Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-124 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-57/1164-445
Karar Tarihi : 2.9.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Bekir KOCABAŞ, Muhammed GÜNDOĞDU
C. BAŞVURAN : Erol BARAN
Şemsettin Günaltay Cd. No:205 Erenköy/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : DHL Global Forwarding Taşımacılık A.Ş.
Fatih Caddesi Fulya Sk. No.37 34303 Halkalı/İstanbul
E. DOSYA KONUSU : DHL Global Forwarding Taşımacılık A.Ş. (DHL)’nin Egemen
Nakliyat San. ve Tic. Ltd. Şti. (Egemen Nakliyat) ile anlaşarak, taşımasını yaptığı
malları bu firmaya ait antrepolarda tuttuğu ve Egemen Nakliyat San. ve Tic. Ltd. Şti. 20
(Egemen Nakliyat)’nin fahiş fiyat uyguladığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet konusu uygulamada dile getirilen iddialar temel olarak;
taşımacılık hizmetinin antrepo hizmetine bağlanması ve antrepo hizmetinden aşırı fiyat
alınmasıdır. Bu bağlamda şikâyet dilekçesinde DHL’nin Egemen Nakliyat ile anlaşarak,
taşımasını yaptığı malları bu firmaya ait antrepolarda tuttuğu ve Egemen Nakliyat’ın fahiş
fiyat uyguladığı iddia edilmektedir.
Şikâyet dilekçesinde ayrıca, DHL ve Egemen Nakliyat arasındaki ilişki ve Egemen Nakliyat
tarafından gerçekleştirildiği iddia olunan aşırı fiyat uygulaması sonucunda, şikâyetçi
teşebbüsün, aynı ilgili pazarda faaliyet gösteren başka bir teşebbüsle çalışmaya başlayarak
faaliyetlerini devam ettirdiği ifade edilmektedir. 30
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.5.2010 tarih ve 3904 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 15.6.2010 tarih ve 2010-4-124/İİ-10-409.ZŞ sayılı İlk İnceleme Raporu,
24.6.2010 tarih ve 10-45 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca
önaraştırma yapılmasına 10-45/818-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 20.8.2010 tarih ve 2010-4-124/ÖA-10-365.BK sayılı
Önaraştırma Raporu 24.8.2010 tarih ve REK.0.08.00.00-110/338 sayılı Başkanlık önergesi
ile 10-57 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; DHL‘nin ilgili pazarda hâkim durumda olmadığı, 40
bu nedenle, aşırı fiyat ve bağlama uygulamalarına ilişkin iddialara yönelik olarak 4054 sayılı
Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
10-57/1164-445
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Artan dünya ticaret hacmi günümüzde farklı taşıma yöntemlerinin birlikte kullanılması
ihtiyacını doğurmaktadır. Bu ihtiyaca cevap veren ve yaygın olarak kullanılan yöntemlerden
biri de taşıma işleri organizatörlüğü ve bu alanda faaliyet gösteren taşıma işleri 50
organizatörleridir (Freight Forwarders). Uluslararası Taşıma İşleri Organizatörleri Birliği
(FIATA) ve Avrupa Taşıma İşleri Organizatörleri, Nakliye, Lojistik ve Gümrük Hizmetleri
Birliği (CLECAT)’nin üzerinde uzlaşmaya vardığı tanım çerçevesinde, taşıma işleri
organizatörleri; bir veya daha fazla taşıma türü kullanarak taşıma işlemlerini gerçekleştiren;
bu taşımaya ilişkin konsolidasyon, depolama, elleçleme, paketleme, eşyanın gümrük
işlemlerinin yapılması, sigortalanması, kıymetli evrakının hazırlanması ve ödemenin
tahsilatı gibi işlemleri yürüten firmalardır. Bu firmaların en belirgin özelliklerinden biri
kendilerine ait taşıma araçlarının bulunmaması buna karşın gemi, tır, tren ve uçak ya da
birbiri ardına bunlardan birkaçını acentelik veya hizmet satın alım yönetimi ile kullanarak
taşımaların organizasyonunu gerçekleştirmeleridir. 60
Öte yandan, dünya uygulamalarında taşıma işleri organizatörlerinin dikey bütünleşik yapı
içinde hareket ettikleri, yani taşıma işlemlerinin gerçekleştirilmesi kadar, taşınan eşyanın
depolanması ve beraberinde gümrük işlemlerinin de sunulması gibi faaliyetlerde de
bulundukları görülmektedir.
4925 sayılı “Karayolu Taşıma Kanunu” bağlamında çıkarılan ve 19.11.2006 tarih ve 26351
sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin ‘Yetki Belgesi Türleri’
başlıklı 11. maddesi uyarınca, uluslararası alanda eşya veya kargo taşımacılığı alanında
faaliyet göstermek isteyen teşebbüslerin alması gereken belge türleri C2, G2, H2, L2, M3
ve R2’dir. Bunlardan C2 türü yetki belgesi belirli bir zaman tarifesine göre ve/veya belirli bir
zaman tarifesine uymaksızın eşya durumuna göre sefer düzenleyerek taşıma yapacaklara; 70
G2 türü yetki belgesi uluslararası ve yurtiçi eşya taşımacılığı konusunda acentelik
yapacaklara; H2 türü yetki belgesi uluslararası ve yurtiçi eşya taşımacılığı konusunda
komisyonculuk yapacaklara; L2 uluslararası ve yurtiçi lojistik işletmeciliği yapacaklara, M3
uluslararası ve yurtiçi kargo işletmeciliği yapacaklara; R2 türü yetki belgesi ise uluslararası
ve yurtiçi taşıma işleri organizasyonu yapacaklara verilir. Yine aynı yönetmeliğin “Yetki
Belgesi Almanın ya da Yenilemenin Özel Koşulları” başlıklı 13. maddesi uyarınca; yetki
belgelerinden G2, H2 ve R2 için asgari sermaye şartları öngörülürken; C2, L2 ve M3 için
asgari sermaye şartlarının yanı sıra asgari 150 ton taşıma istiabına sahip özmal araç şartı
öngörülmüştür. Dolayısıyla, söz konusu mevzuat kapsamında uluslararası lojistik ve kargo
taşımacılığı alanında faaliyet gösteren firmalar ile taşıma işleri organizatörleri 80
karşılaştırıldığında; lojistik ve kargo firmalarının mevzuattan kaynaklanan kendi araçlarına
sahip olma zorunluluğu dikkat çekmektedir. Bununla birlikte taşıma işleri organizatörlerinin
sundukları hizmetin niteliği kendi araçlarına sahip olmayı gerektirmemektedir.
Taşıma işleri organizatörleri ile taşıma faaliyeti gerçekleştiren diğer firmalar arasındaki bu
fark karayolu taşımacılığında olduğu kadar, havayolu, demiryolu ve denizyolu taşımacılığı
için de geçerlidir. Örneğin, dünyanın farklı ülkelerindeki limanlar arasındaki hatlarda faaliyet
gösteren düzenli hat taşıyıcıları kendi gemileri ile belirli bir program dâhilinde taşıma
gerçekleştirirken; taşıma işleri organizatörleri ise düzenli hat taşıyıcılarından ve diğer
armatörlerden çoğu zaman acentelik sözleşmesi çerçevesinde aldıkları hizmetleri
müşterilerine satmaktadırlar. 90
10-57/1164-445
3
Taşıma işleri organizatörlerinin bu özellikleri göz önüne alındığında, belli bir araç veya
taşıma yöntemine bağlı kalmaksızın tüm taşıma alternatiflerini esnek bir biçimde
kullanabildiklerini, bununla birlikte diğer taşıma işlemi gerçekleştiren firmalardan
ayrıldıklarını söylemek mümkündür. Öte yandan taşıma işleri organizatörleri malın
taşınması olduğu kadar depolanması ve gümrük formaliteleri gibi diğer işlemleri de
gerçekleştirmektedirler.
Bu hususlarla birlikte, dosya kapsamındaki firmaların da kendilerine ait taşıma araçları
olmadan benzer işlemleri gerçekleştirmeleri göz önünde bulundurularak ilgili ürün pazarı
“taşıma işleri organizatörlüğü pazarı” olarak tanımlanmıştır. 100
Öte yandan şikâyet edilen konulardan bir diğeri, limanlara getirilen malların taşımacı firma
ile anlaşmalı olduğu iddia edilen antrepolara taşınması ve bu hizmetler için aşırı
fiyatlandırma yapılmasıdır. Dolayısıyla dosya kapsamında ele alınması gereken bir diğer
pazar “antrepo hizmetleri pazarı”dır.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Söz konusu eylem Türkiye’de faaliyet gösteren ithalatçı firmaları etkilediğinden ilgili coğrafi
pazarın “Türkiye” olarak tanımlanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
I.2. Tespitler ve Değerlendirme
Şikâyet konusu uygulamaları esasen; taşımacılık hizmetinin antrepo hizmetine bağlanması
ve antrepo hizmetinden aşırı fiyat alınması iddiaları oluşturmaktadır. 110
Bağlama uygulamasının piyasada rekabeti sınırlayabilmesi için DHL’nin ilgili pazarda hâkim
durumda bulunması gerekmektedir. Kurulumuzun 5.3.2009 tarih ve 09-09/185-55 sayılı
kararında, yurt dışından C.I.F. yöntemi ile ithal edilen malların taşıyıcı firmalar tarafından
getirildikleri limanlarda özel antrepolara aktarılması ve sunulan gümrük ve depolama
işlemlerinden fahiş bedeller talep edilmesi suretiyle ithalatçı firmaların zarara uğratıldıkları
iddiası incelenmiş ve şikâyet edilen taşıma işleri organizatörlüğü1 hizmeti veren firmanın
piyasada hâkim durumda olmadığı ve soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı sonucuna
ulaşılmıştır. Zira kararda, taşıma işleri organizatörleri pazarında yaklaşık 3000 firmanın
bulunması ve pazar paylarının gemi acenteleri ile yaptıkları sözleşmelere bağlı olarak
değişmesi nedeniyle, herhangi bir taşıma işleri organizatörünün hâkim durumda olmasının 120
mümkün görülmediği ifade edilmiştir. Dolayısıyla ithalat ve ihracat yapan firmalar için
piyasada yük taşımacılığı yapan pek çok alternatif teşebbüs bulunmaktadır. Bu nedenle
ithalatçı ve ihracatçı firmaları aşırı fiyat uyguladığı iddia edilen taşımacı ve antrepo ile
çalışmaya zorlayacak hâkim durumun varlığından söz etmek mümkün görülmemektedir.
Şikâyet dilekçesinde yer alan bir diğer husus olan aşırı fiyat uygulamalarıdır. Aşırı fiyat
uygulamasının Kanun kapsamında ihlal olarak kabul edilebilmesi için bazı kriterler
bulunmakla birlikte, öncelikle ilgili teşebbüsün hâkim durumda olması gerekir.
Şikâyet konusu olay bakımından değerlendirme yapıldığında, giriş engeli bulunmadığı,
pazar payları yapılan acentelik sözleşmelerine bağlı olduğu için pazar paylarının değişken
bir yapı sergilediği, bu çerçevede, söz konusu pazarda hâkim durumda bir teşebbüsten 130
bahsedilemeyeceği değerlendirilmektedir.
1 Uluslararası Taşıma İşleri Organizatörleri Birliği FIATA ve Avrupa Taşıma İşleri Organizatörleri, Nakliye,
Lojistik ve Gümrük Hizmetleri Birliği CLECAT’ın üzerinde uzlaşmaya vardığı tanım çerçevesinde; bir veya
daha fazla taşıma türü kullanarak taşıma işlemlerini gerçekleştiren; bu taşımaya ilişkin konsolidasyon,
depolama, elleçleme, paketleme, eşyanın gümrük işlemlerinin yapılması, sigortalanması, kıymetli evrakının
hazırlanması ve ödemenin tahsilatı gibi işlemleri yürüten firmalardır. Kendilerine ait taşıma araçları
bulunmamaktadır.
10-57/1164-445
4
Kaldı ki yukarıda da belirtildiği üzere şikâyet dilekçesinde, DHL Global ve Egemen Nakliyat
arasındaki ilişki ve Egemen Nakliyat tarafından gerçekleştirildiği iddia edilen aşırı fiyat
uygulaması sonucunda şikâyetçi teşebbüsün, taşıma işleri organizatörlüğü ve antrepo
hizmetleri pazarlarında faaliyet gösteren başka bir teşebbüsle çalışmaya başlayarak
faaliyetlerini devam ettirdiği ifade edilmektedir. Alternatif faaliyet kanallarının kullanımında
herhangi bir sorunla karşılaşmaksızın faaliyetlerin yürütüldüğü bir ilgili pazarda ise, pazarda
faaliyet gösteren herhangi bir teşebbüsün hâkim durumda olduğunun iddia/kabul edilmesi
mümkün görülmemektedir.
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler ışığında; DHL’nin 4054 sayılı Kanun’u ihlal 140
ettiği iddiasına ilişkin olarak aynı Kanun çerçevesinde herhangi bir işlem tesisine gerek
bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun'un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy