Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-279 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 10-63/1313-491
Karar Tarihi : 07.10.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Şamil PİŞMAF, Tuğçe KOYUNCU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Shell & Turcas Petrol A.Ş.
Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
Gazi Umur Paşa Sok. Bimar Plaza No:38/8 Balmumcu
Beşiktaş/İstanbul
D. TARAFLAR : - Shell&Turcas Petrol A.Ş.
Karamancılar İş Merkezi Gülbahar Mah. Salih Tozan Sok.
No:18 B Blok Esentepe-Şişli/İstanbul
- Shell&Turcas Petrol A.Ş. ile anlaşmalı 38 bayi 20
E. DOSYA KONUSU: Shell&Turcas Petrol A.Ş. (Shell&Turcas) ile bildirime konu 38
bayisi arasında düzenlenen intifa ve kira sözleşmeleri ile bunlarla bağlantılı
bayilik sözleşmelerinin, aynı veya çok yakın tarihlerde yenilenmeleri nedeniyle
taraflar arasında geçmişten gelen dikey anlaşmanın kesintiye uğradığının kabulü
ve 5 yıllık grup muafiyeti süresinin bu doğrultuda belirlenmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 08.09.2010 tarih ve 7076 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ve 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 04.10.2010 tarih ve 2010-1-279/MM-10-389.ŞP sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 04.10.2010 tarih ve REK.0.05.00.00-110/388 sayılı 30
Başkanlık önergesi ile 10-63 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
Diğer taraftan, inceleme sürecinde 30.09.2010 tarihinde Kurum kayıtlarına giren
yazıyla, başvuru ekinde yer alan bayi listesi tadil edilerek taraflar arasındaki anlaşmalar
kapsamında yapılan protokollere ilişkin bilgi verilmiştir.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirime konu toplam 38 ayrı istasyona
ilişkin olarak Shell&Turcas ile bayiler arasında yapılan dikey anlaşmalardan;
1. Bayilik sözleşmeleri ile intifa/kira sözleşmelerinin aynı tarihte yenilendiği 16 adedinin
bu tarihten itibaren,
2. Bayilik sözleşmelerinin intifa/kira sözleşmelerinden kısa süre önce yenilendiği 13
anlaşma için bayilik sözleşmeleri tarihinden itibaren, 40
3. İntifa/kira sözleşmelerinin bayilik sözleşmelerinden kısa süre önce yenilendiği 9 adet
anlaşmanın ise intifa/kira sözleşmelerinin imza tarihinden itibaren
beş yıl süreyle 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanma ve uygulanma
imkanı bulunduğu görüşü ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
Dosyadaki bilgilere göre Türkpetrol ve Madeni Yağlar T.A.Ş. ile İngiliz Burmah Castrol
firması ile ortaklaşa kurulan Turcas Petrolcülük A.Ş. (Turcas), Tabaş Petrolcülük A.Ş.
10-63/1313-491
2
(Tabaş) tarafından satın alınmış olup 1999 yılında iki şirket Turcas Petrol A.Ş. unvanı
altında birleşmiştir. Rekabet Kurulunun 06-08/103-29 sayı ve 02.02.2006 tarihli kararı ile 50
izin verilen işlem sonucunda ise Turcas Petrol A.Ş. ve The Shell Company of Turkey
Ltd., Shell&Turcas Petrol A.Ş. (Shell&Turcas) unvanlı ortak girişim şirketi çatısı altında
faaliyetlerini birleştirmişlerdir. EPDK tarafından hazırlanan 2009 yılı Petrol Piyasası
Raporu’nun ilgili bölümüne göre Shell&Turcas’ın bayiler aracılığıyla yapılan satışlar
bakımından benzin türlerinde pazar payının %28,7; motorin türlerinde ise yaklaşık %17
düzeyinde olduğu görülmektedir.
Bildirim formları ve eklerine göre bildirime konu anlaşmalar, tam listesi bildirim formu
ekinde ve aşağıda yer alan 38 ayrı istasyonla ilgili olarak 35 ayrı bayi ile yapılmıştır.
H.2. İlgili Pazar
Taraflar arasındaki “Bayilik Sözleşmesi”nin kapsamı göz önüne alındığında, bildirime 60
konu işlem çerçevesinde ilgili ürün pazarı, “oto lpg dışında kalan otomotiv yakıtları” “oto-
LPG” ve “madeni yağ” pazarları olarak belirlenmiştir. Bununla birlikte, emsal Kurul
kararları ve başvurunun içeriği ve etki alanı da dikkate alınarak, değerlendirmede
öncelikle oto-LPG dışında kalan otomotiv yakıtları pazarı göz önünde bulundurulmuştur.
Diğer taraftan, gerek beyaz akaryakıt ürünleri, gerekse oto-LPG ve madeni yağ dağıtım
faaliyetlerinin yurt çapında gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler bakımından rekabet
şartlarının farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi
pazar, “Türkiye” olarak kabul edilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Bildirim Kapsamındaki Anlaşmaların Konusu ve Niteliği 70
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 2. maddesinde üretim
ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs
arasında belirli mal veya hizmetin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan
anlaşmalar dikey anlaşma olarak tanımlanmaktadır.
Rekabet Kurulunun akaryakıt sektöründe uygulanan dikey anlaşmalara ilişkin olarak
almış olduğu geçmiş ve yakın tarihli çok sayıda kararlar ve Kuruma yapılan başvurular
çerçevesinde, akaryakıt sektöründe dikey anlaşmaların çeşitli şekillerde kuruldukları
görülmektedir. Bildirim formlarında, bildirime konu anlaşmalardan hangisinin ne şekilde
kurulduğuyla ilgili detaylı açıklamalara yer verilmemekle birlikte anılan anlaşmalara esas
teşkil eden kira veya intifa hakkı kurulmasına ilişkin sözleşmeler ile bayilik sözleşmeleri 80
ve protokollerin birbirilerine çok yakın tarihlerde imzalandıkları bilgisi verilmiştir. Bu
kapsamda üç adet bayi ile yapılan dikey anlaşmalar kapsamındaki sözleşmeler örnek
mahiyetinde sunulmuştur.
Bildirim formunun ekinde yer alan Shell&Turcas ile Cenko Petrol San. ve Tic. A.Ş.
arasında yapılan anlaşma, taraflar arasında 10.01.2007 tarihinde imzalanan protokol,
11.01.2007 tarihinde düzenlenen ve ilgili istasyon üzerinde Shell&Turcas lehine intifa
hakkı tanınmasına ilişkin resmi senet ve yine 11.01.2007 tarihinde imzalanan bayilik
sözleşmesinden oluşmaktadır.
Shell&Turcas ile Yurdsever Petrol Ürünleri Paz. ve Ticaret Ltd. Şti.1 arasında yapılan
anlaşma, taraflar arasında 10.07.2007 tarihinde imzalanan protokol, 13.09.2007 90
tarihinde düzenlenen ve ilgili istasyon üzerinde Shell&Turcas lehine 15 yıl süreli intifa
hakkı tanınmasına ilişkin resmi senet ve 11.01.2007 tarihinde imzalanan bayilik
sözleşmesinden oluşmaktadır.
Yine bildirim formuna göre Shell&Turcas ile Kanpara Akaryakıt Tic. Turizm Ltd. Şti.
arasında yapılan anlaşma ise taraflar arasında 12.11.2008 tarihinde imzalanan protokol,
1 Söz konusu istasyonun hâlihazırda Setaş Sebat Otomotiv Tic.Ve San. A.Ş. tarafından işletildiği belirtilmiştir.
10-63/1313-491
3
09.01.2009 tarihinde imzalanan bayilik sözleşmesi ve 02.03.2009 tarihinde düzenlenen
ve ilgili istasyon üzerinde Shell&Turcas lehine 18 yıl süreli intifa hakkı tanınmasına
ilişkin resmi senetten oluşmaktadır.
Bildirim formu ekinde yer verilen bayilik (işletme) sözleşmelerinin 2. maddelerinde
“BAYİ/SATICI sözleşmenin devamı süresince satışa arz edeceği bütün petrol ürünlerini 100
yalnız STP’den satın almayı ve hangi sebeple olursa olsun başkalarından satın
almamayı kabul ve taahhüt eder.” hükümleri yer almaktadır. Aynı sözleşmelerin 8.
maddelerinde de, bayiin akaryakıt istasyonunda Shell&Turcas’ın yazılı onayını almadan,
Shell&Turcas’tan başka kaynaklardan temin edeceği petrol ürünlerini satmayacağı
hükme bağlanmıştır. Bu açıdan, Shell&Turcas ile bayileri arasında imzalanan
protokoller, bayilik sözleşmeleri, emanet sözleşmeleri ve benzerleri ile bunlarla
bağlantılı intifa hakkı ya da uzun süreli kira hakkı kurulmasına ilişkin resmi senetler ve
sözleşmeler, bayi üzerine rekabet yasağı getiren dikey anlaşmalar niteliğinde olup
2002/2 sayılı Tebliğ’de yer alan düzenlemelere tabidir.
H.3.2. Bildirime Konu Akaryakıt Bayilik Sözleşmeleri, Tamamlayıcı Nitelikteki 110
Protokoller ve İntifa/Kira Hakkı Senetlerinin 2002/2 sayılı Tebliğ Bakımından
Değerlendirilmesi
2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü, “alıcının anlaşma
konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın
almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her türlü
yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. Yine aynı Tebliğ’in 5(a) maddesinde ise, Tebliğ ile
tanınan muafiyetin anlaşmalarda alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan
rekabet etmeme yükümlülüğüne uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır. Bu hüküm,
Yargı ve Kurul kararları gereğince akaryakıt sektöründe yapılan dikey anlaşmalar
bakımından da uygulanmaktadır. 120
Rekabet Kurulunun geçmiş tarihli kararlarında, akaryakıt bayilik sözleşmeleri ile birlikte
akdedilen intifa veya tapuya şerh edilmiş kira sözleşmelerinden oluşan dikey anlaşmalar
bakımından beş yıllık muafiyetten yararlanma sürelerinin hesaplanmasında hangi
tarihlerin esas alınacağı açıklığa kavuşturulmuştur. Buna göre, taraflar arasında
süregelen rekabet yasağına dayalı dikey ilişkiye başlangıç teşkil eden ilk anlaşmanın
yapıldığı tarih beş yıllık muafiyetten yararlanma süresinin başlangıcı olarak esas
alınmaktadır. Taraflar arasındaki, rekabet yasağı içeren bayilik sözleşmesi ile birlikte
intifa, tapuya şerh edilmiş kira gibi sözleşmelerin hepsinin aynı anda ortadan kalktığı
tarih ise rekabet yasağının sona erme tarihi olarak değerlendirilmektedir.
Bildirim formuna göre; Shell&Turcas ile aşağıda unvanlarına yer verilen bayileri 130
arasındaki bildirim konusu dikey ilişkiler ise 18.09.2005 tarihinden önceye dayanmakta
olup, taraflar arasında imzalanan en son tarihli bayilik sözleşmeleri ile kira veya intifa
hakkı gibi tapuya konu haklara ilişkin sözleşmeler 18.09.2005 tarihinden sonra tesis
edilmiştir. Gelinen noktada, taraflar arasındaki dikey ilişkinin 18.09.2005 tarihinden önce
başladığı ve fakat sözleşmelerin bu tarihten sonra yenilendiği durumlarda, dikey
anlaşmanın 18.09.2010 tarihine kadar mı geçerli olacağı, yoksa intifa/kira ve bayilik
sözleşmelerinin yakın tarihlerde yenilenmesi halinde, bu durumun; ilgili anlaşmanın
2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanma süresine ilişkin
değerlendirmede dikkate alınıp alınamayacağı konusu önem kazanmaktadır.
Yukarıda da kısmen belirtildiği üzere, Kurul içtihatlarına göre, 18.09.2005 yılından önce 140
yapılan ve kesintiye uğramaksızın süre gelen dikey ilişkiler kural olarak 18.09.2010
tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen grup muafiyetinden
yararlanabilmektedir. Bununla birlikte, uzun süreden beri devam eden dikey ilişkilerde
tarafların, özellikle bayinin özgür karar almasının kısıtlanmadığı durumlarda, imzalanan
yeni sözleşmelerle dikey ilişkinin de yenilenmesi yeni bir irade beyanı olarak kabul
edilebilmeli ve bu şekilde duruma göre taraflar arasında yeni bir dikey anlaşmanın
10-63/1313-491
4
yapıldığından bahisle bu durum, grup muafiyeti kapsamındaki sürelerin
hesaplanmasında göz önüne alınabilmelidir. Bu çerçevede bayinin özgür kalmasının
kısıtlanmadığı durumlar kapsamında 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 7.
maddesinde öngörülen üç aylık sürenin dikkate alınabileceği değerlendirilmektedir. 150
Dosyada yer alan bilgilere göre, aşağıdaki tablodan da görülebileceği üzere;
Shell&Turcas ile bildirime konu 38 istasyona ilişkin olarak ilgili bayiler arasında yapılan
anlaşmalar kapsamında, söz konusu 38 istasyondan 16 adedine ilişkin en son tarihli
bayilik ve intifa/kira sözleşmelerinin aynı gün imzalanmış olduğu; 13 adedin de önce
bayilik sözleşmesinin daha sonra ise intifa/kira sözleşmesinin imzalandığı, bayilik ve
intifa/kira sözleşmelerinin imzalanma tarihleri arasında 12 gün ile 2 ay 24 gün arasında
değişen sürelerde farklar bulunduğu; 9 adedinde ise önce intifa/kira sözleşmesinin daha
sonra bayilik sözleşmesinin yenilendiği, bayilik ve intifa/kira sözleşmelerinin imzalanma
tarihleri arasında bir gün ile 2 ay 23 gün arasında değişen sürelerde farklar bulunduğu
anlaşılmaktadır. 160
Tablo 1: Bildirime konu anlaşmalara ilişkin en son sözleşme tarihleri
Bayi Unvanı
Dikey
İlişkinin
Başlangıç
Tarihi
Protokol
Tarihleri
Tapuya
Konu Hak
Başlangıç
Tarihi
Bayilik
Sözleşmesi
Başlangıç
Tarihi
Çebi Petrol Ürün.Nak.Paz.San. ve Tic.Ltd. 25.01.1990 29.12.2006 05.10.2006
Utimtaş Ula Turizm İnş.Maden.Tic. ve San. A.Ş. 19.06.1905 12.09.2006 07.12.2006 23.11.2006
Rıza Şen 25.12.1991 14.12.2006 01.02.2007 10.01.2007
Cenko Petrol San. ve Tic.A.Ş. 2005 öncesi 10.01.2007 11.01.2007 11.01.2007
Cenko Petrol San. ve Tic.A.Ş. (Kayışdağ) 2005 öncesi 10.01.2007 11.01.2007 11.01.2007
Mercanlar Pet.Ür.Oton.San.Tic.Ltd.Şti. 12.11.1999 08.02.2007 08.03.2007 08.02.2007
Mercanlar Pet.Ür.Oton.San.Tic.Ltd.Şti. 12.11.1999 08.02.2007 20.03.2007 08.02.2007
Öz Has Ak.Ü.D.O.N.İ.G.M.S. ve T.Ltd.Şti.' 12.06.1905 12.03.2007 16.05.2007 22.05.2007
Tuna Tan Akary. ve Din.Tes.Tic.Ltd.Şti. 2005 öncesi 26.03.2007 22.05.2007 24.05.2007
Mikdat Dabak - Efe Petrol 21.08.1991 26.04.2007 04.06.2007 04.06.2007
Alaplı Üçler Pet .Nak. San. ve Tic.Ltd.Şti. 11.03.1998 21.05.2007 11.07.2007 29.06.2007
Uluyıldız Turizm San. ve Tic.A.Ş. 2005 öncesi 16.06.2007 13.07.2007 13.07.2007
Mercanlar Pet.Ür.Oto.San.Tic.Ltd.Şti. 2005 öncesi 20.06.2007 17.08.2007 01.09.2007
Yurdsever Petrol Ür. Paz. ve Ticaret Ltd. Şti. 02.06.1960 10.07.2007 13.09.2007 27.09.2007
Çerkezköy Pet.Otom.Tekstil San. ve Tic.Ltd.Şti. 2005 öncesi 12.09.2007 10.10.2007 10.10.2007
İzcan Pet.İnş.Tur.Ot.San.Tic.Ltd.Şti. 01.11.2002 18.12.2007 05.12.2007 11.10.2007
Yaşar Ataş 13.02.1991 03.07.2007 11.09.2007 25.10.2007
Şirin Petrol Ürün.Tic.Ltd.Şti. 2005 öncesi 11.05.2007 25.10.2007 25.10.2007
Rc Petrol Ür.O.İ.G.San. ve Tic.Ltd.Şti. 2005 öncesi 29.11.2007 01.11.2007
Doğuş İnş.Trz.Pet. ve Pt.Ür.Pz.Nk.İth.İhr. Tic.Ltd.Şti. 04.08.2004 20.03.2008 01.05.2008 19.03.2008
Aslan Petrol Ürünleri Tic. ve San.A.Ş. 01.12.1986 25.03.2008 26.03.2008 26.03.2008
Aydın Market San.Ve Tic.Ltd.Şti. 26.05.2000 13.02.2008 25.04.2008 25.04.2008
Cansoy Petrol Ak.Da. ve Tur.Is.Tc.Ltd.Stı 2000ler 15.05.2008 10.06.2008 14.05.2008
Sungur Petrol Ve Dın.Tes.Tic.Ltd.Şti. 27.12.1993 18.03.2008 21.05.2008 21.05.2008
Aydın Petrolcülük ve Tic.A.Ş. 11.04.1994 08.03.2008 04.06.2008 04.06.2008
Gündoğdu Pet.Ürün. İnş.Nak.Gıda San. ve Tic.Ltd.Şti. 14.01.1999 14.03.2008 18.06.2008 18.06.2008
Ali Dedeler 2005 öncesi 19.03.2008 25.06.2008 25.06.2008
Göçmenköy Aky.Tic.Ltd.Şti. 2005 öncesi 28.05.2008 08.07.2008 09.07.2008
Er-Anadolu Petrol Ur.O.N.I.S.V.T.Ltd.Stı 2005 öncesi 30.04.2008 01.07.2008 12.07.2008
Celal Sölpük Pet.Ürün.Otom.Tic.A.Ş. 01.08.1993 30.07.2008 04.09.2008 31.07.2008
Öz Yıldız Kardeşler Petrol H.M.G.S. ve Tic.Ltd.Şti. 12.06.1905 05.03.2008 29.08.2008 15.10.2008
Yeni Çukurova Petrol San. ve Tic. Ltd.Şti. 15.03.1999 20.08.2008 03.11.2008 03.11.2008
Lütfi Gökhanoğulları San. ve Tic.A.Kom. Şti. Ülgür
Gökhan ve Ortağı 01.09.1993 12.08.2008 12.11.2008 12.11.2008
Kardelen Otogaz Akar.Lpg Kömür Pet.N.Oto
İnş.T.G.T.İ.İ.T. ve San.Ltd.Şti. 13.05.2004 17.09.2008 19.12.2008 19.12.2008
Kanpara Akr. Tic. Turizm Ltd.Şti. 01.10.1985 12.11.2008 02.03.2009 09.01.2009
Barutlar İnş.Oto.Tur.Pet.Ür.Nak.San. ve Tic.Ltd.Şti. 29.9.2001
öncesi
08.01.2009 24.02.2009 09.01.2009
Birlik Akar.Tur.Tic. ve San.Ltd.Şti. 14.05.1987 23.10.2007 16.10.2008 09.01.2009
Astemya İnşaat ve Akaryakıt A.Ş. 01.08.1994 18.06.2009 21.07.2009 21.07.2009
10-63/1313-491
5
Bu çerçevede, bildirime konu anlaşmalar kapsamındaki intifa/kira hakkı sözleşmelerinin
imza tarihleri ile bayilik sözleşmelerinin imza tarihleri arasındaki süreler dikkate alınarak,
tarafların iradelerinin yenilendiğini ve bayilik sözleşmeleri ile intifa/kira sözleşmelerinin
aynı tarihte yenilendiği 16 adet anlaşmanın bu tarihten itibaren; bayilik sözleşmelerinin
intifa/kira sözleşmelerinden önce yenilendiği 13 anlaşma için bayilik sözleşmeleri
tarihinden itibaren; intifa/kira sözleşmelerinin bayilik sözleşmelerinden hemen önce
yenilendiği 9 adet anlaşmanın ise intifa/kira sözleşmelerinin imza tarihinden itibaren 5 yıl
süreyle 2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen grup muafiyeti 2002/2 sayılı Tebliğ ile 170
tanınan grup muafiyetinden yararlanma ve uygulanma imkânlarının bulunduğu
kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirime konu toplam 38 ayrı
istasyona ilişkin olarak Shell&Turcas Petrol A.Ş. ile bayiler arasında yapılan dikey
anlaşmalardan;
1. Bayilik sözleşmeleri ile intifa/kira sözleşmelerinin aynı tarihte yenilendiği 16 adedinin
bu tarihten itibaren,
2. Bayilik sözleşmelerinin intifa/kira sözleşmelerinden kısa süre önce yenilendiği 13
anlaşma için bayilik sözleşmeleri tarihinden itibaren, 180
3. İntifa/kira sözleşmelerinin bayilik sözleşmelerinden kısa süre önce yenilendiği 9 adet
anlaşmanın ise intifa/kira sözleşmelerinin imza tarihinden itibaren
5 yıl süreyle 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile tanınan
muafiyetten yararlandığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy