Rekabet Kurumu - Karar Sayı 10-59/1196-452

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2010-2-51 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 10-59/1196-452
Karar Tarihi : 16.9.2010

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail 10
Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit
GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER : Remzi Özge ARITÜRK, Nur Seda KÖKTÜRK, Hatice
YAVUZ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Doğan Dağıtım Satış Pazarlama ve Matbaacılık A.Ş.
Temsilcileri: Dr. Kemal Tahir SU, Av. Zeynep ÜNALAN
Turan Güneş Bulvarı, 63/1, Yıldız/Ankara
20
D. TARAF : - Doğan Dağıtım Satış Pazarlama ve Matbaacılık A.Ş.
Doğan Medya Tesisleri Hoşdere Yolu
Esenyurt/İstanbul

E. DOSYA KONUSU : Doğan Dağıtım Satış Pazarlama ve Matbaacılık
A.Ş. tarafından alım bedeli ödenen 108 adet
kümbet için, alım bedellerinin rakip dağıtım firması
tarafından paylaşılmaması durumunda, rekabet
yasağı getirilmesi ya da söz konusu bedelin son
satış noktasında faaliyet gösteren tali bayiye 30
yansıtılması uygulamasına menfi tespit belgesi
verilmesi/ muafiyet tanınması talebi.

F. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 25.2.2010 tarih ve 1772 sayı ile
giren ve en son 16.8.2010 tarih ve 6431 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim
üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4., 5. ve 8.
maddelerinin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen
01.09.2010 tarih ve 2010-2-51/MM-10-355.RÖA sayılı Menfi Tespit/Muafiyet
Raporu, 3.9.2010 tarih ve REK.0.06.00.00-130/420 sayılı Başkanlık Önergesi ile
10-59 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40
10-59/1196-452
2

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Bildirim konusu uygulamanın rekabeti sınırlayıcı etki taşıması nedeniyle
işleme 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi
verilmesinin mümkün olmadığı,
- Diğer taraftan, bildirim konusu uygulamanın, Doğan Dağıtım’ın alıcı olarak
gazete ve dergi dağıtımı pazarında %40’ın üzerinde pazar payına sahip
olması nedeniyle 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden
yararlanamadığı,
- Ayrıca, söz konusu uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde 50
sayılan koşulların tamamını karşılamaması nedeniyle ilgili uygulamaya
bireysel muafiyet tanınmasının mümkün olmadığı
ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Doğan Dağıtım Satış Pazarlama ve Matbaacılık A.Ş. (Doğan Dağıtım)
Türkiye genelinde gazete ve dergi toptan dağıtım, satış ve pazarlaması alanında
faaliyet gösteren Doğan Dağıtım, hisselerinin %(….)’ü Doğan Yayın Holding A.Ş.
(Doğan Yayın)’nin sahip olduğu bir dağıtım sistemidir.
Dosya mevcudu bilgilere göre, 9.4.2009 tarihi itibariyle Doğan Yayın’ın ortaklık
yapısı şu şekildedir: 60
Tablo 1: Doğan Yayın’ın Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Ortaklık Oranı (%)
Doğan Şirketler Grubu Holding A.Ş. 73,98
Halka Açık 22,87
Doğan Ailesi 2,48
Aydın Doğan Vakfı 0,67
Toplam 100
Doğan Yayın’ın büyük ortağı olan Doğan Şirketler Grubu Holding A.Ş. (Doğan
Şirketler Grubu)’nin ortaklık yapısı ise şu şekildedir:

Tablo 2: Doğan Şirketler Grubu’nun Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Ortaklık Oranı (%)
Adil Bey Holding A.Ş. 52,00
Aydın Doğan ve Doğan Ailesi 13,52
Aydın Doğan Vakfı 0,19
Halka Açık 34,29
Toplam 100
Doğan Şirketler Grubu’nun büyük ortağı Adil Bey Holding A.Ş. (Adil Bey
Holding)’nin ortaklık yapısı şu şekildedir:


70


10-59/1196-452
3


Tablo 3: Adil Bey Holding’in Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Ortaklık Oranı (%)
Aydın Doğan 26,00
Işıl Doğan 14,80
Arzuhan Yalçındağ 14,80
Vuslat Doğan Sabancı 14,80
Hanzade V. Doğan Boyner 14,80
Y. Begümhan Doğan Faralyalı 14,80
Toplam 100
Bununla birlikte, dosya kapsamında elde edilen bilgilere göre Doğan Dağıtım, 210
başbayisi ve bunlara bağlı olarak çalışan yaklaşık 25.000 tali bayisi aracılığıyla
dağıtım faaliyetlerini yürütmektedir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. Sektöre İlişkin Bilgiler 80
Temel olarak gazete ve dergilerden oluşan basılı medya sektöründe de diğer tüm
iş kollarında olduğu gibi dağıtım çok büyük önem taşımaktadır. Özellikle gazete ve
dergi gibi kısa sürede tüketilen veya güncelliğini yitiren süreli yayınlar, varlıklarını
sürdürebilmek için iyi bir dağıtım, pazarlama ve satış ağına ihtiyaç duymaktadırlar.
Yayın dağıtımı, basım süreci tamamlanan ve belli bir merkezde toplanıp
ayrıştırılan yayınların istenilen yer, zaman ve sayıda satışa hazır biçimde
tüketicilere sunulmasını içermektedir. Medya ürünlerinin dağıtımında, abonelik
sitemi ve örgün dağıtım sistemi olarak iki ayrı sistemden bahsedebilmek
olanaklıdır.
Abonelik sisteminde yayınlar, yayınevi veya dağıtım şirketi tarafından posta veya 90
özel kargo yoluyla okura ulaştırılmaktadır. Bu sistem, örgün dağıtım sistemine
göre ülkemizde daha az yaygın olarak kullanılmaktadır.
Örgün dağıtım sisteminde ise, bir medya ürünü yayıncıda başlayan ve tüketiciye
doğru olan hareketini dağıtım şirketi, başbayi ve tali bayi kanallarından geçip nihai
tüketiciye ulaşarak tamamlamaktadır. Ülkemizde örgün dağıtım sistemi, medya
ürünlerinin dağıtımında temel dağıtım sistemi olarak kullanılmaktadır. Aşağıda, bir
medya ürününün örgün dağıtım sisteminde tüketiciye ulaşırken izlediği aşamaları
görmek olanaklıdır.

Örgün dağıtım sisteminde, basımı gerçekleştirilen ve dağıtım şirketine teslim 100
edilen yayınlar, ilk olarak, uygun ulaşım araçları ile ilgili bölge müdürlüklerine
YAYINCI DAĞITIM
ŞİRKETİ
BAŞBAYİ TALİ BAYİ NİHAİ
TÜKETİCİ
10-59/1196-452
4
gönderilmektedir. Bunun dışında, özellikle büyük tirajlı gazeteler İstanbul, Ankara,
Antalya, İzmir, Trabzon gibi büyük şehirlerde baskı merkezleri kurarak yayınlarını
bölge müdürlükleri düzeyinden dağıtım sistemine sokmayı da tercih etmektedirler.
Bundan sonraki aşamada, yayınlar bölge müdürlükleri vasıtasıyla “başbayilere”
ulaştırılmaktadır. Başbayiler tarafından sınıflandırılan yayınlar, tali bayilere
gönderilmekte ve tali bayiler tarafından da okuyuculara satılmaktadırlar. “Son satış
noktası” olarak da adlandırılması olanaklı olan tali bayileri genellikle bakkal,
market, kitabevi, gazete ve dergi satış büfeleri (“mobo” ve “kiosk”lar)
oluşturmaktadır. 110
Basın işletmeleri tarafından üretilen gazete ve dergiler dağıtım açısından
dayanıksız tüketim malları özelliği gösterirler. Özellikle günlük gazeteler, iktisadi
açıdan en kısa yaşam süresine sahip mallardandır. Teknolojik gelişim ve en
gelişmiş teknoloji ile üretilmeleri dahi gazetelerin bu özelliğini değiştirememektedir.
Herhangi bir gazetenin gün içindeki toplam satışının yarısından fazlasının öğleden
önce yapıldığı ve okuyucuların genellikle gazetelerini sabahın ilk saatlerinde aldığı
bilinmektedir. Bu açıdan bakıldığında, bir gazetenin mümkün olan en erken saatte
son satıcıya ulaştırılmış olması önem taşımaktadır. Dergiler için de gazeteler için
olduğu kadar katı olmamakla beraber benzer bir durum söz konusudur. Son satış
noktalarına ulaşan süreli yayınların en iyi şekilde teşhirinin ve satışının sağlanması 120
da dağıtım ağından beklenen bir özelliktir.
Türkiye’de gazete ve dergi dağıtım faaliyeti iki büyük medya grubuna dahil olan iki
dağıtım şirketi tarafından gerçekleştirilmektedir. Dolayısıyla, pazarda Doğan
Dağıtım ve Turkuvaz Dağıtım Pazarlama A.Ş. (Turkuvaz Dağıtım)’den oluşan
düopol bir yapının varlığından söz etmek olanaklıdır. Bu iki firma, dağıttığı ürünleri
çok büyük bir bölümü ortak kullanılan tali bayiler aracılığıyla son
kullanıcılara/okurlara sunmaktadır. Temel olarak medya ürünlerinin dağıtımını
üstlenen dağıtım şirketleri sahip oldukları bu geniş ağ üzerinden medya dışı
ürünlerin de dağıtım ve pazarlamasını gerçekleştirmektedirler. Bu ürünler kontör,
çıkartma-albüm, kitap, oyun tüpü, şekerleme, internet erişim paketi, CD, pil, fener 130
ve taraftar ürünlerine kadar çok geniş bir alana yayılmaktadır.
H.2.2. İlgili Ürün Pazarı
Yukarıda da belirtildiği üzere, gazete ve dergiler dağıtım açısından dayanıksız
tüketim malları özelliği göstermektedir. Özellikle günlük gazeteler, iktisadi açıdan
en kısa yaşam süresine sahip mallar arasındadır. Tüketicilerin gazetelere olan
talebinin en yoğun olduğu zaman diliminin günün ilk saatlerine denk geldiği de göz
önüne alındığında, bir gazetenin mümkün olan en erken saatte son satıcıya
ulaştırılmış olmasının önemi ortaya çıkmaktadır. Benzer bir durum gazeteler için
olduğu kadar katı olmamakla beraber dergiler için de söz konusudur. Öte yandan,
dağıtım sisteminde yer alan medya dışı ürünler gazete ve dergilere göre daha 140
dayanıklıdır ve talepleri günün belirli bir saatine yoğunlaşmış ürünler değildir. Bu
bağlamda, medya dışı ürünlerin talebin yapısı bakımından gazete ve dergilerden
farklılık taşıdığı görülmektedir.
10-59/1196-452
5
Temel olarak, gazete ve dergilerin dağıtımlarının gerçekleştirilebildiği, birisi Doğan
Grubu diğeri Turkuvaz Grubu tarafından kontrol edilen iki ayrı dağıtım ağı
bulunmaktadır. Oysa medya dışı ürünler açısından, anılan dağıtım kanalları
gazete ve dergiler için taşıdığına benzer derecede kritik bir öneme sahip değildir.
Örneğin, medya dışı ürünler olarak adlandırılan ürünler içinde ciro bakımından en
büyük paya sahip olan kontör, gazete ve dergi dağıtım ağı dışında da birçok
noktada ve daha yaygın olarak satılabilmektedir. Bunun yanında bir dağıtım kanalı 150
tarafından, kanalda bulunan ürünler için talep edilen dağıtım hizmet bedelinin
küçük fakat önemli ve geçişli olmayan bir biçimde artırılması durumunda, medya
dışı ürünlere ilişkin dağıtım talebi çok daha hızlı ve etkili karşılık verebilecektir.
Aynı ya da benzer bir durumun gazete ve dergiler için söz konusu olduğunu
söyleyebilmek olanaklı değildir. Bu bağlamda, dağıtım ağının medya ve medya
dışı ürünler bakımından farklı talep esnekliklerine sahip olduğu düşünülmektedir.
Dolayısıyla, gazete ve dergi dağıtım sistemi, gerektirdiği özgün nitelikleri itibarıyla
medya dışı ürünlere yönelik herhangi bir dağıtım sisteminden farklılaşmaktadır.
Tüm bu unsurlar birlikte göz önüne alındığında, ilgili ürün pazarı dosya konusu
işlem bakımından “gazete ve dergi dağıtımı pazarı1” olarak belirlenmiştir. 160
H.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
Dağıtım faaliyetinin yurt çapında gerçekleştirildiği ve ilgili hizmetler bakımından
rekabet şartlarının farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle
ilgili coğrafi pazar olarak “Türkiye” kabul edilmiştir.
H.3. Başvuru Konusu İşlem
Doğan Dağıtım bildirim konusu işlem ile alım bedelini ödediği ve söz konusu bedeli
rakip dağıtım şirketine yansıtamadığı 71’i faal durumda olan toplam 108 adet
kümbetin, alım bedeline ilişkin rakibin ödeme yapmaktan imtina etmesi durumunda
ilgili satış noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğünün getirilmesi ya da söz
konusu bedelin son satış noktasında faaliyet gösteren tali bayiye yansıtılması 170
işlemleri için menfi tespit belgesi verilmesi veya menfi tespit belgesi verilmemesi
halinde söz konusu işlemlere muafiyet tanınmasını talep etmektedir. Bu sebeple
öncelikle gazete ve dergi dağıtımında tali bayilerin ve tali bayiler içerisinde
mobo/kiosk/kümbetlerin durumu ele alınacak, daha sonrasında ise başvuruya
konu, rekabet yasağı getirilmesi planlanan kümbetlerin durumu hakkında bilgi
verilecektir.

H.3.1. Tali Bayilere İlişkin Bilgiler
Daha önce de ifade edildiği üzere bir medya ürünün örgün dağıtım sisteminde
tüketiciye ulaşırken izlediği aşamalar şu şekildedir: 180

1 Her ne kadar, bildirim konusu kümbetlerin (kontör, çakmak, sakız gibi) medya dışı ürünlerin de
satışını gerçekleştirdiği ve planlanan uygulamanın bu ürünleri de kapsayacağı ifade edilse de,
başvurunun ana konusunu gazete ve dergilerin içerisinde yer aldığı medya ürünleri
oluşturmaktadır. Bu sebeple, işbu raporda inceleme ve değerlendirme yalnızca gazete ve dergi
dağıtımı veya medya ürünleri dağıtım pazarı için yapılmıştır.
10-59/1196-452
6

Son satış noktası olarak da adlandırılması olanaklı olan tali bayileri genellikle
bakkal, market, kitapevi, gazete ve dergi satış büfeleri (“mobo”, “kiosk” ve
“kümbet”ler) oluşturmaktadır.
Gazete ve dergi dağıtım sisteminde yayıncıların dağıtım şirketleriyle ve dağıtım
şirketlerinin başbayiler ile imzalamış oldukları sözleşmeler ile dağıtım şirketlerinin
ve/veya başbayilerin tali bayiler ile ilişkileri geçmiş Rekabet Kurulu kararlarına
konu olmuştur. 16.10.2008 tarih ve 08-58/925-372 sayılı kararıyla Kurul, Doğan
Dağıtım’ın dergi ve/veya gazete yayınevleri ile imzalamış olduğu ve yayınevlerine
tek alıcıya sağlama yükümlülüğü getiren dergi dağıtım sözleşmesi ve gazete 190
dağıtım sözleşmesine bireysel muafiyet tanımıştır. 16.10.2008 tarih ve 08-58/924-
371 sayılı kararda ise Doğan Dağıtım’ın başbayileri ile arasında imzalanan ve
başbayiye belli bir coğrafi bölge içerisinde tek elden satın alma ve rekabet etmeme
yükümlülükleri ile azami satış fiyatı sınırlaması getiren sözleşmeye bireysel
muafiyet tanınmıştır. Görüldüğü üzere, hâlihazırda gazete ve dergi dağıtım
pazarında dağıtım şirketlerinin sağlayıcısı konumunda olan yayınevleri ve
dağıtıcısı konumunda olan başbayileri ile ilişkilerini düzenleyen sözleşmeler, söz
konusu şirketlerin alt ve üst pazarlarda yer alan firmalarla münhasır çalışmasını
sağlamaktadır.
Öte yandan, dağıtım şirketlerinin, ürünlerinin nihai tüketici ile buluşma noktası olan 200
tali bayiler ile herhangi bir şekilde münhasır ilişki tesis etmesi mümkün değildir.
Zira Rekabet Kurulu 17.07.2000 tarih ve 00-26/292-162 sayılı kararında, “bu
piyasada tali bayilik sistemindeki münhasırlığın kaldırılması ve tüm dağıtım
şirketlerine, yayınlarını mevcut ve gelecekte var olacak son satış noktalarına
verebilme olanağının sağlanması; son satıcılara da aynı anda diledikleri dağıtım
şirketleri ile sözleşme yapabilme ve diledikleri yayınları satabilme imkanının
tanınması”nın piyasanın rekabete açılması için zorunlu olduğu ifade edilmiş ve tali
bayiler ile imzalanan anlaşmaların "rakip malları satmama veya dağıtmama" gibi
münhasırlık sağlayan bir hüküm içermesi durumunda muafiyetten
yararlanamayacaklarına karar verilmiştir. 14.12.2000 tarih ve 00-49/529-291 sayılı 210
Kurul kararı da benzer ifadeler içermektedir. Söz konusu Kurul kararları ile gazete
ve dergilerin son satış noktalarına münhasırlık koşulu getirilemeyeceği hükme
bağlandığından hâlihazırda tali bayiler arzu ettikleri takdirde tüm dağıtım şirketleri
ile çalışabilmektedir.
Dosya mevcudu bilgilere göre, medya ürünlerinin nihai tüketiciye sunulmasının
gerçekleştirildiği tali bayilerin sınıflaması ve bu sınıflama içerisinde bayilerin sayısı
ve satış oranı aşağıda yer almaktadır2:

2 Doğan Dağıtım’ın satış yaptığı tali bayilere ilişkin bilgidir. Turkuvaz Dağıtım’ın son satış noktası
bilgisi aşağıdaki gibidir:

YAYINCI DAĞITIM
ŞİRKETİ
BAŞBAYİ TALİ BAYİ NİHAİ
TÜKETİCİ
10-59/1196-452
7
Tablo 4: Tali Bayilerin Sınıflandırılması, Adedi ve Satış Oranı (2009 Yılı)
Tali Bayi Sınıflaması Tali Bayi Adedi Oranı (%) Satış Oranı (%)
Bakkal-Market (….) (….) (….)
Özel Bayiler (….) (….) (….)
Büfe (….) (….) (….)
Mobo-Kiosk-Kümbet (….) (….) (….)
Kitapevi-Kırtasiye (….) (….) (….)
Benzin İstasyonu (….) (….) (….)
Tekel Bayii (….) (….) (….)
Kuruyemişçi (….) (….) (….)
Diğer (….) (….) (….)
Toplam 25.103

H.3.2. Mobo, Kiosk ve Kümbetlere İlişkin Genel Bilgiler 220
Dosya mevcudu bilgilere göre mobo, kiosk ve kümbet isimlerinin tamamı gazete
satış kulübesi anlamında kullanılmaktadır. Mobo, genellikle 150 cm x 270 cm
ebatlarında cam elyaftan üretilen plastik kabindir ve yurtiçinde üretilmektedir.
Kioskun Fransa’dan ithal edilen A ve B tiplerinde iki ayrı modeli bulunmaktayken,
kümbet için Çin’den getirilen altı ayrı model söz konusu olmaktadır. Bu satış
kulübeleri genellikle gazete ve dergi satışı yapmaya yönelik tasarlanmıştır ve söz
konusu kulübeler kurulacak yerin özelliği ve insan sirkülasyonu yoğunluğuna göre
değişik ebat ve büyüklükleri nedeniyle farklılaşmaktadır. Ana arterlerde büyük
ebatlar; arka cadde ve sokaklarda daha küçük modeller kullanılmaktadır. Söz
konusu kulübelerde medya dışı ürünlerin satışı da yapılmaktadır. 230

Dosya kapsamında elde edilen bilgilere göre, kümbetlere ilişkin maliyetler, aşağıda
belirtilen üç ana başlık altında toplanmaktadır:
 Satın alma bedeli,
 Kurulum maliyeti,

Tablo 5: Tali Bayilerin Sınıflandırılması, Adedi ve Satış Oranı
Tali Bayi Sınıflaması Tali Bayi Adedi Oranı (%)
Bakkal (….) (….)
Benzin İstasyonu (….) (….)
Büfe (….) (….)
Dinlenme Tesisi (….) (….)
Gazete/Dergi Dükkan (….) (….)
İnternet Kafe/Teknolojik Market (….) (….)
Kantin (….) (….)
Kitabevi/Kırtasiye (….) (….)
Kuruyemişçi/Tekel Bayi (….) (….)
Kurumsal Abone (….) (….)
Mobo/Kiosk (….) (….)
Müzik Market (….) (….)
Otel/Tatil Köyü (….) (….)
Seyyar Satıcı (….) (….)
Yetkili Satıcı Tezgahı (….) (….)
Zincir Mağaza (….) (….)
Toplam 25.296 100

10-59/1196-452
8
 İşletme maliyeti.

Bu maliyet kalemlerinden ilk ikisi tek seferlik olmak üzere kümbetin faaliyete
geçmesine kadar katlanılması gereken sabit maliyet olarak değerlendirilmektedir.
İlk satın alma maliyetini ürünün ve ithalatının bedeli, kurulum maliyetini montaj ve 240
nakliye masrafı gibi kalemler oluşturmaktadır. İşletme maliyeti ise, kümbetlerin
işletilmeye devam ettiği süre boyunca geçerli olan değişken maliyet niteliğindedir.
Kira bedeli, raf, teşhir standı veya tente maliyetleri söz konusu değişken maliyetler
arasında sayılmaktadır.

Raportörlerce Turkuvaz Dağıtım yetkilileri ile yapılan görüşmede,
mobo/kiosk/kümbet ilk satın alım (veya yapım) maliyetlerinin genellikle iki dağıtım
şirketi tarafından paylaşıldığı, zaman zaman ise sadece Turkuvaz Dağıtım veya
sadece Doğan Dağıtım’ın da söz konusu maliyetleri üstlenebildiği ifade edilmiştir.
Bunun yanında kurulum maliyetlerinin veya bayilere stand, raf, tente sağlanması 250
gibi maliyetlerin de eşit şekilde paylaşıldığı belirtilmiştir. Doğan Dağıtım ise
kümbetlerin kurulum maliyetinin dağıtım şirketleri ve/veya işletmeciler tarafından
karşılandığını ifade etmiştir.

Kümbetlerin işletim şekli bulundukları il veya ilçeye göre değişmektedir. Örneğin
İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde yer alan mobo/kiosk/kümbetlerin
kurulum izni belediyenin bir iştiraki olan Kültür A.Ş. tarafından verilmektedir. Bu
noktaların işletim hakkı da Kültür A.Ş.’ye aittir. Kültür A.Ş. yetkilisi ile yapılan
görüşmede, dağıtım şirketlerince ithal edilen ve ilk satın alım maliyetleri karşılanan
mobo/kiosk/kümbetlerin üç yıl bedelsiz işletme hakkı karşılığında kendilerine 260
devredildiği ifade edilmiştir. Kültür A.Ş.’nin işletme hakkına sahip olduğu
mobo/kiosk/kümbetleri kendileriyle kira tahsis sözleşmesi imzalamış bulunan
kişiler işletmektedir. Bu noktalarda Doğan Dağıtım veya Turkuvaz Dağıtım kiracı
olarak bulunmamaktadır. Kültür A.Ş.’nin işletim hakkına sahip olduğu faal
mobo/kiosk/kümbet sayısı Mart 2010 itibariyle 214 olarak bildirilmiştir. Söz konusu
satış noktalarının Turkuvaz Dağıtım ve Doğan Dağıtım’a maliyeti ise Kültür A.Ş.’ye
mobo/kiosk/kümbet başına ödenen aylık (….) TL’lik bakım-onarım, temizlik
bedelidir. Kulübelerin kira bedelleri ise işletmeciler tarafından Kültür A.Ş.’ye
ödenmektedir. İstanbul ilçe belediyeleri ile ilgili olarak ise Kültür A.Ş. yetkilisi bu
noktalar için dağıtıcı ve belediye arasında sözleşme imzalandığını, böylece işletme 270
hakkına sahip olan dağıtım şirketlerinin kira bedelini eşit olarak paylaşıp
belediyeye ödedikten sonra söz konusu bedeli satış noktasını işleten kişiye
yansıttıklarını ifade etmiştir.

Turkuvaz Dağıtım ile yapılan görüşmede ise İstanbul ilçe belediyeleri ve
Türkiye’nin diğer bölgelerinde işletmecinin, Doğan Dağıtım veya Turkuvaz
Dağıtım’ın, gazete satış kulübesini belediyeden kendi adlarına alıp kira bedelini
ödedikleri belirtilmiştir. Doğan Dağıtım da benzer şekilde İstanbul Büyükşehir
Belediyesi sınırları haricindeki bölgelerde işletme hakkının izni alan gerçek/tüzel
kişi veya Doğan Dağıtım’a (ya da Turkuvaz Dağıtım) ait olduğunu ifade etmiştir. 280

10-59/1196-452
9
H.3.3. Başvuru Konusu Kümbetlerin Durumu
Dosya kapsamında elde edilen bilgilere göre, başvuru konusu kümbetlerin toplam
sayısı 108’dir ve bu büfelerden ilki 2004 yılında sonuncusu ise 2009 yılında
kurulmuş olup halen 71 adedi faal durumda bulunmaktadır. Söz konusu 71 adet
kümbetin, 15 farklı ilde kurulu olduğu ve herhangi bir ilde yoğunlaşmış olmadığı
ifade edilmiştir. Kümbetlerin illere göre dağılımı aşağıdaki gibidir:

Tablo 6: 71 Adet Kümbetin İllere Dağılımı3
Kümbetin Bulunduğu İl Kümbet Sayısı
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
Toplam 71
290
Başvuru konusu kümbetlerin satın alım bedeli Doğan Dağıtım tarafından
ödenmiştir. Halihazırda faal durumda olan 71 adet kümbetin kurulum bedellerinin
ise;
 Sadece Doğan Dağıtım,
 Doğan Dağıtım ve rakip dağıtım şirketi,
 Sadece rakip dağıtım şirketi,
 İşletmeci
tarafından karşılandığı belirtilmiştir.
Dosya mevcudu bilgilere göre, maliyetler dağıtım şirketlerinin karşılıklı
faturalaşması suretiyle eşit miktarlarda paylaşılmaktadır. Ancak, başvuru konusu 300
kümbetler için Doğan Dağıtım tarafından üstlenilmiş olan satın alma bedelinin
paylaşılamadığı belirtilmiştir. Ayrıca, kurulu ve faal olan kümbetlerin tamamında
Turkuvaz Dağıtım’ın da satış yapmakta olduğu ifade edilmiştir.
Başvuru konusu kümbetler dışındaki tüm gazete satış kulübelerinin maliyetlerinin
dağıtım şirketleri tarafından müştereken karşılandığı ve bunlara ilişkin maliyetlerin

3 Kümbetlerden Gaziantep, Ankara, İstanbul ve İzmir’de bulunan birer adet kümbetin işletmeye
kapalı durumda olduğu, mevcut adreslerde bekletildiği ve söz konusu kümbetler için uygun yerler
ve izinler alındığında yeni adreslere taşınabildiği gibi, uzun süre yeni bir yer bulunmadığında
sökülüp depolara konduğu ifade edilmiştir.
10-59/1196-452
10
paylaşılmasında herhangi bir sorun bulunmadığı belirtilmektedir. Mobo, kiosk ve
kümbet şeklinde olan tüm gazete satış noktalarının toplam satışlarının, toplam
medya ürünü satışları içerisinde %(….)’lik bir yer tuttuğu ve söz konusu oranın
başvuru konusu kümbetler için %(….) olduğu ifade edilmektedir. Dosya mevcudu
bilgilere göre, faal durumda olduğu belirtilen 71 adet kümbetin, 2009 yılı Doğan 310
Dağıtım tarafından dağıtılan gazete ve dergilerden elde ettiği cirosu (….) TL,
toplam medya ürünleri cirosu (……...) TL tutarındadır. Turkuvaz Dağıtım’dan alınan
bilgilere göre ise kendi ürünlerinden 2009 yılında söz konusu 71 adet kümbetin
(….TİCARİ SIR….) elde ettiği gelir toplam (……...)TL’dir.
Turkuvaz Dağıtım yetkilileri ile yapılan görüşmede, genelde
mobo/kiosk/kümbetlerin maliyetlerinin paylaşılması ile ilgili olarak Doğan Dağıtım
ile aralarında herhangi bir anlaşmazlık olmamakla birlikte, rakip şirket tarafından
satın alınan ikinci parti kümbetlerin getirilmesi esnasında kendi inisiyatifleri ve
beğenilerini kullanmaları, Turkuvaz Dağıtım’ın bilgi ve onayını almamaları
sebebiyle, söz konusu kümbetlerin maliyetlerine ortak olunmadığı ifade edilmiştir. 320
Bahsedilen ikinci parti kümbetlerin, işbu bildirim konusu kümbetler olduğu
anlaşılmaktadır.

H.4. Bildirim Konusu İşlemin 9.6.2004 tarih ve 5187 sayılı Basın Kanunu
(Basın Kanunu) Açısından İncelenmesi

Bildirim konusu işlem, talep edildiği üzere, 4054 sayılı Kanun çerçevesinde
değerlendirilmeden önce, konuya ilişkin olarak Basın Kanunu’nun ilgili hükümlerine
yer verilmesi gerekmektedir.
330
Anılan işlem Doğan Dağıtım’ın alım bedelini ödediği ve söz konusu bedeli rakip
dağıtım şirketine yansıtamadığı 71’i faal durumda olan toplam 108 adet kümbetin,
alım bedeline ilişkin rakibin ödeme yapmaktan imtina etmesi durumunda ilgili satış
noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğü getirmesini ya da söz konusu bedelin
son satış noktasında faaliyet gösteren tali bayilere yansıtılmasını konu
edinmektedir.

Basın Kanunu’nun “Süreli Yayınların Dağıtımı” başlıklı 23. maddesinin son fıkrası;
“Süreli yayınları perakende olarak satışa sunan gerçek veya tüzel kişiler, aynı
anda diledikleri kadar dağıtım şirketiyle anlaşıp diledikleri yayınları satabilirler. Hiç 340
kimse, bu kişilere, rakip yayınları satmama yükümlülüğü getiremez ve bu yayınları
satmama koşuluna bağlı olan veya bu sonucu doğuracak edimlerde bulunamaz.”.
şeklindedir.

Sonuç olarak, bildirim konusu işlem, Basın Kanunu tarafından kesin bir şekilde
yasaklanan bir uygulamayı konu edinmektedir. Bununla birlikte, anılan işleme
ilişkin 4054 sayılı Kanun bakımından yapılan değerlendirmelere de aşağıda yer
verilmektedir.

10-59/1196-452
11
H.5. Menfi Tespit Değerlendirmesi 350
4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca bir anlaşmanın, kararın, eylemin veya
birleşme/devralmanın, Kanun’un 4, 6 ve 7. maddelerine aykırı olmaması
durumunda ilgili işleme menfi tespit belgesi verilebilmektedir.
Doğan Dağıtım bildirim ile alım bedelini ödediği ve söz konusu bedeli rakip dağıtım
şirketine yansıtamadığı toplam 108 adet kümbete yönelik, rakibin alım bedeline
ilişkin ödeme yapmaktan imtina etmesi durumunda ilgili satış noktalarına rekabet
etmeme yükümlülüğünün getirilmesi ya da söz konusu bedelin son satış
noktasında faaliyet gösteren tali bayiye yansıtılması işlemleri için menfi tespit
belgesi verilmesi veya söz konusu işlemlere muafiyet tanınmasını talep
etmektedir. 360
Doğan Dağıtım’ın başvuru konusu kümbetlerde rakip dağıtım şirketinin satış
yapmasını önlemesi, bu kümbetlere ilişkin son satış noktalarına rekabet etmeme
yükümlülüğü getirilmesi şeklinde değerlendirilmektedir. Böylece söz konusu
yükümlülüğün getirilmesi durumunda, başvuru konusu kümbetleri işleten bayi,
başka dağıtım şirketlerinin dağıtımını üstlendiği ürün ve hizmetlerin (Doğan
Dağıtım’ın dağıtımını üstlendiği yayınların dışındaki yayınların ve/veya medya dışı
ürünlerin) dağıtımını ve pazarlamasını yapamayacaktır. Dolayısıyla rekabet
etmeme yükümlülüğü içeren böyle bir uygulama 4054 sayılı Kanun kapsamında
değerlendirilmiştir.
Zira 17.7.2000 tarih ve 00-26/292-162 sayılı Rekabet Kurulu kararında da 370
aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“Gazete ve dergi dağıtım piyasasında yayınevinden başlayıp, son satış noktasına
değin uzanan dağıtım zincirinde, tali bayilerle yapılan sözleşmeler, diğer
sağlayıcıların söz konusu piyasaya girmesini oldukça zorlaştırmaktadır.
Sonuç olarak, BBD ve YAYSAT’ın taraf olarak yer aldığı, ana bayiler ve tali
bayilerin de yer aldığı tektip münhasır bayilik sözleşmelerinin rekabeti sınırlayıcı
hükümler içerdikleri ve ayrıca 1997/3 ve 1997/4 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamına girmedikleri; bu nedenle söz konusu anlaşmalarla Kanun’un 4’üncü
maddesinin ihlâl edildiği anlaşılmaktadır.”
Sonuç olarak, rekabet etmemeye yönelik dikey sınırlamalar içeren ve dolayısıyla 380
rekabetin doğrudan kısıtlanmasına neden olabilecek bir uygulama 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamındadır ve talep edilen menfi tespit belgesinin
verilmesi mümkün değildir.
Bildirim Formu’nda başvuru konusu kümbet bedellerinin son satıcıya
yansıtılmasının da seçeneklerden biri olduğu ifade edilmektedir. Planlanan
uygulama ilk bakışta rekabet üzerinde herhangi bir etkisi olmayan, Doğan
Dağıtım’ın ticari bir kararı olarak görünmektedir. Ancak konu, başvurunun asıl
amacı ile birlikte ele alındığında, kümbetlerin ilk satın alma maliyetlerinin son
satıcıya yansıtılmasıyla, son satıcının da bu bedeli Turkuvaz Dağıtım’dan
almasının hedeflendiği kanaatine varılmaktadır. 390
Böyle bir durumda, Doğan Dağıtım’ın, rakip şirket tarafından kümbet maliyetlerine
katlanılmaması durumunda ilgili satış noktalarına rekabet yasağı getirmesi ile son
10-59/1196-452
12
satıcının, kümbet maliyetini ödeme talebini geri çeviren Turkuvaz Dağıtım’ın
yayınlarını satmaması arasında pratikte hiçbir fark olmayacaktır. Fiili münhasırlık
oluşma ihtimali olan böyle bir uygulama ile son satıcılar bir anlamda aracı olarak
kullanılmış olacaktır. Sonuç olarak, her ne kadar son satıcılardan belli bir bedel
talep etmek Doğan Dağıtım’ın ticari bir kararı gibi gözükse de söz konusu
uygulamanın dolaylı yoldan tali bayiler üzerinde (fiili) bir münhasırlık yaratması
durumunun, tali bayilere doğrudan rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesinden
farklı şekilde değerlendirilmemesi gerektiği sonucuna varılmıştır. 400
H.6. Anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ Bakımından Değerlendirilmesi
Teşebbüsler 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi uyarınca, bir anlaşmaya söz
konusu Tebliğ ile sağlanan muafiyetin uygulanabilmesi için, “sağlayıcı
konumundaki teşebbüsün dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı
ilgili pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması” gerekmektedir. Söz konusu pazar
payı aşılmadığı takdirde, Tebliğ’de belirtilen muafiyetten yaralanma koşullarının
sağlanıp sağlanmadığı incelenecektir.
Dosya kapsamında yer alan bilgilere göre, Doğan Dağıtım’ın gazete ve dergi
dağıtım pazarında net satış rakamları ve ciroya göre 2009 yılındaki pazar payları
aşağıda verilmektedir: 410
Tablo 7: 2009 Yılı Satış Adedi ve Cirolarına Göre Hesaplanmış Pazar Payı Bilgileri
Ciro (YTL) Pazar Payı (%) Satış Adedi Pazar Payı (%)
2009
Doğan
Dağıtım
Turkuvaz
Dağıtım
Doğa
n
Dağıtı
m
Turkuv
az
Dağıtım
Doğan
Dağıtım
Turkuvaz
Dağıtım
Doğan
Dağıtım
Turkuv
az
Dağıtım
Gazete (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Dergi (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Gazete
ve Dergi
(….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Yukarıdaki tabloda yer alan pazar payı verilerinden hareketle, Doğan Dağıtım’ın
gazete ve dergi dağıtımı pazarında %40’ın üzerinde pazar payına sahip olduğu ve
gazete ve dergi dağıtım pazarı itibarıyla 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup
muafiyetinden yararlanamadığı anlaşılmıştır.
H.7. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun'un muafiyet koşullarını düzenleyen 5. maddesinde iki olumlu ve
iki olumsuz koşul sayılarak muafiyet tanınacak anlaşmaların bu dört koşulu birden
sağlaması gerektiği hükme bağlanmıştır. Ancak, başvuru konusu işlemin söz
konusu dört koşulu sağlayıp sağlayamadığı değerlendirmesinden önce, bu işlemin 420
incelenmesi gerekmektedir.
Daha önce de ifade edildiği üzere, Doğan Dağıtım, kendi aktifinde bulunan ve
satın alma bedellerine katlandığı kümbetlerin bedellerinin yarısını rakip dağıtım
şirketine yani Turkuvaz Dağıtım’a yansıtmayı planlamakta, Turkuvaz Dağıtım’ın bu
maliyete katlanmaktan imtina etmesi durumunda ise söz konusu satış noktalarına
10-59/1196-452
13
rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesini ya da söz konusu giderlerin son satış
noktasında faaliyet gösteren tali bayiye yansıtılmasını planlamaktadır.
Bu noktada öncelikle ele alınması gereken husus ilgili pazarda mobo/kiosk veya
kümbetlerin ne şekilde temin edildiği, bunların maliyetlerinin ne şekilde
karşılandığıdır. Pazardan edinilen bilgilere göre kümbetlerin mailyetleri, 1) satın 430
alım bedeli, 2) kurulum maliyeti ve 3) işletme maliyeti olarak üçe ayrılabilir.
Bunlardan ilk ikisi, kümbetin ilk alım ve kurulumunu kapsamakta olan sabit
maliyetler, üçüncüsü ise aylık veya dönem dönem gerçekleşen değişken
maliyetlerdir.
Gerek Doğan Dağıtım gerekse Turkuvaz Dağıtım ile yapılan görüşmelerden ve
taraflardan talep edilen bilgilerden anlaşıldığı kadarıyla, aralarında herhangi bir
yazılı sözleşme olmamakla birlikte, pazar teamülleri gereği Doğan Dağıtım ve
Turkuvaz Dağıtım (önceki dönemlerde ise Merkez Dağıtım) arasında
mobo/kiosk/kümbetlerin sabit maliyetleri eşit şekilde paylaşılmaktadır. Söz konusu
ürünler yalnızca Doğan Dağıtım veya yalnızca Turkuvaz Dağıtım tarafından satın 440
alınsa da maliyetler bilahare dağıtım şirketlerinin karşılıklı faturalaşması suretiyle
yine eşit miktarlarda paylaşılmaktadır.
Hem Doğan Dağıtım hem de Turkuvaz Dağıtım, başvuru konusu 108 kümbet
dışında şimdiye kadar maliyetlerin paylaşılması hususunda herhangi bir problem
yaşamadıklarını ifade etmişlerdir. Bu sebeple Doğan Dağıtım’ın menfi
tespit/muafiyet talebinde bulunduğu 108 adet kümbetin ne şekilde temin edildiği ve
bunların maliyetlerinin paylaşılması ile ilgili hususun açıklanması gerekmektedir.
Taraflardan alınan bilgilere göre 71’i faal 108 kümbetler 2004 yılında satın alınmış
ve bunların ilk satın alım bedelleri Doğan Dağıtım tarafından karşılanmış ve
sonrasında taraflarca paylaşılmamıştır. 450
İşbu menfi tespit/muafiyet talebinin konusunu oluşturan 108 adet kümbetin satın
alma bedellerinin Doğan Dağıtım ve Turkuvaz Dağıtım arasında paylaştırılması
hususunda bir anlaşmazlık bulunmaktadır. Doğan Dağıtım, söz konusu paylaşımın
yapılabilmesi için ve yalnızca bu amaç ile sınırlı olmak kaydıyla, Turkuvaz
Dağıtım’ın söz konusu kümbetlerin yarı bedelini ödememesi halinde, söz konusu
son satış noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğü getirmeyi planlamaktadır.
Dolayısıyla dosya konusu başvurunun asıl amacının bazı son satış noktalarında
münhasırlık uygulanması değil, 2004 yılında satın alınan, ancak teamüller ile
uyuşmayan bir şekilde bedelinin yarısı rakip dağıtım şirketince karşılanmayan
noktalar ile ilgili tahsilâtı gerçekleştirmek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Aralarında 460
ticari ihtilaf olduğu görülen iki taraftan birinin, söz konusu anlaşmazlığın çözümü
için Rekabet Kurulu’na başvurması 4054 sayılı Kanun’un amaçları ile
bağdaşmadığı gibi, Rekabet Kurulu’nun görevleri arasında bu tür ihtilafların
çözümü gibi bir görevi de yoktur.
Her ne kadar dosya konusu başvurunun, yukarıda yer verilen sebepler ile herhangi
bir menfi tespit/muafiyet başvurusundan ayrıldığı düşünülse de, Doğan Dağıtım’ın
başvurusu da göz önünde bulundurularak aşağıda grup muafiyetinden
yararlanamadığı sonucuna varılan bir uygulama için bireysel muafiyet
değerlendirmesine yer verilecektir.
10-59/1196-452
14
a. Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve 470
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması
Bildirim Formu’nda;
- Münhasıran gazete ve dergi satışı işi ile iştigal eden büfelerin, tüketicinin
birçok ürünü aynı anda görebileceği şekilde düzenlenmeleri sebebiyle,
tüketici gözünde farklı bir yere sahip olduğu,
- Bu durumun malların sunumunda bir iyileşme sağladığı, söz konusu yerlerin
sayıca artmasının tüketicilerin ürüne ulaşabilmelerini kolaylaştırdığı,
- Ancak bu satış noktalarının maliyetine, bu noktalardan faydalananların eşit
ve adil bir şekilde katlanmamaları durumunda bedavacılık sorununun ortaya
çıkacağı, 480
- Bedavacılık sorunu oluşması halinde sağlayıcıların uzun dönemli ve/veya
sürekli olarak dağıtım kanalına yatırım yapmalarının mümkün veya rasyonel
olmadığı,
- Bu sebeple tüketicilerin yarar sağlayacağı ve bu şekilde toplumsal refahı
artırıcı bir yapının tesis edilebilmesi için bedavacılık sorununun önüne
geçilmesi gerektiği
ifade edilmekte ve toplumsal refahı olumsuz etkileyen böyle bir durumun
düzeltilmesi ile hizmetlerin sunumunda iyileşme sağlanmasının mümkün olacağı
iddia edilmektedir.
Bildirim konusu işlem incelendiğinde, başvurunun yalnızca 2004 yılında alımı 490
gerçekleştirilen sınırlı sayıdaki kümbet için geçerli olduğu görülmektedir. Söz
konusu kümbetlerin alımı esnasında ve sonrasında rakip şirketin birden çok kez el
değiştirmesi, ortaya bir belirsizlik ve anlaşmazlığın çıkmasına sebep olmuştur.
Ancak rakip şirket Turkuvaz Grubu’nun kontrolüne geçtikten sonra benzer bir
sorun ile karşılaşılmadığı, mobo/kiosk/kümbet alımlarının pazardaki teamüller ile
benzer şekilde gerçekleştiği görülmektedir. Zira 2009 yılı Ekim ayında Turkuvaz
Dağıtım tarafından Antalya Uluslararası Havalimanı’na yaptırılan mobonun satın
alma maliyeti taraflarca eşit olarak paylaşılmıştır.
Herhangi bir ödeme yapmaksızın veya maliyete katlanmaksızın bir teşebbüsün
diğer bir teşebbüsün faaliyetlerinden yarar sağlaması olarak tanımlanabilecek 500
bedavacılık, dikey anlaşmalarda bir sorun haline gelebilmekte ve tek marka
anlaşmaları veya rekabet etmeme yükümlükleri bedavacılık sorununun çözümüne
olanak sağlayabilmektedir. Ancak, daha önce de yer verildiği üzere, ilgili Kurul
kararları neticesinde, hâlihazırda gazete ve dergi dağıtımı yapan şirketler ve/veya
onların bayileri, son satış noktaları ile münhasıran çalışamamaktadır. Son satış
noktaları, arzu etmeleri halinde, tüm gazete ve dergi dağıtıcılarının ürünlerini
satabilmektedir.
Pazarda rakip olarak faaliyet gösteren iki dağıtım şirketinin,
mobo/kiosk/kümbetlerin satın alma maliyetlerini paylaşmalarının, münhasır olarak
çalışılamayan bir pazarda muhtemel bir bedavacılık sorununun aşılmaya 510
çalışıldığının göstergesi olduğu açıktır. Öte yandan başvuru konusu 108 adet
kümbetin maliyetlerinin paylaştırılamaması istisnai bir durum olup bu satış
noktalarına (bedeli Turkuvaz Dağıtım tarafından ödenmediği taktirde) rekabet
10-59/1196-452
15
etmeme yükümlülüğü getirilmesi, gazete ve dergi dağıtımında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmelerin sağlanması sonucunu
doğurmayacaktır. Zira teamüllere göre taraflar, bu satış noktalarının maliyetine eşit
ve adil bir şekilde katlanmakta ve bedavacılık sorununu bir şekilde bertaraf
etmektedirler. Bedavacılık ancak Tukuvaz Dağıtım’ın mobo/kiosk/kümbetlerin ilk
satın alım maliyetlerine katlanmaktan imtina etmesinin süreklilik arz ettiği durumda
sorun yaratacaktır. Oysa bildirim konusu husus haricinde geçmişte alımı yapılan 520
hiçbir mobo/kiosk/kümbet için benzer bir sorunun ortaya çıkmadığı taraflarca ifade
edilmektedir. Sonuç olarak, istisnai olarak ortaya çıkmış böyle bir sorun sebebiyle,
Doğan Dağıtım’ın dağıtım kanalına yatırım yapma saikinin ortadan kalkması
rasyonel görünmemektedir.
b. Tüketicinin bundan yarar sağlaması
Bildirim Formu’nda, başvuru konusu uygulama ile uzun dönemde sürdürülebilir
olmayan yapısal bir problemin giderilmesi suretiyle tüketicinin ortaya çıkacak
gelişme ve iyileşmelerden fayda sağlayacağı belirtilmektedir. Bildirim konusu
uygulamaya muafiyet tanınması ile ortaya herhangi bir gelişme veya iyileşmenin
çıkacağı düşünülmediğinden söz konusu ifadelere katılmak mümkün 530
olmamaktadır.
Tüketiciler, rekabeti sınırlayıcı anlaşmalardan ancak anılan sınırlamaların etkin
markalar arası rekabete yol açtığı ölçüde fayda sağlayacaktır. Zira rekabetçi baskı
tarafları etkinlik artışı sonucu çıkan faydayı tüketicilere aktarmaya zorlayacaktır.
İşbu başvuru kapsamında 108 adet kümbete rekabet etmeme yükümlülüğü
getirilmesinin böyle bir fayda doğurmayacağı sonucuna varılmıştır.
Ayrıca son satış noktalarına getirilen münhasırlık, mağaza içi markalar arası
rekabeti engelleyecek ve tüketici tercihlerini azaltıcı bir etki de doğuracaktır.
17.7.2000 tarih ve 00-26/292-162 sayılı Kurul kararında, gazete ve dergilerin
tüketilme sıklıkları ve fiyatları göz önüne alındığında, bir satış noktasında istediği 540
gazeteyi bulamayan tüketicinin bu tercihinden vazgeçip, o noktada satışı yapılan
rakip gazeteyi/dergiyi alabileceği, bu şekilde gerek dağıtım pazarının gerekse üst
pazar olarak nitelenen yayıncılık piyasasının olumsuz etkileneceği ifade
edilmektedir. Seçme özgürlüğünün sınırlandırılması anlamına gelen münhasırlık
uygulamasının gerek bayiye gerekse nihai tüketiciye zarar verdiği, tüketicinin
alternatif bir kaynaktan mahrum kaldığı ve bunun, gazete ve dergi dağıtım piyasası
gibi rekabetin zayıf olduğu bir pazarda son satış noktasına getirilen münhasırlığın
kabul edilmemesinin en önemli nedenlerinden biri olduğu da ayrıca belirtilmektedir.
Her ne kadar, söz konusu uygulamanın yalnızca (71’i faal) 108 kümbet ile sınırlı
olduğu iddia edilse de, ileride değinileceği üzere, söz konusu noktaların kendine 550
has özellikleri4 sebebiyle, bu uygulama tüketici tercihlerini kısıtlayıcı bir uygulama
niteliğindedir.

4 14.12.2000 tarih ve 00-49/529-291 sayılı Kurul kararında konu ile ilgili şu ifadelere yer
verilmektedir: “Mobo ve kioskların şehrin ana arterlerinde ve meydanlarında bulunmaları, sınırlı
sayıda olup konulmaları ve kaldırılmalarının belediyelerin iznine tabi olması, yakınlarında alternatif
bir satış noktası temin etmenin, oldukça zor olması, belediyelerin her bir dağıtım şirketi için, ayrı bir
10-59/1196-452
16
c. İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
Bildirim Formu’nda, sınırlı sayıda büfe için getirilmesi muhtemel bir rekabet yasağı
neticesinde ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağı
iddia edilmektedir. Ayrıca, Türkiye’de toplam 600 kadar mobo/kiosk/kümbet
bulunduğu, bildirim konusu işlemin ise yalnızca 108 adet kümbeti kapsadığı, faal
olan 71 tanesinin ise toplam medya ürünü satışları içindeki yerinin 2009 yılında
yalnızca %(….) olduğu belirtilmektedir.
Turkuvaz Dağıtım’dan alınan bilgilere göre satış yaptıkları toplam (….) adet 560
mobo/kiosk/kümbetin tüm satış noktaları içerisindeki payı %(….)-(….), bu noktalarda
yapılan gazete satışlarının toplam gazete satışlarına oranı %(….)-(….), dergi
satışlarının toplam dergi satışlarına oranı ise %(….)-(….)’dur. Turkuvaz Dağıtım,
Doğan Dağıtım’ın menfi tespit/muafiyet talebinde bulunduğu 71 adet faal kümbetin
61 tanesine dağıtım yapmaktadır. Diğer bir deyişle, bahse konu 71 adet kümbet,
Turkuvaz Dağıtım’ın dağıtımını üstlendiği gazete ve dergilerin satışının yapıldığı
toplam mobo/kiosk/kümbetlerin yaklaşık %(….)’sını oluşturmaktadır.
Doğan Dağıtım’dan ve Turkuvaz Dağıtım’dan elde edilen bilgiler, bildirim konusu
son satış noktalarının pazardaki yerinin oldukça sınırlı olduğunu göstermektedir.
Öte yandan 17.07.2000 tarih ve 00-26/292-162 sayılı Rekabet Kurulu kararında 570
konu ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“…ilgili ürün piyasasının, kendine has özelliklerinden dolayı, tali bayilerle yapılacak
sözleşmelerde, münhasırlık anlamına gelebilecek olan anlaşma konusu mallarla
rekabet halindeki malları üretmeme, dağıtmama veya satmamaya ilişkin rekabet
sınırlamaları bulunması, sağlayıcıların dağıtımın farklı aşamalarına girişini önemli
ölçüde zorlaştıracaktır.
…
Gazete ve dergilerin “tüketilme” sıklıkları ve diğer mallara oranla fiyatlarının düşük
olması nedeniyle, bir satış noktasında istediği gazeteyi bulamayan bir okuyucu, o
gazeteyi bırakıp benzer niteliklere sahip rakip bir gazeteyi kolaylıkla alabilmekte, 580
bunun sonucunda bir üst pazar olan gazete ve dergi yayıncılığı piyasası ve buna
bağlı olan reklam ve ilan piyasası kolaylıkla etkilenmektedir.
…
Konuya gazete ve dergi yayınlayan şirketler (yani müşteriler) açısından
bakıldığında ise, söz konusu şirketlerin doğal olarak yayınlarının mümkün olduğu
kadar çok kişiye ulaşmasını hedefleyecekleri, bunun için de, yayınlarının yalnızca
belirli noktalara ulaşmış olmasını değil, aynı zamanda imaj bütünlüğünü de
sağlayacak şekilde diğer yayınlarla birlikte teşhir edilmesini ve fiziksel olarak zarar
görmeden satılmalarını ya da iade edilmelerini isteyecekleri açıktır.
… 590
Konuya son satıcılar (tali bayilikler) açısından bakıldığında, gazete ve dergi satış
büfesi işleten son satıcıların gelirlerinin neredeyse bütünüyle gazete-dergi

yer temin etmesinin imkansız olması; satış hacimleri çok fazla olan söz konusu yerlerin, piyasaya
giriş açısından ne denli önemli bir yere sahip olduklarını göstermektedir.”
10-59/1196-452
17
satışından aldıkları komisyondan oluştuğu, bu nedenle mümkün olduğunca çok
sayıda ve çeşitte yayını satmak için istekli oldukları; asıl faaliyeti bakkal, market
işletmek olan son satıcıların ise, müşteri çekebilmek amacıyla özellikle sattıkları
gazete çeşidini artırmaya çalıştıkları, dolayısıyla, piyasaya girecek olan rakiplerin
dağıtacakları ürünleri de satmaya istekli oldukları bilinmektedir.
…
Söz konusu münhasırlık yalnızca diğer dağıtım şirketlerine değil, seçme özgürlüğü
ortadan kaldırılan bayilere ve nihai tüketiciye de zarar vermektedir. Başka 600
piyasalarda mazur görülebilecek nitelikte olan münhasırlık şartı içeren bayilik
anlaşmalarının, gazete ve dergi dağıtım piyasası gibi rekabetin iyice zayıflamış
olduğu piyasalarda uygulanması söz konusu münhasırlığın kabul edilmemesinin
en önemli nedenlerinden biridir.
…
Belediyelere ait olan gazete ve dergi satış büfelerini (mobo, kiosk vb.) diğer
bayilerden ve son satış noktalarından ayıran bazı özellikleri, söz konusu
yerlerin önemini daha da arttırmaktadır. Söz konusu yerlerin şehrin ana
arterlerinde ve meydanlarında bulunmaları, sınırlı sayıda olup konulmaları ve
kaldırılmalarının belediyelerin iznine tabi olması, yakınlarında alternatif bir 610
satış noktası temin etmenin oldukça zor olması, belediyelerin her bir dağıtım
şirketi için ayrı bir yer temin etmesinin imkansız olması; satış hacimleri çok
fazla olan söz konusu yerlerin piyasaya giriş açısından ne denli önemli bir
yere sahip olduklarını göstermektedir. Piyasadaki bazı teşebbüsleri diğerleri
aleyhine rekabette avantajlı bir konuma getiren bu gibi kısıtlamaların önüne
geçilmesi, söz konusu yerlerin her türlü teşebbüse açık olmasını
gerektirmektedir.
Bildirim Formu’nda, “Rekabet Kurulu’nun yukarıda özetine yer verilen Biryay I ve
Biryay II kararlarında açıkça ifade edilmese de münhasırlığın kaldırılmanın temel
gerekçesinin zorunlu unsura dayandırıldığı” ifade edilmekte, özellikle AB rekabet 620
hukukunda yaşanan gelişmeler dikkate alındığında söz konusu kararlarda yer
verilen mobo/kiosk/kümbet gibi yalnızca gazete ve dergi satışıyla iştigal eden
noktaların zorunlu unsur olarak görülmesi tespitinin yeniden değerlendirmeye
alınması gerektiği iddia edilmektedir. Halihazırda birçok mobo/kiosk/kümbetin,
şehrin ana arterlerinde de yer alsa, yakınında çok sayıda bakkal ve küçük
marketler bulunduğu ve buralardan da gazete ve dergi temin edilebildiği
belirtilmekte, ayrıca tezgah satışları dışında, abonelik sistemi gibi, alternatif temin
kaynakları da bulunduğuna dikkat çekilmektedir.
İşbu bireysel muafiyet değerlendirmesi kapsamında, mobo/kiosk/kümbet gibi
münhasıran gazete ve dergi satışı yapan tali bayilerin zorunlu unsur olup olmadığı 630
değerlendirmesi yapılmamaktadır. Öte yandan rakip teşebbüs ile yapılan
görüşmede de ifade edildiği üzere “bu satış noktalarının diğer satış noktalarından
en büyük farkı teşhir imkânlarının daha fazla olması ve halkın yoğun olduğu
ana arterlerde bulunmasıdır. [Bunlar] gazete, dergi teşhir ve satışına göre
tasarlanmış özel noktalardır.” Benzer şekilde, Doğan Dağıtım tarafından
gönderilen yazıda da şu ifadelere yer verilmektedir:
10-59/1196-452
18
“Gazete ve dergi gibi medya ürünleri gazete satış büfesi, bakkal, market, kırtasiye,
süpermarket gibi birçok kanaldan nihai tüketicilere ulaşmaktadır. Bunlar arasında
büfeler münhasıran gazete ve dergi satışı işi ile iştigal eden yerlerdir. Bu nedenle
görsel olarak tüketici gözünde farklı bir yere sahiptir. Söz konusu yerler, tüketicinin 640
diğer kanallara göre birçok yayını aynı anda görebileceği şekilde düzenlenmekte
ve bu da malların sunulmasında iyileşme sağlamaktadır. Bu noktalarda hem çok
çeşitli yayın bulundurulabilmekte, hem de diğer kanallara göre daha fazla yayının
sergilenebilmesi mümkün olmaktadır”
Görüldüğü üzere, mobo/kiosk/kümbetlerin medya ürünleri açısından önemi, söz
konusu noktalarda yapılan gazete ve dergi satışı miktarı veya cirosundan ziyade,
söz konusu satış noktalarının kendine has kimi özelliklerinden kaynaklanmaktadır.
Bu noktaların sadece yerel yönetimler ya da diğer idari birimler tarafından tahsis
edilen bölgelere kurulmaları, kurulum bölgelerinin genellikle halkın yoğun olduğu
ana arter adı verilen yerler olması, teşhir imkânının daha fazla olması bu sebeple 650
daha çok gazete ve dergi çeşidinin tüketicinin rahatça görebileceği şekilde
sunulması gibi sebeplerden ötürü, mobo/kiosk/kümbetlerin yeri diğer satış
noktalarından ayrılmakta ve dağıtıcı için ayrı bir öneme sahip olmaktadır.
Mobo/kiosk/kümbetler yalnızca tüketici ve dağıtım şirketi için değil, dağıtım
piyasasından etkilenen ve dağıtım şirketlerinin sağlayıcısı konumunda olan
yayıncılar/yayınevleri için de önemli bir yere sahiptir. Zira geçmiş Kurul
kararlarında da ifade edildiği üzere, rakip dağıtım şirketlerinin aynı son satış
noktalarını kullanmaları, dağıtımını yaptıkları gazete ve dergilerin bir arada teşhir
ve satışının yapılmasını ve bu şekilde yayıncıların mağaza içinde rekabet
edebilmesini sağlamaktadır. Sonuç olarak, son satış noktalarında münhasırlığın 660
var olup olmamasına göre belirlenen mağaza içi markalar arası rekabetin düzeyi,
hem dağıtım hem de yayıncılık piyasasını etkilemektedir.
Ayrıca daha önce de değinildiği üzere bu pazarda son satış noktasına getirilen
münhasırlık, sattığı ürünlerden komisyon alan bayiyi ve istediği gazeteyi
bulamayan/tercihleri sınırlanan tüketiciyi de etkilemektedir.
Endüstriyel dondurma pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin satış noktaları ile
yaptıkları münhasırlık içeren anlaşmalar ve fiili münhasırlık yaratan faaliyetlerinin
konu edildiği 15.5.2008 tarih ve 08-33/421-147 sayılı Rekabet Kurulu kararında,
Algida tarafından uygulanan münhasırlığın söz konusu olduğu satış noktalarının,
reklamın, ürün imajının önem taşıdığı ve görünürlüğün tüketimi tetiklediği (impulse) 670
ürünün bulunduğu bir pazarda, reklam değeri olan ve marka imajı yaratma adına
anlam ifade eden noktalar oldukları tespiti yapılmış ve bu tip satış noktalarının
değerinin diğer noktalar ile aynı olmadığı ifade edilmiştir. Bu sebeple pazarın
önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkıp kalkmadığı hususu
değerlendirilirken sadece pazar kapanma oranının dikkate alınmasının yanıltıcı
sonuçlar doğurabileceği sonucuna varılmıştır.
Tüm bunların yanında, pazardaki rekabetin önemli ölçüde ortadan kalkıp
kalkmadığının değerlendirilmesinde aşağıda yer verilen kriterlere bakılması
gerekmektedir.
i) Sağlayıcının Pazardaki Konumu 680
10-59/1196-452
19
Sağlayıcının pazardaki konumu ilk olarak ilgili pazardaki pazar payı ile ortaya
konulmaktadır. İlgili pazardaki iki oyuncudan biri olan Doğan Dağıtım, 2009 yılında
gazete ve dergi dağıtımı pazarında ciro bakımından %(….), satış adedi bakımından
ise %(….) pazar payı ile pazar lideri durumundadır. Doğan Dağıtım’ın gazete
dağıtımı alt pazarında %(….), dergi dağıtımı alt pazarında ise %(….) payı ve
dolayısıyla her iki alt pazarda da birbirine yakın pazar gücü bulunmaktadır.
Doğan Dağıtım’ın, dağıtımını üstlendiği yayınlardan satış adedi bazında
gazetelerin %(….)’si ve dergilerin %(….)’u, toplam yayınlarda ise ciro bazında
%(….)’si, Doğan Grubu kontrolü altındaki yayıncı kuruluşların yayınlarından
oluşmaktadır. 690
Tablo 8: Doğan Dağıtım’ın Gazete ve Dergi Dağıtım Pazarında Grup İçi ve Grup Dışı Satış Adedi
ve Ciro Bilgileri (2009)
Grup içi Oran (%) Grup Dışı Oran (%) Toplam (YTL)
Gazete (….) (….) (….) (….) (….)
Satış Adedi
Dergi (….) (….) (….) (….) (….)
Ciro (YTL) (….) (….) (….) (….) (….)

Gazete ve dergi dağıtım pazarının tamamında, yayınların satış adedine göre
%(….)’ü ve ciroya göre ise %(….)’sı sadece Doğan Grubu içerisinde yer alan
yayıncı kuruluşların yayınlarından, diğer bir ifade ile grup içi yayınlardan meydana
gelmektedir.
Tablo 9: Doğan Dağıtım’ın Grup İçi Yayınlarının Toplam Gazete ve Dergi Dağıtım Pazarındaki
Oranı (2007)
Toplam Pazar Doğan-Grup İçi Oran (%)
Satış Adedi (….) (….) (….)
Ciro (YTL) (….) (….) (….)
700
Söz konusu yayın portföyünün, Doğan Dağıtım’a özellikle potansiyel rakipler
karşısında, dağıtımcı teşebbüslerin ilgili pazara giriş yaparken ve pazarda
tutunmaya çalışırken karşılaştıkları en önemli sorunlardan birisi olan ana bayilerin
ve tali bayilerin yeterli yayın portföyü ile beslenmesi sorunu bakımından büyük bir
avantaj sunduğu ve dağıtımda belirli bir ölçeğin yakalanmasını sağlayarak Doğan
Dağıtım’a rakipleri karşısında maliyet avantajı ve belli bir pazar gücü sağladığı
açıktır.
ii) Rakiplerin Pazardaki Konumu
Yukarıda da değinildiği gibi pazarda Doğan Dağıtım ve Turkuvaz Dağıtım’ın
oluşturduğu düopol bir yapı bulunmaktadır. Düopol yapıya sahip ilgili pazardaki 710
diğer oyuncu Turkuvaz Dağıtım’ın pazar payı gazete dağıtımı alt pazarında ciro
bakımından %(….), dergi dağıtımı alt pazarında %(….), gazete ve dergi dağıtımı
pazarında ise %(….)’tür. Doğan Dağıtım’a benzer şekilde, Turkuvaz Dağıtım’ın da
dağıtımını üstlendiği yayınlardan satış adedi bazında gazetelerin %(….)’i, dergilerin
10-59/1196-452
20
%(….)’sı ve toplam yayınların ciro bazında %(….)’i Turkuvaz Grubu içerisinde yer
alan yayıncı kuruluşların yayınlarından oluşmaktadır.

Tablo 10: Turkuvaz Dağıtım’ın Grup İçi Gazete ve Dergilerinin Toplam Dağıtımındaki Payı (2009)
Grup İçi Oran (%) Toplam Dağıtım (YTL)
Gazete (….) (….) (….)
Satış adedi
Dergi (….) (….) (….)
Ciro (YTL) (….) (….) (….)

iii) Alıcının Pazardaki Konumu 720
Alıcının pazardaki konumundan kaynaklanan alıcı gücünün ilk göstergesi alıcının
alım piyasasındaki pazar payıdır. Doğan Dağıtım’ın dağıtıcılığını gerçekleştirdiği
medya ürünlerini okurlara satacak tali bayilere ulaştıran toplam 211 başbayi ve söz
konusu ürünleri tüketiciye ulaştıran 26.500 adet son satış noktası olduğu göz
önünde bulundurulduğunda pazarda herhangi bir alıcı gücünden söz etmek
olanaklı değildir.
iv) Pazara Giriş Engelleri
Gazete ve dergi dağıtım pazarı açısından, dağıtım şirketi olarak ilgili pazara
girmek isteyen bir teşebbüsün yalnızca nakliye araçlarına, anabayilik-tali bayilik
düzleminde sağlam bir dağıtım ağına, iadelerin-gelirlerin toplanmasına ve tiraj 730
bilgilendirmeye yönelik sağlıklı bir sisteme sahip olması yeterli değildir. Anılan
dağıtıcının esas olarak, anabayi-tali bayi özelinde, bütün olarak bu dağıtım ağını
besleyecek satış hacmine sahip gazete ve dergi portföyüne de sahip olması
gerekmektedir. Dolayısıyla yayıncılık pazarında önemli oranda varlık gösteren
teşebbüslerin gazete ve dergi dağıtımı pazarında ciddi avantaj sahibi olmaları
beklenecektir. Bu nedenle dağıtımcı teşebbüslerin ilgili pazara giriş yaparken ve
nüfuz ederken karşılaştıkları en ciddi sorunlardan birisi olan ana bayilerin ve tali
bayilerin yeterli yayın portföyü ile beslenmesi sorunu esasen ilgili pazar açısından
başlı başına bir giriş engeli oluşturmaktadır. Bu durum, ise mevcut durumda
geçerli olduğu üzere, pazar gücünün oligopolistik pazar yapısı içinde çok az 740
sayıdaki belli dağıtıcıların elinde toplanmasına yol açabilmektedir.
17.7.2000 tarih ve 00-26/292-162 sayılı Rekabet Kurulu kararında da ilgili pazara
ilişkin yapılan tespitlerde gazete ve dergi dağıtım piyasasının fazla gelişme ve
genişleme perspektifi olmadığı, bu sebeple yeni şirketlerin girme ihtimalinin
oldukça düşük olduğu ve pazarda bulunan şirketlerin hâlihazırda sahip oldukları
pazar payını koruyacakları varsayılmıştır.
Bunun yanında gazete ve dergi dağıtım pazarı ulusal çapta bayilik, lojistik ve
teknolojik altyapı gerektirmektedir. Dolayısıyla batık maliyetler açısından ilgili
pazara girişi etkileyen koşullar beşeri ve mali sermaye gereksinimi, işin sağlıklı bir
şekilde yürütülmesi için yöntem bilgisi (know-how) sahibi olunması olarak 750
sıralanmaktadır.
10-59/1196-452
21
Ayrıca, duruma (kendi dağıtım ağına sahip olmayan) yayıncılar açısından
bakıldığında, kendi grup içi yayınları dışında diğer yayınevleri ile anlaşarak grup
dışı yayınların da dağıtımını gerçekleştiren Doğan Dağıtım ve Turkuvaz
Dağıtım’ın, bu yayıncıların son satış noktalarına ulaşabilmeleri için kritik öneme
sahip olduğu görülmektedir. Diğer bir deyişle, dağıtım pazarındaki teşebbüslerin
konum ve uygulamalarının, yayınevleri için giriş engeli oluşturma potansiyeli
bulunmaktadır.
Bu çerçevede gazete ve dergi dağıtımı pazarı açısından, pazar içindeki rekabet
koşulları ile pazar için rekabet koşullarının birbirinden önemli ölçüde farklılaştığı, 760
halihazırda ilgili pazarda faaliyet gösteren oyuncuların potansiyel rakipler
karşısında büyük bir avantaja sahip oldukları da kabul edilmelidir.
v) Pazarın Olgunluk Düzeyi
Belirli bir süredir var olan, kullanılan teknolojinin iyi bilindiği, yaygın olduğu ve pek
fazla değişmediği, yeni ürünlerin ve markaların pazara sunulmadığı ve talebin
genellikle sabit veya düşüşte olduğu pazarlar olgun pazarlar olarak
tanımlanmaktadır. Dikey anlaşmaların olumsuz etkilerinin dinamik pazarlara göre
bu tip olgun pazarlarda daha yüksek olması muhtemeldir.
Gazete ve dergi dağıtım pazarı ise iadelerin-gelirlerin toplanmasına ve tiraj
bilgilendirmeye yönelik sağlıklı ve hızlı bir sistemin oturtulmasına olanak veren 770
bilgisayar programlarının, bilgisayar kullanımının yaygınlaşmasına paralel olarak
kullanılmaya başlanması ile birtakım yenilikler geçirmiş ve geçirmekte ise de esas
olarak dinamik bir pazar özelliği sergilememektedir. Ancak internet üzerinden
özellikle gazete okuyucu kitlesinin bilgisayar ve internet kullanımının artmasıyla
birlikte önümüzdeki yıllarda gazete ve dergi dağıtım pazarında ciddi bir daralmanın
yaşanacağı, ancak söz konusu gelişmelerin etkisinin medya ürünlerine ilişkin
geleneksel dağıtım pazarında henüz önemli boyutlarda olmadığı görülmektedir.
Dolayısıyla ilgili pazar yeni teşebbüslerin ürün-hizmet farklılaştırması yoluna
giderek pazara giriş yapmalarını kolaylaştıracak alternatif fırsatlar barındırmayan
olgun bir pazar niteliği taşımaktadır. 780
vi) Ticaretin Düzeyi
Ticaret düzeyi, ara mal ve hizmetler ile nihai mal ve hizmetler arasındaki uzaklıkla
ya da incelemeye konu sözleşmenin, ilk sağlayıcıdan nihai tüketiciye kadar
uzanan üretim-dağıtım zincirinin hangi aşamasına ilişkin olduğu ile ilgilidir. Dikey
sınırlamaların rekabet üzerinde olumsuz etki de bulunma ihtimali genel olarak ara
mal veya hizmet/toptancı seviyesinde çok daha azdır. Üreticilerin, yalnızca kendi
ürünlerine yönelik perakende satış mağazası açmalarının zorluğunun pazarda
yarattığı/yaratacağı önemli giriş engelleri göz önünde bulundurulduğunda,
perakende düzeyindeki dikey sınırlamaların, rakiplere pazarın kapatılması
sonucunu doğurması olasılığı daha düşüktür. Ayrıca mağaza-içi markalar arası 790
rekabetin azaltılmasına yol açan asıl etken, perakende düzeyde rekabet etmeme
yükümlülüğü içeren dikey anlaşmalardır. Söz konusu anlaşmalar, pazar gücüne
sahip teşebbüslerce perakende seviyesindeki satış kanallarıyla yapıldığında
pazarın rakip teşebbüslere kapatılması ve anlaşmaya taraf teşebbüsün pazar
payını katılaştırması gibi sonuçlara da yol açabilmektedir.
10-59/1196-452
22
Bir medya ürününün yayıncıda başlayan ve tüketiciye doğru olan hareketinin
dağıtım şirketi, başbayi ve tali bayi kanallarından geçip nihai tüketiciye ulaşarak
tamamlandığı hesaba katıldığında, bildirim konusu uygulama, perakende
seviyesinde faaliyet gösteren teşebbüsler ile ilgilidir. Dolayısıyla bu seviyede
gerçekleşen bir rekabet yasağı, rakibin ve rakip tarafından dağıtımı gerçekleştirilen 800
yayınların yayıncısı olan teşebbüslerin bu noktalara girişini ve tüketiciye
ulaşmasını engelleyecektir.
vii) Ürünün Özellikleri/Doğası
Basın işletmeleri tarafından üretilen gazete ve dergilerin iktisadi açıdan en kısa
yaşam süresine sahip mallardan olmaları, söz konusu ürünlerin en gelişmiş
teknoloji ile üretilmelerinin dahi bu özelliklerini değiştirememesi sebebiyle söz
konusu ürünlerin mümkün olan en erken zamanda son satıcıya ulaştırılmış olması
gerekmektedir. Bunun yanında gazete ve dergilerin tüketilme sıklıkları ve diğer
mallara oranla fiyatlarının düşük olması nedeniyle, bir satış noktasında istediği
gazeteyi bulamayan bir okuyucu, o gazeteyi bırakıp benzer niteliklere sahip rakip 810
bir gazeteyi kolaylıkla alabilmektedir. Dolayısıyla geçmiş Kurul kararlarında da yer
verildiği üzere, bu gibi özelliklere sahip olan bir ürünün bulunduğu pazarda son
satıcıya rekabet etmeme yükümlüğü getirilmesinin rakip şirket, bayi, tüketici ve
yayıncı açısından olumsuz sonuçlar doğuracağı ortadadır.
Yukarıda yer verilen açıklamalar değerlendirildiğinde, bildirim konusu uygulamanın
yalnızca 71’i faal 108 adet kümbeti kapsıyor olması ve bu kümbetlerde yapılan
satışların toplam gazete ve dergi satışlarının içerisinde sınırlı bir yere sahip
olmasından dolayı pazardaki etkisinin sınırlı olacağı iddia edilebilecektir. Ancak
gerek geçmiş Kurul kararları gerekse dağıtımı yapılan ürünlerin, pazarın ve
mobo/kiosk/kümbetlerin özellikleri ve Doğan Dağıtım’ın bu pazardaki konumu 820
dikkate alındığında, getirilmesi planlanan rekabet yasağının ilgili pazardaki rekabet
üzerinde olumsuz herhangi bir etkisinin olmayacağını söylemek de mümkün
görünmemektedir. Zira gazete ve dergi dağıtım pazarında son satış noktalarına
(ve özellikle mobo/kiosk/kümbetlere) getirilecek rekabet etmeme yükümlülüğü,
kapsamından bağımsız olarak, özü itibariyle rekabeti önemli ölçüde
sınırlandırabilme potansiyeline sahiptir. Nitekim tali bayilere getirilecek “sınırlı”,
“kısmi” veya “dar kapsamlı” rekabet etmememe yükümlülükleri ve benzeri
uygulamaların ilgili pazardaki etkisi 14.12.2000 tarih ve 00-49/529-291 sayılı Kurul
kararında “dolayısıyla hakim durumda bulunan firmaların bazı bayilerine mal
tedariğini reddetmelerinin, piyasanın bütünü için bir uyarı şeklinde algılanması 830
sonucunda, zincirleme olarak başka ihlallerin de gündeme gelmesi kaçınılmaz
olmaktadır” şeklinde değerlendirilmiştir.
Bununla birlikte, bildirim konusu uygulamanın bireysel muafiyet için aranan dört
şartın ikisi olan malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni
gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması ile
tüketici yararı koşullarını sağlayamadığından bahisle, ilgili piyasanın önemli bir
bölümünde rekabetin ortadan kalkıp kalkmadığına ilişkin daha detaylı bir analiz
yapılmasına ihtiyaç duyulmamaktadır.
10-59/1196-452
23
d. Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması 840
Kurul’un gerek 17.7.2000 tarih ve 00-26/292-162 sayılı ve 14.12.2000 tarih ve 00-
49/529-291 sayılı soruşturma kararları gerekse 16.10.2008 tarih ve 08-58/925-372
sayılı ve 16.10.2008 tarih ve 08-58/924-371 sayılı muafiyet kararlarında önemle
üzerinde durulan hususlardan biri rekabet yasağının nihai tüketiciye ulaşan bayiye
(son satıcıya) getirilmesinin toptan seviyede getirilen bu tüp yükümlüklere nazaran
olumsuz yanlarının olduğudur. Bildirim konusu uygulamanın da son satıcılara
uygulanması planlanan böyle bir yasağı içermesi sebebiyle ve Kanun’un 5.
maddesinin (a) ve (b) bentlerinde yer alan koşulların da gerçekleşmediğinden
hareketle, başvuru konusu uygulama neticesinde rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki
amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmadığı sonucuna 850
varılamayacaktır.
Yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde, Doğan Dağıtım’ın, 71’i faal 108
adet kümbet için geçerli olması planlanan, mevcut durumda grup muafiyetinden
faydalanamayan ve münhasırlık içeren bildirim konusu uygulamasına bireysel
muafiyet tanınamayacağı kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Bildirim konusu uygulamanın rekabeti sınırlayıcı etki taşıması nedeniyle
işleme 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi
verilmesinin mümkün olmadığına, 860
2- Bildirim konusu uygulamanın, Doğan Dağıtım Satış Pazarlama ve
Matbaacılık A.Ş.’nin alıcı olarak gazete ve dergi dağıtımı pazarında %40’ın
üzerinde pazar payına sahip olması nedeniyle 2002/2 sayılı Tebliğ’in
sağladığı grup muafiyetinden yararlanamadığına,
3- Söz konusu uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan
koşulların tamamını karşılamaması nedeniyle ilgili uygulamaya bireysel
muafiyet de tanınmasının mümkün olmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.

870







Full & Egal Universal Law Academy