Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-211 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 10-60/1265-477
Karar Tarihi : 23.09.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER: Harun ULU, Harun GÜNDÜZ, Burak SAĞLAM
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Petrol Ofisi A.Ş.
Temsilcisi: Dr. Aydın ÖZTUNALI
Turan Güneş Bulvarı 63/1 Yıldız/Ankara
D. TARAFLAR : - Petrol Ofisi A.Ş.
Eski Büyükdere Cad. No:37 34398 Maslak-Şişli/İstanbul
- Ürkmez Petrol Tarım Ürün. Nak. Tur.San. Tic. Ltd. Şti.
Banarlı Kasabası Tekirdağ
E. DOSYA KONUSU: Petrol Ofisi A.Ş. (POAŞ) ile Ürkmez Petrol Tarım Ürün. Nak. 20
Tur. San. Tic. Ltd. Şti. (Ürkmez Petrol) arasındaki dikey ilişkiye, ilgili
sözleşmelerin yenilenme tarihinden itibaren 5 yıl süre ile bireysel muafiyet
verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 01.03.2010 tarih ve 1838 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ve 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 16.09.2010 tarih ve 2010-1-211/MM-10-264.HU
sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 20.09.2010 tarih ve REK.0.05.00.00-130/377
sayılı Başkanlık önergesi ile 10-60 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır. 30
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; POAŞ ile ilgili bayi arasında imzalanan
akaryakıt bayilik sözleşmesi, protokol ve intifa hakkına ilişkin resmi senetten oluşan
dikey anlaşmada, 20.05.2009 tarihli bayilik sözleşmesi, 06.08.2009 tarihli protokol ve
10.09.2009 tarihli intifa hakkı tesisi ile tarafların iradelerinin yenilendiği ve dikey ilişkinin
20.05.2009 tarihli intifa tesisinden itibaren 5 yıl süreyle grup muafiyeti kapsamında
olduğu görüşü ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Bildirimin Konusu
Söz konusu başvuruda, POAŞ ile Ürkmez Petrol arasındaki dikey ilişkiye, taraflar
arasındaki sözleşmelerin yenilenme tarihinden itibaren 5 yıl süre ile bireysel muafiyet 40
verilmesi talep edilmektedir. Ayrıca bildirim formunda, POAŞ’ın bildirilen anlaşmaya
benzer konumunda olan 70 dikey anlaşması daha bulunduğu ifade edilmektedir.
H.2. İlgili Pazar
Taraflar arasındaki “Bayilik Sözleşmesi”nin kapsamı göz önüne alındığında, bildirime
konu işlem çerçevesinde ilgili ürün pazarı, “oto lpg dışında kalan otomotiv yakıtları”
“oto-LPG” ve “madeni yağ” pazarları olarak belirlenmiştir.
10-60/1265-477
2
Diğer taraftan, gerek beyaz akaryakıt ürünleri, gerekse oto-LPG ve madeni yağ
dağıtım faaliyetlerinin yurt çapında gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler bakımından
rekabet şartlarının farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle ilgili
coğrafi pazar, “Türkiye” olarak kabul edilmiştir. 50
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Bildirim Kapsamındaki Anlaşmaların Konusu ve Niteliği
Bildirime konu olan taşınmaz Tekirdağ İli Merkez İlçesinde olup, mülkiyeti Ürkmez
Petrol’a aittir. POAŞ ve Ürkmez Petrol arasındaki bayilik ilişkisi uzun yıllara
dayanmakta olup taraflar arasında 20.05.2009 tarihinde istasyonlu bayilik anlaşması
imzalanmıştır. Öte yandan, ilgili istasyonun bulunduğu taşınmazda POAŞ lehine 5 yıl
süreli intifa hakkı tesis edilmesi ve bayilik hakkı tanınması 06.08.2009 tarihinde taraflar
arasında yapılan bir Protokol ile kararlaştırılmıştır. Söz konusu protokol kapsamında
Ürkmez Petrol tarafından ilgili taşınmazda POAŞ lehine 10.09.2009 tarihinde 5 yıllık
intifa hakkı tescil edilmiştir. 60
H.3.2. Bildirime Konu Dikey Anlaşmaların 2002/2 sayılı Tebliğ Bakımından
Değerlendirilmesi
2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden yararlanabilmek için öncelikle
sağlayıcının veya tek alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren anlaşmalarda alıcının pazar
payının %40 eşiğini aşmaması gerekmektedir. Rekabet Kurulu’nun ilgili ürün pazarında
aldığı benzer kararlarda ve EPDK tarafından yayınlanan 2009 yılı Petrol Piyasası
Sektör Raporu’nda da sabit olduğu üzere, oto-LPG dışında kalan otomotiv yakıtları
pazarında tek başına %40 pazar payı eşiğini aşan herhangi bir teşebbüs
bulunmamaktadır. Ancak ilgili sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde yer
alan ve “Anlaşmaları Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına Çıkaran Sınırlamalar” ve 5. 70
madde ile getirilen “Rekabet Etmeme Yükümlülüğü” açısından değerlendirilmesi
gerekmektedir. Bu çerçevede bildirim konusu sözleşmeler Tebliğ’in 4. maddesinde yer
alan sınırlamalara aykırılık teşkil etmemekle birlikte, yukarıda da belirtildiği üzere, bu
sözleşmelerin 5. maddede yer alan “rekabet etmeme yükümlülüğünün” süresi
bakımından ayrıca incelenmesi gerekmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü, “alıcının anlaşma
konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın
almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her
türlü yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 8.
maddesi uyarınca akaryakıt bayilerinin kendi dağıtım şirketleri dışındaki dağıtım 80
şirketlerinden ürün tedariki yasaklanmış olduğundan, akaryakıt bayilik sözleşmeleri,
özünde, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesi çerçevesinde rekabet etmeme yükümlülüğü
içeren, diğer bir deyişle münhasır nitelikte sözleşmelerdir.
5015 sayılı Kanun’un 8. maddesinde bayilik sözleşmelerinin süresine ilişkin bir kayıt
bulunmamakta olup, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5(a) maddesinde yer alan, “alıcıya getirilen
belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey
anlaşmaların Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanamayacağı” hükmü, Yargı ve Kurul
kararları gereğince akaryakıt sektörü bakımından da uygulanmaktadır.
Bildirim konusu bayilik sözleşmesi 20.05.2009 tarihinde 5 yıl süre ile geçerli olmak ve
bu sürenin sonunda taraflar arasında mutakabat sağlanırsa 5 yıl daha uzatılabilecek 90
şekilde düzenlenmiştir. Bildirim konusu dikey ilişki 18.09.2005 tarihinden önceye
dayanmakta olup, intifa hakkı ve bayilik sözleşmesi 18.09.2005 tarihinden sonra tesis
edilmiştir. Bu çerçevede, dikey ilişkinin 18.09.2005 tarihinden önce başladığı ve fakat
intifa hakkının ve bayilik sözleşmesinin bu tarihten sonra yenilendiği durumlarda, dikey
10-60/1265-477
3
ilişkinin 18.09.2010 tarihine kadar mı geçerli olacağı, yoksa intifa hakkının tesisinden
itibaren 5 yıl süre ile mi geçerli olacağı konusu önem kazanmaktadır.
Kurul içtihatlarına göre, 18.09.2005 yılından önce yapılan ve kesintiye uğramaksızın
süre gelen dikey ilişkiler kural olarak 18.9.2010 tarihine kadar geçerlidir. Bununla
birlikte, kesintiye uğramaksızın uzun süreden beri devam eden ilişkilerde tarafların,
özellikle bayinin özgür karar almasının kısıtlanmadığı durumlarda, imzalanan yeni 100
sözleşmelerle dikey ilişkinin de yenilenmesi yeni bir irade beyanı olarak kabul
edilebilmeli ve bu şekilde duruma göre taraflar arasında yeni bir dikey anlaşmanın
yapıldığından bahisle bu durum, grup muafiyeti kapsamındaki sürelerin
hesaplanmasında göz önüne alınabilmelidir. Bayinin iradesinin kısıtlanıp kısıtlanmadığı
konusundaki değerlendirmelerde ise bayilik sözleşmesi, intifa hakkı ve diğer bağlayıcı
işlemlerin yapılış tarihlerinin dikkate alınması gerekmektedir.
Dosyadaki bilgilere göre, POAŞ ve Ürkmez Petrol arasındaki bayilik ilişkisi uzun yıllara
dayanmakta olup taraflar arasında 20.05.2009 tarihinde yeni bir istasyonlu bayilik
anlaşması imzalanmıştır. Öte yandan, ilgili istasyonun bulunduğu taşınmazda POAŞ
lehine 5 yıl süreli intifa hakkı tesis edilmesi ve bayilik hakkı tanınması 06.08.2009 110
tarihinde taraflar arasında yapılan bir Protokol ile kararlaştırılmıştır. Söz konusu
protokol kapsamında Ürkmez Petrol tarafından ilgili taşınmazda POAŞ lehine
10.09.2009 tarihinde 5 yıllık intifa hakkı tescil edilmiştir. Bu çerçevede, intifa hakkı,
protokol ve bayilik sözleşmeleri ile bunlar arasındaki sürelerin; tarafların, dikey ilişkinin
devamı konusundaki niyetlerini ortaya koyduğu ve bildirim konusu dikey ilişkinin
20.05.2009 tarihli bayilik sözleşmesinden itibaren 5 yıl süreyle grup muafiyeti
kapsamında olduğu kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Petrol Ofisi A.Ş. ile Ürkmez
Petrol Tarım Ürün. Nak. Tur. San. Tic. Ltd. Şti. arasında imzalanan akaryakıt bayilik 120
sözleşmesi, protokol ve intifa hakkına ilişkin resmi senetten oluşan dikey anlaşmada,
20.05.2009 tarihli bayilik sözleşmesi, 06.08.2009 tarihli protokol ve 10.09.2009 tarihli
intifa hakkı tesisi ile tarafların iradelerinin yenilendiğine ve dikey ilişkinin 20.05.2009
tarihli intifa hakkı tesisinden itibaren 5 yıl süreyle grup muafiyeti kapsamında olduğuna
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy