Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-3-126 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-57/1156-440
Karar Tarihi : 2.9.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Meltem BAĞIŞ AKKAYA, Fethullah GÜLER
C. ŞİKAYET
EDEN : Kocaeli Sanayi Odası
Fuar İçi 41040 İzmit / Kocaeli
20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
Organize yapı marketleri
E. DOSYA KONUSU: KOBİ’lerin zorlu piyasa koşulları içerisinde rekabet
güçlerini arttırmaya çalışırken bir yandan da haksız rekabete maruz kaldıkları,
bu bağlamda SETA ltd. Şti’nin Kocaeli Sanayi Odası’na yapmış olduğu
başvurusu ile ilgili olarak Rekabet Kurumunca gerekli çalışmaların yapılması
talebi.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Seta Ltd. Şti.’nin (Seta) Kocaeli Sanayi Odası’na yapmış 30
olduğu başvurunun yer aldığı Kocaeli Sanayi Odası’na ait başvuruda özetle,
KOBİ’lerin zorlu piyasa koşulları içerisinde rekabet güçlerini arttırmaya çalışırken bir
yandan da haksız rekabete maruz kaldıkları ifade edilerek, Seta’nın başvurusu ile
ilgili olarak gereğinin yapılması talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.6.2010 tarih ve 4494 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 25.6.2010 tarih, 2010-3-126/İİ-10-185.MBA sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 8.7.2010 tarih ve 10-49/921-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 40
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili
karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 25.8.2010 tarih ve 2010-3-
126/ÖA-10-185.MBA sayılı Önaraştırma Raporu 27.8.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-
110/365 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-57 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; başvuruya konu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına yer
10-57/1156-440
2
olmadığı ve şikayetin reddedilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade
edilmiştir. 50
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Başvuru Konusu Eylem ve Talep
Seta tarafından anılan odaya yapılan başvuruda özetle;
Tekzen, Koçtaş ve Tepehome gibi büyük yapı çaplı yapı marketlerinin çok düşük
fiyatlardan satış yaptığı,
bu marketlerin yapmış olduğu aşırı fiyat indirimlerin KOBİ’leri zor durumda
bıraktığı, 60
merdiven altı firmaların imalatının denetlenmemesi nedeni ile haksız rekabet
yaşandığı
İfade edilerek oda tarafından gerekli fiyat analizlerinin yapılması ve gerekli mercilerde
konunun takip edilmesi talep edilmiştir. Kocaeli Sanayi Odası ise anılan başvuruyu
Kurumumuza yaptığı başvuruya ek yaparak gerekli fiyat analizleri çerçevesinde
Seta’nın mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Ülkemizde başlangıcı 1950’li yıllara dayanan büyük ölçekli gıda perakendeciliği, 70
1990’lı yıllarda hızla gelişmeye başlamıştır. Bu yıllarda kişi başına düşen milli gelir
düzeyinde, ürün ve hizmet çeşitliliğinde ve otomobil sahipliliği oranındaki artış ve
ayrıca ithalatın serbestleşmesi ile yabancı orijinli tüketim mallarının ülkemize girmiş
olması gibi faktörler perakendecilik sektöründeki gelişmeleri hızlandırmıştır.
Perakende sektöründeki bu gelişmelerin yanı sıra sosyo-ekonomik ve kültürel
değişim de yeni alışveriş alışkınlıklarını beraberinde getirmektedir. Ülkemizde uluslar
arası ve yerel mağaza zincirlerin sayısı artmakta, yeni mağaza formatları ile
tüketicilere yeni alışveriş alternatifleri yaratma çabaları öne çıkmaktadır. Ev
geliştirme, bahçe ve hobi malzemeleri alanında derinlemesine ürün çeşitleri ile
pazarda sayıları artan yapı marketleri de bu çabaların somut göstergesidir. 80
Ülkemizde ilk yapı marketinin açılmasından itibaren 15 yıldan fazla bir zaman
geçmiştir. Sektörde önde gelen yapı marketleri ise Tekzen, Praktiker, Tepe Home,
Koçtaş ve Bauhaus teşebbüsleridir. Bu teşebbüslerin faaliyetlerine başlama yılları ve
mevcut mağaza sayılarına ilişkin bilgilere Tablo 1’de yer verilmiştir.
Tablo 1: Sektörde Önde Gelen Yapı Marketlerinin Açılış Yılları ve Mağaza Sayıları
Teşebbüs Faaliyete Başlama Yılı Mağaza Sayısı
Tekzen 1995 52
Koçtaş 1996 28
Bauhaus 1996 5
Tepe Home 1997 16
Praktiker 1998 11
Kaynak: Teşebbüslerin internet sitelerinden alınan bilgilerden derlenmiştir.
Ülkemizde kurulan ilk yapı marketi Tekzen olup, mevcut durumda yukarıda sayılan 5
teşebbüsün toplam mağaza sayısı 112’dir. Yapı marketleri tüketicilere sundukları 90
ürün gamının genişliği ve çalışma yapıları itibari ile büyük ölçekli teşebbüslerdir. Bu
marketlerde Otomobil aksesuarları, yapı elemanları, inşaat malzemeleri, hırdavat,
mobilya, bahçe ekipmanları, elektronik ürünler, bilgisayar, telefon, ev gereçleri, beyaz
10-57/1156-440
3
eşya, ısıtma-soğutma sistemleri, kişisel bakım ürünleri spor malzemeleri, sıhhi tesisat
ürünleri, ev dekorasyonu ürünleri, elektrik-aydınlatma cihazları, boya malzemeleri,
organik ürünler, oyuncak, evcil hayvan gereçleri gibi tüketicilerin günlük yaşamlarında
ihtiyaç duyabilecekleri gıda dışındaki hemen hemen tüm ürünlerin satışı
yapılmaktadır.
Şikayete konu iddialar açısında değerlendirildiğinde ise, büyük ölçekli organize yapı 100
marketlerinin, tüketiciye farklı hizmetler sunmalarının yanı sıra, sahip oldukları
yüksek satın alma potansiyelleri sonucu elde ettikleri alım gücü nedeniyle arz ettikleri
ürünleri KOBİ’lere göre daha avantajlı koşullarla daha düşük fiyattan satın
almalarının ve bunun sonucunda elde ettikleri maliyet avantajlarını tüketiciye, söz
konusu ürünleri daha düşük fiyatla sunarak yansıtmakta olmalarının, bu bağlamda da
organize yapı marketlerinin fiyat yapılarının KOBİ’lere göre farklılık göstermesi
doğaldır. Bu çerçevede büyük ölçekli yapı marketlerinin fiyat yapıları analiz edilirken
KOBİ’lerle fiyat karşılaştırılması yapılması yanlış değerlendirmelere sebebiyet
verebilecektir. Örneğin büyük ölçekli gıda perakendeciliği ile ilgili Kuruma yapılan
benzer nitelikli şikayetlerde, ilgili ürün pazarı tanımlamalarında süpermarketler farklı 110
bir pazar, geleneksel satış noktaları olan bakkalları ayrı bir pazar olarak
değerlendirilmiştir. Ayrıca teşebbüslerin alım potansiyelleri çerçevesinde oluşan
maliyet avantajlarını tüketicilere yansıtmaları serbest piyasa ekonomilerinde yaşanan
fiyat rekabetinin doğal bir sonucudur. Çeşitli şekillerde Kurul kararlarına konu olmuş
benzer nitelikteki uygulamalarda da bu sonuca ulaşılmıştır. Örneğin, Coca Cola
Grubu ve Fruko-Tamek Grubu'nun büyük ölçekli hipermarketlere ve bakkallara
yönelik olarak ayrımcı fiyat ve satış koşulları uyguladıkları iddiasını konu edinen,
27.6.2000 tarih ve 00-24/251-136 sayılı Kurul kararında, süpermarketlerin bakkallara
göre daha uygun koşullardan mal alımı yapabilmeleri ekonomik gerekçelere
dayandırılmış ve bu uygulamalar 4054 sayılı Kanun’u ihlal eder nitelikte 120
bulunmamıştır. Bu kararda özet olarak;
büyük marketlerin yüksek miktarlarda alım yapmaları nedeniyle alıcı güçlerinin
bakkallara göre daha yüksek olması,
büyük marketlerin tek seferde yüksek miktarlarda ürün alırken bakkalların tek
seferde çok daha az miktarda ürün almaları, bu nedenle hem nakliye sıklığının
hem de nakliye masraflarının artması,
yüksek miktarlarda alım yapan büyük marketler siparişlerini telefon veya e-
posta ile yapabilirken, tedarikçilerin bakkallardan sipariş almak için eleman
istihdam etmek zorunda kalmaları,
büyük marketlerden tahsilât bankalar aracılığı ile yapılırken, bakkallardan 130
tahsilât yapmak için ayrıca çalışan istihdam edilmesi,
gibi nedenlere bağlı olarak bakkallara yapılan satışların nakliye, teslim, sipariş ve
tahsilat masraflarının büyük marketlere göre daha fazla olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Bu kararda yapılan değerlendirmelerin temel gerekçesinin hipermarketlerin büyük
ölçekli olmasından kaynaklanmasından bahisle benzeri değerlendirmelerin büyük
ölçekli organize yapı marketleri açısından da geçerli olduğu dikkate alınarak, başvuru
sahibinin, organize yapı marketlerinin KOBİ’lere göre çok düşük fiyatlardan satış
yaptığı ve yapılan bu aşırı indirimlerin KOBİ’leri zor durumda bıraktığı yönündeki
iddialarına yönelik olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında yapılabilecek herhangi bir
işlem olmadığı kanaatine varılmıştır. 140
Diğer yandan şikayetçinin bir başka iddiası ise merdiven altı firmaların imalatının
denetlenmemesi nedeni ile haksız rekabet yaşandığı yönündedir. Merdiven altı
10-57/1156-440
4
firmalar kayıt dışı olmaları nedeni ile vergi kaybına neden olmakta, ayrıca vergi
ödemedikleri için sağladıkları haksız avantajı da rakiplerine fiyat konusunda üstünlük
kurma amacıyla kullanabilmektedir. 4054 sayılı Kanun’un 2. maddesine göre;
“Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde mal ve hizmet piyasalarında faaliyet gösteren ya
da bu piyasaları etkileyen her türlü teşebbüsün aralarında yaptığı rekabeti
engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma, uygulama ve kararlar ile piyasaya hâkim
olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye kullanmaları ve rekabeti önemli ölçüde 150
azaltacak birleşme ve devralma niteliğindeki her türlü hukukî işlem ve davranışlar,
rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit, düzenleme ve denetlemeye ilişkin
işlemler” Kanun’un kapsamına girmektedir. Rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı
anlaşma, uygulama ve kararlar 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında,
piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye kullanmaları Kanun’un
6. maddesi kapsamında, piyasadaki rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve
devralmalar ise Kanun’un 7. maddesi kapsamında değerlendirilmektedir. Kanun’un
kapsam maddesinden de anlaşılacağı üzere Seta’nın bu yöndeki iddiaları 4054 sayılı
Kanun kapsamında değildir. Merdiven altı firmaların kayıt dışı/kaçak üretimlerinin
Maliye Bakanlığı’na veya ilgili birimlerine şikayet edilmeleri gerekmektedir. 160
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, talebin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy