Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-141 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-57/1165-446
Karar Tarihi : 2.9.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER : Sezin ELÇİN CENGİZ, Burcu CAN
C. BAŞVURAN : - Tereyağoğlu Oto Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
İskitler Cd. Samyeli Sk. No:11 06060
- Serpar Serhat Oto Yedek Parça San. ve Dış Tic. Ltd. Şti.
Eski Yakacık Yolu No:128/5Hol No:13 Kartal/İstanbul
Temsilcisi: Av. Mahmut TANAL
Büyükdere Cd. Şehit Ahmet Sk. İzçınar Konak Apt. No:12 K:6
D:31 Mecidiyeköy/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : Hyundai Assan Otomotiv San. ve Tic. A.Ş. 20
Şehit Mehmet Fatih Öngül Sk. No:2 Kozyatağı Kadıköy/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: - Tereyağoğlu Oto Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. (Tereyağoğlu Oto)
tarafından Hyundai Assan Otomotiv San. ve Tic. A.Ş. (Hyundai)’ye yapılan yetkili
servislik başvurusunun değerlendirilmesi sürecinin haksız yere uzatılarak
teşebbüsün zarara uğratıldığı iddiası.
- Hyundai’nin Serpar Serhat Oto Yedek Parça San. ve Dış Tic. Ltd. Şti. (Serpar)’nin
yedek parça ve servis alanındaki faaliyetlerini zorlaştırdığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Tereyağoğlu Oto tarafından yapılan başvuruda;
- Hyundai’ye 29.4.2009 tarihinde 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey
Analaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği çerçevesinde yetkili 30
servis olmak amacıyla başvuruda bulunulduğu,
- Hyundai’den gelen olumlu yanıt üzerine gerekli yatırımlara başlanıldığı,
- Yetkili servislik prosedürleri gereği bu süreçte Hyundai tarafından denetimlerin
yapıldığı ve bir takım eksikliklerin giderilmesinin talep edildiği,
- 24.8.2009 tarihi itibarıyla Tereyağoğlu Oto’nun Hyundai tarafından giderilmesi talep
edilen tüm eksiklikleri tamamladığı ve yetkili servisliğin tüm şartlarını karşılar duruma
geldiği,
- Ancak bu tarih itibariyle Hyundai’den yetkili servisliğin durumuna ilişkin herhangi bir
haber alınamadığı,
- Nihayet 4.12.2009 tarihinde Hyundai tarafından Tereyağoğlu Oto’ya gönderilen 40
ihtarnamede Hyundai’nin mevcut yetkili servislik standartlarını değiştirdiği, yeni
10-57/1165-446
2
standartların Tereyağoğlu Oto’yu kapsamadığı, ilk bölümü yayımlanan standartların
ikinci kısmının yayımını takiben Tereyağoğlu Oto’ya bayilik verilebileceğinin bildirildiği,
- Ancak bu tarihten sonra sağlayıcıdan herhangi bir geri dönüşün olmadığı
belirtilerek, bu süreçte Tereyağoğlu Oto’nun yetkili servisliği alamadığı gibi ciddi maddi
zararı ve itibar kaybının olduğu ifade edilmiştir.
Serpar tarafından yapılan başvuruda;
- Serpar’ın Hyundai marka araçlar için yedek parça satışı ve servis hizmetleri alanında
faaliyet gösterdiği ve söz konusu parçaları ithalat yoluyla ya da Hyundai yetkili
bayilerinden temin ettiği, 50
- Hyundai’nin Serpar’ın Hyundai marka yedek parçaları ithal etmesini engellemek üzere
çeşitli devlet kurumlarına şikâyette bulunduğu,
- Hyundai’nin, yetkili bayilerine Serpar’a yedek parça satmamaları yönünde baskı yaptığı
ve bu sebeple Uçar Otomotiv Turizm San. ve Tic. Ltd. Şti (Uçar Oto) ve Dumankaya
İnşaat Sanayi Ticaret A.Ş. (Dumankaya) unvanlı Hyundai bayilerinin Serpar’a yönelik
satışlarını durdurduğu,
- Hyundai’nin, yetkili bayilerin bayilik sistemi dışındaki teşebbüslere yedek parça satışını
engellemek amacıyla ıskonto ve prim sistemini değiştirerek söz konusu satışları cazip
olmaktan çıkardığı,
- Hyundai’nin Serpar’ın kasko ve trafik sigortası kapsamında satış ve servis hizmeti 60
verdiği sigorta şirketlerine, Serpar tarafından satılan ürünlerin kalite seviyesinin tespit
edilmesinin mümkün olmadığı yönünde ticari itibarını zedeleyici yazılar gönderdiği,
- Hyundai’nin söz konusu uygulamalarının Serpar’ın ilgili pazardaki faaliyetlerini
zorlaştırdığı
ileri sürülmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.5.2010 ve 11.6.2010 tarihlerinde, 4195 ve
4615 sayılarla giren başvuru üzerine hazırlanan 28.6.2010 tarih ve 2010-4-141/İİ-10-
326.RG sayılı İlk İnceleme Raporu, 9.7.2010 tarih ve 10-49 sayılı Kurul toplantısında
görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6.
maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının 70
belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-
49/907-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 25.8.2010 tarih ve 2010-4-141/ÖA-10-344.SEC sayılı
Önaraştırma Raporu 26.8.2010 tarih ve REK.0.08.00.00-110/345 sayılı Başkanlık
önergesi ile 10-57 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
- Hyundai’nin, Tereyağoğlu Oto’nun yetkili servislik başvurusuna ilişkin uygulamalarının
2005/4 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup muafiyeti karşısındaki durumunun ve bu
çerçevede Hyundai’nin 4054 sayılı Kanun çerçevesinde bir ihlal yaratıp yaratmadığının
tespiti amacıyla 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi hükümleri uyarınca soruşturma 80
açılmasının;
- Hyundai tarafından, yetkili servislerinin, bir bağımsız yedek parça dağıtıcısı olan
Serpar’a, yeniden satış amaçlı olarak yedek parça satmalarının engellemesi hakkında
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı;
10-57/1165-446
3
bununla birlikte, Hyundai’ye, Serpar’ın özel servisinde Hyundai marka araçların bakım
onarımında kullanmak üzere talep ettiği yedek parçaların yetkili servislerce satışını
engellemesi durumunda, hakkında 4054 sayılı Kanun kapsamında işlem
başlatılacağının, aynı Kanun’un 9/3. maddesi uyarınca bildirilmesinin uygun olacağı
görüşüne yer verilmiştir.
Raporda yer alan, raportör Burcu CAN’ın ayrık görüşünde ise aşağıdaki hususlara yer 90
verilmiştir:
- 2005/4 sayılı Tebliğ’de bayilik sistemlerine ilişkin öngörülen hükümlerin amacı, 4.
maddeye aykırı olarak yetkili satıcı, servis ya da yetkili satıcı/servis başvurusunda
bulunan teşebbüsler ile bağımsız teşebbüsler arasında söz konusu olabilecek ayrımcı
uygulamaların engellenmesidir. Bu itibarla dağıtıcı firmaların dağıtım sistemlerinde
uygulayacakları niteliklerin nasıl olması gerektiği yahut bu niteliklerin sağlanıp
sağlanmadığının tespit edilmesi rekabet hukukunun kapsamında olmamakla birlikte;
2005/4 sayılı Tebliğ hükümleriyle, dağıtıcı şirketlerin öngördükleri düzenlemelerin
teşebbüslerin pazara girişlerinin engellenmesi yahut faaliyetlerinin zorlaştırılması
neticesini doğurması ve bu suretle rekabetin sınırlanmasının önüne geçilmesi 100
amaçlanmaktadır. Dolayısıyla söz konusu Tebliğ hükümlerinin bu doğrultuda
yorumlanması gerektiği düşünülmektedir.
- Önaraştırma raporunda işaret edildiği üzere, somut olayda Tereyağoğlu Oto’ya özgü
koşullar öngörülmemiş, aksine Hyundai’nin bütün yetkili servisleri bakımından
uygulanması zorunlu olan genel nitelikte yetkili servis standartları getirilmiştir. Öyle ki
yeni standartlar uyarınca mevcut yetkili servislerin, kendilerine tanınan süre içerisinde
kriterlere uygun şekilde tesislerini ve uygulamalarını revize etmelerinin zorunlu olduğu
belirtilmiştir. Önaraştırma safhasında tespit edildiği üzere hâlihazırda başvuru süreci
devam eden, Tereyağoğlu Oto dâhil olmak üzere, iki teşebbüs bulunmaktadır. Söz
konusu teşebbüslerin başvurularının sonuçlandırılmamasının gerekçesi olarak ise, yeni 110
standartların bu süre içerisine netlik kazanmamış olması ve aday teşebbüslerin eski
standartları karşılamak üzere yapacakları yatırımların standart değişikliği sebebiyle
revize edilmesinin yaratacağı ek maliyetlerin engellenmesinin gösterildiği, başvuruların
yeni kriterler kapsamında ele alınacağının taraflara bildirildiği anlaşılmıştır. Bu itibarla
Tereyağoğlu Oto bakımından ayrımcı bir uygulamanın söz konusu olmadığı, öngörülen
kriterlerin Hyundai’nin bütün yetkili servis ağını kapsadığı açıktır.
- Bununla birlikte, 2005/4 sayılı Tebliğ’in Açıklanmasına Dair Kılavuz (Kılavuz)’da 53.
numaralı soru çerçevesinde niteliksel seçici dağıtım sisteminin uygulandığı bir yetkili
servis ağında başvuruyu yapan servisin söz konusu kriterleri sağladığı anda yetkili
servis olarak kabul edilmesi gerektiği, ancak dağıtıcının söz konusu kriterlerin sağlanıp 120
sağlanmadığını denetleyebileceği belirtilmiştir. Öncelikle, Kılavuz’un yayınlanmasındaki
amaç Tebliğ’in uygulanmasında Kurul tarafından göz önünde bulundurulacak hususların
olabildiğince açıklanması olmakla birlikte, Kılavuz’da da dikkat çekildiği üzere Kılavuz’da
yer verilen açıklamalar, uygulamada ortaya çıkabilecek bütün rekabet uyuşmazlıklarını
kapsayacak nitelikte ve mutlak olmadığı gibi, hukuken bağlayıcılık da taşımamaktadır.
Dolayısıyla söz konusu hükmün, dağıtıcı firmalar tarafından herhangi bir rasyonel
gerekçe olmaksızın yetkili servislik başvurusunun reddedildiği yahut başvuru sahibi
teşebbüsün pazara girişinin engellenmesi veya bu teşebbüse yönelik ayrımcı
uygulamalar getirilmesi amacıyla niteliksel kriterler öngörme hakkının kötüye kullanıldığı
hallerde uygulama alanı bulacağı; öte yandan, inceleme konusu olayda olduğu gibi, 130
dağıtım ağının tamamını kapsayan standart yenileme çalışmaları gerekçesiyle ifa edilen
10-57/1165-446
4
ve başvuru sahibi teşebbüs bakımından ayrımcı nitelik taşımayan uygulamaların bu
kapsamda olmadığı düşünülmektedir.
- Belirtilen hususlara ek olarak, Tereyağoğlu Oto’nun yetkili servislik başvurusu
sürecinde Hyundai tarafından yeterli ölçüde ve zamanında bilgilendirme yapılmadığı,
kriterlerin sağlanmasının denetimi ve sözleşme görüşmelerinin devamı için Hyundai
nezdinde yapılan girişimlerin neticesiz kaldığı ve bu itibarla Tereyağoğlu Oto’nun maddi
zarara uğradığı görülmektedir. İlgili mevzuat hükümleri ve somut olayın koşulları gereği
belirtilen uygulamaların rekabet hukuku kapsamında değerlendirilemeyeceği
düşünülmekle birlikte; evrensel bir hukuk prensibi olan ve Medeni Kanun’un 2. 140
maddesinin birinci fıkrasında hüküm altına alınan “dürüstlük kuralı” uyarınca Türk
Hukuku’nda da uygulama alanı bulan culpa in contrahendo (sözleşme müzakeresinde
özenli ve dürüst davranma yükümlülüğü) ilkesi kapsamında sorumluluğun gündeme
gelebileceği düşünülmektedir.
- Sonuç olarak, yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve değerlendirmeler ışığında,
Tereyağoğlu Oto tarafından iddia edilen eylemlere yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un
41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatindeyim.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı 150
Hakkında başvuruda bulunulan Hyundai’nin, yetkili bayileri aracılığı ile yeni araç satışı
ve satış sonrası hizmetler alanında faaliyet gösterdiği ve başvuru konusu uygulamaların
niteliği dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı “Hyundai marka araçların satış sonrası yedek
parça, bakım ve onarım hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya konusu satış sonrası hizmetlerin, Hyundai’nin Türkiye çapındaki bayi ağı ve yine
Türkiye genelinde faaliyet gösteren özel servis ve bağımsız yedek parça dağıtıcıları
tarafından yürütülmesi ve hizmetin bölgesel nitelik arz etmemesi hususları dikkate
alınarak, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Tespit ve Deliller 160
I.2.1. Tereyağoğlu Oto’nun Başvurusuna İlişkin Tespitler
Hyundai yetkilisi, raportörlerle yaptığı görüşmelerde; Tereyağoğlu Oto tarafından yapılan
başvuruya ilişkin olarak, 2.7.2010 tarihinde satış ve yetkili servisliğe ilişkin standartlarını
yenilediklerini, söz konusu standart yenileme çalışması sebebiyle yaklaşık sekiz aydır
bayilik başvurularını beklettiklerini belirtmiş; hâlihazırda yetkili servislik başvurusu
yapmış olan ve başvurusu bekleyen iki teşebbüs (Tereyağoğlu Oto ve Ekrem Turhan)
olduğu hususunda bilgi vermiştir.
Sözü edilen hususlara yönelik olarak, yapılan yerinde incelemede elde edilen ve
Hyundai tarafından Tereyağoğlu Oto’ya 4.12.2009 tarihinde gönderilen ihbarnamede
özetle; 170
- Tereyağoğlu Oto’nun yapmış olduğu yetkili servislik başvurusunun, birinci kısmının
27.10.2009 tarihinde yayınlanan “Yeni Servis Standartları”nın ikinci kısmının
yayınlanmasına kadar ertelendiği,
10-57/1165-446
5
- Standartların birinci kısmının, mevcut tüm yetkili servis ağına, 27.10.2009 tarihinde ilan
edildiği,
- Anılan standartların uygulama biçimi ve ayrıntılarının ise Hyundai tarafından halen
hazırlanmakta olan “Yetkili Servis Standartları-II. Kısım” ile netleştirilmesinin planlandığı,
- Bu tarihten itibaren mevcut yetkili servislerin kendilerine tanınan süre içerisinde
tesislerini yeni standartlar ile uyumlu hale getirmeleri, yeni başvuruda bulunan
teşebbüslerin ise, ancak söz konusu standartlara uymaları halinde yetkili servislik 180
başvurularının kabul edilebileceği,
- Bu itibarla hâlihazırda başvuruları bulunan teşebbüsler ile ihbarın yapıldığı tarihte
sözleşme imzalanmasının, standartların ikinci kısmının yayınlanmasını müteakip
birtakım ek yatırımların gerekmesi ihtimali göz önünde bulundurularak, gerek Hyundai
gerekse başvuru sahibi teşebbüs bakımından makul olmayacağı,
- Bu sebeple yeni standartların ikinci kısmının yayınlanmasının ardından Hyundai’nin
ilgili başvuruyu değerlendireceği, gerekli denetimlerin yapılacağı ve ancak belirtilen
sürecin sonunda başvurunun neticelendirilebileceği
yönünde ifadeler yer almaktadır.
Yukarıda içeriği aktarılan ihbarnamede anılan yeni standartlar, 2.7.2010 tarihli bir 190
elektronik posta mesajı ile mevcut tüm Hyundai bayilerine iletilmiştir. Söz konusu
mesajda, Hyundai’nin dünyanın 3 büyük otomotiv üreticisinden biri olmayı hedeflediği,
anılan hedef doğrultusunda ana şirket olan Hyundai Motor Company’nin tüm dünyada
bayi tesis standartlarını iyileştirmeyi hedeflediği, bu çerçevede Türkiye’de de
Hyundai’nin bu hedefin bir parçası olarak ve tesis kalitesi bakımından rekabete ayak
uydurmak amacıyla yeni tesis standartları belirlediği ifade edilmektedir.
Tereyağoğlu Oto’nun şikâyetine ilişkin olarak yerinde incelemede elde edilen diğer bir
belge ise, Hyundai tarafından Tereyağoğlu Oto’ya 5.7.2010 tarihinde gönderilen
ihtarnamedir. Söz konusu ihtarnamede özetle,
- Hyundai Yetkili Servis Standartları-I. Kısım’ın mevcut tüm yetkili servis ağına 200
27.10.2009 tarihinde ilan edildiği,
- Tereyağoğlu Oto’nun yetkili servislik başvurusunun sonuçlandırılamamasının
nedeninin, yeni standartların bu süre içerisinde netlik kazanamamış olması ve bu
süreçte Tereyağoğlu Oto tarafından yetkili servis standartlarını karşılamak amacıyla
yapılacak yatırımların, kriterlerde oluşacak farklılıklar nedeniyle, revize edilmesinin
yaratacağı ek maliyetin önlenmesi olduğu,
- 2.7.2010 tarihi itibarıyla Yetkili Servis Standartları’nın revizyonuna yönelik çalışmaların
tamamlandığı ve aynı gün bu standartların Hyundai yetkili satıcı ve servis ağına
duyurulduğu,
- Sonuç olarak Tereyağoğlu Oto’nun yetkili servislik başvurusunun yenilenen 210
standartlara göre değerlendirmeye alınacağı, bu çerçevede Hyundai’nin Tereyağoğlu
Oto tesislerinde yeni bir denetim yapacağı ve Tereyağoğlu Oto’nun yetkili servislik
başvurusunun bu denetimde yapılacak tespitlere göre sonuçlandırılacağı,
ifadelerine yer verilmektedir.
10-57/1165-446
6
I.2.2. Serpar’ın Başvurusuna İlişkin Tespitler
Hyundai yetkilisi, Serpar tarafından yapılan başvuruya ilişkin olarak, kendilerinden
orijinal yedek parça tedarik eden yetkili servislerin bu parçaları yeniden satıcı
konumundaki bağımsız parça dağıtıcılarına satmalarını, ilgili yetkili servislik sözleşmesi 220
kapsamında, sözleşmenin ayrılmaz parçası olduğu belirtilen Sirküler uyarınca
yasakladıklarını, bununla birlikte bağımsız servislere onarım amacıyla yedek parçaların
satışı yönünde herhangi bir kısıtlayıcı uygulamalarının olmadığını ifade etmiştir.
Aynı hususta Uçar Oto’da yapılan yerinde incelemede ise, adı geçen teşebbüsün
yetkilisi tarafından, parça talebinde bulunulan aracın ruhsatının ibraz edilmesi halinde
Hyundai’den alınan orijinal yedek parçaların talep edilen kişilere satıldığı, Serpar’a
mevcut durumda yedek parça satışının durdurulmuş olmasının sebebinin, bu teşebbüs
ile olan ticari ilişkilerinin riskli hale geldiğine karar vermiş olmaları ve bu teşebbüsün son
4-5 aylık süreçte kendilerinden yedek parça talebinin bulunmaması olduğu, belirtilen
hususta kendilerine yönelik Hyundai’den herhangi bir baskının bulunmadığı, Serpar’ın 230
kendilerinden bundan sonraki dönemde yedek parça talebinde bulunması halinde,
önceki şartlarda değişiklik olmakla birlikte, satışın gerçekleştirilmesinin mümkün
olabileceği, nitekim 8.6.2010 ve 17.6.2010 tarihlerinde bu teşebbüse yönelik yedek
parça satışı gerçekleştirildiği belirtilmiştir.
Hyundai Genel Merkezi’nde yapılan yerinde incelemede, Serpar’ın başvurusunda yer
alan iddialara ilişkin olarak, Hyundai tarafından tüm yetkili servislere gönderilen iki adet
ihtarname bir tane de duyuru metnine ulaşılmıştır. 18.6.2010 tarihli ihtarnamede
aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“Yurt genelinde yapılan inceleme ve denetimlerde, birçok yetkili servisimizin bağımsız
yedek parça dağıtıcılarına yeniden satış amaçlı olarak yedek parça tedariki yaptığı tespit 240
edilmiş ve bahsi geçen satışların önüne geçilmesi amacı ile işbu Sirküler’in tarafınıza
gönderilmesi zarureti hasıl olmuştur.
…
2005/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinin (h) bendi uyarınca; “seçici dağıtım sistemi
üyelerinin, motorlu taşıtların yedek parçalarını, bu parçaları motorlu araçların bakım ve
onarımında kullanacak olan özel servislere satma serbestîsinin kısıtlanması”
anlaşmaları grup muafiyeti dışına çıkaran sınırlamalardandır.
Seçici dağıtım sistemi üyelerinin sistem dışında bulunan “dağıtıcılara” mal satmalarının
distribütör firma tarafından engellenmesi ise mümkündür.
… 250
Sonuç olarak seçici sistem üyesi yetkili servislerimizin HAOS tarafından kendilerine
tedarik edilen yedek parçaları, bu parçaları motorlu araçların bakım ve onarımında
kullanacak olan özel servislere satması hakkına halel getirmemek şartı ile yedek
parçaların yeniden satıcı konumundaki bağımsız parça dağıtıcılarına satılmaması bir
gerekliliktir. … işbu Sirkülerin tarafınıza ulaşmasından itibaren bağımsız yedek parça
dağıtıcılarına yapılacak parça satışlarına son vermeniz gerekmektedir. …”
Hyundai tarafından 28.6.2010 tarihinde tüm yetkili servislere gönderilen bir duyuruda
ise, duyurunun yukarıda aktarılan 18.6.2010 tarihli ihtarname ile ilgili bazı hususları daha
da netleştirmek amacıyla gönderildiği belirtilerek, aşağıdaki maddeler listelenmiştir:
1. Gerek servis sözleşmesinde gerekse bu sirküler kapsamında, sigorta şirketlerine 260
yapılacak olan tedarik ve satışlarla ilgili herhangi bir kısıtlama yoktur.
10-57/1165-446
7
2. Özel servislerin, sadece kendi servislerindeki araçların bakım ve onarımı için talep
ettiği yedek parçaların satışı yapılabilir.
3. Herhangi bir aracın bakım ve onarımı için gerekli olan makul miktardaki parçaların
banko satışı yapılabilir.
4. Yedek parça perakendecilerine satış yapılamaz.
5. Yedek parça ithalatçılarına ve toptancılarına parça satışı yapılamaz.
Önaraştırma sürecinde Serpar tarafından bazı ek belgeler sunulmuştur. Söz konusu
belgelerden 14.6.2010 tarihinde Hyundai tarafından Serpar’a gönderilen ihtarnamede;
Hyundai’nin 2005/4 sayılı Tebliğ uyarınca bayilik ağını niceliksel seçici, yetkili servis ve 270
yedek parça bayilik ağını ise niteliksel seçici dağıtım sistemi esaslarına göre
düzenlendiği, mezkûr Tebliğ’in 5. maddesinin (h) bendi uyarınca yedek parçaları bakım
ve onarımda kullanacak olan özel servislere satma serbestîsinin kısıtlanmasının
belirtilen yetkili servislik sözleşmesini muafiyet kapsamı dışına çıkaracağı, ancak Tebliğ
kapsamında seçici dağıtım sistemi dışında bulunan dağıtıcılara mal satmasının
yasaklanabileceği, bu itibarla Hyundai yetkili satıcılarının bir dağıtıcı olarak Serpar’a
yapacakları yedek parça satışının Hyundai tarafından kısıtlanmasının grup
muafiyetinden yararlandığı, Hyundai’nin söz konusu uygulamasında hukuka aykırılık
bulunmadığı ifade edilmiştir.
Serpar yetkilisi raportörlerle yaptığı görüşmede, Serpar’ın Hyundai marka yedek 280
parçaların yeniden satıcısı olarak faaliyet göstermesinin yanında, şubesi aracılığıyla
Hyundai marka araçlara yönelik bakım ve onarım hizmeti sunan bir özel servis niteliğini
haiz olduğunu; nitekim şirketin ticaret sicil kaydında da, her çeşit kara vasıtasının her
türlü tamir bakımını, yedek parça modernizasyonunu, rutin teknik kontrollerini yapma ve
bu işlerle ilgili her türlü servis ağları kurma ve işletmenin şirketin faaliyet konuları
arasında sayıldığını belirtmiştir.
I.3. Değerlendirme
I.3.1. Tereyağoğlu Oto’ya Hyundai Yetkili Servisliği Verilmediği İddiası
Tereyağoğlu Oto tarafından yapılan şikâyette, temel olarak Hyundai’nin Tereyağoğlu
Oto’nun yetkili servislik başvurusunu cevaplamamak suretiyle teşebbüse yetkili servislik 290
vermediği iddia edilmektedir.
2005/4 sayılı Tebliğ’in “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinin (h) bendinde niteliksel seçici
dağıtım sistemi, sağlayıcının, dağıtıcılar veya yetkili servisler için sadece niteliksel olan,
anlaşma konusu mal veya hizmetlerin niteliğinin gerektirdiği, dağıtım sistemine katılmak
için başvuran tüm aday teşebbüsler için aynı olacak şekilde belirlenen ve ortaya konan,
ayrımcı bir biçimde uygulanmayan ve dağıtıcıların veya yetkili servislerin sayısını
doğrudan sınırlamayan ölçütler kullandığı bir sistem olarak tanımlanmıştır. Aynı Tebliğ’in
4. maddesinin ilk fıkrasında ise “Muafiyet hükümleri, dikey anlaşmanın aşağıdaki
koşulları taşıması kaydıyla sağlayıcının motorlu taşıt veya yedek parça ya da bakım ve
onarım hizmeti sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %30’u; motorlu taşıtların dağıtımı 300
için niceliksel seçici dağıtımın tercih edildiği anlaşmalarda ise %40’ı geçmemesi
durumunda uygulanır. Niteliksel seçici dağıtım sistemi oluşturan anlaşmalar için pazar
payı eşiği bulunmamaktadır.” denilmektedir.
Hyundai’nin yetkili servis ağının pazar payının %30’u aşmış olduğu varsayıldığından
niteliksel seçici dağıtım sistemini benimsediği anlaşılmaktadır. Bilindiği üzere 2005/4
sayılı Tebliğ gereği niteliksel seçici dağıtım sistemini seçen bir sağlayıcı, belirlenen
10-57/1165-446
8
kriterleri karşılayan tüm tamircilerin yetkili servis olarak çalışmasına izin vermek
zorundadır.
Başvuru dilekçesinde Tereyağoğlu Oto’nun 29.4.2009 tarihinde yetkili servislik
başvurusunu yaptığı ve “Hyundai Yetkili Servislik Başvuru Prosedürü” gereğince talep 310
edilen tüm yatırım ve diğer işlemlerin tamamlandığı, 24.8.2009 tarihi itibariyle Hyundai
tarafından yapılan ilk denetim sonucunda tespit edilen tüm eksikliklerin de giderildiği,
ancak bu tarihten sonra Hyundai tarafından Tereyağoğlu Oto’ya olumlu ya da olumsuz
herhangi bir cevap verilmediği iddialarına yer verilmiştir. Dilekçe ekinde teşebbüsün
Hyundai yetkili servislik ücreti ve denetim ücretini ödediğini gösterir banka dekontları ile
Hyundai yetkili servislik kriterlerinin karşılandığına ilişkin resimler, yerleşim planı ve
bilirkişi raporu da yer almaktadır.
Tereyağoğlu Oto yetkili servislik başvurusunu o tarihte (29.4.2009) uygulanan Hyundai
yetkili servislik kriterleri uyarınca yapmış olup 24.8.2009 tarihi itibariyle tüm yetkili
servislik kriterlerini karşıladığını belirtmektedir. Bununla birlikte Hyundai, 27.10.2009 320
tarihinde mevcut yetkili servislik standartlarının değişeceğini, yeni standartların
ayrıntılarının ileriki bir tarihte açıklanacağını tüm yetkili servislerine bildirmiş,
Tereyağoğlu Oto’ya da 4.12.2009 tarihinde bu durumu bildirir bir ihtarname göndermiştir.
Söz konusu ihtarnamede Tereyağoğlu Oto’nun başvurusuna ilişkin değerlendirmenin
yeni yetkili servislik standartlarının netleşmesinden sonra yapılacağı ifade edilmiştir.
27.10.2009 tarihli duyuruda sözü edilen yeni yetkili servis standartları ise, ancak
2.7.2010 tarihinde, yani Tereyağoğlu Oto’nun yetkili servis standartlarını karşıladığını
bildirdiği tarihten yaklaşık bir yıl sonra ilan edilmiştir.
Tereyağoğlu Oto’nun dilekçesinde, yetkili servislik standartlarını karşılar duruma
geldikten sonra müteaddit defalar Hyundai yetkilileriyle görüşmeye çalışıldığı, ancak tüm 330
iletişim çabalarının sonuçsuz kaldığı, Hyundai tarafından kendilerine hiçbir şekilde geri
dönülmediği ifade edilmektedir. Bu durumu gösterir e-posta mesajları Tereyağoğlu Oto
tarafından Kurumumuza sunulmuştur.
Hyundai yetkilileri ise gerek Tereyağoğlu Oto’ya gönderdikleri ihtarnamede gerekse
Kurumumuz raportörleriyle yaptıkları görüşmede, Tereyağoğlu Oto’nun yetkili servislik
başvurusunun sonuçlandırılamamasının nedeninin, yeni standartların bu süre içerisinde
netlik kazanamamış olması ve Tereyağoğlu Oto tarafından yetkili servis standartlarını
karşılamak amacıyla yapılacak yatırımların, kriterlerde oluşacak farklılıklar nedeniyle,
revize edilmesinin yaratacağı ek maliyetin önlenmesi olduğunu belirtmişlerdir.
Bu noktada Hyundai’nin Tereyağoğlu Oto’nun başvurusunu sonuçlandırmamasının 340
2005/4 sayılı Tebliğ hükümlerine aykırılık teşkil edip etmediği sorgulanmalıdır. 2005/4
sayılı Tebliğ’in Açıklanmasına Dair Kılavuz’da (Kılavuz) yer alan yetkili servis ağı
niteliksel kriterlere dayanan bir sağlayıcının bu kriterleri nasıl uygulayacağına ilişkin 53.
sorunun cevabında; “Başvuru yapan servis bu kriterleri karşılar karşılamaz yetkili servis
olarak kabul edilmelidir. Ancak sağlayıcı, anlaşma yapmadan önce bu servisin kriterleri
karşılayıp karşılamadığını kontrol edebilir.” denilmektedir.
Yukarıda da ifade edildiği üzere Tereyağoğlu Oto kriterlerin hepsini 24.8.2009 tarihinde
karşıladığını iddia etmektedir. Ancak Hyundai bu durumu tespit etmek üzere son bir
denetim/kontrol yapmamıştır. Her ne kadar 2005/4 sayılı Tebliğ’de sağlayıcının
yapabileceği belirtilen denetim için kesin bir süre verilmemiş olsa da, Tebliğ’in ruhundan, 350
bu sürenin denetimin hazırlığı ve gerçekleştirilmesi için gereken makul bir süreden fazla
olmaması gerektiği anlaşılmalıdır. Nitekim Hyundai tarafından ilan edilen Hyundai Yetkili
10-57/1165-446
9
Servislik Başvuru Prosedürü’nün “Yetkili Servislik başvurusunun Yerinde Denetimi”
başlıklı bölümünde de yetkili servislik başvurusunun yerinde denetiminin makul bir süre
dâhilinde gerçekleştirileceği, denetim işleminin 1 iş günü içerisinde tamamlanacağı ve
denetim tarihinden itibaren makul bir süre dâhilinde denetim sonucunun başvuru
sahibine bildirileceği belirtilmektedir.
Yukarıda aktarılan Kılavuz açıklamasında, sağlayıcının anlaşma yapmadan önce
servisin kriterleri karşılayıp karşılamadığını kontrol edebileceği belirtilerek, sağlayıcıya
bu konuda bir takdir hakkı tanınmıştır. Hyundai’nin Tereyağoğlu Oto’nun talebine makul 360
bir süre içinde cevap vermeyip, sessiz kalmak suretiyle, bu denetim hakkını kullanmayı
tercih etmediği anlaşılmaktadır. Bu durum, Tereyağoğlu Oto’nun kriterleri karşıladığını
iddia ettiği tarihten (24.8.2009) itibaren, 2005/4 sayılı Tebliğ’den doğan hakları
çerçevesinde, Hyundai yetkili servisi olma hakkının bulunduğu şeklinde yorumlanmalıdır.
Sessiz kalmanın mevcut durumu kabul ettikleri olarak yorumlanacağı hususu Hyundai
yetkilileri tarafından da kabul edilen bir durumdur. Zira Hyundai merkez ofisinde
raportörlerce yapılan yerinde incelemede, Hyundai vekili Avukat Özge AY tarafından,
aralarında Hyundai Satıştan Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı ve Hyundai Bayi Ağı
Planlama Müdürü’nün de bulunduğu bir grup Hyundai yöneticisine, Algurlar isimli başka
bir yetkili servisle ilgili olarak gönderilen, aşağıdaki ifadeleri içeren bir e-posta mesajına 370
ulaşılmıştır:
“…bizim aradan geçen 4 aya rağmen denetim yapmamamız ve bu bayi ile ilişkilere
devam etmememiz… bayiyi haklı duruma geçiriyor. Hele bir de yeni bayi ile
anlaştığımızı duyduysa ve biz Algurlar’ı kapatırsak bizi Rekabet Kurumu’na şikâyet
edebilir ve başımız ciddi belaya girebilir. … Zira biz sözleşmeye devam irademizi 4 aydır
sesimizi çıkarmayarak ortaya koymuş görünüyoruz…”
Yukarıda da belirtildiği gibi Hyundai, Tereyağoğlu Oto’nun kriterleri karşıladığı tarihten
3,5 ay sonra, 4.12.2009 tarihinde bu firmaya başvurusunu yeni standartlar açıklanıncaya
kadar beklemeye aldığını bildirmiş, yeni standartlar ise anılan bildirimden 7 ay sonra
açıklanmıştır. Tereyağoğlu Oto dilekçesinde, Hyundai yetkili servisliğinin kriterlerini 380
karşılayabilmek için yüksek miktarda yatırım maliyetine katlandığını, servisin tamamen
hazır halde içindeki işçilerle beraber 13 ay atıl bir şekilde beklediğini, bu durumun büyük
bir iş ve kazanç kaybına yol açarak teşebbüslerini mağdur ettiğini belirtmektedir.
Hyundai’nin 2.7.2010 tarihinde ilan ettiği ve mevcut yetkili servisler ile yeni başvuracak
olan yetkili servis adaylarının sağlamak zorunda oldukları “Yeni Tesis Standartları 2010”
belgesinde; yeni bayilerde, açıklanan yeni standartlara uyum şartı aranacağı, mevcut
bayilerin ise, standartlara uyum açısından i) yeni yatırım yapacak bayiler, ii) tadilat ve
genişleme yapacak bayiler ve iii) dekorasyon yapacak bayiler olmak üzere üç gruba
ayrıldığı görülmektedir. Belgenin “Zaman Planı” başlıklı bölümünden de Hyundai’nin
mevcut bayilere yeni standartlara uyum sağlamaları için, gruplarına göre Aralık 390
2010’dan Haziran 2012’ye kadar bir geçiş süreci tanıdığı anlaşılmaktadır.
Hyundai’nin dağıtım sistemini yeniden düzenlemesi, bu çerçevede yetkili servislik
standartlarını değiştirmesi 2005/4 sayılı Tebliğ çerçevesinde herhangi bir sorun teşkil
etmemektedir. Bununla birlikte, Hyundai’nin yukarıda da ayrıntılı bir şekilde aktarıldığı
üzere, Tereyağoğlu Oto’nun yetkili servislik için başvurduğu dönemde geçerli olan yetkili
servislik standartları çerçevesinde, Tereyağoğlu Oto’nun başvurusunu, başvurudan 14
ay sonra uygulanmaya başlayacak olan yeni standartları gerekçe göstererek makul bir
süre içinde sonuçlandırmaması, anılan Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanması mümkün olmayan bir uygulamadır.
10-57/1165-446
10
Zira 2005/4 sayılı Tebliğ ile amaçlanan, başvuran her teşebbüsün adil ve gerekli 400
kriterleri sağlamak koşuluyla yetkili servis olabilmesini sağlamak, gerek hâlihazırdaki
yetkili servisler gerekse de aday teşebbüsler arasında her türlü ayrımcı uygulamaya son
verilmesi suretiyle de pazardaki rekabet seviyesini arttırmaktır. Ancak yetkili servis adayı
teşebbüslerin başvurularının değerlendirilmesinde makul olarak değerlendirilemeyecek
kadar uzun süre bekletilmelerinin aday teşebbüslerin pazara girmesini geciktireceği ya
da engelleyeceği, bu nedenle bakım-onarım hizmetleri pazarında rekabeti kısıtlayacağı
açıktır. Bu çerçevede söz konusu uygulama 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c)
bendinde belirtilen koşulu sağlamamaktadır.
Netice itibarıyla; Hyundai’nin Tereyağoğlu Oto’nun yetkili servislik başvurusunu
gereğinden uzun bir süre (yaklaşık 4 ay) cevaplamaması, bu süre sonunda da kriterlerin 410
değişeceğini gerekçe göstererek, başvuru en son aşamasındayken beklemeye alması
ve yaklaşık 1 yıl sonra da Tereyağoğlu Oto’nun yeni standartlar çerçevesinde yeni bir
başvuru yapması halinde yetkili servisliğinin değerlendirileceğini bildirmesi şeklindeki
davranışlarının, 2005/4 sayılı Tebliğ hükümlerine aykırılık oluşturacağı; bu nitelikte bir
davranışa 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet de
tanınamayacağı kanaatine varılmıştır.
Son olarak, mehaz mevzuata sahip Avrupa Birliği’nin konuya ilişkin güncel yaklaşımına
da burada yer vermekte fayda görülmektedir. AB Komisyonu (Komisyon), 27.5.2010
tarihinde, 31.5.2023 tarihine kadar geçerli olacak şekilde motorlu taşıtlar sektöründeki
dikey anlaşmalara ilişkin yeni bir muafiyet tebliği yayınlamıştır. Söz konusu Tebliğ yetkili 420
satıcılıktan ziyade, yetkili servislik ve yedek parça satışlarında rekabeti artırmayı
hedeflemektedir.
Komisyon, motorlu taşıtların bakım ve onarım masraflarının, taşıtın satın alım fiyatının
%40’ına kadar ulaştığını, hatta bu rakamların son yıllarda daha da arttığını belirterek,
yeni Tebliğ’in yetkili servislik ve yedek parça satışlarındaki rekabet düzeyini artırarak
fiyatların düşmesini sağlayacağı, bunun da nihai tüketicilere büyük faydası olacağı
değerlendirmesinde bulunmuştur. Komisyon’un 28.5.2010 tarihli konuya ilişkin
Duyurusu’nda da motorlu taşıtların bakım onarımlarının çoğunlukla yetkili servislerde
yaptırıldığı, bu nedenle yetkili servisler arasında rekabetin sağlanmasının büyük önem
arz ettiği, rekabetin sağlanmasının tek yolunun da yeni teşebbüsler için yetkili servisliğe 430
girişin açık tutulması, başka bir ifadeyle belli koşulları taşıyan her teşebbüsün yetkili
servisliğe alınması olduğu belirtilmektedir.
Yukarıda aktarılan tespit ve değerlendirmeler ışığında, dosya konusu uygulamanın 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde ihlal teşkil edebileceği, bu nedenle 4054 sayılı
Kanun 9. maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde görüş bildirilmesinin yerinde olacağı
kanaatine varılmıştır.
I.3.2. Hyundai Yetkili Servisleri Tarafından Serpar’a Yedek Parça Satışının
Durdurulduğu İddiası
Şikâyet dilekçesinde özetle, Hyundai’nin yetkili bayilerine Serpar’a yedek parça satışı
yapmamaları yönünde baskı yaptığı ve bu çerçevede mezkûr teşebbüsün ticari 440
faaliyetini zorlaştırdığı iddiası yer almaktadır.
Söz konusu iddiaya yönelik olarak, önaraştırma sürecinde elde edilen bilgi ve belgelere
göre, Hyundai 18 ve 28 Haziran 2010 tarihlerinde tüm yetkili servislerine bir sirküler ve
duyuru göndermiş ve özetle, bağımsız yedek parça dağıtıcılarına yeniden satış amaçlı
10-57/1165-446
11
olarak yedek parça satışı yapılmaması gerektiğini, satışların devam etmesi halinde
Hyundai’nin aralarındaki yetkili servislik sözleşmesini feshedeceğini bildirmiştir.
Yukarıda da belirtildiği üzere, Hyundai yetkili servis ve yedek parça bayilik ağını
niteliksel seçici dağıtım sistemi esaslarına göre düzenlemiştir. Bu noktada, yedek
parçaların satışına ilişkin olarak Hyundai’nin 2005/4 sayılı Tebliğ çerçevesindeki
haklarının araştırılması gerekmektedir. 450
2005/4 sayılı Tebliğ’in 5(b)(3). maddesi “… seçici dağıtım sisteminin uygulandığı
pazarlarda, yeni motorlu taşıtların ve yedek parçaların, seçici dağıtım sistemi üyeleri
tarafından yetkili olmayan dağıtıcılara satışının kısıtlanması”nı grup muafiyeti
kapsamında kabul etmekte; aynı Tebliğ’in 5(h) maddesinde ise, “Seçici dağıtım sistemi
üyelerinin, motorlu taşıtların yedek parçalarını, bu parçaları motorlu araçların bakım
onarımında kullanacak olan özel servislere satma serbestisinin kısıtlanması” anlaşmaları
grup muafiyeti dışına çıkaran sınırlamalardan biri olarak kabul edilmektedir.
Yukarıdaki Tebliğ maddeleri göz önünde bulundurulduğunda, seçici dağıtım sistemi
üyelerinin bağımsız dağıtıcılara yedek parça satışlarının kısıtlanabileceği
anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, Hyundai’nin yetkili servislerine bağımsız yedek parça 460
dağıtıcılarına yeniden satış amaçlı olarak yedek parça satmalarını yasaklaması 2005/4
sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanabilecek bir uygulamadır. Bununla
birlikte, Hyundai yetkili servislerinin, yedek parçaları motorlu araçların bakım onarımında
kullanacak olan özel servislere satma serbestîsinin kısıtlanması Tebliğ çerçevesinde
grup muafiyetinden yararlanamayacaktır.
Hyundai tarafından yetkili servislere gönderilen ve yukarıda içerikleri aktarılan
duyurularda da özel servislerin sadece kendi servislerindeki araçların bakım ve onarımı
için talep ettikleri yedek parçaların satışının yapılabileceği; ancak yedek parça
perakendecilerine, ithalatçılarına ve toptancılarına yedek parça satışı yapılamayacağı
yönünde ifadelere yer verilmiştir. 470
Başvuru sahibi Serpar, Hyundai marka araçlara yönelik yedek parça satışı ile bakım ve
onarım hizmetleri sunmaktadır. Adı geçen teşebbüs Hyundai marka araçlara yönelik
orijinal parçaları ithalat yolu ile temin etmekte, yerli üretim araçlar bakımından ise yedek
parçaları Hyundai bayilerinden satın almaktadır. Raportörlerin, Serpar ortaklarından
Erdoğan KARA ile yaptıkları görüşmede, adı geçen şahıs Serpar’ın Hyundai marka
yedek parçaların yeniden satıcısı olarak faaliyet göstermesinin yanında, şubesi
aracılığıyla Hyundai marka araçlara yönelik bakım ve onarım hizmeti sunan bir özel
servis niteliğini haiz olduğunu belirtmiştir.
Bu durumda, Hyundai’nin yetkili satıcılarının Serpar’a yeniden satış amaçlı yedek parça
satışını engellemesi, 2005/4 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden 480
yararlanmaktadır. Bununla birlikte Hyundai yetkili satıcıları Serpar’ın özel servisinde
araçların bakım onarımında kullanmak üzere talep ettiği yedek parçaları satma
serbestliğine sahip olmalıdır. Yetkili satıcıların bu serbestliğinin Hyundai tarafından
kısıtlanması, uygulamayı grup muafiyeti kapsamı dışına çıkaracaktır.
Yukarıdaki değerlendirmeler çerçevesinde, Hyundai’nin yetkili servislerine bir bağımsız
yedek parça dağıtıcısı olarak Serpar’a yeniden satış amaçlı olarak yedek parça
satmalarını engellemesine ilişkin olarak, anılan şirkete, Serpar’ın özel servisinde
Hyundai marka araçların bakım onarımında kullanmak üzere talep ettiği yedek
parçaların satışını engellemesi durumunda, haklarında 4054 sayılı Kanun kapsamında
10-57/1165-446
12
işlem başlatılacağının aynı Kanun’un 9/3. maddesi uyarınca bildirilmesinin yerinde 490
olacağı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Dosya konusu iddialara yönelik olarak Hyundai Assan Otomotiv San. ve Tic. A.Ş.
hakkında 4054 sayılı Kanun'un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına,
2- Bununla birlikte yetkili servislik ve yedek parça satıcılık sisteminde niteliksel seçici
dağıtım sistemini benimseyen Hyundai Assan Otomotiv San. ve Tic. A.Ş.'nin
Tereyağoğlu Oto Sanayi Tic. Ltd. Şti.'nin yetkili servislik başvurusunu gereğinden uzun
süre cevaplandırmamasının 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi çerçevesinde ihlal teşkil 500
edebileceğine, söz konusu uygulamanın 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki
Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere ilişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup
muafiyetinden yararlanamayacağına, bu çerçevede Hyundai Assan Otomotiv San. ve
Tic. A.Ş.'ye 4054 sayılı Kanun'un 9/3. maddesi uyarınca yetkili servis ve yedek parça
bayiliği başvurularının değerlendirilmesi sürecini kesin, şeffaf ve ayrımcılıktan uzak bir
şekilde düzenlemesi ve başvuruları makul bir süre içinde sonuçlandırması gerektiği
hususunda görüş bildirilmesini teminen Başkanlığın görevlendirilmesine,
3- Serpar Serhat Otomotiv San. ve Tic. AŞ.’nin başvurusuna ilişkin olarak; Hyundai
Assan Otomotiv San. ve Tic. AŞ.'ye 4054 sayılı Kanun'un 9/3. maddesi uyarınca Serpar
Serhat Otomotiv San. ve Tic. AŞ.'nin özel servisinde Hyundai marka araçların bakım 510
onarımında kullanmak üzere talep ettiği yedek parçaların yetkili servislerce satışını
engellemesi durumunda, haklarında 4054 sayılı Kanun kapsamında işlem başlatılacağı
yönünde görüş bildirilmesini teminen Başkanlığın görevlendirilmesine
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
10-57/1165-446
13
(02.09.2010 tarihli ve 10-57/1165-446 sayılı Kurul Kararı’na)
KARŞI OY GEREKÇESİ
Tereyağoğlu Oto Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. (Tereyağoğlu) tarafından Hyundai Assan Otomotiv San.
ve Tic. A.Ş. (Hyundai)’ye yapılan yetkili servislik başvurusunun değerlendirilmesi sürecinin haksız yere
uzatılarak teşebbüsün zarara uğratıldığı, Hyundai Assan Otomotiv San. ve Tic. A.Ş.’nin Serpar Serhat Oto
Yedek Parça San. ve Dış Tic. Ltd. Şti.’nin yedek parça ve servis alanındaki faaliyetlerini zorlaştırdığı
iddiası iddiasıyla ilgili, Kurum kayıtlarına 26.5.2010 ve 11.6.2010 tarihlerinde, 4195 ve 4615 sayılarla giren
başvuru üzerine hazırlanan 28.6.2010 tarih ve 2010-4-141/İİ-10-326.RG sayılı İlk İnceleme Raporu,
09.07.2010 tarih ve 10-49 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-49/907-M sayı ile
karar verilmiştir.
Hyundai yetkilisi, raportörlerle yaptığı görüşmelerde; Tereyağoğlu tarafından yapılan başvuruya
ilişkin olarak, 2.7.2010 tarihinde satış ve yetkili servisliğe ilişkin standartlarını yenilediklerini, söz konusu
standart yenileme çalışması sebebiyle yaklaşık sekiz aydır bayilik başvurularını beklettiklerini belirtmiştir.
Hyundai’nin dünyanın 3 büyük otomotiv üreticisinden biri olmayı hedeflediği, anılan hedef
doğrultusunda ana şirket olan Hyundai Motor Company’nin tüm dünyada bayi tesis standartlarını
iyileştirmeyi hedeflediği, bu çerçevede Türkiye’de de Hyundai’nin bu hedefin bir parçası olarak ve tesis
kalitesi bakımından rekabete ayak uydurmak amacıyla yeni tesis standartları belirlediği iddia edilmektedir.
Hyundai yetkilisi, Serpar tarafından yapılan başvuruya ilişkin olarak, kendilerinden orijinal yedek
parça tedarik eden yetkili servislerin bu parçaları yeniden satıcı konumundaki bağımsız parça
dağıtıcılarına satmalarını, ilgili yetkili servislik sözleşmesi kapsamında, sözleşmenin ayrılmaz parçası
olduğu belirtilen Sirküler uyarınca yasakladıklarını, bununla birlikte bağımsız servislere onarım amacıyla
yedek parçaların satışı yönünde herhangi bir kısıtlayıcı uygulamalarının olmadığını ifade etmiştir.
Hyundai Genel Merkezi’nde yapılan yerinde incelemede rekabet uzmanları Serpar’ın
başvurusunda yer alan iddialara ilişkin olarak, Hyundai tarafından tüm yetkili servislere gönderilen iki adet
ihtarname bir tane de duyuru metnine ulaşmıştır. 18.6.2010 tarihli ihtarnamede “Yurt genelinde yapılan
inceleme ve denetimlerde, birçok yetkili servisimizin bağımsız yedek parça dağıtıcılarına yeniden satış
amaçlı olarak yedek parça tedariki yaptığı tespit edilmiş ve bahsi geçen satışların önüne geçilmesi amacı
ile işbu Sirküler’in tarafınıza gönderilmesi zarureti hasıl olmuştur.
2005/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinin (h) bendi uyarınca; “seçici dağıtım sistemi üyelerinin, motorlu
taşıtların yedek parçalarını, bu parçaları motorlu araçların bakım ve onarımında kullanacak olan özel
servislere satma serbestisinin kısıtlanması” anlaşmaları grup muafiyeti dışına çıkaran sınırlamalardandır.
2005/4 sayılı Tebliğ’in “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinin (h) bendinde niteliksel seçici dağıtım
sistemi, sağlayıcının, dağıtıcılar veya yetkili servisler için sadece niteliksel olan, anlaşma konusu mal veya
hizmetlerin niteliğinin gerektirdiği, dağıtım sistemine katılmak için başvuran tüm aday teşebbüsler için aynı
olacak şekilde belirlenen ve ortaya konan, ayrımcı bir biçimde uygulanmayan ve dağıtıcıların veya yetkili
servislerin sayısını doğrudan sınırlamayan ölçütler kullandığı bir sistem olarak tanımlanmıştır. Aynı
Tebliğ’in 4. maddesinin ilk fıkrasında ise “Muafiyet hükümleri, dikey anlaşmanın aşağıdaki koşulları
taşıması kaydıyla sağlayıcının motorlu taşıt veya yedek parça ya da bakım ve onarım hizmeti sağladığı
ilgili pazardaki pazar payının %30’u; motorlu taşıtların dağıtımı için niceliksel seçici dağıtımın tercih
edildiği anlaşmalarda ise %40’ı geçmemesi durumunda uygulanır. Niteliksel seçici dağıtım sistemi
oluşturan anlaşmalar için pazar payı eşiği bulunmamaktadır.” denilmektedir.
Hyundai’nin yetkili servis ağının pazar payının %30’u aşmış olduğu varsayıldığından niteliksel
seçici dağıtım sistemini benimsediği anlaşılmaktadır. Oysa 2005/4 sayılı Tebliğ gereği niteliksel seçici
dağıtım sistemini seçen bir sağlayıcı, belirlenen kriterleri karşılayan tüm tamircilerin yetkili servis olarak
çalışmasına izin vermek zorundadır.
Başvuru dilekçesinde Tereyağoğlu’nun 29.4.2009 tarihinde yetkili servislik başvurusunu yaptığı ve
“Hyundai Yetkili Servislik Başvuru Prosedürü” gereğince talep edilen tüm yatırım ve diğer işlemlerin
tamamlandığı, 24.8.2009 tarihi itibariyle Hyundai tarafından yapılan ilk denetim sonucunda tespit edilen
tüm eksikliklerin de giderildiği ancak bu tarihten sonra Hyundai tarafından Tereyağoğlu’na olumlu ya da
olumsuz herhangi bir cevap verilmediği iddialarına yer verilmiştir. Dilekçe ekinde teşebbüsün Hyundai
10-57/1165-446
14
yetkili servislik ücreti ile denetim ücretini ödediğini gösterir banka dekontları ile Hyundai yetkili servislik
kriterlerinin karşılandığına ilişkin resimler, yerleşim planı ve bilirkişi raporu da yer almaktadır.
Tereyağoğlu yetkili servislik başvurusunu 29.4.2009 tarihinde uygulanan Hyundai yetkili servislik
kriterleri uyarınca yapmış olup 24.8.2009 tarihi itibariyle tüm yetkili servislik kriterlerini karşıladığını
belirtmektedir. Bununla birlikte Hyundai, 27.10.2009 tarihinde mevcut yetkili servislik standartlarının
değişeceğini, yeni standartların ayrıntılarının ileriki bir tarihte açıklanacağını tüm yetkili servislerine
bildirmiş, Tereyağoğlu’na da 4.12.2009 tarihinde bu durumu bildirir bir ihtarname göndermiştir. Söz
konusu ihtarnamede Tereyağoğlu başvurusuna ilişkin değerlendirmenin yeni yetkili servislik
standartlarının netleşmesinden sonra yapılacağı ifade edilmiştir. 27.10.2009 tarihli duyuruda sözü edilen
yeni yetkili servis standartları ise ancak 2.7.2010 tarihinde, yani Tereyağoğlu’nun yetkili servis
standartlarını karşıladığını bildirdiği tarihten yaklaşık bir yıl sonra ilan edilmiştir.
Hyundai’nin Tereyağoğlu başvurusunu sonuçlandırmamasının 2005/4 sayılı Tebliğ hükümlerine
aykırılık teşkil edip etmediği soruşturulmalıdır. 2005/4 sayılı Tebliğ’in Açıklanmasına Dair Kılavuz’da
(Kılavuz) yer alan yetkili servis ağı niteliksel kriterlere dayanan bir sağlayıcının bu kriterleri nasıl
uygulayacağına ilişkin 53. sorunun cevabında; “Başvuru yapan servis bu kriterleri karşılar karşılamaz
yetkili servis olarak kabul edilmelidir. Ancak sağlayıcı, anlaşma yapmadan önce bu servisin kriterleri
karşılayıp karşılamadığını kontrol edebilir.” denilmektedir.
Tereyağoğlu kriterlerin hepsini 24.08.2009 tarihinde karşıladığını iddia etmektedir. Ancak Hyundai
bu durumu tespit etmek üzere son bir denetim/kontrol yapmamıştır. Her ne kadar 2005/4 sayılı Tebliğ’de
sağlayıcının yapabileceği belirtilen denetim için kesin bir süre verilmemiş olsa da, Tebliğ’in ruhundan bu
sürenin denetimin hazırlığı ve gerçekleştirilmesi için gereken makul bir süreden fazla olmaması gerektiği
anlaşılmalıdır. Nitekim Hyundai tarafından ilan edilen Hyundai Yetkili servislik Başvuru Prosedürü’nün
“Yetkili Servislik başvurusunun Yerinde Denetimi” başlıklı bölümünde de yetkili servislik başvurusunun
yerinde denetiminin makul bir süre dâhilinde gerçekleştirileceği, denetim işleminin 1 (bir) iş günü içerisinde
tamamlanacağı ve denetim tarihinden itibaren makul bir süre dâhilinde denetim sonucunun başvuru
sahibine bildirileceği belirtilmektedir.
Yukarıda da belirtildiği gibi Hyundai, Tereyağoğlu’nun kriterleri karşıladığı tarihten 3,5 ay sonra,
4.12.2009 tarihinde Tereyağoğlu’nun başvurusunu yeni standartlar açıklanıncaya kadar beklemeye
aldığını bildirmiş, yeni standartlar ise bu bildirimden ancak 7 ay sonra açıklanmıştır. Tereyağoğlu
dilekçesinde, Hyundai yetkili servisliğinin kriterlerini karşılayabilmek için yüksek miktarda yatırım
maliyetine katlandığını, servisin tamamen hazır halde içindeki işçilerle beraber 13 ay atıl bir şekilde
beklediğini, bu durumun büyük bir iş ve kazanç kaybına yol açarak teşebbüslerini mağdur ettiği
belirtilmektedir.
Hyundai’nin Tereyağoğlu’nun yetkili servislik başvurusunu gereğinden uzun bir süre (yaklaşık 4
ay) cevaplamayarak, bu süre sonunda da kriterlerin değişeceğini gerekçe göstererek, başvuru en son
aşamasındayken beklemeye almak ve yaklaşık 1 yıl sonra da Tereyağoğlu’nun yeni standartlar
çerçevesinde yeni bir başvuru yapması halinde yetkili servisliğinin değerlendirileceğini bildirmek suretiyle,
2005/4 sayılı Tebliğ hükümlerine aykırı davrandığı; söz konusu uygulamaya 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet de tanınamayacağı, bu çerçevede uygulamanın aynı Kanun’un 4.
maddesi çerçevesinde ihlal teşkil edebileceği hususunda herhangi bir tereddüt bulunmamaktadır.
Mehaz mevzuata sahip Avrupa Birliği’nin Komisyonu 28.5.2010 tarihli konuya ilişkin Duyurusu’nda
da motorlu taşıtların bakım onarımlarının çoğunlukla yetkili servislerde yaptırıldığı, bu nedenle yetkili
servisler arasında rekabetin sağlanmasının büyük önem arz ettiği, rekabetin sağlanmasının tek yolunun
da yeni teşebbüsler için yetkili servisliğe girişin açık tutulması, başka bir ifadeyle belli koşulları taşıyan her
teşebbüsün yetkili servisliğe alınması olduğu belirtilmektedir.
2005/4 sayılı Tebliğ’in 5(b)(3). maddesi “… seçici dağıtım sisteminin uygulandığı pazarlarda, yeni
motorlu taşıtların ve yedek parçaların, seçici dağıtım sistemi üyeleri tarafından yetkili olmayan dağıtıcılara
satışının kısıtlanması”nı grup muafiyeti kapsamında kabul etmekte; aynı Tebliğ’in 5(h) maddesinde ise,
“Seçici dağıtım sistemi üyelerinin, motorlu taşıtların yedek parçalarını, bu parçaları motorlu araçların
bakım onarımında kullanacak olan özel servislere satma serbestisinin kısıtlanması” anlaşmaları grup
muafiyeti dışına çıkaran sınırlamalardan biri olarak kabul edilmektedir.
Yukarıdaki Tebliğ maddeleri göz önünde bulundurulduğunda, seçici dağıtım sistemi üyelerinin
bağımsız dağıtıcılara yedek parça satışlarının kısıtlanabileceği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede Hyundai’nin
yetkili servislerine bağımsız yedek parça dağıtıcılarına yeniden satış amaçlı olarak yedek parça
satmalarını yasaklaması 2005/4 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanabilecek bir
uygulamadır. Bununla birlikte, Hyundai yetkili servislerinin, yedek parçaları motorlu araçların bakım
10-57/1165-446
15
onarımında kullanacak olan özel servislere satma serbestîsinin kısıtlanması Tebliğ çerçevesinde grup
muafiyetinden yararlanamayacaktır.
Hyundai tarafından yetkili servislere gönderilen ve yukarıda içerikleri aktarılan duyurularda da özel
servislerin sadece kendi servislerindeki araçların bakım ve onarımı için talep ettikleri yedek parçaların
satışının yapılabileceği; ancak yedek parça perakendecilerine, ithalatçılarına ve toptancılarına yedek
parça satışı yapılamayacağı yönünde ifadelere yer verilmiştir.
Başvuru sahibi Serpar, Hyundai marka araçlara yönelik yedek parça satışı ile bakım ve onarım
hizmetleri sunmaktadır. Adı geçen teşebbüs Hyundai marka araçlara yönelik orijinal parçaları ithalat yolu
ile temin etmekte, yerli üretim araçlar bakımından ise yedek parçaları Hyundai bayilerinden satın
almaktadır. 13.8.2010 tarihinde Serpar ortaklarından Erdoğan KARA ile yapılan görüşmede, Serpar’ın
Hyundai marka yedek parçaların yeniden satıcısı olarak faaliyet göstermesinin yanında, şubesi aracılığıyla
Hyundai marka araçlara yönelik bakım ve onarım hizmeti sunan bir özel servis niteliğini haiz olduğu
belirtilmiştir.
Bu durumda, Hyundai’nin yetkili satıcılarının Serpar’a yeniden satış amaçlı yedek parça satışını
engellemesi 2005/4 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanmaktadır. Bununla birlikte
Hyundai yetkili satıcıları Serpar’ın özel servisinde araçların bakım onarımında kullanmak üzere talep ettiği
yedek parçaları satma serbestliğine sahip olmalıdır. Yetkili satıcıların bu serbestliğinin Hyundai tarafından
kısıtlanması, uygulamayı grup muafiyeti kapsamı dışına çıkaracaktır.
4054 sayılı Kanunun Beşinci Kısmında “Rekabetin Sınırlanmasının Özel Hukuk Alanındaki
Sonuçları” 56-59. maddeler arasında düzenlenmiştir. Kurul’un anılan Kanunun 9/III. Maddesi uyarınca
görüş göndermesi, 4. maddeye aykırılığın sona erdirilmesine ilişkindir. Böyle olunca soruşturma açılması,
rekabet ihlalinin Rekabet Kurulu tarafından tesbiti ile özel hukuktaki sonuçlarının zarara uğrayanlarca
istenilmesinde kolaylıklar sağlayacaktır.
Bu nedenle Hyundai’nin, Tereyağoğlu’nun yetkili servislik başvurusuna ilişkin uygulamalarının
2005/4 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup muafiyeti karşısındaki durumunun ve bu çerçevede Hyundai’nin
4054 sayılı Kanun çerçevesinde bir ihlal oluşturup oluşturmadığının tespiti, Hyundai Assan Otomotiv San.
ve Tic. A.Ş.’nin yetkili servislerine bir bağımsız yedek parça dağıtıcısı olarak Serhat Serpar Otomotiv San.
ve Tic. A.Ş.’ye yeniden satış amaçlı olarak yedek parça satmalarını engellemesi konusunda, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılarak derinlemesine
inceleme yapılması görüşünde olduğumuzdan Rekabet Kurulu’nun 02.09.2010 tarihli ve 10-57/1165-446
sayılı Kararı’na katılamıyoruz.
Doç.Dr.Cevdet İlhan GÜNAY Reşit GÜRPINAR
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy