Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-2-131 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-62/1286-487
Karar Tarihi : 30.09.2010
A.TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Ayşe Özlem UZUN, Esma GÜNDOĞDU
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : -Kartal Bilgisayar Kırtasiye Sarf Malzemeleri ve Teknik Servisi
yetkilisi Abdullah KARTAL
850 Sokak No:28/Z-7 Nafiz Tınaz Geçidi Kemeraltı, Konak-İzmir
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
- Egetek Büro Otomasyon Teks. ve Med. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Cumhuriyet Bulvarı No:280/A Kordon Alsancak - İzmir 20
- Elektromak Büro Makineleri San. ve Tic. A.Ş.
Büyükdere Cad. Altınova Apt. No:54/8 Şişli-İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Toshiba İzmir yetkili bayisi Egetek Büro Otomasyon Teks.
ve Med. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Egetek) Toshiba marka ithalat ve satış yetkisi
bulunan başka bir firma tarafından yapılan paralel ticareti engellemek ve hâkim
durumunu kötüye kullanmak suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’u ihlal ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
Sahibi olduğu ve İzmir’de faaliyet gösteren Kartal Bilgisayar adlı teşebbüsün
Türkiye genelindeki ihale ve doğrudan temin usulleri ile satın alma 30
gerçekleştiren birçok resmi kurumla çalışmakta olduğu,
Bu bağlamda İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin yaptığı ihalede
5 adet Toshiba marka tonerin teşebbüsleri uhdesinde kaldığı,
Söz konusu ürünleri İstanbul’daki Toshiba marka ürünü Türkiye’ye getirme ve
satış yapabilme yetkisine ilişkin belgesi ile ithalat ve ihracat yetkisi bulunan
Aksa Büro Fotokopi ve Bilgisayar Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti. (Aksa) adlı
şirketten satın aldığı,
40
Ürünleri ihaleyi yapan kuruma teslimata götürdüğünde İzmir’de Toshiba’nın
yetkili bayisi olan Egetek’ten gelen teknik personel tarafından ürünlere kendi
etiketleri bulunmadığı gerekçesi ile yan sanayi damgası vurulduğu ve bu
şekilde ticari itibarının zedelendiği,
10-62/1286-487
2
Bunun dışında Egetek tarafından adı geçen kuruma, “Bize gelsinler,
malzemeyi biz verelim.” şeklinde açıklamalarda bulunulmuş olduğu,
Çalıştıkları kurumu kaybetmemek adına ürünleri Egetek’ten tedarik etmeye
gittiklerinde ise Aksa firmasından 70 TL+KDV’ye aldıkları ürün için 125 50
TL+KDV fiyat verildiği ve Egetek tarafından aradaki farkın toner üzerindeki
kendi etiketlerinden kaynaklandığının ve sadece kendi etiketlerinin bulunduğu
ürünlerin orijinal ürünler olduğunun belirtildiği,
Söz konusu etiketin Egetek’in kendisi tarafından yapıldığını öğrendiklerini
Egetek’e ilettiklerinde ise firmanın müdürü tarafından onlara ürün tedarik
edilmeyeceğinin ve ürünlerin kuruma bizzat Egetek’in kendisi tarafından
sağlanacağının ifade edildiği,
Söz konusu olaylar sonucunda teşebbüsünün ticari itibarının zedelendiği ve 60
maddi, manevi zarara uğradığı iddia edilmiş ve Egetek firması hakkında
gereğinin yapılması talep edilmiştir.
Raportörler tarafından 24.8.2010’da başvuru sahibi Kartal Bilgisayar’da teşebbüs
yetkilileri ile yapılan görüşmelerde ise,
Egetek’in kendilerinin ürün sattığı hastanelere şifahen ürünlerin orijinal
olmadığı yönünde birtakım beyanlarda bulunmakta olduğu, Egetek’in
kendisinin isminin yer aldığı etiketleri kendi distribütörünün ithal ettiği ürünlere
yapıştırdığı ve bu etiketi taşımayan ürünlerin orijinal olmadığını iddia ettiği,
70
İddialarını kanıtlamaları için Egetek’ten kendilerinin sattığı ürünlerin orijinal
olmadığına, yan sanayi damgası olduğuna ve Egetek’in vereceği garantinin
kapsamı dışında tutulacağına ilişkin yazılı bir açıklamada bulunmasını ve buna
ilişkin bir belgenin kendilerine verilmesini istediklerinde Egetek’in bu tür bir
belge sunmadığı,
Aynı şekilde İzmir Tepecik Hastanesi’nden de ürünlerinin reddedilmesinin
gerekçelerine ilişkin yazılı bir açıklama istediklerinde anılan hastanenin de
kendilerine yazılı açıklamada bulunmadığı,
Bunun dışında benzer bir sorunu İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma 80
Hastanesi’nde bu defa Saral Fotokopi Mak. Paz. Ltd. Şti. (Saral)’den aldıkları
ürünlerle ihaleye girdiklerinde yaşadıkları,
Gerek İzmir Tepecik Hastanesi’nde gerekse Atatürk Hastanesi’nde ürün alınan
toptancılar olan Aksa ve Saral’ın ithalat yetkisine ilişkin belgeleri ibraz ettikleri
halde yetkililerin ürünlerini geri çevirmeye devam ettikleri
iddia edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ:
Kurum kayıtlarına 6.5.2010 tarih ve 3652 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan
1.6.2010 tarih ve 2010-2-131/İİ-10-403.EG sayılı İlk İnceleme Raporu 3.6.2010 tarih 90
ve REK.0.06.00.00-110/274 sayılı Başkanlık Önergesi ile 30.9.2010 tarih ve 10-62
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek, şikâyet konusu iddia ile ilgili olarak
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
10-62/1286-487
3
Yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 18.9.2010 tarih ve 2010-2-131/ÖA-10-
345.AÖU sayılı Önaraştırma Raporu 23.09.2010 tarih, REK.0.06.00.00-110/454
sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-62 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Egetek Büro Otomasyon Teks. Med.
ve San. ve Tic. Ltd. Şti. ve bağlı bulunduğu distribütör Elektromak Büro Makineleri
Sanayi ve Ticaret A.Ş. hakkında, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında 100
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı, bununla
birlikte Egetek Büro Otomasyon Teks. Med. ve San. ve Tic. Ltd. Şti. ve bağlı
bulunduğu distribütör Elektromak Büro Makineleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. arasında
imzalanan Yetkili Bayi Sözleşmesi’ndeki ilgili hükümlerin 4054 sayılı Kanun ve buna
bağlı olarak çıkartılan 2002/2 sayılı sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği hükümleri doğrultusunda yeniden düzenlenmesi için Elektromak Büro
Makineleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye bildirimde bulunulması gerektiği ifade
edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar 110
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikayete konu olan ürünler, Toshiba marka faks ve fotokopi cihazlarına ilişkin
Toshiba marka toner ve kartuşlardır.
Bahsi geçen faks ve fotokopi cihazları kullanımları esnasında çeşitli sarf malzemeleri,
yedek parça ve bakım-onarım hizmetlerine ihtiyaç duyan dayanıklı mallardır. Söz
konusu malların içerisinde yer aldığı pazarlar, zamanla tamamlayıcı ürün ve
hizmetlere ihtiyaç duymaları sebebiyle, “birincil” veya “öncül” pazarlar olarak; yedek
parça, sarf malzemesi, tamir, bakım-onarım hizmetleri gibi birincil ürünle birlikte
kullanılan ve birincil ürünün satın alınmasından belli bir süre sonra ihtiyaç duyulan
ürün ve hizmetlerin bulunduğu pazarlar ise “ikincil” veya “ardıl” pazarlar olarak 120
tanımlanmaktadır.
Şikayet konusu olayda Toshiba marka ithalat ve satış yetkisi bulunan başka bir firma
tarafından yapılan paralel ticaretin engellendiği ve hâkim durumun kötüye kullanıldığı
iddia edilen ürünler Toshiba marka toner ve kartuşlar olup, fotokopi ve faks
cihazlarının sarf malzemesi olarak ardıl pazar niteliği taşımaktadır. Genel olarak
rekabet hukuku kapsamında ardıl pazarlar söz konusu olduğunda, ilgili ürün pazarı
tanımlanırken i) birincil ve ikincil ürünlerin aynı pazara dahil edilip edilemeyeceği, ii)
edilmezse ikincil ürün ve hizmetlerin yer aldığı pazarların marka-spesifik tanımlanıp
tanımlanamayacağı hususlarının göz önüne alınması gerekmektedir. Sonuç olarak,
ardıl pazarların varlığı durumunda rekabet hukuku kapsamında yapılacak bir 130
değerlendirmede ortaya çıkabilecek sonuçlar şu şekilde sıralanabilir:
i) Birincil ürün ve ikincil ürünlerin yer aldığı sistem pazarı,
ii) Birincil pazarda yer alan tüm markalara ait yedek parça veya servisin yer aldığı
bütüncül ardıl pazar,
iii) Herhangi bir markaya ait yedek parça veya teknik servis, bakım-onarımın yer
aldığı marka-spesifik ardıl pazar.
10-62/1286-487
4
Ardıl pazarlara ilişkin tanımlar göz önüne alındığında, işbu dosya kapsamında
tanımlanabilecek en dar ilgili ürün pazarının “Toshiba marka fotokopi ve faks
cihazlarına ilişkin toner ve kartuş pazarı” olduğu anlaşılmaktadır.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar 140
Elektromak ile Egetek arasında yapılan Yetkili Bayi Sözleşmesi’nde Egetek’in
bölgesi, İzmir ve Manisa illeri ve bu illere bağlı yerleşim beldeleri olarak belirlenmiştir.
Dosya kapsamında incelenen Egetek’in iddia konusu uygulamaları, İzmir ilinde
faaliyet gösteren hastanelerin açmış oldukları ihalelerde gerçekleşmiştir. İddia
konusu uygulamaların sadece İzmir ilinde gerçekleşmesi sebebiyle ve yapılabilecek
en dar coğrafi pazar tanımı çerçevesinde dosya kapsamında ilgili coğrafi pazarın
“İzmir” olduğu varsayılarak değerlendirmeler yapılmıştır.
I.2. Yapılan Görüşme ve Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Bilgiler
Raportörler tarafından 24.8.2010 tarihinde Kartal Bilgisayar’da teşebbüs yetkilileri ile
yapılan görüşmelerde edinilen bilgilere göre, Elektromak’ın İzmir Bölgesi için tayin 150
ettiği yetkili bayi olan Egetek dışında, Aksa, Arena, Index, Saral ve Ekip Bilgisayar da
Toshiba marka kartuş ve tonerlerin toptancılığını yapmaktadır. Bu firmalardan
bazıları çok büyük distribütörler olup kartuş dışında yer alan birçok ürüne ilişkin
distribütörlük yetkileri de bulunmaktadır. Egetek firması, perakende pazarda da
faaliyet göstererek hastanelerin ihalelerine katılmaktadır. Teşebbüsün İzmir’de
Toshiba marka yazıcı ve faks cihazları kartuş ve tonerleri pazarındaki payının
tahminen %(…..) civarında olduğu yapılan görüşmede belirtilmiştir.
24.8.2010 tarihinde Saral’da teşebbüs yetkilisi Recep KARABULUT ile Raportörlerce
yapılan görüşmede; Toshiba marka kartuş ve toner ürünlerinin yetkili distribütörü
olmadıkları, ancak yurtdışından bu ürünleri ithalat etme yetkilerinin bulunduğu, bu 160
bağlamda kamu ihaleleri için veya diğer siparişler için müşterilerinin talebine göre
hem orijinal ürün hem de muadil ürün tedarik edebildikleri, İzmir Eğitim ve Araştırma
Hastanesi’nin açtığı ihalede Kartal Bilgisayar’a tedarik ettikleri ürünlerin orijinal
ürünler olduğu, yurtdışından söz konusu ürünleri aldıkları firma tarafından ürünlerin
orijinal olduğunu ve kendilerinin bunların satışını yapmaya yetkili olduklarını gösteren
konsolosluk onaylı belgeyi de adı geçen kuruma ibraz etmelerine rağmen adı geçen
kurumun Kartal Bilgisayar’ın sunduğu ürünleri tek yetkili distribütörden onaylı belge
sunulamaması nedeniyle belge eksikliğinden reddettiği, kendilerinin Elektromak veya
Egetek’in doğrudan rakibi olmadıkları, adı geçen teşebbüslerin kuruluş amaçlarının
farklı olduğu, Elektromak’ın Toshiba ile imzaladığı sözleşmeye göre yurtdışında 170
üretilen makine ve sarf malzemelerinin satışını ve teknik servisini yapmak ve
kanunen de cihazların yetkili bölge servislerini kurarak iki yıl garantisini üstlenmek
zorunda olduğu, ancak yedek parça ve malzeme konusunda üreticinin distribütörleri
ile herhangi bir kısıtlayıcı anlaşma yapamayacağı ve bu tür bir uygulama
getiremeyeceği, bunun dışında tek yetkili distribütörlerin de ve bu bağlamda Egetek
veya Elektromak’ın da ürünlere orijinal damgası vuramayacağı, mevzuata göre bu tür
bir yetkisinin bulunmadığı, ancak ürünleri kendisinin getirdiğine dair bir ibare
koyabileceği veya uyumlu yedek parçalar şunlardır diye belirtebileceği, “Bandrollü
ürün orijinaldir, bandrolsüz ürün orijinal değildir” diye bir ibareyi ise koyamayacağı,
bununla birlikte Egetek’in sözel olarak firmaları bandrolsüz ürün kullanırlarsa 180
ürünlerini garanti kapsamı dışına çıkarmakla tehdit ettiği, dört yıl öncesinde yetkili
distribütörlerin gümrükte Çin’den gelen ürünlerin etkisi nedeniyle orijinal olup
olmadığını denetleyebildikleri, bugün için ise böyle bir durumun söz konusu olmadığı,
diğer taraftan, kamu ihale mevzuatına göre muadil denilen, fason veya yan sanayi
10-62/1286-487
5
ürünlerin de ISO, CE belgesi gibi gerekli standartları sağlamak ve orijinal
ambalajında olmak kaydıyla ihalelere girebilmekte olduğu ve bu bağlamda ürünlerin
orijinal olmasına da gerek bulunmadığı, Toshiba kartuşu satan firma sayısının
İzmir’de oldukça fazla olduğu, dışarıdan ürün tedarik eden teşebbüsler söz konusu
olduğunda Saral olarak pazar paylarının Türkiye’de Toshiba toner ve kartuşunda
tahminen %(…..) civarında olduğu, ancak yetkili dağıtıcılar da hesaba katıldığında bu 190
rakamın düşeceği ifade edilmiştir.
24.8.2010 tarihinde Raportörlerce İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Başhekim Yardımcısı ile yapılan görüşmede ise, Kartal Bilgisayar tarafından ileri
sürülen doğrudan temin usulü ile yapılacak alımda henüz satın alma kararının
verilmediği, hatta bu ihalenin sonuçlanmayacağı ve ilgili cihazın kullanılmayacağı,
söz konusu satın alma işleminin teknik şartnamesindeki yetkili servisten belge
alınmasını gerektiren hükme Kartal Bilgisayar tarafından yapılan itirazın Kartal
Bilgisayar tarafından teklif verilmesinden sonra yapıldığının görüldüğü, ayrıca bu
ihalede kartuşlara ilişkin kalem olan beşinci kalemde Arma Teknik’in (…..) TL,
Çözümsan’ın (…..) TL, Kartal Bilgisayar’ın (…..) TL, Dinçay Kırtasiye’nin (…..) ve 200
Egetek’in de (…..) TL teklif verdiği, dolayısıyla bu alımda numune için Kartal
Bilgisayar’a talepte bulunmalarının söz konusu olamayacağı ifade edilmiştir.
25.8.2010 tarihinde Egetek’te yapılan yerinde inceleme görüşmelerinde ise Egetek
yetkilileri tarafından İzmir’de iştirak ettikleri ve aldıkları kartuş ve toner ihale sayısının
az olduğu, sadece 9 Eylül Rektörlük Hastanesi’nin ihalesini aldıkları, Atatürk Eğitim
ve Araştırma Hastanesi’nin ihalesini kendilerinin almadığını, esas itibarıyla hastane
ve genel olarak kurum ihalelerinin bazı sıkıntılarının olması nedeniyle bu tür ihalelere
girmeyi tercih etmedikleri, ihalelerde genelde fason ürünler ucuz olduğundan fiyatın
tonerde fason tonerler üzerinde kaldığı, işlerinin önemli kısmının teknik servis kısmı
olduğu, bu bağlamda yeri geldiğinde çok büyük miktarlarda ve hızla bitirilmesi 210
gereken fotokopi işi olan müşterilerinin kendilerinden işin başında bulunup anında
müdahale edecek eleman talep ettiği ve bu açıdan kendilerinin teknik servis
hizmetine öncelik verdikleri, müşterileri ile olan ilişkilerinde fason toner kullanımı söz
konusu olduğunda fotokopi makinelerini garanti kapsamı dışına çıkarmadıkları, ancak
fason üretilmiş tonerin ya da kaçak tonerin yarattığı zararın bedelinin müşteriye
ayrıca ödettirilmekte olduğu, zira kaçak tonerin fotokopi makinesinin birtakım
aksamına zarar verdiği, kendilerinin paralel ticaret yoluyla yurtdışından aynı ürünü
getiren firmalara karşı herhangi bir engellemede bulunmadıkları, bunun dışında
ihalelerde kendilerinden başka ihaleye giren bir firmanın elinde Toshiba marka toner
bulunmuyorsa Egetek olarak ihaleye girdikleri fiyattan bu firmaya ürün tedarikinde 220
bulunabildikleri ifade edilmiştir. Bu bilgiye paralel biçimde, görüşme esnasında şahit
olunan ve Egetek yetkilisi ile başka bir firma yetkilisi arasında geçen cep telefonu
görüşmesinde, ilgili firmanın bir ihale için Egetek’ten (…..) TL’ye aldığı kartuşu
ihalede (…..) TL fiyat vererek satmaya çalıştığı tespit edilmiştir. Egetek yetkilileri
tarafından aynı tonerin fason olarak (…..) TL’ye alınabileceği de ifade edilmiştir.
Bunun dışında Egetek yetkilileri tarafından rakip teşebbüslere de zaman zaman
kartuş ve toner sattıkları ifade edilmiş ve bu çerçevede Kurum’a Dinçay Kırtasiye,
Semak adlı teşebbüslere yapılan satışlara ait çeşitli fatura suretleri gönderilmiştir.
I.3.Değerlendirme
Kartal Bilgisayar’ın Kuruma yapmış olduğu şikâyet, Egetek firmasının Toshiba marka 230
ithalat ve satış yetkisi bulunan başka bir firma tarafından yapılan paralel ticareti
engellemek ve hâkim durumunu kötüye kullanmak suretiyle 4054 sayılı Rekabetin
10-62/1286-487
6
Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiği iddiası üzerinedir. Gerek Kartal Bilgisayar’ın
Kuruma göndermiş olduğu dilekçeden ve gerekse şirket yetkilileri ile gerçekleştirilen
görüşmelerden, Kartal Bilgisayar’ın Toshiba marka tonerleri, Türkiye’ye bu ürünleri
getirme, satış, ithalat ve ihracat yapabilme yetkisine sahip Aksa adlı şirketten satın
aldığı bilgisine ulaşılmaktadır. Bu bakımdan, iddia konusu uygulama aslen Toshiba
marka tonerlerin yurt dışından Egetek firması dışında bir firma tarafından ithal
edilmesine yine Egetek firması tarafından engel olunması, bir başka deyişle paralel
ithalatın engellenmesi değildir. Bilindiği gibi rekabet hukuku literatüründe paralel 240
ithalat, fikri ve sınai hak sahibi veya onun izni ile bir başkası tarafından bir ülkede
piyasaya sunulan bir malın aynısının üçüncü kişilerce bir başka kaynaktan
sağlanmak suretiyle yasal prosedürüne uygun olarak o ülkeye ithal edilmesi işlemi
olarak tanımlanmakta, paralel ithalatın engellenmesi de bu işleme engel olmaya
yönelik davranışlar olarak ifade edilmektedir. 4054 sayılı Kanun’da “paralel ithalat”
kavramı yer almasa da rakip teşebbüslerin piyasaya girişlerinin engellenmesi ve
faaliyetlerinin zorlaştırılması kapsamında 4(d) ve 6(a) maddeleri çerçevesinde ele
alınmaktadır. Egetek firmasının rakipleri ile paralel ithalatı engellediğine yönelik bir
şikâyet, iddia veya tespit söz konusu olmadığı için dosya kapsamında olası bir hâkim
durum halinde paralel ithalatın engellenip engellenmediği ortaya konulmaya 250
çalışılmıştır.
Bu noktada belirtilmesi gereken önemli bir husus, Egetek firmasının kendisinin
Toshiba marka ürünlerin doğrudan ithalatçısı olmayıp Toshiba’nın Türkiye
distribütörü olan Elektromak firmasının İzmir’deki yetkili bayisi olduğudur. Dolayısıyla
ilgili ürünlerin Türkiye’ye ithalatında yetki sahibi olan şirket Elektromak’tır. Kartal
Bilgisayar’da gerçekleştirilen görüşmelerde Elektromak’ın şikayet konusu
uygulamalara paralel olarak yapmış olduğu herhangi bir eylemin bulunmadığı beyan
edilmiştir. Bu bakımdan, Egetek firmasının kendisi dışındaki bir firmanın Türkiye’ye
kartuş ithal etmesini engelleyici bir davranışta bulunduğu tespitinde bulunmak
mümkün olmayacaktır. Zira şikâyete esas teşkil eden konu, İzmir’de yer alan bazı 260
hastanelerin açmış olduğu ihalelerde Kartal Bilgisayar’a ait tonerlerin orijinal ürün
olmadığı yönünde hastane yetkililerine beyanlarda bulunulmasıdır. Bu iddiaya yönelik
olarak herhangi bir yazılı belgenin bulunmadığı şikâyetçi tarafından da hastane
yetkilileri tarafından da ifade edilmiştir. Yeşilyurt Devlet Hastanesi yetkilileri ile
yapılan görüşmelerde Egetek’e yönelik bu iddiaların doğru olmadığı ve Egetek’e
bırakıldığı iddia edilen ihalenin iptal edildiği, ihalenin sonuçlanmayacağı,
sonuçlansaydı bile firmalar tarafından verilen teklifler bakımından Egetek’in (…..)
TL‘lik teklif ile (…..) sırada yer alması sebebiyle ihalenin bu firmaya kalamayacağı
bildirilmiştir. İhalede en düşük teklif veren firma (…..) TL ile Alma Teknik olmuştur.
Söz konusu teklifler arasında Kartal Bilgisayar (…..) TL ile (…..) sırada yer 270
almaktadır. Egetek’in ihaleye vermiş olduğu teklifin, şirket yetkilileri ile yapılan
görüşmede belirtilen fiyatla örtüştüğü tespit edilmiştir.
Öte yandan Kartal Bilgisayar yetkililerince Egetek’in pazar payının %(…..) olduğu
belirtilmiştir. Toner pazarının fason ve muadil ürün gibi çok çeşitli alternatiflere sahip
olması sebebiyle bu orandaki pazar payı ile Egetek’in hâkim durumda olduğunu
söylemek doğru olmayacaktır. Bilindiği gibi gerek AB ve gerekse Kurumumuzun
rekabet hukuku uygulamalarında da hakim durum tespiti için %(…..)’ın üzerindeki
pazar paylarına dikkat çekilmektedir.
Bu çerçevede, Egetek’in kendisinin bir ithalatçı olmaması ve Kartal Bilgisayar mal
aldığı firmanın ithalatını engellemeye yönelik herhangi bir davranışının söz konusu 280
olmaması, şikayete konu olan ihalenin iptal edilmiş olması, iddialara yönelik herhangi
10-62/1286-487
7
bir yazılı belgeye ulaşılamaması ve rekabet hukuku anlamında hakim durumda
olduğunu iddia etmenin doğru olmaması sebepleriyle paralel ithalatın engellendiğine
veya hakim durumun kötüye kullanıldığına yönelik herhangi bir tespitte
bulunmamaktadır.
Bununla birlikte Egetek’te yapılan yerinde incelemede elde edilen belgelerde
rastlanan ve iddia konusuyla ilgili olarak ifade edilmesinde fayda görülen bir husus da
Toshiba Singapore Ltd. tarafından Elektromak’ın Türkiye distribütörü olarak
atandığına ilişkin olarak Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile İstanbul Ticaret Odası’na
gönderilmiş olan atama mektuplarının İngilizce metninde “Elektromak dışındaki 290
teşebbüslerce ithal edilen ürün veya malzemelerin orijinal olmayabileceği ve bu
bağlamda bunların sorumluluğunu taşımayabilecekleri” şeklinde bir ifade kullanılmış
olmasına rağmen, Türkçe metinde “Elektromak dışındaki teşebbüslerce ithal edilen
ürün veya malzemelerin orijinal olmadığı” şeklinde kesin bir ifade kullanılmış
olmasıdır. Bu çerçevede şikâyete konu olan ürünlerin orijinalliğine ilişkin yapılan
beyanların Toshiba’nın dışında Elektromak ve bayilerinin uhdesinde olduğu ve
Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nı ilgilendirdiği kanaatine ulaşılmıştır.
Ancak Egetek ile Elekromak’ın Yetkili Bayi Sözleşmesi’nde rekabet hukuku açısından
değiştirilmesinde veya netleştirilmesinde fayda görülen birtakım hususlar tespit
edilmiştir. Bunlardan ilki, Egetek’e tanınan coğrafi bölgenin düzenlendiği 3. maddede 300
yer alan Egetek’in başka bayilere tanınan bölgelere yönelik olarak sözleşme konusu
ürünleri satamaması ve servis hizmeti verememesine ilişkin yükümlülüğün doğrudan
ve dolaylı her türlü faaliyeti kapsamasının hükme bağlanmasıdır. Bunun dışında
sözleşmenin 14. maddesi (c) bendinde de Egetek’in kendi yetki bölgesinin dışındaki
bölgelerde ürün teklif edemeyeceği, satamayacağı ve hizmet sunamayacağı
düzenlenmektedir. Bu çerçevede anılan sözleşme maddesinin aktif satış yasağının
yanısıra 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı
Tebliğ)’nin 4. maddesi uyarınca anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı dışına çıkaran
pasif satış yasağını da içerecek biçimde düzenlenip düzenlenmediğinin net bir
şekilde anlaşılmadığı görülmektedir. 310
İkinci olarak ise, söz konusu sözleşmenin 6. maddesinde Elektromak’ın Egetek’in
ürünlerinin fiyatlarını belirleme yetkisinin bulunduğu, her yıl yayımlayacağı fiyat
listelerini sirküle edeceği ve bunları değiştirme hakkına sahip olduğu ve son olarak
bayilerin bu fiyat listelerine uyma zorunluluğu bulunduğu hüküm altına alınmıştır.
Bununla birlikte sözleşmenin 14. maddesi (b) bendinde Egetek’in Elektromak’ın
uygun gördüğü fiyat listelerini uygulayacağı, Elektromak’ın fiyat listelerinden yüksek
fiyatlarla ve/veya şirketin uygun bulduğu indirim oranları dışında fiyatlarla ürün/hizmet
teklif edemeyeceği ve sunamayacağı hükme bağlanmıştır. Anılan hükümlerin 2002/2
sayılı Tebliğ’in 4. maddesi uyarınca anlaşmaları grup muafiyeti, kapsamı dışına
çıkaran hallerden alıcının kendi satış fiyatını belirleme serbestisinin engellenmesi 320
açısından değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda öncelikle Egetek’te yapılan
yerinde incelemede Elekromak tarafından yayımlanan fiyat listelerindeki fiyatlara
fiiliyatta Egetek tarafından riayet edilmediği gözlenmiştir. Bunun gibi taraflar arasında
yapılan Yetkili Servis Sözleşmesi’nin 27. maddesinde Egetek’in Elektromak
tarafından belirlenen liste fiyatlarının üzerinde bedellerle mal ve hizmet satamayacağı
belirtilerek aslen maksimum satış fiyatı tespit edilmiştir. Her iki sözleşme bir arada
değerlendirilerek ilgili hükümler arasında görülen ifade farklılığının, 2002/2 sayılı
Tebliğ’de izin verilen azami veya tavsiye satış fiyatının belirlenmesi hususundaki
hükümler doğrultusunda yeniden düzenlenmesi gerekmektedir.
10-62/1286-487
8
Üçüncü olarak, sözleşmenin 12. maddesinde Egetek’in Elektromak ürünleri ile 330
rekabet edebilecek ürünleri ve Elektromak’a rakip kuruluşların ürünleri doğrudan ve
dolaylı olarak satışını, reklam ve tanıtımını yapamayacağı düzenlenmektedir. Söz
konusu madde ile Egetek’e rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmektedir.
Sözleşmenin süresinin düzenlendiği 22. maddede ise sözleşmenin 1.1.2010-
31.12.2010 tarihleri arasında geçerli olduğu, ancak tarafların belirtilen sürenin
bitiminden 30 gün öncesinden sözleşmenin fesih bildiriminde bulunmamaları halinde
sözleşmenin ekleri ile birlikte bir yıllık süre ile otomatikman uzatılmış sayılacağı
hükme bağlanmaktadır. Bu bağlamda sözleşmenin belirsiz süreli bir sözleşme olduğu
ve sözleşmede kararlaştırılmış olan rekabet etmeme yükümlülüğünün de 2002/2
sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen süre sınırına aykırı şekilde düzenlemiş 340
olduğu kanaatine ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
1- Dosya konusu iddialara yönelik olarak Egetek Büro Otomasyon Teks. ve Med.
San. ve Tic. Ltd. Şti. ve Elektromak Büro Makineleri San. ve Tic. A.Ş. hakkında 4054
sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
2- Bununla birlikte 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi 3. fıkrası uyarınca Egetek Büro
Otomasyon Teks. ve Med. San. ve Tic. Ltd. Şti. ve Elektromak Büro Makineleri San.
ve Tic. A.Ş. arasında imzalanan Yetkili Bayi Sözleşmesi’ndeki ilgili hükümlerin 4054
sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği 350
hükümleri doğrultusunda yeniden düzenlenmesi için Elektromak Büro Makineleri
San. ve Tic. A.Ş.’ye görüş bildirilmesini teminen Başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy