Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-81 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 10-60/1262-474
Karar Tarihi : 23.09.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Harun ULU, Harun GÜNDÜZ, Burak SAĞLAM
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Petrol Ofisi A.Ş.
Temsilcisi: Dr. Aydın ÖZTUNALI
Turan Güneş Bulvarı 63/1 Yıldız/Ankara
D. TARAFLAR : - Petrol Ofisi A.Ş.
Eski Büyükdere Cad. No:37 34398 Maslak-Şişli/İstanbul
- NYSA Akaryakıt Gayrimenkul İnş. San. ve Tic. A.Ş. ve benzer
nitelikte 79 bayi 20
- Abaylar Akaryakıt Otom.Dış T Tur. Ltd. Şti. ve benzer
nitelikte 31 bayi
E. DOSYA KONUSU: Petrol Ofisi A.Ş. (PO) ile NYSA Akaryakıt Gayrimenkul İnş.
San. ve Tic. A.Ş. (NYSA) ile benzer nitelikteki 79 bayi arasındaki ve POAŞ ile
Abaylar Akaryakıt Otom. Dış Tic. ve Tur. Ltd. Şti. (Abaylar) ve benzer nitelikteki
31 bayi arasındaki dikey anlaşmalara muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.03.2010 tarih ve 2695 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ve 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan 30
inceleme sonucunda düzenlenen 16.09.2010 tarih ve 2010-1-81/MM-10-264.HU sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 20.09.2010 tarih ve REK.0.05.00.00-130/378 sayılı
Başkanlık önergesi ile 10-60 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1. PO ile NYSA ve benzer nitelikteki 79 bayi arasındaki dikey anlaşmalardan, daha
önce üzerinde istasyonlu akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler üzerinde
maliyeti PO tarafından karşılanmak suretiyle kurulan istasyonlara ilişkin olanlara,
“Bayilerin, anlaşmaların ilk olarak imzalandıkları tarihten itibaren beşinci yılın sonunda,
POAŞ tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden
bedelini ödeyerek anlaşmaları sona erdirebilmeleri” konusunda tarafların anlaşmaları 40
koşuluyla, imza tarihinden itibaren on yıla kadar muafiyet tanınabileceği,
2. Transfer istasyon niteliğinde olan istasyonlar ile PO arasında akdedilen dikey
anlaşmaların ise söz konusu istasyonlar üzerinde PO’dan önce de istasyonlu akaryakıt
bayilik faaliyeti gerçekleştirilmesi nedeniyle, bireysel muafiyetten yararlanamayacağı
ve yine bu kapsamda olan anlaşmalardan;
10-60/1262-474
2
- 18.9.2005 tarihi öncesi yapılmış olup da, anılan tarih itibariyle bakiye süreleri beş yılı
aşanların 18.9.2010 tarihine kadar,
- 18.9.2005 tarihinden sonra yapılanların ise yapıldıkları tarihten itibaren beş yıl süreyle
2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanma olanakları bulunduğu
görüşü ifade edilmiştir. 50
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
2000 yılında özelleştirilen PO, EPDK’dan alınan 06.04.2005 tarihli Dağıtıcı Lisansı ile
benzin, motorin, gazyağı, fuel oil, kalorifer yakıtı, biodizel, jet yakıtı ürünleri, madeni
yağlar ve 11.05.2006 tarihli LPG Dağıtıcı Lisansı ile LPG dağıtıcısı olarak faaliyetlerini
sürdürmektedir. Hisselerinin %52,73’ü Doğan Şirketler Grubu’na, %34’ü OMV
Aktiengesellschaft (OMV)’a ait olup geriye kalan %13,27’si halka açık bir anonim şirket
olan PO, hali hazırda Doğan Grubu ve OMV ortak kontrolünde bir ortak girişim
niteliğindedir.
Bildirim konusu anlaşmaların diğer tarafını ise NYSA ve benzer nitelikteki 79 bayi ile 60
Abaylar ve benzer nitelikteki 31 bayi oluşturmaktadır.
H.2. İlgili Pazar
Taraflar arasındaki “Bayilik Sözleşmesi”nin kapsamı göz önüne alındığında, bildirime
konu işlem çerçevesinde ilgili ürün pazarı, “oto lpg dışında kalan otomotiv yakıtları”
“oto-LPG” ve “madeni yağ” pazarları olarak belirlenmiştir.
Diğer taraftan, gerek beyaz akaryakıt ürünleri, gerekse oto-LPG ve madeni yağ
dağıtım faaliyetlerinin yurt çapında gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler bakımından
rekabet şartlarının farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle ilgili
coğrafi pazar, “Türkiye” olarak kabul edilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 70
H.3.1. Bildirim Kapsamındaki Anlaşmaların Konusu ve Niteliği
PO tarafından yapılan bildirimleri iki grup halinde özetlemek mümkündür. Bunlardan ilk
grubun konusunu PO ile yeni kurulmuş bir istasyon olan NYSA ve benzer nitelikteki 79
bayi arasındaki dikey anlaşmalara muafiyet tanınması talebi oluştururken, ikinci grubun
konusunu ise transfer istasyon niteliğinde bir istasyon olan Abaylar ve benzer
nitelikteki 31 bayi arasındaki dikey anlaşmalara muafiyet tanınması talebi
oluşturmaktadır. Bildirim konusu başvurular incelendiğinde, her iki gruba ait
bildirimlerin de, mülkiyeti Bayilere, Bayilerin ortaklarına ya da Bayilerle bağlantılı 3.
kişilere ait taşınmazlar üzerinde PO lehine 15 yıl süre ile intifa hakkı tanınması
karşılığında, PO’nun akaryakıt ve oto-LPG satışı için gerekli bazı yatırımları 80
üstlenmesini ve PO’nun istasyonların işletmeciliğini bayilere vermesini düzenleyen
“Protokol”lerden, intifa hakkı kurulmasına ilişkin resmi senetlerden ve PO ile anılan
bayiler arasında imzalanan “Akaryakıt Bayilik Sözleşmeleri”nden oluştuğu; bununla
birlikte ilk gruba ait bildirimlerin sıfırdan inşaat edilen istasyonlara ilişkin olmalarına
karşın, ikinci gruba ait bildirimlerin daha önce başka dağıtıcılar ile akaryakıt sektöründe
faaliyet göstermiş, fakat sonradan PO tarafından transfer edilmiş istasyonlara ilişkin
olduğu görülmektedir. Diğer taraftan, protokollerin taraflar arasında akdedilecek Bayilik
Sözleşmesi’nin ayrılmaz bir parçası olduğu Protokollerde ayrıca belirtilmiştir.
Bildirimlere konu Akaryakıt Bayilik Sözleşmelerinin “Satışlar” başlıklı 4. maddelerinin
4(a) bendinde, “BAYİ işbu ‘Bayilik Sözleşmesi’ hükümleri altında yukarıda belirtilen 90
satış yerinde münhasıran PO’dan ve/veya nakliye masrafı kendisine ait olmak üzere,
10-60/1262-474
3
PO’nun belirleyeceği yerden satın alacağı akaryakıt, LPG, madeni yağlar ve PO
tarafından satış yerinde açılması talep edilen reyon ve satış mahallerinin açılmasına
muvafakat etmeyi ve bu konuda PO ile işbirliği yapmayı, bu yerlerde PO tarafından
tesbit ve tayin olunacak şirketlerin malları dışında başkaca hakiki veya hükmi
şahısların mallarını hiçbir şekilde satmamayı, bulundurmamayı ve teşhir etmeyi kabul
ve taahhüt etmiştir.” hükmü yer almaktadır.
Görüldüğü üzere Akaryakıt Bayilik Sözleşmeleri ile Bayilerin faaliyetleri üzerine 2002/2
sayılı Tebliğ anlamında rekabet yasağı getirilmekte olup söz konusu yasağın süresinin
belirlenmesinde ise gerek bayilik sözleşmeleri, gerekse PO lehine tesis edilen intifa 100
hakkı sürelerinin dikkate alınması gerekmektedir. Rekabet Kurulunun ve Danıştay’ın
konuyla ilgili olarak daha önce almış olduğu kararlar ile de sabit olduğu üzere, bayilik
sözleşmeleri ile bu sözleşmelerde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğü süresine etki
eden intifa sözleşmeleri ve kira sözleşmelerinin tamamı tek bir dikey anlaşma olarak
kabul edilmektedir. Bu dikey anlaşmalar ile bayiye 5 yıldan uzun süreli rekabet yasağı
getirilmesi, söz konusu dikey ilişkiyi grup muafiyeti kapsamı dışına çıkarmaktadır.
Bu nedenle, bildirim konusu Akaryakıt Bayilik Sözleşmeleri, Protokoller ve intifa hakkı
tesisine ilişkin resmi senetler, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında tek bir
anlaşma şeklinde değerlendirilerek, öncelikle bu anlaşmaların, Kanun’un aynı
maddesine ve 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygunlukları incelenmiştir. 110
H.3.2. Bildirime Konu Akaryakıt Bayilik Sözleşmeleri, Tamamlayıcı Nitelikteki
Protokoller ve İntifa Hakkı Senetlerinin 2002/2 sayılı Tebliğ Bakımından
Değerlendirilmesi
2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin alımı,
satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar dikey anlaşma olarak
tanımlanmaktadır. Bu açıdan, PO ile Bayiler arasında imzalanan Protokoller,
“Akaryakıt Bayilik Sözleşmeleri” ve bunlarla bağlantılı intifa hakkı kurulmasına ilişkin
resmi senetler dikey anlaşmalar niteliğinde olup 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamındadır.
2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden yararlanabilmek için öncelikle 120
sağlayıcının veya tek alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren anlaşmalarda alıcının pazar
payının %40 eşiğini aşmaması gerekmektedir. Rekabet Kurulunun ilgili ürün pazarında
aldığı benzer kararlarda ve EPDK tarafından yayınlanan 2009 yılı Petrol Piyasası
Sektör Raporu’nda da sabit olduğu üzere, oto-LPG dışında kalan otomotiv yakıtları
pazarında tek başına %40 pazar payı eşiğini aşan herhangi bir teşebbüs
bulunmamaktadır. Ancak ilgili sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde yer
alan ve “Anlaşmaları Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına Çıkaran Sınırlamalar” ve 5.
madde ile getirilen “Rekabet Etmeme Yükümlülüğü” açısından değerlendirilmesi
gerekmektedir. Bu çerçevede bildirim konusu sözleşmeler Tebliğ’in 4. maddesinde yer
alan sınırlamalara aykırılık teşkil etmemekle birlikte, bu sözleşmelerin 5. maddede yer 130
alan “rekabet etmeme yükümlülüğünün” süresi bakımından ayrıca incelenmesi
gerekmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü, “alıcının anlaşma
konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın
almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her
türlü yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 8.
maddesi uyarınca akaryakıt bayilerinin kendi dağıtım şirketleri dışındaki dağıtım
şirketlerinden ürün tedariki yasaklanmış olduğundan, akaryakıt bayilik sözleşmeleri,
özünde, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesi çerçevesinde rekabet etmeme yükümlülüğü
içeren, diğer bir deyişle münhasır nitelikte sözleşmelerdir. Başvuru konusu bayilik 140
sözleşmelerinde de 5015 sayılı Kanun’dan gelen bu özellik ayrıca hükme bağlanmıştır.
10-60/1262-474
4
5015 sayılı Kanun’un 8. maddesinde bayilik sözleşmelerinin süresine ilişkin bir kayıt
bulunmamakta olup, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5(a) maddesinde yer alan, “alıcıya getirilen
belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey
anlaşmaların Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanamayacağı” hükmü, Yargı ve Kurul
kararları gereğince akaryakıt sektörü bakımından da uygulanmaktadır.
Akaryakıt Bayilik Sözleşmelerinin “Süre” başlıklı 3. maddesinde; “İşbu sözleşme
taraflarca imzalandığı tarihten itibaren geçerli olmak üzere 5 yıl süreli olup, taraflarca
mutabakat sağlandığı takdirde aynı şartlarla 5 yıl daha uzar.” hükmü yer almaktadır. 150
Buna karşın, yukarıda tarihlerine yer verilen Protokoller uyarınca, yine yukarıda
tarihlerine yer verilen intifa hakkına ilişkin resmi senetlerle, bahse konu taşınmazlar
üzerinde PO lehine 15’er yıl süre için geçerli olmak üzere intifa hakkı tesis edilmiştir.
Bu çerçevede, bildirim konusu Protokoller, “Akaryakıt Bayilik Sözleşmeleri” ve intifa
haklarından oluşan dikey ilişkinin, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen beş
yıllık süreyi aşar nitelikte rekabet etmeme yükümlülüğü içerdiği sonucu ortaya
çıkmaktadır.
Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un 32. paragrafında; “…Alıcıya bu maddede izin
verilen sınırları aşan rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesi durumunda, bu
yükümlülüğü içeren sözleşme hükümleri sözleşmenin diğer bölümlerinden ayrılabiliyor 160
ise, bu hükümler grup muafiyetinden yararlanamaz; sözleşmenin kalan maddeleri grup
muafiyetinden yararlanabilir. Şayet rekabet etmeme yükümlülüğünü içeren sözleşme
hükümleri sözleşmenin diğer bölümlerinden ayrılamıyor ise sözleşmenin tamamı grup
muafiyetinden yararlanamaz.” şeklinde açıklamalar yer almaktadır. Buna karşın gerek
bahse konu anlaşmaların niteliği, gerekse mevzuattan kaynaklanan yükümlülükler
dikkate alındığında, bildirimlere konu anlaşmalar bakımından rekabet yasağına ilişkin
hükümlerin, anlaşmanın geri kalanından ayrılabilmesi mümkün olmadığından,
anlaşmaların bir bütün olarak 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden
yararlanamayacağı kanaatine varılmıştır.
H.3.3. Bireysel Muafiyet İncelemesi 170
Bildirim konusu dosya kapsamındaki bireysel muafiyet incelemesinde, Rekabet
Kurulunun daha önce almış olduğu benzer konulu anlaşmalara ilişkin Kararlarında1
yapmış olduğu ayrıntılı değerlendirmelerden yararlanılmıştır. Söz konusu kararlarda
özetle, dağıtıcıların bayileri ile aralarındaki dikey anlaşmalara 5 yılın üzerinde bireysel
muafiyet tanınabilmesi için;
- Daha önce üzerinde hiçbir gerçek ve/veya tüzel kişi tarafından akaryakıt bayilik
faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler üzerinde kurulacak yeni akaryakıt istasyonlarına
ilişkin olması,
- Akaryakıt istasyonlarına özgü yatırımların dağıtıcı tarafından üstleniliyor olması,
- Bayilerin 5. yılın sonunda, dağıtım şirketi tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın 180
varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona erdirebilmeleri
konusunda tarafların anlaşmaları
şartlarının karşılanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda, benzer
nitelikteki bireysel muafiyet başvurularının değerlendirilmesinde bu kriterlerin birlikte
göz önünde bulundurulması gerekmektedir.
PO tarafından gönderilen bildirim formları incelendiğinde, PO tarafından PO ile bayileri
arasında yapılan anlaşmalara hangi gerekçelerle bireysel muafiyet tanınması gerektiği
1 Rekabet Kurulunun 25.02.2010 tarihli ve 10-19/229-87 ile 10-19/ 228-86 sayılı ve 18.03.2010 tarih ve 10-24/338-
122 sayılı Kararları.
10-60/1262-474
5
üzerinde yeterli açıklamalara yer verilmediği, yapılan açıklamaların daha çok
yatırımların geri dönüşü üzerine yoğunlaştığı görülmektedir. Bununla birlikte, yukarıda
yer verilen kararlarda yapılan bireysel muafiyet değerlendirmesi sonucu ulaşılan 190
sonuçların bir benzerinin genel olarak PO ile başvurularda anılan bayiler arasında
imzalanan dikey anlaşmalar açısından da geçerli olduğu söylemek mümkündür. Öte
yandan, Kurulun yukarıda yer verilen kararları incelendiğinde, özellikle üstünde durulan
konunun ekonomide yaratılan katma ya da artı değer olduğu, transfer istasyonlar
açısından ise söz konusu istasyonlar üzerinde daha önce de istasyonlu akaryakıt
bayilik faaliyeti gerçekleşiyor olması nedeni ile yaratılan katma ya da artı değerin sınırlı
kaldığı düşünülmektedir. Ayrıca, bir dağıtım firmasının dağıtım ağına katılan bayilerin,
ya sıfırdan inşaat edilen ya da bir başka dağıtıcı firmadan transfer edilen bayiler olduğu
düşünüldüğünde, transfer istasyon niteliğinde olan istasyonlara bireysel muafiyet
tanınmasının rekabet yasağına dayalı dikey sözleşmeler üzerindeki 5 yıllık sınırlamayı 200
da fiilen uygulanamaz hale getireceği ortadadır.
Yukarıda yer verilen kararlar ve açıklamalar göz önünde bulundurularak yapılacak
değerlendirmede, PO ile Abaylar ve benzer nitelikteki 31 bayi arasında imzalanan
Protokoller, Akaryakıt Bayilik Anlaşmaları ile intifa ya da kira sözleşmelerinden oluşan
dikey anlaşmaların, anılan istasyonların daha önce başka dağıtıcılar ile akaryakıt
sektöründe faaliyet göstermiş, fakat sonradan PO tarafından transfer edilen istasyonlar
niteliğinde olmaları nedeniyle Rekabet Kurulunun yukarıda yer verilen kararlarındaki
şartları karşılamadığı ve dolayısıyla bireysel muafiyet kapsamında
değerlendirilemeyeceği açıktır. Öte yandan PO ile NYSA ve bu ilişkiye benzer
nitelikteki 79 bayisi arasında imzalanan Protokoller, Akaryakıt Bayilik Anlaşmaları ile 210
intifa ya da kira sözleşmelerinden oluşan dikey anlaşmaların ise, daha önce üzerinde
akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmayan araziler üzerinde kurulmuş yeni istasyon olmaları
nedeniyle, söz konusu şartları karşıladığı, bu çerçevede PO ile anılan istasyonlar
arasında akdedilen dikey anlaşma bütününe, bu bayilerin, “anlaşmaların ilk olarak
imzalandıkları tarihten itibaren beşinci yılın sonunda, PO tarafından üstlenilen ilişkiye
özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona
erdirebilmeleri” konusunda tarafların anlaşmaları koşuluyla, imza tarihinden itibaren on
yıla kadar muafiyet tanınabileceği kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ 220
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Petrol Ofisi A.Ş. ile NYSA Akaryakıt Gayrimenkul İnş. San. ve Tic. A.Ş. ve benzer
nitelikte 79 bayi arasındaki dikey anlaşmalardan, daha önce üzerinde istasyonlu
akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler üzerinde maliyeti Petrol Ofisi A.Ş.
tarafından karşılanmak suretiyle kurulan istasyonlara ilişkin olanlara, "Bayilerin,
anlaşmaların ilk olarak imzalandıkları tarihten itibaren beşinci yılın sonunda, Petrol
Ofisi A.Ş. tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden
bedelini ödeyerek anlaşmaları sona erdirebilmeleri" konusunda tarafların anlaşmaları
koşuluyla, imza tarihinden itibaren on yıla kadar muafiyet tanınmasına,
2. Transfer istasyon niteliğinde olan istasyonlar ile Petrol Ofisi A.Ş. arasında akdedilen 230
dikey anlaşmalara ise, söz konusu istasyonlar üzerinde Petrol Ofisi A.Ş.'den önce de
istasyonlu akaryakıt bayilik faaliyeti gerçekleştirilmesi nedeniyle bireysel muafiyet
tanınamayacağına ve yine bu kapsamda olan anlaşmalardan;
10-60/1262-474
6
- 18.09.2005 tarihi öncesi yapılmış olup da, anılan tarih itibarıyla bakiye süreleri beş yılı
aşanların 18.09.2010 tarihine kadar,
- 18.09.2005 tarihinden sonra yapılanların ise yapıldıkları tarihten itibaren beş yıl
süreyle 240
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy