanan teşebbüs cihaz ile birlikte herhangi bir hizmet sunmamaktadır.
I.3. Önaraştırma Sürecinde Elde Edilen Bilgiler
I.3.1. Ege Özel Onkoloji
Önaraştırma sürecinde raportörlerce yapılan görüşmede Ege Özel Onkoloji yetkilileri
tarafından özetle aşağıdaki hususlar belirtilmiştir:
“Onkomer’in bu ihaleyi (13.1.2010 tarihli ihale) almaya çalışmasının nedeni prestij 120
kazanmak ve bu şekilde kendilerinin tanıtımını yapmak olabilir. İzmir’in en büyük
hastanesi olan İzmir Atatürk Hastanesi’nde tedavi yapıyor olmak prestij meselesidir.”
“Ulusal ölçekte ihalelere katılan MNT ya da Aktif Çare gibi firmaların İzmir’e
gelememe nedenleri İzmir’de hizmet bedellerinin çok düşük olmasıdır. Bizim, SUT
(Sağlık Uygulama Tebliğ) fiyatlarına göre 3.000 TL ile 6.000 TL arasında
ücretlendirdiğimiz hizmetler İstanbul’da özel fiyat olarak 40.000 ile 60.000 TL
arasında ücretlendirilmektedir. Piyasaların da hala gelişmekte olduğunu
düşündüğümüzde İzmir’e şu aşamada gelmek onları açısından karlı olmayabilir.”
“Son 4. ihalede (22.6.2010 tarihli ihale) cihazların amortismanları tükenmiş
olduğundan (1,300,000 TL’lik cihazın defter değeri 1 TL’dir), yetişmiş kadromuzdan 130
ve piyasa koşullarında az karla yaşama kararı verdiğimiz için düşük fiyat verdik.”
“İhalelerde başlardan beri fiyatların düşmesinin sebebi sonraki ihalelerde kurulum ve
inşaat maliyetlerinin düşmesi ve kurulmuş makinenin avantajının kullanılıyor
olmasıdır.”
“Onkomer’in önceki ihaleleri alamamasının sebebi çok ortaklı bir yapısı olduğu için
kararlı davranmamalarıdır, sonrasında ise az bir karla ihalelere girmeye karar
verdiklerini tahmin ediyoruz.”
140
10-52/984-351
4
I.3.2. Onkomer
Yapılan görüşmede Onkomer yetkilileri özetle aşağıdaki hususları ifade etmişlerdir:
“Burada (13.1.2010 tarihli ihale) düşük fiyat vermemizin nedeni İzmir Atatürk
Hastanesi içine cihazımızı yerleştirerek uzun dönemde avantaj elde etmekti.
Yaptığımız hesaplamalarda da bunun karlı bir ihale olacağını da öngörmüştük.”
“Bu konuda mahkemeye yürütmeyi durdurma talepli olarak itiraz edilmiş ancak
hastane yürütmenin durdurulmasını dahi beklemeden tekrar ihaleye çıkmıştır. Biz
tekrarlanan ihaleye katılmadık ancak ihaleyi kazanan rakip firma Ege Özel Onkoloji
bizim de ihaleye katılacağımızı düşünerek yaklaşık maliyet üzerinden %72 oranında
fiyat kırarak ihaleye girmek zorunda kaldı.” 150
“Bu ihalelerde belirlenen yaklaşık maliyetler gerçekleşen maliyetleri kurtarmaz,
ancak cihaza sahip olmak ve içeride kurulmuş olması firmaya avantaj sağlar. %65
düşük fiyatla girmemizin sebebi hak ediş alıp daha sonra SGK’nın istediği şartları
elde etmektir.”
“Bizim aynı ihalede %65 düşük vermemizin sebebi ise onur meselesi olmasıydı.”
I.3.3. İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Yapılan görüşmede Atatürk Hastanesi Başhekim Yardımcısı, Onkomer tarafından
kazanılan ihalenin Hastane tarafından belirlenen şartlara uygun olarak 160
gerçekleştiğini, Onkomer’in ihalede rekabetçi davrandığını ve 800.000 TL düşük fiyat
verdiğini ifade etmiştir.
I.4. Değerlendirme
Hastane tarafından 2010 tarihinde yapılan ihaleden önceki üç ihaleyi de Ege Özel
Onkoloji’nin kazanmasının KİK tarafından yapılan bir incelemede tespit edilmesi
üzerine konunun 4054 sayılı Kanun çerçevesinde incelenmesi amacıyla
Kurumumuza KİK tarafından başvuruda bulunulmuştur.
Aşağıdaki tabloda söz konusu hastane tarafından 2005 yılından itibaren düzenlenen 170
linear hızlandırıcı ihaleleri hakkında bilgiler yer almaktadır:
Tablo 1: Linear Hızlandırıcı İhale Bilgileri
İhale
Tarihi
İhale Kayıt
Numarası
İhalenin
Süresi
(ay)
Yaklaşık
Maliyet
(TL)
E.Ö.O*’nin
Teklifi
(TL)
Onkomer’in
Teklifi
(TL)
Sözleşme
Bedeli
(TL)
İhaleyi
Kazanan
Teşebbüs
12.12.2005 2005/166154 24 (……) (……) (……) (……) Ege
3.12.2007 2007/155798** 12 (……) (……) (……) (……) Ege
23.12.2008 2008/179590 15 (……) (……) (……) (……) Ege
13.1.2010 2009/170339 21 (……) (……) (……) (……) Onkomer
22.6.2010 - 18 (……) (……) (……) (……) Ege
*Ege Özel Onkoloji
**Onkomer, geçici teminat tutarının teklif edilen bedelin %3’ünü karşılamaması sebebiyle ilk oturumda
değerlendirme dışı bırakılmıştır.
Ayrıca Hastane tarafından 12.11.2008 tarihinde 1,5 aylık hizmet alımı için pazarlık
usulü ihale gerçekleştirilmiştir. Söz konusu ihaleyi (……) TL bedelle Ege Özel
Onkoloji kazanmıştır.
10-52/984-351
5
13.1.2010 tarihinde yapılan ve Onkomer’in kazandığı ihale KİK‘in 2010/UH.I-740 180
sayılı kararı ile iptal edilmiştir. Bunun üzerine Hastane 22.6.2010 tarihinde tekrar
ihale düzenlemiştir ve Onkomer bu ihaleye katılmamıştır.
Bir kamu kurumu tarafından düzenlenen ihaleleri devamlı olarak aynı teşebbüsün
kazanması, ihalelere katılan veya katılması mümkün olan teşebbüsler ile ihaleleri
kazanan teşebbüs arasında yapılan bir anlaşma sonucunda mümkün olmuş ise bu
durum rekabet hukuku kapsamında değerlendirilebilir. Bu kapsamda teşebbüsler
arasında Hastane tarafından düzenlenen linear hızlandırıcı ihalelerine yönelik bir
anlaşmanın yapılıp yapılmadığı teşebbüslerin Hastane’nin linear hızlandırıcı
ihalelerine yönelik davranışları çerçevesinde incelenmiştir.
Yukarıdaki tabloda da görüldüğü gibi Hastane tarafından 2005 yılından itibaren 190
düzenlenen ihalelerden 23.12.2008 tarihli olan dışındakilere hem Ege Özel Onkoloji
hem de Onkomer teklif vermiştir. Fakat Onkomer’in teklifleri her defasında Ege Özel
Onkoloji’nin tekliflerinden yüksek olmuştur.
Onkomer’in 2010 yılı öncesindeki ihaleleri kazanamamış olmasının sebebi olarak
Onkomer yetkilileri tarafından Onkomer’in ilk yıllardaki önceliğinin kendi özel onkoloji
merkezi olduğu ifade edilmiştir. Son yıllarda ise Onkomer hastane ihalelerine daha
fazla önem vermeye başlamış ve bu nedenle 13.1.2010 tarihindeki ihalede oldukça
düşük teklif vermiştir. Onkomer’in son dönemde Türkiye genelinde Zonguldak ve
Denizli gibi illerde yapılan linear hızlandırıcı ihalelerine de katılmaya başlaması ve bu
ihaleleri kazanması veya ihalelerde en düşük teklifi vermesi, teşebbüsün Hastane’nin 200
ihalesinde agresif bir politikası uygulaması ve daha önceki tekliflerine oranla çok
daha düşük teklif vermesi ile uyumlu bir davranıştır. Bu nedenle Hastane tarafından
2010 yılı öncesinde düzenlenen ihaleleri Ege Özel Onkoloji’nin kazanması ve
13.1.2010 tarihindeki ihaleyi Onkomer’in önceki tekliflerinden ve Ege Özel
Onkoloji’nin belirtilen ihalede verdiği tekliften çok daha düşük bir teklif vererek ihaleyi
kazanması, teşebbüsler arasında 2010 yılı öncesinde bir anlaşma olduğunu ve 2010
yılında bu anlaşmanın bozulması ile ihalede Onkomer’in rekabetçi bir teklif verdiğini
göstermekten ziyade Onkomer’in 2010 yılı ile birlikte hastaneler tarafından
düzenlenen linear hızlandırıcı ihalelerine yönelik politika değişikliğini gösterdiği
kanaatine varılmıştır. 210
Onkomer yetkilileri Hastane’nin İzmir’in en büyük hastanesi olduğu ve bu hastanede
cihaz bulundurmanın teşebbüsler açısından prestij kaynağı olduğunu belirtmişlerdir.
Bu durum da teşebbüslerin ihaleyi kazanmak amacıyla düşük fiyat vermelerinin bir
nedeni olarak değerlendirilebilir. Ayrıca Onkomer yetkilileri ihalede verilen teklifin
düşük olduğunu kabul etmekle birlikte teşebbüs yetkililerince yapılan hesaplamaların
cihazın Hastane’ye yerleştirilmesinin uzun vadede karlı olduğunu gösterdiğini ifade
etmişlerdir.
Bir hastanede cihazı bulunan teşebbüs sonraki ihaleyi kazanması durumunda cihazın
yüksek taşıma ve kurulum maliyetlerine katlanmayacağı için rakiplerine kıyasla
avantajlı durumda bulunacaktır. Bu ise teşebbüslerin bir hastaneye giriş amacıyla ilk 220
ihalede düşük fiyat teklif etmelerine neden olabilir.
Ayrıca Onkomer’in 13.1.2010 tarihinden önceki ihalelerde tecrübe eksikliğinin olduğu
teşebbüs yetkilileri tarafından ifade edilmiştir. Örneğin Onkomer 3.12.2007 tarihli
ihaleden geçici teminat tutarının teklif edilen bedelin %3’ünü karşılamaması
sebebiyle Hastane tarafından ilk oturumda değerlendirme dışı bırakılmıştır.
13.1.2010 tarihli Onkomer’in kazandığı ihalenin KİK tarafından iptal sebeplerinden
10-52/984-351
6
birisi de Onkomer’in cihaza ilişkin kullanım kataloğunun noter onaylı Türkçe
tercümesinin olmamasıdır.
Buna ilaveten, Onkomer’in kazandığı ihale sonrasında Ege Özel Onkoloji ihalenin
iptali istemiyle KİK’e başvurması teşebbüslerin birbirleri ile rekabet ettiklerinin bir 230
göstergesi olarak değerlendirilebilir.
Ege Özel Onkoloji 13.1.2010 tarihli 21 ay olarak düzenlenen ihaleye (……) TL teklif
vermiş olmasına rağmen 22.6.2010 tarihinde 18 ay olarak düzenlenen yeni ihalede
teklifini bir önceki teklifin oldukça altında bir rakam olan (……) TL’ye düşürmüştür. Bu
fiyat önceki ihalelerde Onkomer’in ve Ege Özel Onkoloji’nin önceki fiyat teklifleri ile
kıyaslandığında oldukça düşük olması sebebiyle dikkat çekididir.
Bununla birlikte daha önce de belirtildiği gibi Hastane’nin doktorlar ve teşebbüsler
açısından referans hastane olarak dikkate alınması sebebiyle teşebbüsler belirtilen
hastanedeki ihaleyi kazanmak amacıyla oldukça düşük teklif verebilmektedirler.
Ayrıca bir hastanede bulunan cihazların sökülmesi ve tekrar kullanılır hale 240
getirilmesinin teşebbüslere maliyeti yaklaşık olarak 200.000 ABD Doları’dır. Ayrıca
cihazların durdurulması da teşebbüsler açısından maliyete neden olmaktadır. Bu
nedenle Hastane’de cihazları bulunan Ege Özel Onkoloji, Onkomer’in düşük fiyat
vererek kazandığı ve KİK tarafından iptal edilen ihale sonrasında hastane tarafından
gerçekleştirilen ihalede, yukarıda belirtilen maliyetlere katlanmamak açısından daha
önceki ihalelere kıyasla düşük fiyat teklif etmiştir. Ayrıca teşebbüs yetkilileri son ihale
öncesinde cihazı sağlayıcı firma Siemens ile maliyetleri düşürme konusunda pazarlık
ettiklerini belirtmişlerdir.
Türkiye genelinde linear hızlandırıcı ihalelerine katılan Aktif Çare Tıbbi Cihazlar San.
ve Tic. Ltd. Şti., Marmara Nükleer Tıp Tic. San. A.Ş.ve Ultra Görüntüleme A.Ş. gibi 250
teşebbüsler İzmir’de düzenlenen linear hızlandırıcı ihalelerine katılmamaktadır.
Teşebbüs yetkilileri bu durumun İzmir’de ortaya çıkan ihale bedellerinin Türkiye
geneline kıyasla düşük olmasından, pazarın gelişme aşamasında olmasından ve
bunun sonucunda teşebbüslerin Türkiye genelinde yüksek kar marjları ile çalışmaları
nedeniyle Türkiye genelinde faaliyet gösteren büyük teşebbüslerin İzmir’deki
ihalelere katılmamalarından kaynaklandığını ifade etmişlerdir.
Sonuç olarak, Ege Özel Onkoloji ve Onkomer’in Hastane tarafından düzenlenen
ihalelerde teklif ettikleri fiyatlarının ve bu fiyatlarda 2010 yılında meydana gelen
yüksek orandaki düşüşün incelenmesi sonucunda 2010 yılı öncesinde Hastane’nin
düzenlediği linear hızlandırıcı ihalelerine yönelik olarak Ege Özel Onkoloji ve 260
Onkomer arasında bir anlaşma olduğu ve bu anlaşma nedeniyle 2010 yılı
öncesindeki üç ihalenin Ege Özel Onkoloji tarafından kazanıldığı, Onkomer’in
ihalelere katılmakla birlikte ihaleleri kazanmamak amacıyla bilinçli olarak Ege Özel
Onkoloji’den yüksek fiyat verdiği yönünde herhangi bir bulguya ulaşılamamıştır.
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler ışığında, Hastane’nin düzenlediği
linear hızlandırıcı ihalelerine yönelik olarak teşebbüsler arası uyumlu eylem veya
anlaşma olduğuna ilişkin herhangi bir bilgi veya belgeye ulaşılamamıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara 270
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy