Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-3-190 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-67/1425-541
Karar Tarihi : 27.10.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Hilmi BOLATOĞLU, İmren SEYRANTEPE
C. ŞİKAYET
EDEN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
Gabay Dış Ticaret ve Gıda San. A.Ş.
1477. Sokak No:7/4 Alsancak / İzmir
Osman Akça Tarım Ürünleri İthalat İhracat San. ve Tic. A.Ş.
Üniversite Cad. No:84 Bornova / İzmir
Cevdet Aksüt ve Oğulları Kolektif Şirketi
Dallıca Köyü Mevkii Devlet Yolu Üzeri Nazilli / Aydın
30
Şentaş Tarım Ürünleri İhracat San. ve Tic. A.Ş.
Ege Caddesi No:34 Sarnıç / İzmir
Selçuk Gıda Endüstri İhracat İthalat A.Ş.
Kazım Dirik Cad. No:4 Gayret Han Kat:7 Pasaport / İzmir
Elmas Dış Ticaret A.Ş.
Turanlar Caddesi No:41 Germencik / Aydın
Franko Meyve İhracat Tic. ve San. A.Ş. 40
1479. Sok. No:22/10 Alsancak / İzmir
S.S. Tariş İncir Tarım Satış Koop. Birliği
Yeni Mahalle Sevimli Sokak No:5 Germencik / Aydın
E. DOSYA KONUSU: İncir ihracatı yapan firmaların aralarında anlaşarak, ilk
yükleme tarihi olarak adlandırılan ihracatın başlama tarihini alım fiyatını
baskılamak amacıyla geciktirdikleri ve aracı firmaların anılan tarihten önce
yurtiçine satış amacıyla Aydın ilindeki üreticilerden incir alımı yapmalarına
engel oldukları iddiası. 50
10-67/1425-541
2
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; incir ihracatı yapan firmaların
aralarında anlaşarak ilk yükleme tarihi olarak adlandırılan ihracatın başlama tarihini
geciktirdikleri ve aracı firmaların anılan tarihten önce yurtiçine satış amacıyla Aydın
ilindeki üreticilerden incir alımı yapmalarına engel oldukları iddia edilerek, gereğinin
yapılması talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.8.2010 tarih ve 6599 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 31.8.2010 tarih ve 2010-3-190/İİ-10-396.İS sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 16.9.2010 tarih ve 10-59/1207-M sayılı 60
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili
karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 19.10.2010 tarih ve 2010-3-
190/ÖA-10-265.HB sayılı Önaraştırma Raporu 25.10.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-
110/475 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-67 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda özetle; İncelemeye konu kuru incir ilk
yükleme tarihinin ilgili yasal ve yönetsel düzenlemelerde yer alan açık yetkiler 70
uyarınca Ege Kuru Meyve ve Mamulleri İhracatçıları Birliğince belirlenen tarihe onay
vermek ya da 2010 yılı ürün sezonunda olduğu gibi doğrudan doğruya resen
belirlemek suretiyle Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından gerçekleştirilen idari bir işlem
niteliğinde olduğu anlaşıldığından konuya ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun
kapsamında yapılacak bir işlem bulunmadığı,
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Taraflar 80
Şikayette yer verilen iddialar kuru incir ihracatçısı tüm firmaları içermekle birlikte
gümrük beyannamelerinin ilk kayda alınış tarihi, diğer bir deyişle “ilk yükleme” tarihi
olarak adlandırılan ihracatın başlama tarihinin Ege İhracatçı Birlikleri çatısı altında
bulunan Ege Kuru Meyve ve Mamulleri İhracatçıları Birliği’nde gerçekleştirilen Genel
Kurul toplantısında kararlaştırılmakta olduğundan hareketle önaraştırma kapsamında
yürütülen incelemede Ege Kuru Meyve ve Mamulleri İhracatçıları Birliği’nde Yönetim
Kurulu üyesi1 olan ve/veya Aydın ilinde önemli miktarda incir alımı yapan kuru incir
ihracatçıları temel alınmıştır.
90
I.1.1. Gabay Dış Ticaret ve Gıda San. A.Ş. (Gabay)
1 03.09.2009 tarih, 27338 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türkiye İhracatçılar Meclisi İle İhracatçı Birliklerinin Kuruluş ve
Görevleri Hakkında Yönetmeliğin 19. maddesi uyarınca Yönetim Kurulunda görev alabilmek için belirli eşiklerin üzerinde
ihracat yapma koşulu aranmaktadır.
10-67/1425-541
3
Kuru incir ve kuru kayısı ihracatı yapan Gabay, kuru incir ihracatında Türkiye’nin
önde gelen firmalarından biridir.
Şirket ortaklarından Menaşe Gabay Ege Kuru Meyve ve Mamulleri İhracatçıları Birliği
Yönetim Kurulu üyesidir. Şirketin 2009 yılı cirosu ……… TL’dir.
I.1.2. Osman Akça Tarım Ürünleri İthalat İhracat San. ve Tic. A.Ş. (Osman Akça)
Akça Holding bünyesindeki şirketlerden biri olan İzmir ilinde yerleşik şirket 1955 100
yılında Osman Akça tarafından kurulmuştur. Kuru incir ihracatında önde gelen bir
şirket olarak faaliyet gösteren Osman Akça, kuru üzüm, kuru kayısı ve kuru incir
ihracatı ile iştigal etmekte olup Aydın ilinde bulunan bir kuru incir işleme tesisine
sahiptir.
Şirketin Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Göksan aynı zamanda Ege Kuru Meyve ve
Mamulleri İhracatçıları Birliği Yönetim Kurulu üyesidir. Şirketin 2009 yılı cirosu
…………. TL’dir.
I.1.3. Cevdet Aksüt ve Oğulları Kolektif Şirketi (Kral İncir) 110
Aydın ilinde yerleşik bir firma olan Kral İncir, ihracat amacıyla önemli miktarda incir
alımı gerçekleştirmektedir. Kuru incir ihracatı sektörünün önemli oyuncularından biri
olan Cevdet Aksüt ve Oğulları Kolektif Şirketi Kral İncir adıyla da bilinmektedir.
Firmanın sahibi olan Ziya Aksüt mevcut durumda Ege Kuru Meyve ve Mamulleri
İhracatçıları Birliği’nde Yönetim Kurulu üyesi olmamakla birlikte geçmiş dönemlerde
üyelik faaliyetini yürütmüş olup halihazırda Nazilli Ticaret Odası Yönetim Kurulu
Başkanıdır.
I.1.4. Elmas Dış Ticaret A.Ş. (Elmas) 120
Aydın ilinde yerleşik bir firma olan Elmas kuru incir ihracatı faaliyetini gerçekleştiren
önemli firmalardan biridir.
Şirketin Yönetim Kurulu Başkanı Tahsin Elmas, Ege Kuru Meyve ve Mamulleri
İhracatçıları Birliği’nde Yönetim Kurulu üyesidir. Şirketin 2009 yılı cirosu ………….
TL’dir.
I.1.5. Şentaş Tarım Ürünleri İhracat San. ve Tic. A.Ş. (Şentaş)
130
Şentaş önde gelen kuru incir ihracatçısı firmalardan biridir. Şirket hissedarlarından
Gürcan Şen, Ege Kuru Meyve ve Mamulleri İhracatçıları Birliği’nde Yönetim Kurulu
üyesidir. Şirketin 2009 yılı cirosu ……….. TL’dir.
I.1.6. Selçuk Gıda Endüstri İhracat İthalat A.Ş. (Selçuk)
1932 yılında Alharal Kollektif Şirketi adıyla kurulan şirket, daha sonraki yıllarda unvan
değiştirmiş, 1998 yılında da hisseleri İMKB’ye kote edilmiştir. Şirketin Yönetim Kurulu
Başkanı Eli Alharal Ege Kuru Meyve ve Mamulleri İhracatçıları Birliği’nde Yönetim
Kurulu üyesidir. Şirketin 2009 yılı cirosu ……….. TL’dir. 140
10-67/1425-541
4
I.1.7. Franko Meyve İhracat Tic. ve San. A.Ş. (Franko Meyve)
1952 yılında Giuseppe and Davide Franko kardeşler tarafından kurulan şirket başta
incir olmak üzere kuru meyve ürünleri ihracatı gerçekleştirmektedir.
Franko Meyve’nin Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Rafael Çikurel Ege Kuru
Meyve ve Mamulleri İhracatçıları Birliği’nde Yönetim Kurulu üyesidir. Şirketin 2009
yılı cirosu ……….. TL’dir.
150
I.1.8. S.S. Tariş İncir Tarım Satış Koop. Birliği (Tariş İncir)
1910 yılından itibaren başlangıçta incir ve üzüm daha sonra pamuk ve zeytinyağı
ürünleri temelinde örgütlenen her biri ayrı tüzel kişiliğe sahip dört kooperatif
birliğinden biri olan Tariş İncir’in, 15 kooperatifi ve 7000'e yakın ortağı bulunmaktadır.
Tariş İncir 1943 yılında faaliyete geçmiştir. Aydın ili Germencik ilçesinde bulunan İncir
İşleme ve Depolama Tesisleri, 2006 yılında faaliyete geçmiştir.
Tariş incir kuru incir ihracatının yanı sıra yurtiçinde de önemli miktarda kuru incir
satışı gerçekleştirmektedir. Üretici birliği olması gereği piyasa koşulları çerçevesinde 160
üretici lehine fiyatlarla alım yapılması hedefi paralelinde hareket etmekle birlikte Tariş
İncir, kar maksimizasyonu amacını taşıyan bir teşebbüs konumunda faaliyet
göstermektedir.
Tariş İncir Yönetim Kurulu Hasan Hüseyin Karazor başkanlığında Davut Cengiz,
Osman Bilgin, Yalçın Ertan ve A. Bilge Tosun’dan oluşmaktadır. Ege Kuru Meyve ve
Mamulleri İhracatçıları Birliği Yönetim Kurulu’nda Tariş İncir’i temsilen bir üye
bulunmaktadır.
I.2. İlgili Pazar 170
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ”in 4. maddesine göre, belirli bir ürün ve onunla yüksek ikame
edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan pazarlar ilgili ürün pazarını oluşturmaktadır.
Bir ürünün diğer bir ürünle aynı pazarda yer alabilmesi için bu ürünlerin tüketici
gözünde nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları açısından benzer olmaları ve
birbirleriyle ikame edilmeleri gerekmektedir. Bununla birlikte talep ikamesine eşdeğer
etki yarattığı durumlarda arz yönlü ikame edilebilirlik de pazarın tanımlanmasında 180
dikkate alınabilir.
Kuru inciri gıda tüketimi yönüyle diğer kurutulmuş meyvelerden ayıran en önemli
özellik içerdiği besin değerlerinin kombinasyonudur. Kuru incir, yüksek oranda kolay
sindirilebilen fruktoz ve glikoz içerir. Protein miktarı birçok kuru meyvenin iki katından
daha fazladır. Diğer meyvelerle karşılaştırıldığı zaman kalsiyum, bakır, magnezyum,
potasyum ve kükürt bakımından daha zengindir. Pektik maddelerin kaynağı
olmasından dolayı, bağırsaklarda toksik maddelerin atılması, kandaki kolesterol
10-67/1425-541
5
düzeyinin düşürülmesi, şeker hastalarında kan şekerinin hızlı yükselmesinin
önlenmesini sağladığı gibi yüksek oranda lif ve demir içermektedir. 190
Bu çerçevede, inceleme konusu olayda ilgili ürün pazarının belirlenmesinin esasa
etki etmesi söz konusu olmamakla birlikte ilgili ürün pazarının “kuru incir pazarı”
olarak tespit edilmiştir.
I.2.2 İlgili Coğrafi Pazar
Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın rekabet koşullarının yeterli derecede
homojen ve özellikle komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı olması, ilgili coğrafi
pazarın tespitinde büyük bir önem taşımakta ve coğrafi pazar açısından belirleyici 200
olmaktadır. Yurdun çeşitli yörelerinde az miktarda da olsa kuru incir üretimi
bulunmakla birlikte ihracat amacıyla alımı yapılan kuru incir ürünü büyük çoğunlukla
(~%75) Aydın ilinde ve kısmen İzmir ilinde üretilmektedir. Bu bağlamda ilgili coğrafi
pazarlar ayrı ayrı olmak üzere “İzmir ve Aydın illeri” olarak belirlenmiştir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.3.1. İlk Yükleme Tarihinin Belirlenmesi
9.12.1994 tarih ve 4059 sayılı Hazine Müsteşarlığı ile Dış Ticaret Müsteşarlığı 210
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un (4059 sayılı Kanun) 3. maddesine
dayanılarak hazırlanan 22/12/1995 tarih ve 95/7623 sayılı İhracat Rejimi Kararı’nın 3.
maddesine göre Dış Ticaret Müsteşarlığının (Müsteşarlık) bağlı olduğu Bakanlık;
a)İhracatın her aşamasında gözetim, denetim ve yönlendirilmesine ilişkin her türlü
önlemleri almaya, ihracatla ilgili işlemleri her safhada izlemeye ve bu hususlarla ilgili
düzenlemeleri yapmaya, ihracata ilişkin bilgi ve belgeleri istemeye ve ihracatı bu
Karar çerçevesinde yürütmeye,
b)Piyasalarda meydana gelen olağan dışı bir gelişme, ihracata konu malda görülen
yetersizlik, kamu güvenliği, kamu ahlakı, insan sağlığı, hayvanların, bitkilerin veya
çevrenin korunması amacına yönelik tedbirler, sanatsal, tarihi ve arkeolojik değer 220
taşıyan metanın korunması nedenleriyle ihracatta kısıtlama veya yasaklama
getirmeye,
c)Gerektiğinde ihracatı müsaadeye veya kayda bağlamaya, ihracatta miktar
kısıtlaması uygulamaya,
yetkilidir. Anılan yetkiler 4059 sayılı Kanun’un yetkilendirdiği Müsteşarlık birimlerince
kullanılmaktadır2. İnceleme konusu olay bakımından ilk yükleme tarihi uygulaması
konusunda yetki İhracat Genel Müdürlüğü ile Dış Ticarette Standardizasyon Genel
Müdürlüğü tarafından kullanılabilecektir. 4059 sayılı Kanun’un 3. maddesinin (a)
bendine göre İhracat Genel Müdürlüğü;
2 Diğer yandan, 95/7623 sayılı İhracat Rejimi Kararı’nın 3. maddesinin son fıkrası uyarınca; Dış Ticaret
Müsteşarlığı'nın bağlı olduğu Bakanlık, yukarıda sayılan yetkilerin kullanılması sırasında, mevzuat hükümleri
çerçevesinde; İhracatçı Birlikleri, Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi, uluslararası
gözetim şirketleri ve ilgili diğer kurum ve kuruluşları görevlendirebilir.
10-67/1425-541
6
ihracatın her aşamasında gözetim, denetim ve yönlendirilmesine ilişkin 230
önlemleri almak ve bu hususlarla ilgili düzenlemeler yapmak, madde ve ülke
bazında gerekli tedbirleri almakla..
görevlidir.
Anılan maddenin (f) bendine göre Dış Ticarette Standardizasyon Genel Müdürlüğü;
dış ticarete konu malların standartlaştırılmasını sağlamak, Dış Ticarette
Standardizasyon Rejim Kararı da dahil olmak üzere ihracat ve ithalatın kalite
ve standartlar yönünden denetlenmesine ait mevzuatı hazırlamak ve
uygulamakla..
görevlidir.
240
Yukarıda yer verilen yasal ve yönetsel düzenlemeler çerçevesinde, Dış Ticaret
Müsteşarlığı’nın ihracata ilişkin olarak son derece geniş yetkilere sahip olduğu, bu
yetkiler arasında ihracatı miktar olarak sınırlama veya kayda bağlama hatta belirli
durumlarda tamamen yasaklama yetkisinin de bulunduğu görülmektedir.
Kuru incir ihracatında ilk yükleme tarihinin belirlenmesi, Ege İhracatçı Birlikleri çatısı
altında bulunan Ege Kuru Meyve ve Mamulleri İhracatçıları Birliği’nde gerçekleştirilen
Genel Kurul toplantılarında kararlaştırılan tarihin Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından
onaylanması yöntemiyle gerçekleşmektedir . İnceleme konusu 2010-2011 dönemi ilk
yükleme tarihi ise resen Müsteşarlık Makamınca belirlenmiş ve ilgili birliklere 250
duyurulmuştur.
Tariş İncir tarafından sunulan istatistik çalışmasına göre ilk yükleme tarihinin görece
erken bir tarihe rastlaması durumunda ülkemizin toplam ihracat miktarı azalmamakta
tersine ciddi artışlar kaydetmektedir:
Tablo 1. Yıllara Göre Kuru İncir İhracat Miktarları
ÜRÜN
YILI
REKOLTE
(TON)
TARİŞ
KAMPANYASI
BAŞLANGIÇ
TARİHİ
İLK
YÜKLEME
TARİHİ
TÜRKİYE
TOPLAM
İHRACATI
(TON)
İHRACAT/REKOLTE
ORANI(%)
2000 49.001 24.08.2000 29.09.2000 46.917 95,7
2001 48.028 20.08.2001 21.09.2001 42.201 87,8
2002 52.684 23.08.2002 30.09.2002 45.949 87,2
2003 54.571 19.08.2003 02.10.2003 47.559 87,1
2004 55.631 24.08.2004 17.09.2004 55.703 100,1
2005 56.327 25.08.2005 19.09.2005 57.488 102,0
2006 60.393 24.08.2006 20.09.2006 61.886 102,4
2007 48.012 15.08.2007 28.09.2007 37.931 79,0
2008 50.604 21.08.2008 03.10.2008 38.091 75,2
2009 56.590 19.08.2009 28.09.2009 42.602 75,2
Yukarıdaki veriler dikkate alındığında erken yükleme yapılması nedeniyle ihracatın
olumsuz etkileneceği biçimindeki savın fiilen geçerli olmadığı anlaşılmaktadır. 260
Şikayet konusu 2010-2011 sezonu kuru incir ilk yükleme tarihinin ilgili yasal ve
yönetsel düzenlemelerde yer alan açık yetkiler uyarınca Dış Ticaret Müsteşarlığı
tarafından belirlendiği, anılan uygulamanın geçmiş yıllarda ilgili İhracatçı Birliğince
belirlenen tarihlere onay verilmek suretiyle yine Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından
10-67/1425-541
7
gerçekleştirildiği anlaşıldığından konuya ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında
yapılacak bir işlem bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
I.3.2. Belirli Bir Tarihten Önce İncir Alımı Yapılmasının Engellendiği İddiası
270
Önaraştırma dönemindeki yerinde incelemede konu ile ilgili elde edilen bir belge ve
bir ifade tutanağı bulunmaktadır. Söz konusu Belge’de:
“…ihracatçılardan bazıları gizli gizli mal alıyorlar ve aldırıyorlar, müstahsile birtakım
baskılar yapıldı malınızı satmayın veya köylerden çok az bir mal alarak kaçmalar gibi,
bu yüzden müstahsilde özellikle İncirliova, germencik, tire müstahsilleri çok direndi
hiç mal çıkarmadılar dense olur…”
ifadesi yer almaktadır. Bununla paralel olarak dosya ekinde sunulan bilgi tutanağında
Ticari sır ;
“Buna ek olarak, hızlı alımlarla fiyatlar ihracatçılar tarafından belirlenen fiyatları
aşmaya başladığında ürün alımı yapan benim gibi tüccara “incir almayın elinizde 280
bırakırız kimseye satamazsınız” tarzında ticari tehditler gelmiştir. Örneğin ben hemen
her yıl bildirilen fiyatın üzerinde alım yaptığım anda yukarıda belirttiğim tarzda telefon
aldım.” İfadelerinde bulunmuştur.
Anılan iki bilgi/belge bir arada değerlendirildiğinde belirli bir tarihten önce alım
yapılmasını engellemeye yönelik somut bir veri bulunmamaktadır. Bu bağlamda, ilgili
teşebbüslerin belirli bir tarihten önce alım yapılmasını engelleme yönünde bir
eylemde bulunduklarına yönelik yeterli kanıt bulunmamıştır.
J. SONUÇ 290
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
İncelemeye konu kuru incir ilk yükleme tarihinin ilgili yasal ve yönetsel
düzenlemelerde yer alan açık yetkiler uyarınca Ege Kuru Meyve ve Mamulleri
İhracatçıları Birliğince belirlenen tarihe onay vermek ya da 2010 yılı ürün sezonunda
olduğu gibi doğrudan doğruya resen belirlemek suretiyle Dış Ticaret Müsteşarlığı
tarafından gerçekleştirilen idari bir işlem niteliğinde olduğu anlaşıldığından konuya
ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında yapılacak bir işlem bulunmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 300
Full & Egal Universal Law Academy