Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-114 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-66/1401-522
Karar Tarihi : 21.10.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER : M. Oğuzcan BÜLBÜL, Tuğçe KOYUNCU
C. BAŞVURAN : Hamdi ALTUNTAŞ
Eras Medya Grubu Gültepe Mah. Şehit Üsteğmen Mustafa
Şimşek Cd. No:6 Melikgazi/Kayseri
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Kayserigaz Kayseri Doğalgaz Dağıtım Pazarlama ve Ticaret A.Ş.
Yeni Mahalle, Mustafa Kemal Paşa Blv. 5. Cd. No:61 38090
Kocasinan/Kayseri
E. DOSYA KONUSU : Kayserigaz Kayseri Doğalgaz Dağıtım Paz. ve Tic. A.Ş.’nin,
abone bağlantı bedellerinde Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) 20
yönetmeliklerine aykırı hesaplama yaparak hakim durumunu kötüye kullandığı
iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurusunda özetle;
- Kayseri’de doğalgaz dağıtımını üstlenen Kayserigaz’ın abone bağlantı bedeli
hesaplamalarında EPDK yönetmeliklerine aykırı hesaplama yaparak yüksek miktarda
haksız tahsilât yaptığı; bu durumun şirket iç yazışmasından da belli olduğu,
- EPDK mevzuatı uyarınca abone bağlantı bedeli hesaplamalarında binanın ortak
alanlarının hesaplamaya dâhil edilmemesi gerektiği,
- EPDK’nın Kayserigaz’a gönderdiği 11.11.2008 tarih ve B.62.0.DPD.12/125.02.445
sayılı, 25.02.2009 tarih ve B.62.0.DPD.12-150.05-736 sayılı yazılarda bu haksızlığın 30
durdurulmasının istendiği, ancak Kayserigaz tarafından aynı uygulamaya devam
edildiği,
- Bu çerçevede hâkim durumda olan Kayserigaz’ın hâkim durumunu kötüye
kullanmasının engellenmesi gerektiği
iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.4.2010 tarih ve 3372 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 7.9.2010 tarih ve 2010-1-114/İİ-10-336.MOB sayılı İlk İnceleme
Raporu, 16.9.2010. tarih ve 10-59 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. 40
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-59/1226-M sayı ile karar verilmiştir.
10-66/1401-522
2
İlgili karar uyarınca düzenlenen 14.10.2010 tarih ve 2010-1-114/ÖA-10-336.MOB sayılı
Önaraştırma Raporu 18.10.2010 tarih ve REK.0.05.00.00-110/403 sayılı Başkanlık
önergesi ile 10-66 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; EPDK’nın, önaraştırma konusu
uygulamalara ilişkin olarak, Kayserigaz’a yönelik inceleme yürüttüğü, öncelikle mezkûr
uygulamaların 4646 sayılı Kanun’a aykırı olup olmadığı hususunun açıklığa
kavuşturulmasının gerekli olduğu, bu aşamada soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığı, bununla birlikte önaraştırma raporu ve eklerinin Enerji Piyasası Düzenleme
Kurumuna iletilmesinin yerinde olacağı görüşüne yer verilmiştir. 50
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Taraf: Kayserigaz
Kayserigaz, 2.10.2003 tarihinde Kayseri Doğalgaz Dağıtım Lisansını alarak 30 yıl
süreyle Kayseri Büyükşehir ile Hacılar, Mimar Sinan, Hisarcık, Kıranardı ilçelerinden
oluşan dağıtım bölgesinde doğalgaz dağıtım faaliyetiyle iştigal etmekte olup, 2010 yılı
Ağustos ayı itibarıyla yıllık 17.229 aboneye hizmet vermektedir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
Başvuru konusuna ilişkin olarak EPDK’dan elde edilen bilgilere göre; Kayserigaz’ın söz
konusu uygulaması mevzuat ihlali kapsamında incelenmektedir.
Takiben, EPDK tarafından gönderilen konuya ilişkin yazıda; bağımsız birim sayısının 60
hesabına esas “brüt alan” hesabının başka mevzuatın konusu olması nedeniyle, EPDK
mevzuatında brüt alanın hesaplanma yöntemine ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığı,
ancak brüt alan hesabına ilişkin Kuruma ulaşan şikâyet dilekçeleri ve bilgi edinme
başvurularında, dağıtım şirketleri tarafından söz konusu alana bodrum, sığınak, teras
vb. alanların da dâhil edildiğinin görüldüğü, konuya ilişkin yapılan incelemeler
sonucunda resmi bir belge olan “Yapı Kullanma İzin Belgesi”nde belirtilen daire
alanlarının esas alınabileceğinin değerlendirilerek taraflara bu değerlendirmenin
bildirildiği yönünde açıklamada bulunulmuştur.
Bu açıklamanın devamında, (……….TİCARİ SIR……….)’nin konuyla ilgili olarak
Kayserigaz hakkındaki şikâyetlerinin mevzuat kapsamında çözüme ulaştırıldığı; ancak 70
benzer şekilde (……….) tarafından yapılan başvuru hakkında uygulamanın
düzeltilmesinin bildirilmiş olmasına rağmen Kayserigaz’ın EPDK mevzuatında hüküm
bulunmayan brüt alan hesaplanmasına ilişkin diğer mevzuata uyduğunu ifade ederek,
başvuru sahibine geri ödeme yapmadığı ifade edilmiştir. Bununla birlikte, Denetim
Dairesi Başkanlığına intikal ettirilen dosyanın Daire Başkanlığınca yapılacak detaylı
çalışma tamamlandıktan sonra sonuca ulaştırılacağı belirtilmiştir.
Yine ilk inceleme kapsamında, doğalgaz dağıtım faaliyetinin özel şirketler eliyle
yürütüldüğü diğer illerdeki uygulamaya ilişkin olarak bir araştırma yapılmış ve Eskişehir
Doğalgaz Dağıtım A.Ş., Bursagaz Bursa Şehiriçi Doğalgaz Dağıtım Ticaret ve Taahhüt
A.Ş., İzmir Doğalgaz Dağıtım A.Ş., Aksagaz Dağıtım A.Ş., İzmit Gaz Dağıtım A.Ş. ve 80
İstanbul Gaz Dağıtım Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye bilgi isteme yazıları gönderilerek; söz
konusu dağıtım şirketlerince merkezi ve bireysel kullanımlar bakımından abone bağlantı
bedellerinin nasıl hesaplandığı, bağımsız bölüm sayısı ve brüt alan belirlenirken yapı
ruhsatı ya da belediye imar planındaki esaslardan hangisinin esas alındığı ve
ısıtılmayan (merdiven boşluğu, sığınak, müştemilat, vb) alanların hesaplamaya dahil
edilip edilmediğine ilişkin bilgi, belge ve açıklamalar talep edilmiştir.
10-66/1401-522
3
Taraflardan gelen cevap yazılarından, abone bağlantı bedeli hesaplanırken bağımsız
bölüm sayısı ve brüt alan hesaplamalarında konu hakkında bilgi talep edilen birçok ildeki
dağıtım şirketlerince dairenin brüt alanı üzerinden hareket edildiği ve ısıtılmayan
alanların hesaplamaya dâhil edilmediği anlaşılmaktadır. 90
Önaraştırma kapsamında, Raportörlerce Kayserigaz’da yapılan yerinde incelemede,
teşebbüs yetkililerince, abone bağlantı bedelleri hesaplanırken toplam yapı inşaat
alanının esas alındığı ve ısıtılmayan (merdiven boşluğu, sığınak, müştemilat, vb)
alanların hesaplamaya dâhil edildiği ifade edilmiştir. Konuyla ilgili olarak EPDK
tarafından önce (……….)’nin başvurusu üzerine yapılan denetimin sonucunda
ısıtılmayan ve/veya sayaç takılmamış alanların (sığınak, müştemilat vb.) hesaplamaya
dâhil edilmeyeceği ve fazla tahsil edilen bedelin şirkete iadesi gerektiğinin bildirilmesi
üzerine adı geçen şirkete bedel iadesinin yapıldığı, ardından (……….)’nin şikâyeti
kapsamında Kayserigaz’ın bedel iadesine itiraz etmesi üzerine, EPDK tarafından
yeniden inceleme başlatıldığı belirtilmiştir. Bununla birlikte ortak alanların binanın brüt 100
alanına dâhil edilmeyerek abone bağlantı bedelinin yeniden hesaplanması halinde, 174
binada yaklaşık 2450 dairenin bu durumdan etkileneceği tahmini yürütülmüş olup,
toplam fark bedelinin ise yaklaşık olarak (……….) TL olacağı daha sonra Kuruma
gönderilen yazı ile ifade edilmiştir.
I.3. Hukuki Değerlendirme
Yukarıda özetlendiği üzere şikâyet, Kayserigaz tarafından abone bağlantı bedeli
hesaplamalarında binanın bağımsız bölümlerinin ve brüt alanının yanlış hesaplandığı ve
abonelerden yüksek bedeller tahsil edildiği, böylece Kayserigaz’ın hâkim durumunu
kötüye kullandığı noktasında toplanmaktadır.
Bir teşebbüsün eylemlerinin 4054 sayılı Kanunun 6. maddesi kapsamında ihlal teşkil 110
etmesi için birinci aşamada söz konusu teşebbüsün hâkim durumda olduğunun, ardında
da hâkim durumdaki bu teşebbüsün şikâyete konu eylemlerinin bir kötüye kullanma
eylemi olduğunun tespit edilmesi gerekmektedir. Kayseri ili ve ilçelerinde doğalgaz
dağıtım faaliyeti yapmak üzere kurulmuş olan Kayserigaz bu faaliyete yönelik olarak
doğalgaz dağıtım lisansına sahip bir şirket olup, söz konusu bölgede tek sağlayıcı
konumundadır. Bu nedenle, Kayserigaz Kayseri ili ve ilçelerindeki doğalgaz dağıtım
pazarında hâkim durumdadır. Ancak, dosya kapsamında Kayserigaz’ın şikâyete konu
olan uygulamasının Kanunun 6. maddesi kapsamında bir kötüye kullanma hali oluşturup
oluşturmadığı değerlendirmesine geçmeden önce, abone bağlantı bedellerinin 4646
sayılı Kanun ve ikincil mevzuat kapsamında ne şekilde düzenlendiğinin incelenmesi 120
yerinde olacaktır.
Doğalgaz Piyasası Dağıtım Hizmetleri Müşteri Yönetmeliğinin “Tanımlar ve Kısaltmalar”
yan başlıklı 4. maddesinde abone bağlantı bedeli; sayaç dâhil dağıtım şebekesinin
abone iç tesisatına bağlantısı için gereken proje, işçilik, malzeme, kontrol ve onay
harcamalarının abone başına düşen payını ifade eden sabit bedel olarak tanımlanmıştır.
Yine Yönetmeliğin “İhale kararı ve ilanı” yan başlıklı 5. maddesinde; dağıtım lisansı
ihalesinin Kurul Kararı ile yapılacağı ve ilgili şehirde lisans süresi boyunca uygulanacak
abone bağlantı bedelinin Kurul Kararında belirtileceği ifade edilmiştir. “Bağlantı” yan
başlıklı 36. maddesinin 4. fıkrasında ise abone bağlantı bedelinin, bağlantı anlaşmasının
imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak ve iade edilmemek üzere dağıtım 130
şirketince tahsil edileceği düzenlenmiştir.
10-66/1401-522
4
2009 yılı boyunca uygulanmak üzere şehir içi doğalgaz dağıtım şirketlerinin
uygulayacakları abone bağlantı bedellerine ilişkin usul ve esaslar, EPDK’nın
24.12.22008 tarih ve 1903 sayılı Kurul kararında tespit edilmiştir. Söz konusu kararda;
abone bağlantı bedelinin bağlantı bedeli ve sayaç bedeli olarak hesaplanacağı, abone
bağlantı bedeline sayaç bağlantı malzemeleri ve sayaç montaj bedellerinin dâhil olduğu
ifade edilmiştir. Kararın devamında 2. maddede; “4646 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihten evvel alınmış bir hak, belge ve yetkilendirmeye müsteniden doğalgaz dağıtım
faaliyetinde bulunan şehir içi doğalgaz dağıtım tüzel kişilerinin konut ve ısınma amaçlı
doğalgaz kullanan abonelere uygulayacağı sayaç dâhil abone bağlantı bedeli üst sınırı 140
180 ABD Doları/Bağımsız Bölüm Sayısı olarak tespit edilmiştir” şeklinde karar alınmıştır.
2. maddenin devamında; “Bağlantı talebinde bulunulan binadaki daire sayısına göre
hesaplanacak bağımsız bölüm sayısında (BBS); dairenin 200 m2’ye kadar brüt alanı için
BBS=1 alınır, bundan sonraki ilave her 100 m2’ye kadar alan için abone bağlantı bedeli
150 ABD Doları arttırılır” şeklinde ifade yer almaktadır.
2010 yılı boyunca uygulanmak üzere şehir içi doğalgaz dağıtım şirketlerinin
uygulayacakları abone bağlantı bedellerine ilişkin usul ve esasların düzenlendiği
24.12.2009 tarih ve 2357 sayılı Kurul kararında, 2009 yılı için ABD Doları olarak
belirlenen tutar Türk Lirasına çevrilmiştir. Kararın 2. maddesinde; “4646 sayılı Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihten evvel alınmış bir hak, belge ve yetkilendirmeye müsteniden 150
doğalgaz dağıtım faaliyetinde bulunan şehir içi doğalgaz dağıtım tüzel kişilerinin konut
ve ısınma amaçlı doğalgaz kullanan abonelere uygulayacağı sayaç dâhil abone bağlantı
bedeli üst sınırı ilk bağımsız bölüm sayısı (BBS) için 289 TL olarak tespit edilmiştir”
şeklinde karar alınmıştır. 2. maddenin devamında; “Bağlantı talebinde bulunulan
binadaki daire sayısına göre hesaplanacak BBS; dairenin 200 m2’ye kadar brüt alanı
için 1 alınır, bundan sonraki ilave her 100 m2’ye kadar alan için abone bağlantı bedeli
241 TL arttırılır” şeklinde ifade yer almaktadır.
Kayseri ili Doğalgaz Dağıtım İhale Şartnamesinin 8/b maddesinde ise; abonenin
binasının brüt alanı üzerinden hesaplanacak Bağımsız Bölüm Sayısında (BBS), 200
m2’ye kadar alan için BBS=1 alınır, bundan sonraki ilave her 100 m2’ye kadar alan için 160
abone bağlantı bedeli 150 ABD Doları arttırılır” şeklinde hüküm yer almaktadır.
Ayrıca Şartname ekinde bulunan Soru ve Cevaplar Bölümünde 38. soruya verilen
cevapta “Şartnamenin 8. maddesi kapsamında uygulanmak kaydıyla, 180 ABD Dolarlık
(KDV hariç) bağımsız birim başına abone bağlantı bedeline merkezi ve bireysel
kullanımlar için montajı yapılacak sayaçlar da dâhildir. Merkezi amaçlı gaz kullanım için
montajı yapılacak sayaçlarla ilgili ayrıca bir bedel alınmayacaktır. Örneğin 25 daireli bir
apartman için 25 münferit ve 1 merkezi abonelik olacak ancak 25x180=4500 ABD Doları
abone bağlantı bedeli ödenecektir” açıklaması yapılmaktadır.
Yukarıda yer verildiği üzere Kurul kararlarından, abone bağlantı bedellerinde bağımsız
bölüm sayısı (BBS) hesaplanırken dairenin brüt alanının esas alınması gerektiği 170
anlaşılırken, İhale Şartnamesinde binanın brüt alanından bahsedilmektedir. Ancak
dosya kapsamında elde edilen bilgi ve belgelerden; EPDK mevzuatında brüt alan
hesabına ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığı, ancak EPDK tarafından sığınak,
müştemilat vb. ortak kullanım alanlarının abone bağlantı bedeline dâhil edilmeyeceği
yorumunun yapıldığı ve bu çerçevede yukarıda değinilen şirketin başvurusu üzerine
fazla tahsil edilen bedellerin iade edilmesi yönünde Kayserigaz’a bildirimde bulunulduğu
ve iadenin gerçekleştiği, başka bir şirketin şikâyeti üzerine de yeniden inceleme
10-66/1401-522
5
başlatılarak Denetim Dairesine sevk edilen dosyanın incelenmesinin devam ettiği
anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla şikâyet konusu uyuşmazlıkların, EPDK mevzuatı ve İhale Şartnamesindeki 180
uyumsuzluk ile bu uyumsuzlukların ortaya çıkardığı gri alanları kendi lehine ve tüketici
aleyhine kullanmak isteyen hâkim durumdaki dağıtım şirketlerinin; hâkim durumdaki bir
teşebbüsün rekabet hukuku anlamında göstermek zorunda olduğu “özel sorumluluk”la
bağdaşmayan davranışlarından kaynaklandığı değerlendirilmektedir. Zira yukarıda da
değinildiği üzere, Kayserigaz’ın kendi lisans coğrafi bölgesi sınırlarında 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi anlamında hâkim durumda bulunan bir teşebbüs olduğu, bu
dağıtım bölgesinde ikamet eden ve serbest tüketici olabilme limitinin altında kalan
miktarlarda tüketim yapan ticarethaneler ve hane halkı için Kayserigaz’a alternatif bir
temin kaynağının bulunmadığı görülmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi uyarınca hâkim durumdaki bir teşebbüsün bu hâkim 190
durumunu kötüye kullanması yasaklanmıştır. Ancak Kayserigaz tarafından yürütülen
şikâyet konusu uygulamalar ile eşit durumda bulunan ve abone bağlantı bedelini fazla
ödediğini iddia eden tüketiciler arasından sadece (……….)’ne iade yapılıp, daha sonra
EPDK tarafından Kayserigaz’a yönlendirilen (……….) ve benzeri tüketicilere iade
yapılmamasının 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için
öncelikle EPDK mevzuatı kapsamında Kayserigaz’ın abone bağlantı bedeline ilişkin
düzenlemeleri geniş yorumlayıp yorumlamadığının ve bu çerçevede söz konusu
uygulamanın öncelikle 4646 sayılı Kanun’a ve EPDK kararlarına aykırı olup olmadığının
açıklığa kavuşturulmasının gerekli olduğu kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ 200
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak, 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy