Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-198 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-73/1517-579
Karar Tarihi : 25.11.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Ali Fuat KOÇ
C. BAŞVURAN : …
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : Havaalanları Yer Hizmetleri A.Ş.
Atatürk Havalimanı Dış Hatlar Terminali Yeşilköy/İstanbul
E. DOSYA KONUSU : Havaalanları Yer Hizmetleri A.Ş. (Havaş)'nin Gaziantep
havalimanı ile Gaziantep şehir merkezi arasında karayolu ile yolcu taşıma
pazarında tekel durumunda olduğu ve hâkim durumunu kötüye kullandığı
iddiaları. 20
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurusunda; Havaş’ın Gaziantep havalimanı ile
Gaziantep şehir merkezi arasında karayolu ile yolcu taşıma pazarında tekel konumunda
olduğu, 20 km olan bu mesafede yolcu taşıma ücreti olarak 9 TL talep edildiği, söz
konusu ücretin benzer toplu taşıma firmalarının talep ettiği ücretlerin çok üzerinde
olduğu, bu durumun Havaş’ın tekel konumunda olmasından ve hâkim durumunu kötüye
kullanmasından kaynaklandığı iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.7.2010 tarih ve 5961 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 26.8.2010, tarih ve 2010-4-198/İİ-10-258.KT sayılı İlk İnceleme
Raporu, 16.9.2010 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma 30
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi
uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 12.11.2010 tarih ve 2010-4-198/ÖA-10-258.KT sayılı
Önaraştırma Raporu 22.11.2010 tarih ve REK.0.08.00.00-110/470 sayılı Başkanlık
önergesi ile 10-73 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da, Havaş hakkında soruşturma açılmasına
gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı 40
İnceleme konusu olay çerçevesinde, ilgili ürün pazarı “şehir merkezi ile havalimanı
arasındaki toplu yolcu taşımacılığı hizmeti pazarı” olarak belirlenmiştir.
10-73/1517-579
2
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İnceleme konusu iddiaların “Gaziantep havalimanı-Gaziantep şehir merkezi” hattı
üzerinde, havayolu ile gelen ve giden yolcuların karayolu ile taşınmasına yönelik yolcu
taşımacılığı hizmetinin sunumuna ilişkin olması nedeniyle, ilgili coğrafi pazar “Gaziantep
havalimanı-Gaziantep şehir merkezi-Gaziantep havalimanı hattı” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.1. Havaş Tarafından İletilen Bilgi ve Belgeler
Havaş tarafından Kuruma gönderilen konu hakkındaki yazıda, bilet fiyatlarının onay 50
merciinin neresi olduğu konusunda bir netlik oluşmadığı belirtilmektedir. Nitekim en son
ücret tarifesinin DHMİ tarafından onaylanmadığı, sonrasında Ulaştırma Bakanlığı Kara
Ulaştırması Genel Müdürlüğü tarafından onaylandığı görülmektedir.
DHMİ Genel Müdürlüğü ile Havaş arasında 18.1.2010 tarihinde imzalanan Kira
Sözleşmesi’nin “Özel Hükümler” başlıklı 14. maddesinin (l) bendi “Otobüs
işletmeciliğinden elde edilecek kar dönem sonunda DHMİ ve kiracı tarafından yarı yarıya
pay edilecektir. Kar payı Havaş tarafından hesaplanarak mart ayı sonuna kadar
DHMİ’ye bildirilecektir.” şeklindedir. Aynı maddenin (m) bendinde ise “Havaş tarafından
uygulanmakta olan otobüs ücret tarifesi 4925 sayılı Kara Yolu Taşıma Kanunu,
16.11.2009 gün ve 7255 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Kara Yolu 60
Yolcu Taşıma Yönetmeliği ve Ulaştırma Bakanlığının 24.07 2009 günlü Genelgesi
(2009/KUG-3-YOLCU) hükümleri ile Kara Yolu Yolcu Taşıma Yönetmeliğinin ücret
tarifesi başlıklı 57. Maddesinin 2. bendi doğrultusunda tarifeli yolcu taşıma ücretlerinin
yapılan taşımanın kapsam ve niteliğine göre yetki belgesini düzenleyen kurumlar
tarafından onaylanacaktır.” hükmü yer almaktadır.
I.2.2. Bilgi Tutanakları
I.2.2.1. Havalimanı Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Raportörlerle yaptığı görüşmede yetkili tarafından; Gaziantep Havalimanı’ndan
gerçekleştirilen Havaş otobüs sefer ücretlerinin aşırı veya yüksek bulunduğuna dair
bugüne kadar müdürlüğe bir müşteri şikâyetinin intikal etmediği; Havaş’ın uyguladığı 70
taşıma tarife saat ve ücretlerinin DHMİ tarafından onaylanarak yürürlüğe girdiği; 2009
yılına kadar Gaziantep Havalimanı’ndan THY, Pegasus ve Onur Air’in kendi müşterileri
için ücretli olarak servislerinin bulunduğu, Havaş servislerinin faaliyete başlamasından
sonra Onur Air dışındaki firmaların kendi servislerini kaldırdıkları; Gaziantep Büyükşehir
Belediyesi yetkililerine havaalanına belediye otobüsü seferlerinin başlayabileceği
hakkında bilgi verildiği, ancak Belediye’nin havalimanına otobüs seferi düzenlemediği,
yeterince verimli bulunmadığı için, böyle bir uygulamaya başlamadığının düşünüldüğü;
Belediyenin havalimanına otobüs seferi düzenlemesi söz konusu olursa, bu seferlerin
sağlıklı bir şekilde yapılabilmesi için Gaziantep Havalimanı’nda gerekli imkânların
mevcut olduğu ifade edilmiştir. 80
I.2.2.2. Havaş Gaziantep Havalimanı Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Raportörlerin görüştüğü Havaş Gaziantep Havalimanı yetkilisi; her bir havalimanından
gerçekleştirdikleri otobüs seferleri için güzergâh, sefer saatleri, ücretler ve sefer sayısı
gibi konuların Havaş’ın önerisi ve DHMİ’nin onayı ile yürürlüğe girdiğini; ayrıca Havaş ile
DHMİ arasındaki sözleşme gereği seferlerden elde edilen kârların yarısının DHMİ’ye
aktarıldığını; bunun dışında hava taşımacılığı gerçekleştiren firmalarla da sözleşme
yapıldığını; belirlenmiş olan seferleri müşterinin az olması nedeniyle geciktirme veya
10-73/1517-579
3
iptal etme gibi bir opsiyonlarının bulunmadığını; bilet fiyatlar değerlendirilirken bu
hususların da göz önünde bulundurulması gerektiğini; 2009 yılında seferleri
başladığında 8 TL olan fiyatın halen 9 TL olduğunu ve bilet ücretlerinin yüksekliğine dair 90
bir müşteri şikâyeti almadıklarını ifade etmiştir.
I.2.2.3. Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Yetkili, Belediye tarafından havalimanına otobüs seferleri başlatılmasına ilişkin olarak,
Büyükşehir Belediyesi tarafından havalimanına otobüs seferi düzenlenmesinin uzun
zamandır gündemde olmakla birlikte, uygulamaya geçilemediğini; ilgili Ulaştırma
Bakanlığı Yönetmeliği ile getirilen otobüslerin belediyenin özmal olma şartının Belediye
tarafından karşılanmasının zor olmasının söz konusu seferlerin faaliyete geçmesinin
önünde en önemli engel olarak bulunduğunu; Havalimanı’nın bulunduğu Oğuzeli
bölgesine hali hazırda belediye tarafından yetkilendirilen özel halk otobüslerinin
seferlerinin mevcut olduğunu; diğer yandan Büyükşehir Belediyesi tarafından 100
havalimanına otobüs seferi düzenlemesi halinde bilet fiyatlarının 4 TL’yi geçemeyerek
Havaş seferlerine göre çok daha ucuz bir alternatif olarak ortaya çıkacağını ifade
etmiştir.
I.3. Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinde hâkim durum “belirli bir
piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız
hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri
belirleyebilme gücü” olarak tanımlanmıştır. Hâkim durum tespitinde genel olarak
şikâyete konu teşebbüs ve rakiplerinin ilgili pazardaki pazar payı, pazardaki potansiyel
rekabet, pazara giriş engellerinin bulunup bulunmadığı, teşebbüsün pazardaki 110
davranışları gibi unsurlar değerlendirilmektedir.
Dosya konusu iddia hâkim durumdaki firmanın aşırı fiyat uygulayarak hâkim durumunu
kötüye kullandığı yönündedir. Bir ya da birden fazla teşebbüsün Kanun’un 6. maddesini
ihlal edebilmesi için öncelikli şart bu teşebbüslerin ilgili piyasada hâkim durumda
bulunmalarıdır.
Hâkim durumda olan bir teşebbüsün Kanun’un 6. maddesi kapsamındaki tek taraflı
davranışları temel olarak dışlayıcı davranışlar ve sömürücü davranışlar olarak ikiye
ayrılabilir. Dışlayıcı davranışlar ticari faaliyet alanına başka teşebbüslerin girmesine
engel olunması veya rakiplerin piyasadaki faaliyetlerini zorlaştıran ve rekabet
yeteneklerini sınırlayan davranışlar olarak tanımlanabilir. Sömürücü davranışlar ise 120
hâkim durumdaki teşebbüsün pazar gücünü kullanarak fiyatlama ve diğer uygulamalar
yoluyla tüketiciler ve müşterilerin istismar edildiği eylemlerdir. Sömürücü davranışlar
doğrudan pazarda rekabeti bozmaya yönelik olmayıp bu davranışlardan rakipler değil
öncelikle tüketici ve müşteriler etkilenmektedir. Bu özellikleri dolayısıyla sömürücü
davranışlar doğrudan rekabeti bozucu nitelikte olmayan kötüye kullanma halleri şeklinde
de tanımlanmaktadır.
Hâkim durumdaki firmanın aşırı fiyatlama eylemleri çoğunlukla sömürücü davranışlar
kategorisine girmektedir. Dosya konusu iddialar da sömürücü davranış kapsamında bir
aşırı fiyat uygulamasını içermektedir.
Aşırı fiyat değerlendirmesi yaparken pazara giriş engellerinden kaynaklanan güçlü bir 130
hâkim durum olup olmadığı, pazardaki regülasyonlar ve piyasa değerinin üstünde
fiyatlama hususlarının somut olay bazında incelenmesi gerekmektedir.
10-73/1517-579
4
Dosya konusu olayda, Onur Air dışındaki havayolu şirketleri ile seyahat eden yolcular
açısından, Gaziantep şehir merkezi ve havalimanı arasında kara yolu ile toplu ulaşımda,
Havaş otobüs seferlerinin alternatifinin bulunmadığı görülmektedir. Taksi veya özel araç
ile ulaşım ise toplu taşıma olmamaları, tüketici gözündeki farklılıkları dikkate alınarak bir
alternatif olarak değerlendirilmemektedir. Bu çerçevede Havaş ilgili pazarda hâkim
durumdadır.
Diğer yandan 2010 yılında başlayan uygulama ile Havaş otobüs seferlerine ilişkin
tarifeler, fiyat tarifelerinin ilgili faaliyetten elde edilen kârın yarısını alan DHMİ Genel 140
Müdürlüğünce değil, düzenleyici otorite olarak Ulaştırma Bakanlığı Kara Ulaştırması
Genel Müdürlüğü tarafından onaylanmaktadır. Ayrıca ilgili pazarda Havaş’ın karlılık
oranının %... gibi düşük seviyelerde gerçekleştiği dikkate alınırsa, her ne kadar karlılık
rakamları aşırı fiyat konusunda tam bir kriter teşkil etmese de, dosya konusu olay
bazında aşırı fiyat uygulamasından bahsetmenin zor olacağı açıktır.
Yukarıda verilen bilgiler çerçevesinde, Gaziantep şehir merkezi ile havalimanı
arasındaki Havaş tarafından gerçekleştirilen toplu yolcu taşıma hizmetlerinin, 4054 sayılı
Kanun çerçevesinde hâkim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilecek bir
aşırı fiyatlama uygulaması içermediği, kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ 150
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara yönelik olarak
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy