Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-3-83 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-52/994-358
Karar Tarihi : 5.8.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Zeynep MADAN, Hüseyin COŞGUN
C. ŞİKAYET
EDEN : Kasım ÇELEBİ
Taşpınar Kasabası/Aksaray 20
Ali BAYRAKTAR
S.S.Eşmekaya Toprak Sulama Kooperatifi Yönetim Kurulu
Başkanı Eşmekaya Kasabası Eskil/Aksaray
Yaşar NOYAN
Bilezikli K.K. Yönetim Kurulu Başkanı Bilezikli Yaylası/Aksaray
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
Akova Süt ve Gıda Mamulleri San. ve Tic. A.Ş. 30
Hacı Yusuf Mescit Mahallesi Adana Çevre Yolu Üzeri Sedirler
Çıkışı Akpınar Teneke Kutu Fabrikası Yanı No:113 Konya
Sel Süt Gıda San. ve Tic. Ltd.Şti.
Konya Organize Sanayi Bölgesi 14. Sokak No:5
Selçuklu/Konya
E. DOSYA KONUSU: Konya bölgesinde faaliyette bulunan Akova Süt ve Gıda
Mamulleri San. ve Tic. A.Ş. ve Sel Süt Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin anlaşarak
üretimlerinde kullandıkları çiğ sütün alım fiyatını belirledikleri iddiası. 40
F. İDDİALARIN ÖZETİ:Yapılan başvurularda özetle; Konya bölgesinde faaliyette
bulunan Akova Süt ve Gıda Mamulleri San. ve Tic. A.Ş. ve Sel Süt Gıda San. ve Tic.
Ltd. Şti.’nin anlaşarak üretimlerinde kullandıkları çiğ sütün alım fiyatını belirledikleri
iddia edilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 16.3.2010 tarih ve 13 sayı; 26.3.2010 tarih
ve 15 sayı ile giren başvurular üzerine hazırlanan 6.4.2010 tarih, 2010-3-83/İİ-10-ZM
sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 15.4.2010 tarih ve 10-31/489-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun 50
10-52/994-358
2
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili
karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 23.7.2010 tarih ve 2010-3-
83/ÖA-10-364.ZM sayılı Önaraştırma Raporu 27.7.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-
110/319 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; Konya bölgesinde süt toplayan
Akova Süt ve Sel Süt’ün aralarında anlaşarak üretimlerinde kullandıkları çiğ sütün
alım fiyatını belirledikleri iddiasına ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi 60
uyarınca soruşturma açılmasına yer olmadığı, şikâyetin reddinin gerektiği sonuç ve
kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Taraflar
I.1.1. Akova Süt ve Gıda Mamulleri San. ve Tic. A.Ş. (Akova Süt)
Konya ilinde faaliyet gösteren büyük süt işleyicilerinden biri olan Akova Süt, peynir, 70
yoğurt, ayran, tereyağı gibi ürünlerle birlikte, diğer üreticilere satmak üzere süttozu ve
peynir altı suyu tozu da üretmektedir.
Akova Süt’ün yönetim kurulu üyeleri, Kemal Akpınar, Fatih Bülent Akpınar, Levent
Akpınar, Veli Akpınar ve Vedat Mete Ünsal’dan oluşmaktadır. Teşebbüs Türkiye Süt,
Et, Gıda Sanayicileri ve Üreticileri Birliği (SET-BİR)’nin üyesidir.
Akova Süt, çiğ süt alımlarını birlik ve kooperatiflerin belli dönemlerde düzenlediği
ihalelere katılmak suretiyle gerçekleştirdiği gibi doğrudan süt toplayıcılarından da çiğ
süt alımı yapmaktadır. Teşebbüs Konya ili başta olmak üzere Aksaray, Burdur, 80
Isparta, Karaman, Afyonkarahisar, Mersin il ve ilçelerinden çiğ süt alımı yapmaktadır.
Akova Süt, Konya civarındaki yakın mesafelerden sütü soğutmadan doğrudan üretim
yerine almaktadır. Uzak mesafelerde ise süt alım şubeleri kurulmuştur ve bu
şubelerde soğutulan sütler Konya’daki üretim merkezine taşınmaktadır.
I.1.2. Sel Süt Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. (Sel Süt)
Konya ilinde faaliyet gösteren büyük süt işleyicilerinden bir diğeri olan Sel Süt,
Haziran 2004 tarihinde kurulmuş olup süt, peynir, yoğurt, ayran, tereyağı gibi
ürünlerle birlikte, diğer üretici firmalara kendi adına süttozu üretmeleri için işlenmemiş 90
çiğ süt satmaktadır.
Sel Süt çiğ süt alımlarını birlik ve kooperatiflerden gerçekleştirdiği gibi doğrudan süt
toplayıcılarından da alım yapabilmektedir. Teşebbüs başta Konya ili olmak üzere
Aksaray il ve ilçelerinden çiğ süt alımı yapmaktadır. Akova Süt’ün, Konya şehir
merkezinde, Çumra ilçesinde ve Aksaray ilinin Eskil ilçesinde süt toplama merkezleri
bulunmaktadır. Süt toplayıcıları bu yörelerde süt merkezine sütleri getirmektedir.
Aksaray’daki kooperatiflerin sütü kendi soğutucularından teşebbüsçe alınmaktadır.
100
10-52/994-358
3
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. Sektöre İlişkin Genel Bilgiler
Günlük olarak ihtiyaç duyulan ve en önemli besin maddelerinden biri olan süt ve süt
ürünleri, sektör olarak coğrafi konumumuz ve içinde bulunduğumuz iklim kuşağı
nedeniyle, ekonomimizin önemli üretim dallarından birisidir. Süt piyasası, sanayi
hammaddesi olarak kullanılan çiğ süt ve nihai tüketiciye sunulan pastörize ve UHT
işlenmiş süt şeklinde ikiye ayrılmaktadır. Bu nedenle süt piyasası islenmiş süt 110
piyasası ve çiğ süt piyasası şeklinde iki ayrı pazar olarak ele alınmalıdır.
Yurt içinde üretilen çiğ sütün yaklaşık %50’si sanayiye aktarılmakta, bunun da büyük
bir kısmı ilkel şartlarda üretim yapan işletmelerde işlenmektedir. Üretilen çiğ sütün
%35’i pazara hiç sunulmadan kaynağında tüketilmekte, %11’lik kısmı sokak sütü
şeklinde satılmakta, %35’i mandıralarda ve ancak %19’u modern tesislerde
işlenmekte, pastörize veya UHT süt haline getirilmektedir.
Şekil 1- Türkiye’de Süt ve Süt Mamulleri Pazarlama Kanalları
120
130
140
Kaynak: TZOB, Ülkemiz Süt Hayvancılığında Mevcut Durum, Sorunlar, 2007, s. 8
Çiğ süt üreten ve müstahsil olarak adlandırılan işletmelerin büyük bir bölümü bu
faaliyetini, küçük ölçekli aile işletmeleri olup sığırcılık, sebze, meyve ve tahıl
yetiştiriciliği gibi tarımsal faaliyetlerin yanında yapmaktadır. Ülkemizde süt pazarlama
ağı oldukça karmaşık bir yapıya sahiptir. Üreticiler bu karmaşık yapı içerisinde
ürünlerini eder fiyata satamadıkları gibi tüketici de pahalıya tüketmek zorunda
kalmaktadır. Türkiye’deki süt ve süt mamulleri pazarlama kanallarına yukarıdaki
şekilde yer verilmiştir. 150
ÜRETİCİ
Köy Toplayıcısı
Toptancı
Fabrikalara ait Süt
Toplama Merkezi
Fabrika
Bakkal
Süpermarket
TÜKETİCİ
Süt
Kooperatifi
Peynir, Yoğurt,
Tereyağ Üreten
İşletmeler
Süt
Mamulleri
Toptancısı
Semt Pazarlarındaki
Satıcılar
Sokak
Sütçüsü
*Yetiştirici
Birlikleri
10-52/994-358
4
Türkiye hayvansal ürün piyasaları genel olarak aracıların hakimiyetindedir. Türkiye’de
hayvansal ürünlerde üreticiden nihai tüketiciye kadar 6-7 civarında olan ürünün el
değiştirme sayısı, gelişmiş ülkelerde 2-3’ü geçmemekte olup aracı olanlar genel
itibarıyla üretici örgütleridir. Birlik veya kooperatif şeklindeki üretici örgütleri ürünü
üreticiden almakta, varsa kendi tesislerinde işlemekte, yoksa ürün sanayiciye
satılmakta ve pazara arz edilmektedir. Türkiye’de ise, ürünler simsar veya tüccar
tabir edilen küçük veya orta ölçekte sermaye sahibi yöresel aracılar tarafından nakit
sıkıntısında olan üreticilerden olabildiğince düşük fiyatlarla satın alınmakta, bunlar
daha büyük tüccarlara veya depo sahiplerine satılmaktadır. Bu aşamalardan sonra 160
sanayiye sevk edilirken, sanayi tarafından işlenen ürünlerin tüketiciye ulaştırılması
aşamasında da aynı şekilde bir süreç izlenmektedir. Yani ürün sanayiden büyük
toptancılara veya dağıtım şirketlerine sevk edilmekte, bunlar daha küçük toptancılara
dağıtımı sağlamakta, en son aşamada nihai satış noktalarına ulaşmaktadır.
Tablo 1- 2000-2008 Yılları Arasında Çiğ Süte İlişkin Ortalama Toptan
Fiyatlar (TL/Kg) ve Değişim Oranları
Yıllar Çiğ Süt Yıllık Değişim (%)
2000 0,15117 44,0
2001 0,18448 22,0
2002 0,31254 69,4
2003 0,40548 29,7
2004 0,46233 14,0
2005 0,55000 18,96
2006 0,58000 5,45
2007 0,60000 3,44
2008 0,65000 8,33
Kaynak: TÜİK verilerinden yararlanılmıştır.
Tablo 1’deki verilere göre çiğ sütte en fazla artış %69,4 ile 2002 yılında, en az artış 170
ise %3,44 ile 2007 yılında gerçekleşmiştir.
Süt, Et, Gıda Sanayicileri ve Üreticileri Birliği (SETBİR)’nin verilerine göre, 2008’de
0,65 TL olan çiğ süt fiyatı 2009’un ilk altı ayı boyunca 0,51 TL civarında seyretmiştir.
2009 yılının Temmuz’unda 0,59 TL’ye, Aralık’ta ise 0,73 TL’ye yükselmiştir. 2010
yılının Ocak ayında ise çiğ süt alım fiyatı 0,85 TL’ye çıkmıştır. Bu veriler, bir yılda çiğ
süt alım fiyatlarının % 68 arttığına işaret etmektedir. Bu aşırı fiyat artışının arkasında
hükümet tarafından süt tozu üretiminin desteklenmesi sonucunda artan iç ve dış
talep ve aynı dönemde yükselen et fiyatları ile birlikte üreticinin hayvanını kesime
yollaması ile azalan süt arzı yatmaktadır. 180
I.2.2. İlgili Ürün Pazarı
“İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz”da atıf yapılan 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4.
maddesine göre, devralma işlemlerinde devre konu mal veya hizmetlerle tüketicinin
gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan mal veya
hizmetlerden oluşan pazar, ilgili ürün pazarını oluşturmaktadır. Dolayısıyla belirli bir
ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan pazar, ilgili
ürün pazarının tanımında esas alınmaktadır.
190
Şikâyet konusunun çiğ süt alım pazarında faaliyet gösteren teşebbüsler oldukları
dikkate alındığında ilgili ürün pazarı, “çiğ süt pazarı” olarak belirlenmiştir.
10-52/994-358
5
I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın rekabet koşullarının yeterli derecede
homojen ve özellikle komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı olması, ilgili coğrafi
pazarın tespitinde büyük bir önem taşımakta ve belirleyici olmaktadır.
İlgili ürün olan çiğ süt, soğutulmadığı takdirde kısa bir süre içerisinde bozulmaktadır. 200
Bu nedenle, çiğ süt özellikle yaz aylarında müstahsillerden sabah ve akşam olmak
üzere iki kez toplanmaktadır. Çiğ sütün, soğutulsa dahi, uzak mesafelerdeki
işletmelere taşınması çoğu zaman ekonomik olmamaktadır. Bu nedenle, bölgesel bir
coğrafi pazar tanımının yapılması yerinde olacaktır.
Akova Süt ve Sel Süt’ün esas olarak Konya ve Aksaray bölgesinden çiğ süt alımı
yaptıkları ve bu bölgedeki çiğ süt alımları başvuruya konu olduğu dikkate alınarak
“Konya ve Aksaray illeri” ilgili coğrafi pazar olarak belirlenmiştir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 210
I.3.1. Başvuruya Konu Eylem
Başvurularda özetle;
- S.S. Aksaray Bölgesi Hayvancılık Kooperatifleri Birliği ve S.S. Tarımsal Kalkınma
Kooperatifleri olarak Aksaray bölgesinden süt toplama işi yaptıklarını,
- Yapılan ihaleler ve sözleşmelerle Konya bölgesinde faaliyette bulunan Akova Süt ve
Sel Süt’e çiğ süt pazarladıklarını,
- Bu teşebbüslerle akdedilen sözleşmelerin ilk maddesinde Burdur-Çanakkale-Biga
ve bölgemizde bulunan Sütaş A.Ş.’nin fiyatları göz önüne alınarak belirleneceği 220
hüküm altına alındığı,
- Bununla birlikte söz konusu teşebbüsler bu madde hükmüne uymaksızın aralarında
anlaşarak çiğ sütün alım fiyatını belirledikleri
iddia edilmiş, söz konusu durumun 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği belirtilerek
gereğinin yapılması talep edilmiştir.
Teşebbüslerde Raportörlerce yapılan inceleme ve görüşmelerden Aksaray
bölgesinde günlük 700 ton süt toplandığı, bunun yaklaşık 45 tonunun Aksaray
Bölgesi Hayvancılık Kooperatifleri Birliği (Aksaray Hay-Koop) aracılığıyla
gerçekleştirildiği bilgisine ulaşılmıştır. Ayrıca, Aksaray Hay- Koop tarafından toplanan 230
sütün de % 90’ının Akova Süt ve Sel Süt tarafından alındığı ve bunun da Aksaray
Hay-Koop’un özellikle Akova Süt ve Sel Süt arasında bir birliktelik olduğunu iddia
etmesinin temel nedeni olduğu anlaşılmıştır.
Başvuruya konu olan Şubat-Mart döneminde Türkiye genelinde yaşanan gelişmelere
baktığımız zaman, çiğ süt fiyatlarının 2010 Ocak ayında % 68 oranında artışı süt ve
süt ürünlerinin fiyatlarında talep nedeniyle artışa gidemeyen süt sanayicisinin
tepkisine yol açmıştır. O dönemde basın organlarında da yer aldığı üzere, çiğ süt
üreticileri de çiğ süt fiyatlarının çiğ süt toplayıcısı işletmelerin baskısıyla ederini
bulamadığı gerekçesiyle genel bir greve gitmiştir. Bunun yanı sıra henüz 6 aylık bir 240
geçmişe sahip, tüzel bir kişiliği bulunmayan Bağımsız Süt Platformu’nun
yönlendirmesi sonucunda süt firmalarının aralarında anlaşarak çiğ süt fiyatlarını
tespit ettikleri yönünde çok sayıda başvuru farklı tarihlerde Rekabet Kurumuna intikal
10-52/994-358
6
etmiştir. Tüm bu başvurulara ve şikayetlere bakıldığı zaman sektörde yaşanan
tartışmaların Süt Endüstri Kurumu (SEK) özelleştirmesinden bu yana (1995)
uygulanageldiği bilinen ve çiğ süt fiyatının tespiti için yapılan ihale sistemine ilişkin
olduğu anlaşılmıştır. Bunun üzerine Kurul, 27.5.2010 tarihli ve 10-38/661-M sayılı
kararı ile bu kapsamdaki başvuruların sektör incelemesi kapsamında
değerlendirilmesine karar vermiştir.
Daha önce 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri gerekçesiyle haklarında ceza 250
hükmedilen Akova Süt ve Sel Süt’e ilişkin mevcut başvuru ise söz konusu
başvurulardan ayrı tutularak önaraştırma açılmıştır. Ancak gerek yerinde
incelemelerde bulunan belgelerden gerekse şirket yetkilileri ile yapılan
görüşmelerden mevcut başvurunun da o dönemde Türkiye genelinde yaşanan
gelişmelerin bir uzantısı olduğu kanaatine varılmıştır.
I.3.2. Çiğ Süt Piyasasında Son Dönemde Yaşanan Gelişmeler ve İhale Sistemi
Ülkemizde endüstriyel girdi olarak kullanılan çiğ sütün tamamına yakınının Marmara
ve Ege bölgeleri ile küçük bir bölümünün de Akdeniz Bölgesi’nden sağlandığı 260
bilinmektedir. Marmara Bölgesi’nin Trakya bölümü dışında neredeyse tamamında çiğ
süt ihale usulü ile satılırken, Trakya’da ortalama fiyat usulü, Ege Bölgesi’nde ise,
pazarlık usulü yaygın olarak kullanılmaktadır. Görüldüğü üzere çiğ süt piyasası her
bir coğrafi bölgede farklı işlediği gibi, bu bölgelerin farklı bölümlerinde de farklı
usullerle işlemektedir. Bununla birlikte fiyatın tespit edilmesinde esas olarak ihaleler
belirleyici olmakta, gerek pazarlık usulü satışta, gerek ortalama fiyat belirlenmesi
usulünde ihale fiyatları baz alınmaktadır. Yapılan ihalelerde satılan çiğ süt miktarı
açısından Mustafakemalpaşa, Balıkesir Merkez ve Biga bölgeleri öncelikli
yörelerdendir. Bu sebeple, diğer süt ihalelerindeki fiyatlar da bu bölgelerde oluşan
fiyatlar baz alınarak ortaya çıkmaktadır. 270
Söz konusu ihaleler üçer aylık dönemler için çiğ süt üreticilerini temsilen Köy-Koop ile
süt sanayicileri arasında açık artırma usulü ile gerçekleşmektedir. İhale sonucunda
en yüksek birim fiyatı veren firma ihaleyi almaktadır. İhale sonunda ihaleyi kazanan
firma ile Köy-Koop arasında bir sözleşme imzalanmaktadır.
Basında yer alan gelişmelerden, son dönemde yapılan ihalelerde oluşan fiyatlara süt
sanayicisinin tek taraflı olarak uymadığı anlaşılmaktadır. Ekim-Kasım-Aralık 2009
dönemini kapsayan ihale fiyatının sanayici tarafından yükseltilerek ihaleye
uyulmadığı, Ocak-Şubat- Mart 2010 dönemini kapsayan ihaledeki çiğ süt fiyatının ise 280
düşürülerek ihalenin bozulduğu bilgisine ulaşılmıştır. Sanayicilerin Mart ayında çiğ
sütün litre fiyatını ihalede belirlenen 0,85 TL’den, 0,72 TL’ye düşürme çabası, yurt
genelinde çiğ süt üreticisinin genel direnişi ile karşılaşmıştır.
Tüm bu gelişmeler üzerine Bağımsız Süt Platformu başta olmak üzere çeşitli
birliklerin girişimleriyle çiğ süt üreticileri ilk kez “süt grevi” yaparak süt satmama
eylemine girmişlerdir.
İhale yapılmayan bölgelerde üretilen sütün önemli bir kısmının ihalelerde oluşan fiyat
baz alınmak suretiyle alımının yapıldığı dikkate alındığında, ihalelerde oluşan 290
fiyatların önemi ortaya çıkmaktadır. İhalelerde oluşan fiyatların alıcılarca sık sık tek
taraflı bozulması, bu sistemin sürdürülebilirliğinin olmadığını açıkta ortaya
koymaktadır. Alternatif bir çözüm için de henüz somut bir adım kaydedilmemiştir.
10-52/994-358
7
Bununla birlikte Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’nca hazırlanan süt piyasasının
düzenlenmesine yönelik “Çiğ Sütün Değerlendirilmesine Yönelik Destekleme
Uygulama Esasları Tebliği” 6 Nisan 2010 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe girmiştir. Bu tebliğle süt tozu üretimi desteklenerek; belirli dönemlerde çiğ
sütün değerlendirilmesi, süt üretiminin geliştirilmesi, kayıt altına alınması ve çiğ süt
fiyatlarında istikrarın oluşturulması, ihracat yapan imalatçı, imalatçı-ihracatçı
firmaların ihtiyaç duydukları süt tozunun yurt içinde üretilmesi ve temin edilmesi 300
amaçlanmaktadır.
Yurt dışındaki uygulamalara bakıldığında, hem ABD hem AB’de ürünün ve sektörün
yapısal durumundan dolayı yaşanan olumsuzluklardan üreticiyi korumak amacıyla
çeşitli uygulamaların (hedef fiyat, eşik fiyatı, müdahale fiyatları, ihracatı teşvik, ithalatı
kısıtlama) geliştirildiği görülmektedir. Ülkemizde de benzer bir uygulamaya Ulusal Süt
Konseyi ile geçilmesi beklenmekteydi. Ancak, Ulusal Süt Konseyi’nin henüz fiyata
müdahale yetkisi bulunmadığı için SEK’in özelleştirilmesinden sonra sektörde
duyulan düzenleme ihtiyacı giderilememiştir.
310
İncelememize konu teşebbüslerin de çiğ süt alım fiyatını belirlerken yukarıda bahsi
geçen ihaleler sonucu yayımlanan süt taban fiyatlarını1 esas aldıkları bilgisine
ulaşılmıştır. Yayımlanan süt taban fiyatları üzerinden bazı kriterler esas alınarak çiğ
süt fiyatları üzerinden ayarlamalar yapmaktadırlar. Bu kriterler arasında sütün
kalitesi, çiğ süt kodeksine uygunluğu, sütün sabah akşam olmak üzere iki kez
toplanması, sütün soğutulmuş veya soğutulmamış olması, sütün çiftlik sütü olması
gibi hususlar sayılabilir.
I.3.3. 26.7.2006 tarih ve 06-56/714-204 sayılı Kurul Kararı
320
Isparta ili Şarkikaraağaç ilçesinde, aralarında Akova Süt ve Sel Süt’ün de bulunduğu
süt ve süt ürünleri ticareti ve nakliyesi ile iştigal eden şirketlerin kendi aralarında
akdettikleri bir protokol çerçevesinde ilçe merkezi, kasaba ve köyleri kendi aralarında
paylaştıkları, bu paylaşıma aykırı olarak başka bir köyün sütünü alan kişilere tazminat
yaptırımı uygulandığı ve böylece toplanan çiğ sütün fiyatının ve ödeme koşullarının
ilgili teşebbüslerce tespit edildiği iddialarına yönelik yürütülen soruşturmada, ilgili
coğrafi pazar Isparta, Konya, Antalya ve Burdur illerini kapsayan bölge olarak
tanımlanmıştır. Konu ile ilgili olarak alınan 26.7.2006 tarih ve 06-56/714-204 sayılı
Kurul kararında, Konya Süt ve Süt Ürünleri İmalatçıları Derneği’nde üyesi olan bazı
üreticilerin “..anlaşarak üretimde kullandıkları çiğ sütün müstahsilden alım fiyatını 330
pazar dışında belirlemek ve çiğ süt alımlarını belirli dönemlerde durdurmak suretiyle
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerine…”
oybirliği ile karar verilmiştir. Bu karar sonucunda Akova Süt ve Sel Süt’ün de 4054
sayılı Kanun’un ihlal ettikleri gerekçesiyle haklarında para cezası hükmedilmiştir.
I.3.4. Teşebbüslerle Yapılan İnceleme ve Görüşmeler
Yürütülen önaraştırma kapsamında Raportörlerce 1.7.2010 tarihinde Akova’da,
2.7.2010 tarihinde Sel-Süt’te yerinde inceleme yapılmış ve çeşitli bilgi ve belgeler
talep edilmiştir. Teşebbüslerle yapılan inceleme ve görüşmeler sonucunda; şu 340
bilgilere ulaşılmıştır: Konya yöresinde (Konya, Ereğli, Aksaray, Karaman) günlük
1 İhalelerde oluşan fiyat rampa teslimi diye tabir edilen toplama ve soğutma bedeli dahil fiyatlardır.
10-52/994-358
8
ortalama 3500 ton/süt üretilmektedir. Sel Süt bu bölgeden son 1 yıl içerisinde
yaklaşık …. ton çiğ süt, Akova Süt de …. ton çiğ süt alımı yapmaktadır. Aksaray ili
özelinde baktığımızda bu bölgede günlük 700 ton süt toplanmaktadır. Bunun yaklaşık
…. tonu Aksaray Bölgesi Hayvancılık Kooperatifleri Birliği (Aksaray Hay-Koop)
tarafından toplanmaktadır. Aksaray Hay-Koop’un sütünün %90’ını da Akova Süt ve
Sel Süt tarafından alınmaktadır.
I.3.5. Hukuki Değerlendirme
350
Başvuruda bulunanların sonraki tarihli eylem ve bildirimlerinden başvurunun,
rekabetin kısıtlanması nedeniyle yaşanan bir problemden çok ticari anlaşmazlıkların
giderilmesi aracı olarak kullanılmaya çalışıldığı anlaşılmaktadır.
Şöyle ki, Aksaray Hay-Koop, başvurusu olduğu dönemde daha önce başka bir
firmaya satmakta olduğu çiğ sütü şikayetçi olduğu Akova-Süt’e satmaya başlayarak
yeni bir sözleşme akdetmiş ve Sel-Süt ile de anlaşmasını yenilemiştir.
Başvuruda bulunanlardan Kasım Çelebi de Kurum kayıtlarına 21.7.2010 tarih ve
5724 sayı ile giren yazısında Akova ve Selsüt firmalarıyla aralarındaki sözleşme için 360
Burdur, Çanakkale, Biga, Konya ve Aksaray fiyatlarının göz önüne alınacağına ilişkin
olarak taahhütname alındığını, başvuru amacının dördüncü aydaki süt fiyatlarının
Türkiye genelinde düşmesi neticesinde üreticinin mağdur olmaması ve Tarım
Bakanlığı’nın süt teşvik primi uygulaması yapmasını talep etmek olduğunu,
önaraştırmaya taraf teşebbüsler hakkında herhangi bir şikayeti olmadığını belirtmiştir.
Benzer şekilde başvuruda bulunan Yaşar Noyan, Kurum kayıtlarına 21.7.2010 tarih
ve 5722 sayı ile giren yazısı ile Selsüt ve Akova ile aralarındaki anlaşmazlığın
çözüldüğünü belirterek, Rekabet Kurumu’na gönderilen evrakının geri verilmesini
talep etmiştir.
370
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde “Belirli bir mal ve hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya
bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar,
uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve
yasaktır” ifadesine yer verilmiştir.
Aynı piyasada faaliyet gösteren teşebbüsler arasında akdedilen, satın alınacak
ürünün fiyatını (maliyeti) belirlemek üzere yapılan anlaşmaların rekabeti kısıtlayacağı
ve yukarıda yer verilen madde kapsamına gireceği açıktır.
380
Ancak, önaraştırma döneminde yapılan incelemeler neticesinde Akova Süt ve Sel
Süt’ün aralarında anlaşarak çiğ süt alım fiyatını belirledikleri iddiasını destekleyen
herhangi bir bulguya ulaşılamamıştır.
390
10-52/994-358
9
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy