Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-151 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-59/1213-457
Karar Tarihi : 16.9.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Zeynep ŞENGÖREN
C. BAŞVURAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Efe Tur Taşımacılık Petrol Otomotiv Yedek Parça Turizm
Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
D-130 Karayolu (Bursa Asfaltı Üstü) Değirmendere/Kocaeli
- İzmit Seyahat Taşımacılık İnşaat ve Turizm Hizmetleri Ltd. Şti.
Çiftlik Mh. Ali Uçar Cd. No: 80 İhsaniye/Gölcük/Kocaeli
- Asya Tur Seyahat Taşımacılık A.Ş. 20
Büyük İstanbul Otogarı No:56 B.Paşa/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Kocaeli merkezli yolcu taşımacılığı yapan teşebbüslerin,
özellikle Ankara-Kocaeli hattında, aralarında yasal olmayan bir anlaşmayla,
yolcuları Efe Tur Taşımacılık Petrol Otomotiv Yedek Parça Turizm Sanayi ve
Ticaret Ltd. Şti. (Efe Tur)’ye yönlendirdikleri, şirketin tekel konumunda olması
sebebiyle hizmet kalitesinde sorunların olduğu ve İzmit Seyahat Taşımacılık İnşaat
ve Turizm Hizmetleri Ltd. Şti. (İzmit Seyahat)’nin adı geçen şirket tarafından ele
geçirildiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuru dilekçesinde özetle; Kocaeli’nde yolcu taşımacılığı
alanında faaliyet gösteren teşebbüslerin, yasal olmayan bir anlaşmayla, özellikle 30
Kocaeli-Ankara hattında, yolcuları Efe Tur’a yönlendirdikleri, bunun sonucunda
tüketicilerin tek bir firmaya mecbur edilerek yeterli hizmeti alamadıkları iddia edilmiştir.
Ayrıca pazara yeni giren İzmit Seyahat’in anılan firma tarafından ele geçirildiğinin
söylendiği, bu çerçevede Kocaeli’nde faaliyet gösteren İzmit Seyahat ve Asya Tur
Seyahat Taşımacılık A.Ş. (Asya Tur)’nin yapılarının incelenmesi gerektiği belirtilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.6.2010 tarih ve 4516 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 5.7.2010 tarih ve 2010-4-151/İİ-10-187.SY sayılı İlk İnceleme
Raporu, 8.7.2010 tarih ve 10-49 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. 40
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-49/926-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 2.9.2010 tarih ve 2010-4-151/ÖA-10-258.KT sayılı
Önaraştırma Raporu 6.9.2010 tarih ve REK.0.08.00.00-110/355 sayılı Başkanlık
önergesi ile 10-59 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
10-59/1213-457
2
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; başvuru konusu iddialara ilişkin olarak,
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasını gerektirecek bir ihlal tespit
edilmediğinden, şikâyetin reddedilmesi gerektiği görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı 50
Başvurunun konusunu, Kocaeli merkezli yolcu taşımacılığı yapan otobüs firmalarının
uygulamaları oluşturmaktadır. Bu çerçevede, ilgili ürün pazarı “karayolu ile şehirlerarası
yolcu taşımacılığı pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyete konu eylemlerin Ankara-Kocaeli karayolu ile yolcu taşımacılığı hattında
gerçekleştiği göz önüne alınarak, ilgili coğrafi pazar “Kocaeli-Ankara güzergâhı” olarak
tespit edilmiştir.
I.2. Tespit ve Deliller
I.2.1. İstanbul Ulaştırma Bölge Müdürlüğü’nden Elde Edilen Belgeler
İlgili Müdürlükten alınan yazıda Efe Tur, Metro Turizm Seyahat Organizasyon Ticaret 60
A.Ş. (Metro Turizm), İzmit Seyahat ve Asya Tur’un onaylı tarifeleri yer almaktadır. Bu
belgeye göre, 2010 yılında teşebbüslerin onaylı zaman tarifelerine göre düzenlemeleri
gereken sefer saatlerine aşağıda yer verilmiştir. Bununla birlikte İzmit Seyahat adına
gönderilen zaman tarifesi 2009 yılına aittir. Buna göre şirketin bu hatta hem Ankara
çıkışlı hem de Kocaeli çıkışlı olmak üzere sefer saatleri … olarak belirlenmiştir. Şirket bu
hattaki faaliyetine 2009 Ağustos ayında son vermiştir.
Tablo 1: Ankara- Kocaeli Hattında Faaliyet Gösteren Firmaların 2010 Yılına İlişkin Zaman Tarifeleri
Kalkış saatleri Kalkış saatleri
Efe Tur Efe Tur
Efe
Tur
(Ara
Durak)1
Metro
Tur
Asya
Tur*
Ünal
Turizm*
Efe
Tur
(Ara
Durak)
Metro
Tur
Asya
Tur
Ünal
Turizm*
… … … … … … … … … …
… … … … … … … …
… … … … … … … …
… … … … … …
… … … … … …
… … … …
… … … …
… … … …
… …
K
oc
ae
li
-A
nk
ar
a
H
at
tı
…
A
nk
ar
a
K
oc
ae
li
H
at
tı
…
*Bu araçlar İstanbul-Ankara hattında faaliyet göstermekte olup, Kocaeli ara duraktır.
1 İstanbul Ulaştırma Bölge Müdürlüğü’nden gönderilen yazıda onaylı tarifede, sadece Ankara-Kocaeli
hattındaki direkt seferler yer almaktadır. Efe Tur’un onaylı zaman tarifesinde Kocaeli’nin ara durak olduğu
Ankara-İstanbul hattındaki seferler de bulunmaktadır. Bu sütunda gösterilen seferler anılan belgeden
alınmıştır.
10-59/1213-457
3
I.2.2. Kocaeli Belediyesi- Kaynak Geliştirme Daire Başkanlığı Terminaller Şube
Müdürlüğü’nden Elde Edilen Bilgiler
İzmit Terminal Müdürlüğü’nden alınan yazıya göre, Kocaeli-Ankara hattında faaliyet 70
gösteren firmalar ve yaptıkları sefer sayıları aşağıdaki şekildedir:
Tablo 2: Kocaeli-Ankara Hattında Faaliyet gösteren Teşebbüsler ve Sefer Sayıları
Teşebbüs adı İlk Kalkış Yeri Ara Durak Günlük Sefer Sayısı
Günlük Yaklaşık Yolcu
Sayısı2
Ulusoy … … … …
Mermerler … … … …
Metro Turizm … … … …
Özen Turizm … … … …
Efe Tur … … … …
Lider … … … …
Es Turizm … … … …
Ayrıca, raportörlerin telefon görüşmesi yaptığı Terminal Müdürü, söz konusu hatta ilk
kalkış yeri Kocaeli olan tek firmanın Efe Tur olduğunu, fakat Kocaeli’nin ara durak
olması sebebiyle yolcu olduğu zaman Ankara-İstanbul hattında faaliyet gösteren bazı
teşebbüslerin de Kocaeli’nden yolcu aldıklarını belirtmiştir.
I.2.3. Efe Tur’dan Elde Edilen Bilgiler
Teşebbüsten elde edilen, belgelere göre, Efe Tur’un başvuruya konu hattaki seferlerinin
saatleri aşağıdaki şekildedir:
Tablo 3: Kocaeli-Ankara Hattında Efe Tur’un Gerçekleştirdiği Seferlerin Saatleri 80
Tarih
5.6.2010 5.7.2010 5.8.2010
… … …
… … …
… … …
… … …
… … …
… … …
… … …
… … …
… … …
… … …
S
ef
er
S
aa
tle
ri
… … …
Efe Tur’un ortaklık yapısına aşağıda yer verilmiştir:
Tablo 4: Efe Tur’un Ortaklık Yapısı
2 Yolcu sayısının 7.8.2010-13.08.2010 tarihleri arasında toplam 2.643 olarak tespit edildiği ve günlük
ortalaması alınarak tabloya taşındığı belirtilmiştir.
10-59/1213-457
4
Ortağın Unvanı Hisse Oranı(%)
Mikdat DABAK …
Halit BIÇAK …
TOPLAM 100
I.2.4. İzmit Seyahat’ten Edinilen Belgeler
İzmit Seyahat’ten alınan konuya ilişkin yazıda, şirketin Ankara-İzmit hattında firmanın
zarar ettiği; bu nedenle anılan hatta Ağustos 2009’dan itibaren faaliyette bulunulmadığı
belirtilmiştir.
Şirketin ortaklık yapısı aşağıdaki şekildedir:
Tablo 5: İzmit Seyahat’in Ortaklık Yapısı 90
Ortağın Unvanı Hisse Oranı(%)
Levent BİRANT …
İsmail Bülent BİRANT …
Türker KARAHASAN …
Hakan ORDUHAN …
Süleyman KOÇYİĞİT …
Hürer Fethi GÜNDÜZ …
TOPLAM 100
I.2.5. Asya Tur’a İlişkin Tespit
Dosya mevcudu bilgilere göre, Asya Tur’un halen faaliyeti bulunmamaktadır.
I.3. Değerlendirme
I.3.1. Otobüs Firmalarının Aralarında Anlaşarak Kocaeli-Ankara Hattında Yolcu
Taşımcılığı Yapmadığı ve Bu Hattaki Tüm Yolcuların Efe Tur’a Yönlendirildiği
İddiası
Şikâyet dilekçesinde, otobüs firmalarının aralarında yaptıkları yasal olmayan bir anlaşma
sonucunda Kocaeli’nden Ankara’ya seyahat etmek isteyen yolcuları Efe Tur’a
yönlendirdikleri ve bu hatta Efe Tur’dan başka bir firmanın taşımacılık yapmadığı iddia
edilerek; mezkûr şirketin bu hatta tekel olması sebebiyle 30 dakika aralıklarla sefer 100
yaparak yolcularını beklettiği ve yeterince kaliteli hizmet vermediği ifade edilmiştir.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde, “belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu
etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu
eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasak” kabul
edilmiştir. Aynı maddenin (b) bendinde mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her
türlü piyasa kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü bu yasak
hallere örnek olarak gösterilmiştir. Dosya konusu iddialar, belirli bir hattaki müşterilere
sadece firmalarca belirlenmiş bir teşebbüs tarafından hizmet verilmesidir; dolayısıyla
iddiaların doğru olması pazar paylaşımı olarak değerlendirilebilecek ve Kanun’un 4. 110
maddesinin ihlali olarak sayılabilecektir. Pazar paylaşımı, bir ilgili pazar kapsamındaki
bölgelerin, müşterilerin, sağlayıcıların veya ticaret kanallarının, yapılan bir anlaşma
uyarınca o pazarda faaliyet gösteren teşebbüslere tahsis edilmesi olarak ifade edilebilir.
10-59/1213-457
5
Söz konusu iddialara yönelik olarak, İstanbul Ulaştırma Bölge Müdürlüğü'nden
gönderilen zaman tarifelerine bakıldığında, anılan hatta ilk hareket noktası Kocaeli olan
şirketlerin Efe Tur, Metro Turizm ve Asya Seyahat olduğu görülmekle birlikte, İzmit
Terminal Müdürlüğü tarafından, Kocaeli merkezli olarak Ankara’ya yolcu taşımacılığı
faaliyetinde bulunan bir tek Efe Tur’un bulunduğu belirtilmiştir. Ancak Terminal Müdürü;
İzmit’in İstanbul-Ankara hattı üzerinde olması sebebiyle, bu hatta faaliyet gösteren
otobüs firmalarının yolcu olması halinde terminale girdiklerini ve yolcu aldıklarını ifade 120
etmiştir. Tablo 2’de de yer aldığı gibi, Efe Tur haricinde 6 adet firmanın bu hatta faaliyet
gösterdiği, Müdürlük tarafından Kuruma gönderilen yazıda belirtilmiştir. Raportörlerce
yapılan araştırmalarda, Terminal Müdürlüğünün bildirdikleri haricinde de (Özkaymak
Turizm ve Urfa Cesur Seyahat gibi) otobüs firmalarının hizmet verdiği anlaşılmıştır.
Dolayısıyla şikâyet dilekçesinde iddia edildiği üzere, Ankara-İzmit hattında bir tek Efe
Tur’un faaliyet göstermesi ve tüm diğer firmaların yolcuları Efe Tur’a yönlendirmesi söz
konusu değildir.
Şikâyet dilekçesindeki ifadelerden pazar paylaşımı iddialarına dayanak teşkil eden bir
diğer hususun Kocaeli merkezli faaliyet gösteren İzmit Seyahat’in Ankara-Kocaeli
hattından çıkması olduğu aşılmaktadır. 2009 yılına kadar İzmit Seyahat’in de Kocaeli-130
Ankara hattında ilk hareket noktası Kocaeli olmakla birlikte, 2009 yılında bu hat
kapatılmıştır. …
Tüm bu açıklamalardan hareketle, İzmit-Ankara hattında sadece Efe Tur’un faaliyet
gösterdiği iddiası yapılan araştırmalarda doğrulanmamış, bu hatta faaliyet gösteren pek
çok firma olduğu görülmüştür. Ayrıca karayolu ile yolcu taşımacılığı sektörü Ulaştırma
Bakanlığı’nın düzenlemeleri ile yoğun bir şekilde regüle edilmektedir. Teşebbüslerin
faaliyet gösterdikleri hatlardaki zaman tarifelerini Ulaştırma Bakanlığı veya ilgili
birimlerine onaylatmaları ve bu tarifelere uymaları zorunludur. Firmalar, burada belirtilen
sefer saatleri haricinde sefer düzenleyemeyecekleri gibi, bu tarifelerde yer alan her sefer
için de araç tahsis etmek durumundadırlar. Bakanlık İstanbul Bölge Müdürlüğünden elde 140
edilen belgelere göre, Ankara-Kocaeli hattında seferi olan dört adet firma bulunmakta ve
bu firmaların onaylattıkları tarife uyarınca sefer yapmaları gerekmektedir. Bununla
birlikte, Kocaeli’nin İstanbul-Ankara hattı üzerinde bulunması ve teşebbüslerin yolcuları
olması halinde terminale girerek yolcu alması da bu pazarda rekabeti arttıran ve bütün
bir hattın tek bir firmanın eline geçmesini önleyen bir husustur. Dolayısıyla bu iddiayı
doğrulayan bir bulguya ulaşılmamıştır.
I.3.2. İzmit Seyahat ve Asya Tur’un Efe Tur Tarafından Ele Geçirildiği İddiası
Efe Tur ve İzmit Seyahat’in yukarıda yer verilen ortaklık yapılarından anlaşıldığı üzere,
şirketlerin ortakları arasında hiçbir benzerlik bulunmadığı gibi şirket müdürleri de
birbirilerinden farklı kişilerdir. Öte yandan Asya Seyahat’in faaliyetleri durdurulmuştur. 150
Dolayısıyla anılan şirketlerin Efe Tur ile yakın temasta olduğu ve onun tarafından ele
geçirildiğine ilişkin iddiayı doğrulayacak herhangi bir yönetim ve ortaklık ilişkisine
rastlanmamıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun'un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy