Rekabet Kurumu - Karar Sayı 10-65/1372-510

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

(Danıştay Kararları Üzerine Verilen)
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2007-1-10 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-65/1372-510
Karar Tarihi : 14.10.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ (İkinci Başkan) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER : Harun ULU, Harun GÜNDÜZ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : BİS Enerji Üretim A.Ş.
Temsilcisi Av.Mustafa YAVUZ
Birlik Mh. 14. Sk. No:2/2 Çankaya/Ankara
D. İLGİLİ TARAF : BOTAŞ Boru Hatları İle Taşıma A.Ş.
Bilkent Plaza A-II Blok Bilkent-ANKARA
E. DOSYA KONUSU: BOTAŞ Boru Hatları İle Petrol Taşıma A.Ş. (Botaş)'nin 20
elektrik üretimi ve satışı alanında faaliyet gösteren BİS Enerji Elektrik Üretim A.Ş.
(Bis Enerji)'nin üretim yapabilmek için ihtiyacı olan doğalgazı haksız bir şekilde
keserek teşebbüsün faaliyetlerini zorlaştırmak ve ayrımcılığa sebep olmak
suretiyle hâkim durumunu kötüye kullandığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ
Başvuruda esas olarak, doğal gaz iletim ve toptan satış faaliyetleri bakımından ülke
genelinde tekel olan Botaş’ın, elektrik üretimi ve satışı alanında faaliyet gösteren Bis
Enerji’nin üretim yapabilmesi için ihtiyacı olan doğal gazı haksız bir şekilde keserek,
teşebbüsün faaliyetlerini zorlaştırmak ve ayrımcılığa sebep olmak suretiyle hâkim
durumunu kötüye kullandığı iddia edilmektedir. 30
Şikâyet konusu eylemin gerçekleştiği dönemde, Bursa Organize Sanayi Bölgesi
(BOSB)’nde faaliyet gösteren Bis Enerji ile BOSB arasında ve BOSB ile de Botaş
arasında akdedilmiş olan doğal gaz tedarik sözleşmeleri çerçevesinde, Bis Enerji, BOSB
yoluyla Botaş’tan kesintili tarife üzerinden doğal gaz alımı yapmaktadır. Doğal Gaz
Tedarik Sözleşmesi’nin 11. maddesinde, “Bölge’nin ve/veya Botaş’ın ihtiyaç duyması
halinde Müşteri’ye yapılan gaz arzı, gazın kesilmesi ile ilgili ihbarlar yapıldıktan sonra
durdurulacaktır.” hükmü yer almaktadır. Nitekim Botaş sözleşmedeki bu hükme
dayanarak 13.02.2004 tarihinde BOSB aracılığıyla Bis Enerji’ye yaptığı gaz kesme
bildiriminde, doğal gaz iletim sisteminde arz-talep dengesinin kurulamadığını, arz-talep
dengesinin oluşturulması için teşebbüsün kullandığı doğal gazın kesileceğini belirtmiştir. 40
Anılan bildirimi takiben 14.02.2004 tarihinde Bis Enerji’nin doğalgazı kesilmiş ve bu
kesinti 16.02.2004 tarihinde sona ermiştir.
Bu gelişmeler çerçevesinde, BİS Enerji, sözleşmedeki bu hükmün Botaş’ın istediği
zaman ve keyfi olarak gazı kesmesine cevaz vermediğini, gaz kesme işleminin
gerekçelerinin açık bir şekilde ortaya konulması gerekirken Botaş’ın bunu yapmadığını,
gaz kesmenin fiili şartları oluşmadan gazın kesilerek Botaş’ın iyi niyet kurallarına aykırı
10-65/1372-510
2
davrandığını iddia etmektedir. Ayrıca, Botaş’ın, kesintinin devam ettiği esnada, kesintili
tarifeye göre daha pahalı olan kesintisiz tarifeden gaz alınması halinde kendilerine gaz
verebileceğine ilişkin tutanak imzalatmaya çalıştığı, Bis Enerji gibi kesintili tarifeden gaz
alan ve aynı güzergâhta Uşak’ta bulunan Hitit Seramik ve Unpaş’ın bu tarihler arasında 50
gazının kesilmediği de diğer iddialardır. Şikâyet dilekçesinde son olarak, Botaş’ın 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun anlamında teşebbüs niteliğine sahip
olduğu, doğal gaz iletiminde tekel ve toptan satış pazarında hâkim durumda olması
nedeniyle, Botaş’ın yukarıda açıklanan uygulamasının 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendine aykırı olduğu belirtilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 09.01.2007 tarih, 171 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan Rapor, 15.3.2007 tarih ve 07-23 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek 07-23/217-72 sayı ile karara bağlanmıştır.
Adı geçen şirket tarafından açılan davada, Danıştay 13. Dairesinin 01.06.2010 tarihli
kararı ile ilgili Kurul Kararının iptaline karar verilmiştir. 60
Konuya ilişkin olarak düzenlenen 17.8.2010 tarih ve 2007-1-10/İİ-10-264.HU sayılı İlk
İnceleme Raporu, 26.08.2010 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı Kanun'un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
05.10.2010 tarih ve 2007-1-10/ÖA-10-264.HU sayılı Önaraştırma Raporu 8.10.2010
tarih ve REK.0.05.00.00-110/393 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-65 sayılı Kurul
toplantısında görüşülmüş olup, Önaraştırma Raporu, Danıştay’ın iptal kararları, tüm
dosya münderecatında yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda dosya
konusu karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Raportörler tarafından; Botaş’ın kesintili kategoriden 70
gaz satış yaptığı Bis Enerji’ye 14.2.2004-16.04.2004 tarihleri arasında gaz tedarikini
kesmesi ve 1.7.2004 tarihinden itibaren adı geçen şirkete kesintisiz kategoriden gaz
satışına başlamasının 4054 sayılı Kanun kapsamında bir ihlal olarak
değerlendirilemeyeceği, bu doğrultuda şikâyet konusu ile ilgili soruşturma açılmasına
gerek olmadığı, şikâyetin reddedilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Önaraştırmaya konu olan ürün “doğalgaz”dır. Doğalgaz pazarı temel faaliyetler
bakımından; üretim, iletim, dağıtım ve toptan satış olmak üzere dört başlık altında 80
toplanmaktadır. İnceleme konusu bakımından ilgili ürün pazarı “doğalgaz toptan satış
pazarı” olarak tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyet konusu olay açısından, ilgili coğrafi pazar, “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.1. Botaş’ın Pazardaki Konumu
9.2.1990 tarih ve 20248 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Doğal Gaz Kullanımı
Hakkında 397 sayılı KHK'nın 1. maddesi uyarınca; “sıvılaştırılmış hali de dâhil olmak
üzere” doğal gaz ithalatı konusunda Botaş'ın tekel hakkına sahip olması öngörülmüştür.
10-65/1372-510
3
Daha sonra yapılan düzenlemelerle Botaş’ın bazı doğalgaz kontratlarını özel sektöre 90
devretmesi gerçekleştirilmiş ve özel sektörün LNG ithalatına izin verilmiştir. Başka bir
ifade ile BOTAŞ’ın tekel durumu kaldırılmıştır.
1974 yılında kurulan ve 1995 yılında Kamu İktisadi Teşekkülü haline getirilen Botaş’a,
sektörün rekabete açık olmaması nedeniyle tekel hakkı ile birlikte, büyük yatırımların
gerçekleştirilmesini içeren bir kamu hizmeti yükümlülüğü de verilmiştir. İthalata imkân
veren yüksek basınçlı doğal gaz boru hatlarının inşası, bu hatların işletilmesi ve kaynak
çeşitlendirmesine yönelik yeni yatırımlara ilişkin faaliyetler bu dönemde Enerji ve Tabii
Kaynaklar Bakanlığının koordinasyonunda kamu-özel sektör işbirliğiyle yürütülmekte ise
de, ithalat hizmetlerinin tamamı Botaş vasıtasıyla gerçekleştirilmiştir.
02.05.2001 tarih ve 24390 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4646 sayılı Doğal Gaz 100
Piyasası Kanun ile doğal gazın kaliteli, sürekli, ucuz, rekabete dayalı esaslar
çerçevesinde tüketicilerin kullanımına sunulması için, doğal gaz piyasasının
serbestleştirilerek mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir doğal gaz piyasasının
oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanması
amaçlanmıştır. Bu çerçevede ithalat, iletim, depolama, toptan satış ve şehir içi dağıtım
faaliyetleri doğalgaz piyasası faaliyetleri olarak sayılmış ve bu faaliyetlerde bulunacak
teşebbüslerin Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’ndan lisans alma mecburiyeti
getirilmiştir.
4646 sayılı Kanun ile doğalgaz iletim faaliyeti Botaş’ın elinde bırakılmıştır. Öte yandan,
şikâyet konusu eylemin gerçekleştiği dönemde, 4646 sayılı Kanun’un Geçici 2. 110
maddesiyle de özel teşebbüslerin ithalat imkânlarına kısıtlama getirilmiş olup doğal gaz
ithalatı münhasıran Botaş tarafından gerçekleştirilmiştir. 2006 yılında Türkiye’de 30,1
milyar metreküp doğalgaz tüketilmiş olup bunun 862 milyon metreküpü yerli üretimden
karşılanmıştır. Bu çerçevede 2006 yılındaki tüketimin %96,5’sı ithalat, %3,5’ü yerli
üretimden karşılanmıştır. İthalatın ve ithal edilen gazın toptan satışının tamamının Botaş
tarafından yapılması ve bu pazara girişin önünde hukuki engellerin bulunması nedeniyle
Botaş ilgili eylemin gerçekleştiği dönemde doğalgaz ithalatı ve toptan satışı konusunda
hâkim durumdadır.
I.2.2. Şikâyete Konu Olayların Gelişimi
Şikâyetçi Bis Enerji, BOSB’de 362 MW kurulu güce sahip doğalgaz santrali ile elektrik 120
üretimi yapmakta ve bunu büyük müşterilere (serbest tüketici) pazarlamaktadır. 4562
sayılı Organize Sanayi Bölgeler Kanunu’nun 20. maddesi gereğince, BOSB doğalgazı
Botaş’tan almakta ve bunu üyelerine dağıtmaktadır1. Bu çerçevede BOSB ile Botaş
arasında ve BOSB ile de Bis Enerji arasında bir gaz alım satım anlaşması
bulunmaktadır.
Eylemin gerçekleştiği dönemde, BOSB 4646 sayılı Doğalgaz Piyasası Kanunu
çerçevesinde bir “kullanıcı birliği” sayılmaktadır. Öte yandan BOSB yıllık tüketim miktarı
bakımından da 4646 sayılı Kanun kapsamında bir serbest tüketicidir2. BOSB içerisinde

1 Bahsedilen dağıtım fiziki dağıtım değildir. Şöyle ki; Bis Enerji ve BOSB içindeki diğer elektrik üreticileri doğrudan
Botaş’ın iletim hattına bağlı olup BOSB’nin diğer üyelerinin bağlı olduğu hattan gaz çekişi yapmamaktadırlar. Buna
rağmen, adı geçen şirketler OSB içinde olmaları nedeniyle mevzuat uyarınca Botaş ile doğrudan gaz alım anlaşmaları
yapma imkânları bulunmamaktadır.
2 Serbest tüketici 4646 sayılı Kanun’da “Yurt içinde herhangi bir üretim şirketi, ithalat şirketi, dağıtım şirketi veya toptan
satış şirketi ile doğal gaz alım-satım sözleşmesi yapma serbestîsine sahip gerçek veya tüzel kişi” olarak
tanımlanmıştır. Serbest tüketici limiti EPDK için her yıl belirlenmektedir. 21.12.2006 tarihli EPDK kararıyla 2007 yılına
ilişkin olarak; 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanununun yürürlüğe girdiği tarihten evvel alınmış kanuni bir hak, belge,
izin ve yetkilendirmeye müsteniden doğal gaz dağıtım faaliyetinde bulunan dağıtım lisansı sahibi tüzel kişilerin
10-65/1372-510
4
Bis Enerji’yle birlikte, Zorlu Enerji, Entek ve Bosem Enerji de dâhil doğalgaz ile üretim
yapan 4 teşebbüs bulunmaktadır. 130
Başvuru dilekçesi ve eklerinde yer alan bilgilere göre şikâyet konusu olaya ilişkin safahat
şu şekildedir:
- Botaş, BOSB’ye yönelik 13.02.2004 tarihli faks mesajında; doğalgaz arz
kaynaklarından kaynaklanan sorunlar nedeniyle iletim sisteminde arz-talep dengesinin
kurulmadığı, bu dengenin oluşturulması için kesintili statüden kullanılan gazın
14.02.2004 tarihinde saat 10.00’da kesileceği, sorunlar giderildikten sonra gaz arzının
yeniden sağlanacağı belirtilmiştir.
- Botaş yetkilileri, ilgili tutanaktan anlaşıldığı üzere, Bis Enerji’nin iki santralinin gazını
14.02.2004 tarihinde, sırasıyla, saat 15.15 ve 16.10’da kesmiştir.
- Botaş, 16.02.2004 tarihinde, saat 20:00 itibarıyla Bis-2, 21:30 itibarıyla da Bis-1’den (iki 140
ayrı gaz giriş hattı) kesintili tarifeden gaz arzına tekrar başlamıştır.
- Botaş, BOSB’ye gönderdiği 28.06.2004 tarihli yazıda gaz arzının Haziran 2004 ayından
itibaren kesintisiz tarife üzerinden verileceğini belirtmiştir.
- BOSB, Botaş’a gönderdiği 01.07.2004 tarihli yazısında, sözleşme bitiş tarihi olan
31.12.2004 tarihine kadar herhangi bir kategori değişikliği yapılmamasını talep etmiştir.
Botaş 7.7.2004 tarihli yazısında özet olarak, BOSB’nin bu talebine cevap
verilemeyeceğini belirtmiştir.
- 01.07.2004 tarihinden itibaren Botaş, BOSB’ye kesintisiz tarifeden gaz arzına
başlamıştır. BOSB’nin Botaş’tan aldığı gazı Bis Enerji’ye kesintisiz tarifeden fatura
etmesi üzerine Bis Enerji bunun mevcut sözleşmeye aykırı olduğunu ileri sürerek 150
yapılan fazla ödemenin iadesini 09.09.2004 tarihli yazı ile talep etmiştir. Öte yandan Bis
Enerji’nin Botaş’a gönderdiği 09.09.2004 tarihli yazıda, BOSB’nin kesintili tarifeden
kesintisiz tarifeye geçirilmesinin mevzuat ve sözleşmelere aykırı olduğu belirtilerek,
yapılan bu uygulamadan vazgeçilmesi istenmiştir.
- Botaş, BOSB’ye gönderdiği 27.08.2004 tarihli yazıda, kesintili tarifeden kesintisiz
tarifeye geçilmesiyle ilgili olarak açıklamalarda bulunmuştur. Bu yazıda özetle;
Kesintili kategorinin, ülkede henüz doğal gaz yer altı depolama sistemi olmadığı için,
özellikle kış döneminde şehirlerin artan gaz çekişlerinin sistemde yarattığı arz-talep
dengesizliğine bağlı basınç düşmeleri sonucunda, belirli noktalara gazın ulaştırılmasında
yaşanan sıkıntıların giderilmesi ve şehirlere kesintisiz gaz arzı sağlayabilmek için 160
oluşturulmuş bir müşteri statüsü olduğu,
Dolayısıyla kesintili kategorinin, müşterilere düşük fiyattan gaz satışını amaçlayan bir
uygulama olmayıp, doğal gaz iletim sisteminde zaman zaman yaşanan arz talep
dengesizliğini gidermek üzere geliştirilen bir yöntem olduğu,
Doğal gaz sisteminde arz-talep dengesizliğine bağlı basınç düşmesi başladığında,
kesintili müşterilerin kendilerine bildirilen sürede sistemden çıkmaları ve planlanan
miktarda bir kesintiye ulaşılması, iletim sisteminin işletme sürekliliği ve güvenliği
açısından önem arz ettiği,

sorumluluk alanları dâhilinde Kanunun 8. maddesinin (a) fıkrasının birinci bendinde belirtilen serbest tüketici olma
sınırı 1 milyon m3, 4646 sayılı Kanunun 8. maddesinin (b) fıkrası uyarınca şehir içi doğal gaz dağıtım lisansı ihalesi
sonucunda dağıtım lisansı sahibi olan tüzel kişilerin sorumluluk alanları dâhilinde Kanunun 8. maddesinin (a)
fıkrasının birinci bendinde belirtilen serbest tüketici olma sınırı 15 milyon m3 olarak belirlenmiştir.

10-65/1372-510
5
Bu itibarla; mevcut arz imkanları, iletim sistemin kapasitesi ve kesintili müşteri portföyü
birlikte değerlendirilmek suretiyle bir simülasyon yapıldığı ve düşük kapasiteli çok sayıda 170
kesintili müşteri yerine büyük kapasiteli az sayıda kesintili müşteri portföyü
oluşturulmasının, böyle bir kesinti gerektiğinde uygulamaya başlama sürecinin asgariye
çekilmesi, sistemin işletme güvenliği ve kontrolü açısından daha uygulanabilir olduğunun
belirlendiği, buna bağlı olarak da, değişik sektörlerde bulunmaları sebebiyle içinde doğal
gazı buhar-proses, seramik üretimi ve/veya elektrik üretimi amaçlı olarak kullanan birçok
tesisin bulunduğu göz önüne alınarak, toptan gaz satışı yapılan OSB’lere kesintisiz
kategoriden gaz arzı sağlanmasının kararlaştırıldığı ve ilk kez gaz kullanacak OSB’lerle
imzalanan sözleşmelerde ve gaz kullanan OSB’lerle yapılan sözleşme yenilemelerinde
uygulama başlatıldığı,
Söz konusu uygulamanın, Bursa OSB’ye münhasır bir uygulama olmayıp, gaz arz ve 180
iletim imkânları çerçevesinde yapılan değerlendirme neticesinde, aynı tipteki müşterilere
yapılan uygulamaya paralellik arz eden bir uygulama olduğu
ifade edilmiştir.
- Bis Enerji, 14.2.2004 tarihinde meydana gelen gaz kesintisi ile ilgili olarak Ankara
Asliye İkinci Ticaret Mahkemesi’nde Botaş aleyhine, sözleşme hükümlerine aykırı
hareket ettiği iddiasıyla dava açmış olup, Mahkeme bu dava ile ilgili olarak 09.03.2005
tarihinde karara varmıştır. Karar’da; davacı şirketin basiretli bir tacir olarak gaz alım
sözleşmesini imzaladığı, bu nedenle “gaz arzının kesilmesi” başlıklı maddesi uyarınca
Botaş’ın ihtiyaç duyması halinde gaz arzını kesebileceğini bilecek durumda olduğu,
Botaş’ın yaptığı gaz kesintisinin sözleşmeye ve iyi niyet kurallarına aykırı bir yönünün 190
bulunmadığı gerekçe gösterilerek dava reddedilmiştir.
- Bis Enerji, Botaş’ın gaz arzını kesmesinden sonra, 19.02.2004 tarihli yazısıyla
EPDK’ya başvurarak, Botaş’ın gaz arzını kesmesiyle ortaya çıkan durumun Elektrik
piyasası Lisans Yönetmeliği’nin ilgili maddesi uyarınca mücbir sebep sayılması ve bu
doğrultuda Elektrik Piyasasında Mali Uzlaştırma Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkındaki Tebliğ kapsamında mücbir sebep olayı süresince etkilenen yükümlülüklerinin
askıya alınmasını talep etmiştir. Bis Enerji’nin bu talebini EPDK 03.06.2004 tarihli
yazısıyla; Botaş ile Bis Enerji arasındaki doğalgaz satış anlaşmasının kesintili temin
anlaşması olduğu ve bu anlaşma hükümlerine göre Botaş’ın ihbar süresine uyarak gaz
temininde kesinti yapma hakkı bulunduğu ve Botaş’ın da bu madde kapsamında 200
14.02.2004 tarihinde gaz kesintisi yaptığının anlaşıldığı, bu durumun bir mücbir sebep
değil, Botaş ile imzalanan anlaşma hükümleri sonucunda ortaya çıkan bir durum olduğu
gerekçeleriyle reddetmiştir.
I.2.3. Şikâyetin Değerlendirilmesi
Şikâyet dilekçesinde temel olarak sözleşmeye aykırı biçimde Bis Enerji’ye gaz
tedarikinin kesilmesinin ve akabinde yüksek tarifeden gaz satışına başlanmasının, aynı
hat üzerinde bulunan Hitit Seramik’in gazının kesilmemesinin 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesi kapsamında bir ihlal olduğu ileri sürülmektedir.
Doğal gaz piyasası, 4646 sayılı Doğalgaz Piyasası Kanunu ile düzenlenmiş olup, bu
piyasadaki düzenleme ve denetleme yetkisi EPDK’ya verilmiştir. 4646 sayılı Kanun’un 7. 210
maddesine aşağıda yer verilmiştir.
“Madde 7.– a) Rekabetin korunması ve geliştirilmesine ilişkin esaslar aşağıda
belirtilmiştir:
10-65/1372-510
6
1) 7.12.1994 tarihli ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunda öngörülen
rekabet özgürlüğü, hakim durumun kötüye kullanılmaması, birleşme ve devir almaya
ilişkin hususlar, doğal gaz piyasasında faaliyet gösterecek tüzel kişilere de uygulanır.”
Bu madde hükmüyle, doğal gaz piyasasına ilişkin denetim faaliyetlerine EPDK’nın
yanında mevzuatın izin verdiği ölçüde Rekabet Kurumunun da katılması ön görülmüştür.
Bu çerçevede, doğal gaz piyasasında rekabet ihlali yapıldığı iddiasında bulunulan
şikâyet başvurusunun Kurum tarafından incelenmesinin önünde yasal bir engel 220
bulunmamaktadır.
Şikâyete konu olayın gerçekleşmesinin üzerinden yaklaşık 4 yıl bir süre geçmiş olup, bu
süre zarfında mevzuatta çeşitli değişiklikler söz konusu olmuştur. Aşağıda yer verilen
değerlendirmede eylemin gerçekleştiği dönemde yürürlükte bulunan mevzuat hükümleri
dikkate alınmıştır.
- Sözleşmeye aykırı biçimde gazın kesilmesi
Eylemin gerçekleştiği dönemde piyasada tek toptan satıcı konumunda olan Botaş’ın
“şehir içi doğalgaz dağıtım şirketleri” ve “serbest tüketiciler” olmak üzere esas olarak iki
müşteri portföyü bulunmaktaydı. Botaş, serbest tüketicilerle “kesintili” veya “kesintisiz”
gaz satış sözleşmeleri yapmaktadır. Kesintisiz gaz satış sözleşmelerinde satış fiyatı 230
daha yüksek olup, müşterinin gazı mücbir sebepler dışında kesilememektedir. Kesintili
gaz satış sözleşmelerinde ise Botaş gerektiğinde müşteriye gaz tedarikini kesebilme
hakkına sahiptir.
Botaş ile BOSB arasında 14.06.2002 tarihinde “Doğal Gaz Satış Sözleşmesi
(Kesintili/Kesintisiz)” isimli bir sözleşme akdedilmiştir. Bu sözleşmenin “Gaz Arzının
Kesilmesi” başlıklı 15. maddesinde, “ İşbu Sözleşmeye göre BURSA OSB “Elektrik
üretimi amaçlı gaz kullanımı için” kesintili müşteri olarak doğalgaz kullanacak olup, her
sözleşme yılı için BOTAŞ ihtiyaç duyması halinde BURSA OSB’nin “Elektrik üretimi
amaçlı gaz kullanımı için” gaz arzını kesebilecektir…” ibaresi yer almaktadır.
Bis Enerji vekili başvurusunda, sözleşmedeki gaz kesme halinin “şartların oluşması 240
halinde” mümkün olabileceğini ileri sürerek, gazın kesildiği dönemde sistemde gazın
kesilmesini gerekli kılacak bir durumun olmadığını, Botaş’ın bunu müşterilerini düşük
fiyatlı kesintili tarifeden yüksek fiyatlı kesintisiz tarifeye geçirmek için tehdit unsuru olarak
kullandığını belirtmektedir. Botaş’ın gazın tedarikini hangi hallerde kesebileceği ile ilgili
konu taraflar arasında imzalanan sözleşme hükümleri ve bunların yorumlanma ve
uygulanmasında ortaya çıkan bir ihtilaf olup, bu konunun mahkemelerde görülmesi
esastır. Gazın Botaş tarafından sözleşmeye aykırı şekilde kesildiği iddiası, yukarıda yer
verildiği gibi, Bis Enerji tarafından Ankara Asliye İkinci Ticaret Mahkemesi’nde dava
konusu yapılmış olup, Mahkeme Botaş’ın yaptığı gaz kesintisinin sözleşmeye ve iyi niyet
kurallarına aykırı bir yönünün bulunmadığına karar vermiştir. 250
Öte yandan, 4646 sayılı Kanun’un 4/e maddesinde “Serbest tüketicilere toptan gaz
satışı yapan tüzel kişiler, bu Kanunun yürürlüğe girmesini müteakip müşterilerine
mevsimlik, günlük ve saatlik esneklik limitleri dahilinde gaz girişini sağlamak
mecburiyetindedir.” şeklinde düzenleme getirilmiştir. Bu hüküm gereğince Botaş’ın
haksız yere gaz kesintisi yaptığı iddiasında bulunan Bis Enerji’nin bu konudaki
şikâyetlerini 4646 sayılı Kanun’un uygulayıcısı olan EPDK’ya iletmesi gerekir. Yukarıda
yer verildiği gibi, Bis Enerji’nin EPDK’ya sadece gazın kesilmesi sonucu elektrik
üretimiyle ilgili yükümlülüklerini yerine getirememesi nedeniyle, bu yükümlülüklerin
askıya alınması için başvuruda bulunmuş; EPDK’nın bu başvuruya cevabi yazısında
Botaş’ın gaz kesme fiilinin sözleşme hükümlerine dayandığı, bu durumun elektrik 260
10-65/1372-510
7
piyasasındaki faaliyetler bakımından mücbir sebep olarak kabul edilemeyeceği,
dolayısıyla elektrik piyasasına ilişkin yükümlülüklerinin askıya alınmasının mümkün
olmadığı belirtilmiştir.
Bu açıklamalar çerçevesinde, Botaş tarafından Bis Enerji’ye gaz tedarikinin kesilmesi ile
ilgili konunun taraflar arasındaki sözleşme hükümleri ile EPDK’nın yetki ve
sorumluluğundaki alanlara ilişkin olduğu, mahkeme kararı çerçevesinde Botaş’ın gazı
kesmesinin sözleşmeye aykırı olarak değerlendirilmemesi nedeniyle Hitit Seramik’in
gazının kesilmemesinin de rekabet kuralları karşısında ayrımcılık olarak
değerlendirilemeyeceği, dolayısıyla Kurumumuzca bu konuda yapılacak bir işlemin
olmadığı kanaatine varılmıştır. 270
- Gaz Satış Kategorisinin Botaş Tarafından Değiştirilmesi
Botaş’ın BOSB içerisindeki elektrik üreticilerini 01.07.2004 tarihinden itibaren kesintili
kategoriden kesintisiz kategoriye alması sonucu Bis Enerji gazı yaklaşık %3 oranında
daha pahalı almaya başlamıştır. Konuyla ilgili değerlendirmeye geçmeden önce
doğalgaz piyasasının toptan satış seviyesindeki tarifelere ilişkin düzenlemelere yer
vermek yerinde olacaktır.
4646 sayılı Kanun’un “Tarifeler” başlıklı 11. maddesinde, bağlantı tarifeleri, iletim ve
depolama tarifeleri, toptan satış tarifesi ve perakende satış tarifelerinin belirlenmesine
ilişkin esaslara yer verilmiştir. 4646 sayılı Kanun’un 11/3. maddesinde, EPDK’nın
doğalgaz satış tarifelerinde esas alınacak unsurları ve şartları belirleyeceği, satış 280
fiyatlarının ise bu esaslar dâhilinde doğalgaz alım satımı yapan taraflarca serbestçe
belirleneceği hükmü getirilmiştir. 4646 sayılı Kanun’un 4/e maddesinde ise; “Toptan
satış şirketi, ithalatçı şirket veya ihracatçı şirket veya serbest tüketici veya dağıtım şirketi
ile satış sözleşmeleri yapar ve fiyatları serbestçe belirler.” hükmüne yer verilmiştir.
26.09.2002 tarihinde EPDK tarafından yayımlanan Doğal Gaz Piyasası Tarifeler
Yönetmeliğinin 8. maddesinde ise şu düzenleme getirilmiştir:
“Toptan satış tarifelerinde, hâkim durumun kötüye kullanılmaması, doğal gaz arz
güvenliği ve düzenliliğinin sağlanması ve Kurumun bu konuda belirleyeceği diğer
önlemlere uyulması esastır.
Doğal gaz toptan satış fiyatları bu esaslar çerçevesinde doğal gaz alım satımı yapan 290
taraflar arasında Kurul tarafından onaylanmış tarifelere uygun olmak kaydıyla serbestçe
belirlenir.”
Doğal Gaz Piyasası Tarifeler Yönetmeliği’nin Geçici 2. maddesinde ise şu şekilde
düzenleme getirilmiştir:
“BOTAŞ’ın toplam yıllık ithalat miktarı yıllık ulusal tüketimin yüzde yirmisine düşünceye
kadar, mevcut doğal gaz alım ve satış sözleşmelerini kısmi veya bütün olarak devralan
tüzel kişiler hariç olmak üzere, doğal gaz piyasası içerisinde rekabetin hiç veya yeterince
oluşmadığı durumlarda toptan satış fiyatları Kurul tarafından belirlenir.”
EPDK’nın 27.01.2004 tarih, 291 sayılı Kurul Kararı ile doğalgaz piyasası faaliyetlerine
ilişkin tarifelerin (iletim, depolama, toptan satış, taşıma, abonelere uygulanacak 300
perakende satış ve hizmet bedelleri) hesaplama yöntemleri belirlenmiştir. Bu Karar’da
Botaş’ın uygulayacağı tarifelere esas olacak hesaplamalar ve azami satış fiyatları da
formüller halinde EPDK tarafından belirlenmiştir. Örneğin, Karar’ın 3. maddesinde Botaş
tarafından serbest tüketicilere ve dağıtım şirketlerine toptan gaz satış fiyatının üst sınırı
Şubat 2004 ayı için 212,73 YTL/m3 olarak belirlenmiş, Mart 2004 ayından itibaren de;
10-65/1372-510
8
İçinde bulunulan ay Fiyatı = Bir önceki ay Fiyatı * (1 + Kurdaki değişim + Botaş alım
fiyatındaki değişim)
şeklinde özetlenebilecek bir tavan satış fiyat formülü oluşturulmuştur. Öte yandan aynı
Karar’ın 12. maddesinde, doğal gaz satış fiyatlarına ilişkin belirlenen bu hesaplama
yöntemlerinin kesintisiz tarifeler için geçerli olduğu, kesintili fiyatlar hesaplanırken 310
kesintisiz fiyatların üzerinden %3 indirim yapılacağı belirtilmiştir.
Botaş’ın kesintili ve kesintisiz kategorideki müşterilere Botaş’ın toptan doğalgaz satış
fiyatının üst sınırı EPDK tarafından belirlenmiştir. Bununla birlikte, Botaş’ın hangi
müşterilerle kesintili, hangi müşterilerle kesintisiz gaz satım anlaşması yapacağına ilişkin
bir düzenleme bulunmamaktadır. Kategori değişikliği ile ilgili açık bir düzenleme
olmaması nedeniyle bu noktada değerlendirmenin doğalgaz piyasasının işleyişi ve
Botaş ile BOSB arasında yapılan sözleşme hükümleri dikkate alınarak yapılması
gerekmektedir.
Doğalgaz iletim şebekesi doğal tekel olarak kabul edilmekte ve bu faaliyet bir teşebbüs
(sistem operatörü) tarafından yürütülmektedir. İletim faaliyetinde bulunan teşebbüsün 320
başlıca görevi iletim sistemindeki arz ve talepten kaynaklanan dengesizliklerin
giderilerek, doğalgazın belirlenen basınç altında büyük müşteriler ve tüketim
merkezlerine naklini sağlamaktır. 4646 sayılı Kanun’un 4/c.5 maddesinde “Mevcut,
planlanan ve yapımı devam etmekte olan ulusal iletim şebekesi BOTAŞ'a ait olur. İletim
şirketlerince mevcut hatlarla bağlantılı sistem oluşturacak şekilde inşa edilecek iletim
amaçlı yeni boru hatları mülkiyeti kendilerine ait olmak üzere yatırım yapan diğer iletim
şirketlerince işletilir.” şeklinde düzenleme getirilmiştir. Öte yandan, aynı kanun
maddesinde “İletim şirketleri, doğal gazın akışı ve sistemin işlemesi için gerekli ayarlama
ve diğer her türlü hizmetlerin yerine getirilmesi hususunda kendilerinin sahip olduğu
kısımdan sorumludur.” hükmüne yer verilmiştir. 330
İletim sisteminde arz ve talebin belirli eşikler içerisinde dengelenmesi görevi Botaş
tarafından yürütülmektedir. Doğal gaz pazarının genel özelliklerinden olan, ithalat
sözleşmelerindeki “al ya da öde” koşulu, depolama tesislerinin yetersizliği, nispeten
tedarikçi sayısının az olması, hava koşullarının gaz nakil ve tüketim üzerindeki etkileri
gibi hususlar ulusal doğalgaz arz talebinin dengelenmesinde titiz bir programlama ve
uygulama gerektirmektedir. İletim sisteminde arz açığı tahmin edildiğinde veya fiilen arz
açığı ortaya çıktığında sistemdeki dengeyi (basınç) sağlamak amacıyla bazı müşterilere
gaz satışı durdurulmaktadır. Yukarıda yer verilen, Botaş’ın BOSB’ye yönelik 27.08.2004
tarihli yazısında da, Botaş’ın kesintili ve kesintisiz kategorideki müşteri portföylerini
müşterilerin isteğine göre veya fiyat avantajına göre değil, iletim sisteminde ortaya 340
çıkacak dengesizlikleri en pratik şekilde giderecek şekilde oluşturmaya çalıştığı ifade
edilmektedir. Aynı yazının devamında, tedarik kaynaklarının çeşitlenmesi nedeniyle
doğalgaz sıkıntısı çekilmeyeceği, bu nedenle toptan gaz satışı yapılan OSB’lere
kesintisiz kategoriden gaz sağlanmasının kararlaştırıldığı, bu uygulamanın BOSB’ne
münhasır bir uygulama olmadığı belirtilmektedir.
Botaş ile BOSB arasında yapılan Sözleşme’de, BOSB içerisindeki elektrik santrallerine
kesintili, diğer kullanıcılara kesintisiz kategoriden gaz tedariki yapılmasını
öngörmektedir. Söz konusu Sözleşme 14.04.2002 tarihinde imzalanmış olup,
01.01.2001 tarihinden itibaren 2 yıl süreli olması ön görülmüştür. Sözleşme’nin 10.
maddesinde ise Botaş’ın anlaşma süresinin bitiminden en geç 30 gün önce müşteriye 350
Sözleşme’nin yenilenmesi ile ilgili önerilerini bildireceği, önerilen koşulların 30 gün
geçerli olacağı, bu sürede tarafların anlaşamaması halinde Sözleşme’nin
yenilenmeyeceği belirtilmektedir.
10-65/1372-510
9
Raportörlerin görüştüğü Bis Enerji vekili tarafından, ilgili Sözleşme’nin her yıl aynı
şartlarla uzatıldığı, Botaş’ın, yenilemenin yapıldığı Ocak ayından önce Sözleşme
hükümlerinin değiştirilmesi konusunda şartlar ileri sürebileceği, ancak, şikâyete konu
olayda Botaş’ın 2004 yılının Temmuz ayında sözleşme şartlarını BOSB’ye bildirerek,
Sözleşme’ye aykırı davranışta bulunduğu belirtilmiştir. Nitekim yukarıda yer verilen,
BOSB’nin Botaş’a gönderdiği 01.07.2004 tarihli yazıda da Sözleşme bitiş tarihi olan
31.12.2004 tarihine kadar herhangi bir kategori değişikliği yapılmaması talep edilmiştir. 360
Netice itibarıyla, kesintili ve kesintisiz kategorideki müşteri portföyü oluşturmanın iletim
sistemindeki arz ve talebin dengelenmesi bakımından önemli ve gerekli olduğu,
EPDK’nın bu konuda bir düzenleme yapmayarak, bu hususu sistemin işleticisi Botaş’ın
inisiyatifine bıraktığı, Botaş’ın sözleşmelerde yer alan hükümler uyarınca müşterileri
arasında kategori değişikliğine gidebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Bu çerçevede,
Botaş’ın BOSB ve şikâyetçi Bis Enerji’nin kategorisini değiştirmesi rekabet ihlali olarak
değerlendirilemez. Botaş’ın BOSB ile yaptığı Sözleşme’nin süresinin dolmasına ve yeni
şartlar ileri sürmesi için koşullarının oluşmasına 6 ay kala kategori değişikliğine
gitmesinin Sözleşme’nin ihlali olup olmadığı hususunun ise mahkemelerde görülmesi
gereklidir. 370
Bu değerlendirmeler ışığında, şikâyet konusu uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesinde yasaklanan faaliyetlerden olmadığı, Botaş’ın piyasadaki rekabeti kısıtlamak
veya ortadan kaldırmak amacıyla hareket etmediği kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.





Full & Egal Universal Law Academy