Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-3-153 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-59/1205-455
Karar Tarihi : 16.9.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit
GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Nazlı VAROL, İmren SEYRANTEPE
C. ŞİKAYET
EDEN :Ahmet T. KEŞLİ
Büyükdere Cad. Pekintaş İş Merkezi No:32/9 Şişli/İstanbul
20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
Betareks Metalize İplik ve Ambalaj Sanayi A.Ş.
Savaş Cad. Barış Sok. No:6 Merter/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Betareks Metalize İplik ve Ambalaj Sanayi A.Ş.’nin,
2007/13033 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nda %18 olarak belirtilen KDV oranını
%8 olarak uygulamak yoluyla mal bedelinde suni indirimlerle yıkıcı fiyatlama
yaptığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda; simli iplik üretim ve dağıtım pazarında 30
hakim durumda olduğu ifade edilen Betareks Metalize İplik ve Ambalaj Sanayi A.Ş.
(Betareks)’nin, mal teslimleri ve hizmet ifalarında uygulanacak KDV oranlarını
düzenleyen 2007/13033 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nda %18 olarak belirtilen KDV
oranını %8 olarak uygulamayarak mal bedelinde suni indirimlerle yıkıcı fiyatlama
yapmakta olduğu iddia edilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.7.2010 tarih ve 5282 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 14.7.2010 tarih, 2010-3-153/İİ-10-396.İS sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 5.8.2010 tarih ve 10-52/959-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun 40
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili
karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 3.9.2010 tarih ve 2010-3-
153/ÖA-10-376.NV sayılı Önaraştırma Raporu 7.9.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-
110/398 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-59 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; başvuruya konu iddialar bakımından
Betareks Metalize İplik ve Ambalaj Sanayi A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41.
10-59/1205-455
2
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikayetin reddedilmesi 50
gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Başvuruda Yer Alan İddialar
Başvuruda;
- Betareks’in simli iplik üretim ve dağıtım pazarında %80 pazar payıyla hakim
durumda olduğu,
- mal teslimleri ve hizmet ifalarında uygulanacak KDV oranlarını düzenleyen
2007/13033 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nda “iplikler ve iplik imali için
hazırlanan her nevi filamentler, lifler, vb. (Pamuktan, yünden, tiftikten, hayvan 60
kıllarından, ipekten, sentetikten, suni maddelerden, dokumaya elverişli her nevi
maddelerden veya bunların karışımlarından elde edilenler.)” için uygulanacak
KDV oranının %8, bunun dışında kalan mal ve hizmetler için ise %18
olacağının hüküm altına alındığı ve Betareks’in ürettiği 6 adet iplik çeşidi
haricindeki tüm mallar için KDV oranını anılan karara göre %18 olarak
uygulaması gerekirken %8 olarak uyguladığı,
- Betareks’in anılan pazarda faaliyet gösteren tüm firmaları pazar dışına
çıkararak fiili tekel konumuna ulaşmak amacıyla 3 yıldır %18 olması gereken
KDV oranını %8 olarak uygulamak suretiyle yıkıcı fiyat uyguladığı ve bu süre
içinde pazar dışına itilen firma sayısı dikkate alındığında amacına ulaşmakta 70
olduğunun görülebileceği,
- mal bedelinde suni indirim yaparken maliyete çok yakın indirim oranları ile
oluşan aşırı düşük fiyatları, piyasada sahip olduğu hakim güç unsurlarıyla
kapattığı,
- Betareks’in söz konusu uygulamayla hakim durumunu kötüye kullandığı ve
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği
ifade edilerek, gereğinin yapılması talep edilmektedir.
I.2. İlgili Pazar
Betareks, metalize iplik, sim ve polyester film üretiminde bulunmaktadır. Metalize 80
iplikte damping yapılması nedeniyle söz konusu pazar korumaya alınmıştır. 2010/21
sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ’de (2010/21 sayılı Tebliğ)
Çin Halk Cumhuriyeti, Güney Kore, Tayvan ve Hindistan menşeli metalize iplik
ithalatında gerçekleşen damping nedeniyle 2004 yılında alınmış olan önlemin ortadan
kalkması durumunda dampingin ve zararın devam etmesinin veya yeniden meydana
gelmesinin muhtemel olduğu tespit edildiğinden, uygulanmakta olan dampinge karşı
önlemin aynen uygulanmaya devam edilmesine karar verilmiştir. Buna göre söz
konusu ülkelerden gelen ürünlerde kg başına 2,2 ABD Doları önlem alınacaktır.
Aynı Tebliğ’de “yerli üretim dalından temin edilen veriler ışığında yapılan incelemeler 90
sonucunda mevcut önlemin de etkisiyle 2006-2008 döneminde metalize iplik
üretiminin ve iç piyasa satışlarının miktar bazında arttığı, birim maliyetlerde düşüş
yaşandığı, büyümeye paralel olarak yerli üretim dalının satışlarını arttırdığının
görüldüğü” belirtilmektedir.
Bunun yanı sıra yine aynı Tebliğ’de “mevcut dampinge karşı önlem öncesi döneme
ilişkin şikâyetçi1 yerli üreticinin ekonomik göstergeleri ile önlem sonrası göstergeleri
1 Betareks, Katasa Tekstil San. Tic.Ltd. Şti, Ram Fil İplik ve Tekstil Ürünleri San. ve Dış Tic. Ltd. Şti, Güray Tekstil
San. Tic. Ltd. Şti. ve Beymaks Tekstil İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.
10-59/1205-455
3
karşılaştırıldığında, önlemle beraber yerli üreticinin birçok temel ekonomik
göstergesinin olumlu yönde seyir izlemeye başladığı” ifade edilmiştir.
100
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Betareks’in ürün portföyü tek kat sim ipliği, bükülmüş sim ipliği (metalize iplik), sim
tozu (glitter), metalize ve boyalı polyester filmden oluşmaktadır. Sim ipliği suni yoldan
metalize görünümü verilmiş parlak renklere sahip bir iplik çeşididir. Söz konusu ürün,
parlak olması sebebiyle tekstil sektöründe çok farklı alanlarda kumaş imalatı ve
dikişinde kullanılabilmektedir. En yaygın kullanım alanları dokuma, dar dokuma, triko,
örgü, yuvarlak örgü, nakış ve dikiş ipliğidir.
Tek kat sim ipliği, ana hammaddesi olan metalize veya şeffaf polyester filmin ince
şeritler halinde kesilip makaraya sarılmasıyla üretilmektedir. Tek kat sim ipliğinin diğer 110
ipliklerle takviye edilmesiyle veya bükülmesiyle örgü, dokuma ve nakışta
kullanılabilecek özelliklerde sim ipliği elde edilebilmektedir. Üretimde kullanılacak
makineler yurtdışından üretim teknolojisiyle birlikte ithal edilmektedir. İplik büküm
makinelerine sahip başka çeşit iplik üreticilerince sadece polyester filmi ince şeritler
halinde kesecek makine ilave ederek simli iplik üretimine geçilebilir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, son beş yıl içinde pazardaki büyümeye paralel
olarak ana sim ipliği üreticisi sayısının ikiden ona çıktığı anlaşılmıştır. Kurulum
aşamasında olup yakın zamanda faaliyete geçecek başka firmalar da bulunmaktadır.
2010/21 sayılı Tebliğ’de de damping önleminin yürürlükte olduğu 2004 yılından bu 120
yana yerli üretici sayısında önemli artış olduğunun görüldüğü belirtilmektedir.
Teşebbüs faaliyette bulunduğu pazarda sim ipliğe ikame olarak parlak renklere sahip
floş, polyester, naylon ve akrilik ipliklerin de kullanılabildiğini ifade etmektedir. Ancak
simli ipliğin ana hammaddesinin polyester iplik olmadığı da belirtilmektedir. Parlak
renklere sahip olmayan polyester ipliğin simli iplik yerine kullanılamadığı dikkate
alındığında, sim iplik pazarı, polyester iplikten ayrı bir pazar olarak
değerlendirilebilecektir.
Öte yandan 2010/21 sayılı Tebliğ’de Betareks’in faaliyet gösterdiği alanın 5605.00 130
gümrük tarife pozisyonu (GTP) altında yer alan “dokumaya elverişli ipliklerden
metalize iplikler (gipe edilmiş olsun olmasın), ip, şerit veya toz şeklindeki metalle
birleştirilmiş veya metalle kaplanmış 54.04 veya 54.05 pozisyonundaki şerit ve
benzerleri” (metalize iplikler) olduğu belirtilmektedir.
Bu veriler ve şikayetin konusu çerçevesinde ilgili pazarın geniş olarak parlak renkli ve
metalize sentetik iplik pazarı olarak ya da daha dar bir tanım olan metalize/sim iplik
pazarı olarak tanımlanabileceği mümkün olmakla birlikte, dar tanımın değerlendirme
bakımından daha kesin sonuç vereceği kanaati ile ilgili ürün pazarı bu dosya özelinde
metalize/sim iplik pazarı olarak tespit edilmiştir. 140
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Metalize ipliğin üretici ve ithalatçı teşebbüsler tarafından tüm Türkiye'de dağıtımının
yapılabildiği, ülke genelinde rekabet koşullarında bölgeler bazında belirgin farklılıklar
olmadığı ve ürünün alıcılarının Türkiye’nin her yerinden sipariş verebileceği göz
önüne alınarak ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak belirlenmiştir
10-59/1205-455
4
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Öncelikle belirtmek gerekir ki, Kurulun yetki alanı içerisinde bulunmamakla birlikte, 150
önaraştırma döneminde başvuruda yer alan KDV usulsüzlüğüne ilişkin iddianın
gerçeği yansıtmadığı yolunda bilgi ve belgeye ulaşılmıştır. İstanbul Vergi Dairesi
Başkanlığı tarafından Betareks’e gönderilen 15.7.2009 tarihli yazıda sentetik ve suni
filament ipliklerin, sentetik, suni monofilamentlerin ve dokumaya elverişli metalize
ipliklerin %8 KDV’ye tabi olduğu ifade olunmaktadır. Söz konusu metin Betareks’in
KDV konusunda usulsüzlük yapmadığına işaret etmektedir. Bu durum, başvurunun
temellendirildiği vergi usulsüzlüğü iddiasının gerçeği yansıtmadığını göstermekle
birlikte konunun 4054 sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirilmesine aşağıda yer
verilmektedir.
160
Türkiye’nin en büyük sim iplik üreticisi konumundaki Betareks tarafından metalize iplik
pazarının büyüklüğünün yıllık 4000-5000 ton arası olduğunun tahmin edildiği
belirtilmektedir. Bu miktarın yaklaşık %...’inin yerli üreticiler tarafından sağlandığı, geri
kalan %...’lik kısmının ise ithal edildiği tahmin edilmektedir. 2010/21 sayılı Tebliğde
Betareks’in toplam Türkiye üretiminin %61’ine sahip olduğu ve Katasa Tekstil San.
Tic.Ltd. Şti, Ram Fil İplik ve Tekstil Ürünleri San. ve Dış Tic. Ltd. Şti, Güray Tekstil
San. Tic. Ltd. Şti. ve Beymaks Tekstil İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti ile beraber bu
oranın %81’e ulaştığı ifade olunmuştur. Bununla beraber Gümrük Müsteşarlığı’ndan
elde edilen veriler sadece metalize iplik ithalatının 2009 yılında ….. ton olduğunu
göstermektedir. Bu rakam Betareks’in metalize iplik satışları ile karşılaştırıldığında, 170
söz konusu Tebliğde yer alan veriler ile bu bilgilerin çeliştiği ve bu verilere dayanarak
yapılacak bir hakim durum analizinin tartışmalı sonuçlar verebileceği görülmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi ile “Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu
tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile
kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasak”tır. Hakim durumun kötüye kullanılmasına
ilişkin yapılan analizlerde, ilk aşamada şikayete konu olan teşebbüsün hakim
durumda olup olmadığı incelenebileceği gibi, şikayete konu olan davranışın bir kötüye
kullanma hali içerip içermediği de öncelikle değerlendirilebilir. Aşağıda Betareks’in 180
hakim durumda olup olmadığından bağımsız olarak, şikayet konusu eylemin kötüye
kullanma olup olmadığı incelemesine yer verilmiştir.
Anılan madde kapsamında sayılan ve şikayete de konu olan yıkıcı fiyat uygulaması
17.6.2010 tarihli 10-44/772-254 sayılı Kurul kararında şu şekilde tanımlanmaktadır:
“Yıkıcı fiyat, üzerinde anlaşma sağlanan genel kabul görmüş bir tanımı olmamakla
birlikte, rekabetin elimine edilmediği veya en azından kısıtlanmadığı durumda, kârlı
olmayan fiyat olarak ifade edilmektedir. Bu nedenle yıkıcı fiyatlama yapan teşebbüsün
daha sonra fiyatlarını rekabetçi seviyenin üzerine çıkararak zararını telafi etmeyi
amaçladığı kabul edilmektedir. Dolayısıyla yıkıcı fiyat uygulaması genellikle maliyet 190
altı fiyat olarak ortaya çıkmaktadır. Olağandışı düşük fiyatlara katlanılmasının
gerekçesini ise, rakiplerin söz konusu fiyatlar ile rekabet edemeyerek piyasa dışına
itilmesi amacı oluşturmaktadır. Yıkıcı fiyatlama döneminde katlanılan zararlar,
rakiplerin piyasa dışına itilmesinden sonra yapılan fiyat artışları ile karşılanabilecektir.
Bu anlamda bir yıkıcı fiyatlama uygulamasından bahsedilebilmesi için teşebbüsün
hâkim durumda bulunması, fiyatın maliyet altı olması, rakiplerin piyasa dışına
çıkarılmasının amaçlanması ve yıkıcı fiyatlama dönemindeki zararların
10-59/1205-455
5
karşılanabilmesi başlıca unsurlar olarak karşımıza çıkmaktadır…Bunun yanı sıra
maliyet altı fiyatlandırmanın yıkıcı fiyat olarak kabul edilebilmesi için fiyatlandırma
stratejisinin sürekliliğinin de bulunması gerekmektedir.” 200
Yıkıcı fiyatlandırmanın tespitinde hakim durumun belirlenmesinden sonraki unsur
maliyet altı fiyatlandırmadır. Mevcut dosya bakımından hakim durum analizinden
bağımsız olarak maliyet altı fiyatlandırmanın gerçekleşip gerçekleşmediğinin tespit
edilmesi yıkıcı fiyatlandırma değerlendirmesi için yeterli olacaktır.
Rakiplerin piyasa dışına çıkarılmasına yol açabilecek bir maliyet altı fiyatlandırma
uzun süreli ve teşebbüsün kar etmesini engelleyici düzeyde olmalıdır. Tablo 1’de
teşebbüsün ürettiği sim ipliği çeşitlerinin son 1 yıllık dönemde aylık bazda ortalama
fiyat/ortalama maliyet farkına yer verilmektedir. 210
Tablo 1: Betareks Sim İpliği Aylık Fiyat Maliyet Farkı
Ay Sim İpliği Çeşidi
Fiyat
Maliyet Farkı (TL) Ay
Sim İpliği
Çeşidi
Fiyat
Maliyet Farkı (TL)
Mart 09 M Ekim.09 M
Mart 09 MH Ekim.09 MH
Mart 09 MX Ekim.09 MX
Mart 09 PX Ekim.09 PX
Mart 09 ST Ekim.09 ST
Nisan 09 M Kasım.09 M
Nisan 09 MH Kasım.09 MH
Nisan.09 MX Kasım.09 MX
Nisan.09 PX Kasım.09 PX
Nisan.09 ST Kasım.09 ST
Mayıs.09 M Aralık.09 M
Mayıs.09 MH Aralık.09 MH
Mayıs.09 MX Aralık.09 MX
Mayıs.09 PX Aralık.09 PX
Mayıs.09 ST Aralık.09 ST
Haziran.09 M Ocak.10 M
Haziran.09 MH Ocak.10 MH
Haziran.09 MX Ocak.10 MX
Haziran.09 PX Ocak.10 PX
Haziran.09 ST Ocak.10 ST
Temmuz.09 M Şubat.10 M
Temmuz.09 MH Şubat.10 MH
Temmuz.09 MX Şubat.10 MX
Temmuz.09 PX Şubat.10 PX
Temmuz.09 ST Şubat.10 ST
Ağustos.09 M Mart.10 M
Ağustos.09 MH Mart.10 MH
Ağustos.09 MX Mart.10 MX
Ağustos.09 PX Mart.10 PX
Ağustos.09 ST Mart.10 ST
Eylül.09 M
Eylül.09 MH
Eylül.09 MX
Eylül.09 PX
Eylül.09 ST
Kaynak: Betareks
Yukarıda görüldüğü üzere Betareks bir yıllık dönemi oluşturan 65 ayrı veri içerisinde
10-59/1205-455
6
sadece tek bir cins iplikte ve 2 sefer ortalama üretim maliyetinin altına satış yapmış,
maliyet altı satış süreklilik arz etmemiştir. Sim ipliği cinsi bazında Mart 2009 – Mart
2010 döneminde teşebbüsün toplam satışları ve toplam maliyetleri karşılaştırıldığında
da teşebbüsün herhangi bir sim ipliği cinsinde zarar etmediği görülmektedir. Söz
konusu verileri içerir tabloya aşağıda yer verilmiştir: 220
Tablo 2: Mart 2009 – Mart 2010 Dönemi Betareks Toplam Satış ve Maliyet Karşılaştırması (TL)
Sim İpliği Cinsi Toplam Satış Toplam Maliyet
M
MH
MX
PX
ST
Kaynak: Betareks
Bunlara ek olarak teşebbüsün 2009 yılı ve 2010 Mart ayına kadar bilançoları verilerine
Tablo 3’te yer verilmiştir. Tablo-3, incelendiğinde de Betareks’in zarar etmediği
görülmektedir.
Tablo 3: 2010 Mart Ayına Kadar ve 2009 Yılı Betareks Bilanço Verileri (TL)
2009 2010
Net Satışlar
Satışların Maliyeti
Satışların Maliyeti + Faaliyet Giderleri
Dönem Net Karı
Kaynak: Betareks 230
Yukarıda sunulan bilgiler ışığında Betrareks’in, süreklilik arz eder nitelikte maliyet altı
satış gerçekleştirmediği ve kar etmeyi sürdürdüğü görüldüğünden, hakim durumda
bulunup bulunmamasından bağımsız olarak, yıkıcı fiyatlandırma sayılabilecek bir
eylemde bulunduğu sonucuna ulaşılabilmesi için gerekli koşulların olmadığı
anlaşılmıştır.
Dolayısıyla, Betareks’in KDV’de usulsüzlük yoluyla ya da başka bir yolla yıkıcı
fiyatlandırma olarak nitelendirilebilecek bir eylemde bulunduğuna işaret eder herhangi
bir belge, bilgi ya da bulguya ulaşılamadığından, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi 240
kapsamında ihlal olarak değerlendirilecek bir durum söz konusu değildir.
250
10-59/1205-455
7
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
260
Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy