Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-206 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 10-60/1263-475
Karar Tarihi : 23.09.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER: Harun ULU, Harun GÜNDÜZ, Burak SAĞLAM
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Petrol Ofisi A.Ş.
Temsilcisi: Dr. Aydın ÖZTUNALI
Turan Güneş Bulvarı 63/1 Yıldız/Ankara
D. TARAFLAR : - Petrol Ofisi A.Ş.
Eski Büyükdere Cad. No:37 34398 Maslak-Şişli/İstanbul
- Sarıgazi Akaryakıt İnşaat Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.
Sarıgazi İnönü Mah. Eski Ankara Cad.
No:47 Sancaktepe/İstanbul 20
E. DOSYA KONUSU: Petrol Ofisi A.Ş. (POAŞ) ile Sarıgazi Akaryakıt İnşaat Gıda
San. ve Tic. Ltd. Şti. (Sarıgazi Akaryakıt) arasında yapılan anlaşmanın 2002/2
sayılı Tebliğ'in 5. maddesindeki istisna hükmünden yararlandığının tespit
edilmesi, bu talebin reddedilmesi durumunda ise söz konusu anlaşmaya bireysel
muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.07.2010 tarih ve 5638 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ve 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 16.09.2010 tarih ve 2010-1-206/MM-10-264.HU sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 20.09.2010 tarih ve REK.0.05.00.00-130/372 sayılı 30
Başkanlık önergesi ile 10-60 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- POAŞ ile bildirime konu bayi arasındaki dikey anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinde düzenlenen istisna hükmünden yararlanamayacağı,
- Bildirim konusu anlaşmaya bireysel muafiyet tanınamayacağı,
- Anlaşmanın 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup
muafiyetinden yararlanma imkânının bulunduğu
görüşü ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Bildirimin Konusu 40
Söz konusu başvuruda, POAŞ ile Sarıgazi Akaryakıt arasındaki dikey anlaşmanın,
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen istisna hükmü çerçevesinde grup
muafiyetinden yararlandığının tespit edilmesi, bu talebin reddedilmesi durumunda ise
söz konusu anlaşmaya bireysel muafiyet tanınması talep edilmektedir.
10-60/1263-475
2
H.2. Taraflar
2000 yılında özelleştirilen POAŞ, EPDK’dan alınan 6.4.2005 tarihli Dağıtıcı Lisansı ile
benzin, motorin, gazyağı, fuel oil, kalorifer yakıtı, biodizel, jet yakıtı ürünleri, madeni
yağlar ve 11.5.2006 tarihli LPG Dağıtıcı Lisansı ile LPG dağıtıcısı olarak faaliyetlerini
sürdürmektedir. Hisselerinin %52,73’ü Doğan Şirketler Grubu’na, %34’ü OMV 50
Aktiengesellschaft (OMV)’a ait olup geriye kalan %13,27’si halka açık bir anonim şirket
olan POAŞ, hali hazırda Doğan Grubu ve OMV ortak kontrolünde bir ortak girişim
niteliğindedir.
EPDK tarafından hazırlanan 2008 yılı Petrol Piyasası Raporu’nun ilgili bölümüne göre,
POAŞ’ın akaryakıt dağıtım pazarındaki payının %30,4 düzeyinde olup şirkete ait Petrol
Ofisi ve Erk markaları altında faaliyet gösteren toplam istasyonlu bayi sayısı 3040’tır.
Bildirim formları ve eklerinde yer alan bilgilere göre, anlaşmanın diğer tarafını ise
Sarıgazi Akaryakıt oluşturmaktadır.
H.3. İlgili Pazar
Taraflar arasındaki “Bayilik Sözleşmesi”nin kapsamı göz önüne alındığında, bildirime 60
konu işlem çerçevesinde ilgili ürün pazarı, “oto lpg dışında kalan otomotiv yakıtları” “oto-
LPG” ve “madeni yağ” pazarları olarak belirlenmiştir.
Diğer taraftan, gerek beyaz akaryakıt ürünleri, gerekse oto-LPG ve madeni yağ dağıtım
faaliyetlerinin yurt çapında gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler bakımından rekabet
şartlarının farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi
pazar, “Türkiye” olarak kabul edilmiştir.
H.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.4.1. Bildirim Kapsamındaki Anlaşmaların Konusu ve Niteliği
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 2. maddesinde üretim
ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs 70
arasında belirli mal veya hizmetin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan
anlaşmalar dikey anlaşma olarak tanımlanmaktadır.
Rekabet Kurulunun akaryakıt sektöründe uygulanan dikey anlaşmalara ilişkin olarak
almış olduğu geçmiş ve yakın tarihli çok sayıda kararlar ve Kuruma yapılan başvurular
çerçevesinde, akaryakıt sektöründe dikey anlaşmaların çeşitli şekillerde kuruldukları
görülmektedir. Bunlardan en yaygın olarak görülen anlaşma türünde, akaryakıt
istasyonu ya da istasyon inşasına elverişli arsa/arazi maliki bayi adayı ile dağıtıcı
arasında bayilik ilişkisinin kurulmasına esas teşkil eden bir protokol yapılmakta, söz
konusu protokolde yüklenilen taahhüde istinaden, malik tarafından dağıtıcı lehine ilgili
taşınmaz üzerinde uzun süreli kira ya da intifa hakkı tanınmasını müteakiben taraflar 80
arasında ayrıca bayilik sözleşmesi yapılmaktadır.
Bir başka anlaşma türünde de bayilik faaliyeti yürütmek isteyen ancak akaryakıt
istasyonu sahibi olmayan kişiler, malik ile anlaşarak taşınmaz üzerinde kira hakkı elde
etmekte, söz konusu kira hakkına istinaden herhangi bir dağıtıcı ile bayilik ilişkisi
kurulmaktadır. Bu süreçte, dağıtıcı ile prensipte anlaşılmasının ardından; dağıtıcı, bayi
adayı ve malik arasında üçlü bir protokol yapılmakta; söz konusu protokol gereğince
malik tarafından ilgili taşınmaz üzerinde dağıtıcı lehine intifa hakkı tanınmakta;
nihayetinde dağıtıcı ile taşınmaz üzerinde kira hakkını elinde bulunduran bayi arasında
da bayilik sözleşmesi imzalanmaktadır.
Yine sektörde yaygın olarak görülen bir başka anlaşma türünde ise daha önce dağıtıcı 90
lehine ilgili taşınmaz üzerinde kira ya da intifa hakkı tanıyan malik ile dağıtıcı arasında
bayilik sözleşmesi yapılmakta ve istasyon bir müddet malik tarafından bayi sıfatıyla
işletilmektedir. Daha sonra malik ile dağıtıcı arasındaki sözleşme herhangi bir sebeple
10-60/1263-475
3
sona erdiğinde, malik tarafından bulunan ve dağıtıcı tarafından onaylanan üçüncü bir
kişi bayilik faaliyetini devralmakta ya da işletme hakkı doğrudan dağıtıcı tarafından
üçüncü bir kişiye kullandırılmaktadır.
Kuşkusuz sektörde yukarıda sayılanlar dışında da çeşitli şekillerde kurulan ve
sürdürülen dikey ilişkiler bulunmakla birlikte bildirime konu anlaşma, sayılanlardan
üçüncü duruma uyar nitelikte anlaşmalardır. Bildirim konusu anlaşmaya ilişkin özet
bilgiye aşağıda yer verilmektedir: 100
- İnönü Mahallesi Eski Ankara Asfaltı No:47 Sancaktepe İstanbul adresindeki akaryakıt
istasyonunun üzerinde bulunduğu arazinin maliki olan Eksan Endüstri ve İnş. Malz.
Çelik Metal San. Tic. A.Ş. (Eksan) tarafından 31.11.1999 tarihinde POAŞ lehine
yaklaşık 17 yıl süreli intifa hakkı tanınmıştır.
- Söz konusu istasyonu 19.03.2003 tarihinde POAŞ ile imzaladığı bayilik sözleşmesi
çerçevesinde ilk defa işleten Gazi Petrol Akaryakıt Ür. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin (Gazi
Petrol) ortakları ile arazinin maliki olan Eksan’ın ortağı arasında 01.01.1998 tarihinde,
bir başka ifadeyle POAŞ’a intifa hakkı tanınmasından ve Gazi Petrol’e bayilik hakkı
tanıyan sözleşmeden önce kira ilişkisi kurulmuştur.
- Gazi Petrol’den sonra ise istasyon Dopet Doğan Petrol ürünleri Paz. Gıda Tur. İşl. ve 110
Tic. Ltd. Şti. (Dopet) tarafından işletilmiştir.
- Ardından anılan istasyon, Dopet ile bir bağlantısı olmayan Sarıgazi Akaryakıt ve POAŞ
arasında 04.01.2010 tarihinde imzalanan bayilik sözleşmesi çerçevesinde işletilmeye
devam etmiştir.
Söz konusu bayilik (işletme) sözleşmesinin “Satışlar” başlıklı 4. maddesinde ise bayinin
faaliyetleri üzerine 2002/2 sayılı Tebliğ anlamında rekabet yasağı getirildiği
görülmektedir. Bu açıdan bildirim formu ekinde sunulan akaryakıt bayilik sözleşmeleri ve
intifa hakkı kurulmasına ilişkin resmi senetler, bayi üzerine rekabet yasağı getiren dikey
anlaşmalar niteliğinde olup 2002/2 sayılı Tebliğ’de yer alan düzenlemelere tabidir.
H.4.2. Bildirime Konu Dikey Anlaşmaların 2002/2 sayılı Tebliğ Bakımından 120
Değerlendirilmesi
2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü, “alıcının anlaşma
konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın
almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her türlü
yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. Tebliğ’in 5(a) maddesinde ise Tebliğ ile tanınan
muafiyetin anlaşmalarda alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet
etmeme yükümlülüğüne uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır.
Bunun yanında Tebliğ’in aynı maddesinde, anlaşmalardaki rekabet etmememe
yükümlülüklerine veya bu yükümlülüğün anlaşmanın asli bir parçası olduğu hallerde
anlaşmanın tamamına yönelik olarak getirilen beş yıllık grup muafiyeti sınırına ilişkin 130
olarak bir istisnai durum düzenlenmiştir. Söz konusu hüküm, “Alıcının anlaşmaya dayalı
faaliyetlerini sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti arazi ile birlikte veya alıcı ile
bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı çerçevesinde sağlayıcıya
ait ise yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden
elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir tesiste sürdürecekse,
alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü, söz konusu tesisin alıcı tarafından
kullanıldığı süreye bağlanabilir; şu kadar ki, rekabet etmeme yükümlülüğü, bu sürenin
beş yılı aşan kısmı bakımından, sadece alıcının söz konusu tesiste yürüteceği faaliyetini
kapsar.” şeklindedir.
Buna göre istisna hükmü, ancak iki koşuldan birinin gerçekleşmiş olması halinde 140
sağlanmış kabul edilecektir:
10-60/1263-475
4
- Alıcının (bayi) anlaşmaya dayalı faaliyetini sürdürdüğü tesisin mülkiyeti ya arazi ile
birlikte veya alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı
çerçevesinde sağlayıcıya (dağıtım firması) ait olmalı,
- Ya da alıcı bu faaliyetini, sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden
elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir tesiste sürdürmelidir.
Anılan istisna hükmünün nasıl anlaşılması ve uygulanması gerektiği Dikey Anlaşmalara
İlişkin Kılavuz’un 39. paragrafında özellikle açıklanmış ve şu ifadelere yer verilmiştir;
“Tebliğ’in 5 inci maddesi ile getirilen bu istisna, “öncelikle ve özellikle” ilişkinin
başlangıcından itibaren üçüncü şahıslardan ayni ya da şahsi haklar kapsamında 150
taşınmazın kullanma ve/veya yararlanma hakkının alınması ve bunu müteakiben tesisin
bizzat sağlayıcı tarafından işletilmesi ya da kullanma/yararlanma hakkı veren ile hiçbir
bağlantısı olmayan şahıslarla bayilik ilişkisinin kurulması ile sınırlıdır. Muafiyet
kapsamındaki beş yıllık süre dolmadan; faaliyetlerin sona erdirilmesi, devralma vb.
yollarla dikey anlaşmanın taraflarında değişiklik ortaya çıkması halinde muafiyetten
yararlanılabilecek sürenin uzaması söz konusu değildir.”
Bu çerçevede Tebliğ’in 5(a) maddesinde yer alan istisna hükmü esas itibarıyla istasyon
sahibinin dağıtıcıya en baştan itibaren yalnızca kira veya intifa hakkı tanıdığı ve fakat
taraflar arasında herhangi bir bayilik ilişkisinin bulunmadığı durumları düzenlemektedir.
Başka bir deyişle alıcının satışlarını, sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü 160
kişilerden elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan yerde
gerçekleştiriyor olması koşulu ilişkinin başlangıcından itibaren sağlanmalıdır.
Ayrıca bir anlaşmanın istisna kapsamında değerlendirilebilmesi için dağıtım şirketinin
(sağlayıcı) ilgili akaryakıt istasyonuna ilişkin ayni veya şahsi hakkını doğrudan malikten
alması ve daha sonra bu istasyonu başka bir şahsa işlettirmesi şartı aranmaktadır. Bu
bakımdan bayinin, sağlayıcıdan önce ilgili istasyon üzerinde ayni veya şahsi bir hakka
sahip olması halinde, daha sonra sağlayıcıya ayni veya şahsi hakkı veren üçüncü bir
kişi ile (malik) bağlantılı olduğu kabul edilmekte ve bu tür sözleşmeler istisna
kapsamında değerlendirilmemektedir.
Somut olaya dönülecek olursa; anılan istasyona ilişkin olarak bir önceki bölümde 170
özetlenen dikey ilişkide, istasyonu ilk defa işleten Gazi Petrol’ün ortakları ile arazinin
maliki olan Eksan’ın ortağı arasında 01.01.1998 tarihinde, bir başka ifadeyle POAŞ’a
intifa hakkı tanınmasından ve Gazi Petrol’e bayilik hakkı tanıyan sözleşmeden önce kira
ilişkisinin kurulduğu anlaşılmaktadır. Bu anlaşma, taraflar arasında hukuki bir bağlantı
oluşturduğundan, Gazi Petrol ile Eksan arasında herhangi bir bağlantı bulunmadığının
yahut arazinin maliki Eksan’ın (bayi Gazi Petrol ile) “bağlantısız üçüncü kişi”
sayılmasının kabulü mümkün görünmemektedir. Bu çerçevede değerlendirildiğinde,
bahse konu dikey ilişkinin Tebliğ’de belirlenen istisna kapsamında olmadığı
anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, gerek yargı kararları gerekse Rekabet Kurulunun konuya
ilişkin geçmiş tarihli kararları ışığında, bildirime konu dikey anlaşmanın 18.09.2010 180
tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyeti kapsamında yer aldığı
kanaatine varılmıştır.
H.4.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Bildirim konusu dosya kapsamındaki bireysel muafiyet incelemesinde, Rekabet
Kurulunun daha önce almış olduğu benzer konulu anlaşmalara ilişkin Kararlarında1
yapmış olduğu ayrıntılı değerlendirmelerden yararlanılmıştır. Söz konusu kararlarda
özetle, dağıtıcıların bayileri ile aralarındaki dikey anlaşmalara 5 yılın üzerinde bireysel
muafiyet tanınabilmesi için;
1 Rekabet Kurulunun 25.02.2010 tarihli ve 10-19/229-87 ile 10-19/ 228-86 sayılı ve 18.03.2010 tarih ve 10-24/338-
122 sayılı Kararları.
10-60/1263-475
5
- Daha önce üzerinde hiçbir gerçek ve/veya tüzel kişi tarafından akaryakıt bayilik
faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler üzerinde kurulacak yeni akaryakıt istasyonlarına 190
ilişkin olması,
- Akaryakıt istasyonlarına özgü yatırımların dağıtıcı tarafından üstleniliyor olması,
- Bayilerin 5. yılın sonunda, dağıtım şirketi tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın
varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona erdirebilmeleri
konusunda tarafların anlaşmaları
şartlarının karşılanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda, anılan kararlar
sonrasında benzer nitelikteki bireysel muafiyet başvurularının değerlendirilmesinde bu
kriterlerin birlikte göz önünde bulundurulması gerekmektedir.
Bildirim formunda bu konuyla ilgili olarak; Rekabet Kurulunun bireysel muafiyet
taleplerine ilişkin olarak almış olduğu ve yukarıda özetlenen kararlarına ve bu kararlarda 200
belirlenmiş olan koşullara değinilmemektedir. Ancak bildirim formu incelendiğinde, söz
konusu istasyon üzerinde 1999 yılında POAŞ lehine intifa hakkı tesis edildiği ve muhtelif
bayilerin anılan istasyonu işlettiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bildirim kapsamındaki
istasyonun, daha önce üzerinde akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmayan arsalar/araziler
üzerinde kurulmuş olup da yatırım maliyeti dağıtım şirketi tarafından karşılanan [yeni]
istasyon olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığı anlaşılmaktadır. Bu çerçevede,
başvuru kapsamında yer alan istasyonda daha önce akaryakıt bayilik faaliyeti
gerçekleştiriliyor olması nedeniyle, Rekabet Kurulunun yukarıda yer verilen kararları
çerçevesinde söz konusu dikey anlaşmalara bireysel muafiyet tanınamayacağı
değerlendirilmektedir. 210
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Petrol Ofisi A.Ş. ile bildirime konu bayi arasındaki dikey anlaşmanın 2002/2 sayılı
Tebliğ'in 5. maddesinde düzenlenen istisna hükmünden yararlanamayacağına,
2- Bildirim konusu anlaşmaya bireysel muafiyet tanınamayacağına,
3- Bahse konu dikey anlaşmanın 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile
tanınan grup muafiyetinden yararlandığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy