Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-154 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 10-74/1529-585
Karar Tarihi : 30.11.2010
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail
Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B- RAPORTÖRLER : Mehmet YANIK, Selvi KOCABAY, Gülçin DERE
C- BAŞVURUDA
BULUNAN : TSM Deniz Ürünleri San. ve Tic. A.Ş.
Osmangazi Mah. Battalgazi Cad. Sagun Plaza No:33 20
Samandıra Kartal/İstanbul
D- HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN TARAF:
Ortadoğu Antalya Liman İşletmeleri A.Ş.
Port Akdeniz Büyük Liman Mevkii 07070 Antalya
E- DOSYA KONUSU: Ortadoğu Antalya Liman İşletmeleri A.Ş. (Ortadoğu Antalya
A.Ş.)’nin, TSM Deniz Ürünleri San. ve Tic. A.Ş. ile balıkçı teknelerine yönelik
barınma ve rıhtım hizmetleri konusunda anlaşma yapmayı reddettiği ve liman 30
hizmetlerinde aşırı fiyat uyguladığı iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ: Ortadoğu Antalya A.Ş.’nin, tarifelerde yüksek miktarda artış
yapmak suretiyle şikayetçi ile balıkçı teknelerine yönelik barınma ve rıhtım hizmetleri
konusunda anlaşma yapmayı reddettiği ve diğer liman hizmetlerinde aşırı fiyat
uyguladığı iddia edilmiştir.
G- DOSYA EVRELERİ: 16.7.2009 tarih ve 5017 sayılı başvuru üzerine hazırlanan
7.8.2009 tarih ve 2009-4-154/İİ-09-KT sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun
26.8.2009 tarih ve 09-39 sayılı toplantısında görüşülerek önaraştırma yapılmasına karar 40
verilmiştir. Yapılan önaraştırma sonucunda hazırlanan 27.10.2009 tarih ve 2009-4-
154/ÖA-09-MY sayılı Önaraştırma Raporu, Kurul’un 4.11.2009 tarih ve 09-52 sayılı
toplantısında görüşülmüştür. Söz konusu toplantıda 09-52/1262-M sayılı Karar alınarak
Ortadoğu Antalya A.Ş. hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
Kanun’un 6. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin tespiti amacıyla aynı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar verilmiştir.
10-74/1529-585
2
Soruşturma kararının ardından, hakkında soruşturma başlatılan Ortadoğu Antalya
A.Ş.’ye soruşturma açıldığına dair bildirim 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin ikinci 50
fıkrası uyarınca 17.11.2009 tarihinde yapılmış ve Ortadoğu Antalya A.Ş.’den 30 gün
içinde birinci yazılı savunmasını göndermesi istenmiştir. Ortadoğu Antalya A.Ş.’nin ilk
yazılı savunması süresi içinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir
Yürütülen soruşturma sonunda hazırlanan ve Soruşturma Heyeti’nin görüş ve tespitlerini
içeren 3.8.2010 tarih ve SR/10-9 sayılı Soruşturma Raporu, aynı Kanun’un 45. maddesi
uyarınca tüm Kurul üyeleri ile ilgili taraflara tebliğ edilmiştir. Gönderilen bildirime
cevaben Ortadoğu Antalya A.Ş.’nin ikinci yazılı savunması 24.8.2010 tarihinde Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir. İkinci yazılı savunmaya ilişkin Soruşturma Heyeti görüşlerini
içeren Ek Görüş, Kanun’un 45. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu üyeleri ile hakkında 60
soruşturma yürütülen Ortadoğu Antalya A.Ş.’ne 12.09.2010 tarihinde tebliğ edilmiştir.
Hakkında soruşturma yürütülen Ortadoğu Antalya A.Ş.’nin üçüncü yazılı savunması
11.10.2010 tarihinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. 30.11.2010 tarihinde taraf
temsilcilerinin katılımıyla Sözlü Savunma Toplantısı yapılmış, toplantıya katılanlar iddia
ve savunmalarını bir defa da sözlü olarak dile getirmiştir. Kurul 30.11.2010 tarihli
toplantısında nihai kararını vermiştir.
H- RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: Raportörlerce;
70
Ortadoğu Antalya A.Ş.’nin iddia konusu eylemlerinin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesi kapsamında hakim durumun kötüye
kullanılması olarak nitelendirilemeyeceği,
Bu çerçevede söz konusu teşebbüse 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi
çerçevesinde idari para cezası verilmesine gerek olmadığı
sonucuna ulaşılmıştır.
I- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
80
I.1. Hakkında Soruşturma Yürütülen Teşebbüs: Ortadoğu Antalya Liman
İşletmeleri A.Ş.
Global Liman Hizmetleri A.Ş. kontolündeki Ortadoğu Antalya A.Ş.,dökme kuru yük,
genel kargo, konteyner ve kruvaziyer gemilerine hizmet verebilen çok amaçlı bir liman
durumundaki Antalya Limanının 12 rıhtım ve iskelesinden 9’unun işletilmesi ile iştigal
etmektedir.
Söz konusu işletme faaliyetleri kapsamında, Ortadoğu Antalya A.Ş., yükleme, boşaltma,
depolama hizmetlerinin yanında tatlı su tedariki, atık alımı gibi liman hizmetleri ile 90
kılavuzluk, pilotaj ve römorkaj hizmetlerini de sunmaktadır.
10-74/1529-585
3
I.2. Yapılan İnceleme ve Tespitler
I.2.1. Ortadoğu Antalya Liman İşletmeleri A.Ş. ile Yapılan Görüşme
100
Ortadoğu Antalya A.Ş. yetkilileri ile yapılan görüşmede, liman işletmesinin devralındığı
2006 yılından 2009 yılına kadar fiyat artışı yapılmadığı; gelirler ekseriyetle ABD Doları
cinsinden iken giderlerin Türk Lirası cinsinden olduğu ve anılan zaman zarfında ABD
Dolarının Türk Lirası karşısındaki döviz kurunun artmamasına karşın giderlerin artması
nedeniyle 2009 yılında %... oranında fiyat artışı yapılmasına ihtiyaç duyulduğu ifade
edilmiştir.
Ortadoğu Antalya A.Ş. yetkilileri ayrıca, 2009 yılında şikayetçiye sunulan hizmetlerin
fiyatlarında artış yapıldığını, halen şikayetçiden alacaklarının bulunduğunu ve bu borç ifa
edilmeden limanın şikayetçiye kullandırılmayacağını zaten şikayetçinin soruşturmanın 110
sürdüğü dönem itibariyle yaklaşık altı aydır Antalya Limanını kullanmadığını, balıkçı
barınağından yararlandığını ifade etmiştir. Ortadoğu Antalya A.Ş. yetkilileri ilaveten,
liman işletme ruhsatında limana alınabilecek gemilerin sınırlandırıldığını, şikayetçinin
işlettiği balıkçı teknelerinin limana alınabilecek deniz araçları arasında sayılmadığını,
ayrıca söz konusu teknelerin ISPS kodu (International Ship and Port Security Code -
Uluslararası Gemi ve Liman Tesisi Güvenlik Kodu) uygulamasına uygun gemiler
niteliğinde bulunmamaları nedeniyle de limandan yararlanmalarının mümkün olmadığını
ifade etmiştir.
I.2.2. Sınırlı Sorumlu Yeni Liman Su Ürünleri Kooperatifi ile yapılan görüşme 120
Şikayetçi’nin 2009 yılı Nisan ayından itibaren barınma ve rıhtım hizmetleri aldığı Antalya
Limanı sınırları dahilindeki balıkçı barınağını işleten Sınırlı Sorumlu Yeni Liman Su
Ürünleri Kooperatif Başkanı ile raportörlerin yaptığı görüşmede, şikayetçinin işlettiği
balıkçı teknelerine, kooperatif için ek gelir sağlamak amacıyla, işletmecileri kooperatif
üyesi olmamasına rağmen, hizmet sunulduğu; buna karşılık balıkçı barınağının
altyapısının esasen şikayetçinin işlettiği teknelere hizmet verilmesi için yeterli olmadığı,
yükleme boşaltma sırasında barınağa zarar verildiği; söz konusu tekneler barınağın asıl
hizmet verdiği balıkçı teknelerinden çok daha büyük olduklarından kooperatif üyeleri ve
barınak için risk teşkil ettikleri ayrıca avlanan balıkların işlenmesi sırasında ortaya çıkan 130
atık suların barınakta kirliliğe ve nahoş kokuya sebep olduğu; yine de ilgili teşebbüsün
maddi desteği sürdüğü sürece barınak imkanlarının kendilerine kullandırılmaya devam
edileceği ifade edilmiştir.
I.2.3. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü ile yapılan
görüşme
Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü yapılan görüşmede, orkinos avcılığının uluslararası
düzenlemeye tabi bir faaliyet olduğu, ülkelerin avlayacakları balık miktarının kotalarla
sınırlandırıldığı, bu çerçevede ülkemizde yapılan düzenlemenin ilgili talimatname ile her 140
yıl yenilendiği ifade edilmiştir. Ayrıca dondurulmuş balık ihracında balıkların canlı olarak
yakalandığı, denizdeki balık çiftliklerine aktarıldığı, buradan Japon bandralı alıcı
gemilerine nakledilmek yoluyla ihraç edildiği, anılan orkinos çiftliklerinin kurulması ve
taşınmasının zaman alan, maliyetli ve zorlu bir hukuki ve teknik süreç gerektirdiği ifade
edilmiştir.
10-74/1529-585
4
I.2.4. T.C. Başbakanlık Denizcilik Müsteşarlığı ile yapılan görüşme
Denizcilik Müsteşarlığı ile yapılan görüşmede kural olarak, uluslararası faaliyet gösteren
limanlara ISPS kod uygulamasına tabi olmayan balıkçı gemilerinin yanaşamayacağı , 150
eğer balıkçı gemisinin bu limanı kullanması zorunlu ise liman işleticisi ile balıkçı
gemisinin kaptanı arasında varılacak bir mutabakatla limanda uygulanan güvenlik
standartları ve diğer kurallara uyulması kaydı ile balıkçı gemilerinin de bu tür limanlara
yanaşabileceği, bu konuda Uluslararası Gemi ve Güvenlik Tesisi Güvenlik Kodu
Uygulama Yönetmeliği’nde ayrıntılı düzenlemelerin bulunduğu belirtilmiştir.
I.2.5. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
1. Ortadoğu A.Ş. Genel Müdürü Ayhan Çiftçi tarafından Antalya Liman Başkanlığı’na
gönderilen 5.7.2009 tarihli yazıda, şikayetçi ile Ortadoğu Antalya A.Ş. arasındaki rıhtım 160
kullanımı sözleşmesinin 31.3.2007 tarihinde sona erdiği belirtilmiş, ayrıca aşağıda
belirtilen hususlar aktarılmıştır.
“1-) TSM’ye ait veya herhangi bir nam altında kiralık olarak kullandığı balıkçı
tekneleri kontrolsüz, bilgi vermeden, çoğu zaman liman içindeki gemi manevralarını
tehlikeye atacak bir şekilde liman içinde manevra yapmakta ve rıhtımı kullanmaya
çalışmaktadır.
Bu konuda İşletmemizin yanında Adoport İşletmesinin de şikayetleri mevcuttur.
Konu Liman Başkanlığı’na da bildirilmiştir.
2-) Rıhtımın kullanımı tabiidir ki Liman ve Gümrük kuralları çerçevesinde ve haklı bir 170
ücret ödeme karşılığında olmalıdır.
3-)Diğer önemli bir konu da; kullanılan rıhtım İşletmemiz sorumluluğunda olan ve
Gümrüklü alan içerisinde kalan bölümdür.
Gümrüklü alanlara gemilerin/teknelerin bu alanları kullanma koşulları İşletmemiz ile
birlikte Gümrük Müdürlüğü tarafından da takip ve kontrol edilmektedir.
4-) Limanımız ISPS Sertifikasına sahip limanlardan olup bu uygulamanın gereğini
yapmakta gerekli özen ve titizliği göstermektedir. Balıkçı teknelerinin Liman güvenliği
açısından oluşturduğu tehdit hepimiz tarafından bilinmektedir.
Limanımızın ve Antalya’mızın coğrafik pozisyonu nedeniyle güvenlik açısından ne
kadar önemli bir konumda olduğu bilinmektedir.” 180
2. Ortadoğu Antalya A.Ş.’nin 26.2.2009 tarihli yönetim kurulu kararı ile 2009 yılında
uygulanacak Liman Hizmet Tarifesinin Genel Müdürlük tarafından teklif edilen şekliyle
kabulüne, tarifenin, 1.4.2009 tarihinden itibaren uygulamaya konulmasına, bu tarihe
kadar eski tarifenin uygulanmasına oybirliği ile karar verilmiştir.
3. Ortadoğu Antalya A.Ş. ile şikayetçi arasında hizmet bedellerinin miktarına ilişkin
uyuşmazlığa ve bundan kaynaklanan ödeme gecikmelerine ilişkin hukuki anlaşmazlığa
işaret eden yazışmalar tespit edilmiştir.
190
4. Antalya Liman Başkanlığı’nın Liman Hizmetleri tarifesi ile ilgili şikayetleri yansıtan
yazısına cevaben gönderilen 11.8.2009 tarihli yazıda, tarifelerin belirlenmesinde İşletme
Hakkı Devir Sözleşmesi’nde belirtilen hususların göz önünde bulundurulduğu ve ticari
açıdan elleçlenen yük miktarının artırılabilmesi için hizmet fiyatların makul ve kabul
10-74/1529-585
5
edilebilir seviyelerde tutulmasının sağlandığı ve yeni tarifenin makul olduğu
değerlendirmelerine yer verilmiştir.
5. Denizcilik Müsteşarlığı Deniz Ticareti Genel Müdürlüğü tarafından 28.8.2009 tarihinde
Ortadoğu Antalya A.Ş.’ye gönderilen yazıda, Antalya İhracatçı Birlikleri’nin Antalya
Limanı’nda uygulanan liman hizmetlerine ilişkin tarifelerin diğer limanlar ile 200
karşılaştırıldığında daha yüksek olduğu ve uygulanan yüksek tarifelerin bölge ihracatçısı
ve ithalatçısı ile sanayicisine dış pazarda rekabet gücünü düşürücü etki yaptığı
belirtilerek Antalya Limanı’nın liman hizmet ücretlerinin tüm ülke limanlarıyla yeknesaklık
sağlayacak şekilde yeniden düzenlenmesinin yararlı olacağı ifade edilmiştir. Yazının
devamında ise Müsteşarlık tarafından 1.8.2003’ten itibaren geçerli olacak şekilde
yayımlanan Liman Hizmetleri Tarifesi ile kılavuzluk, römorkaj, palamar, barınma, yolcu
giriş-çıkış ücretlerinin üst limitlerinin belirlendiği ve liman işletmelerinin uymakla yükümlü
olduğu söz konusu tariflere Ortadoğu Antalya A.Ş.’nin uymadığı belirtilmiştir. Bu
çerçevede fiyatların 15.9.2009 tarihine kadar söz konusu tarifeye uygun bir şekilde
yeniden düzenlenmesi istenmiştir. 210
6. 6.3.2009 tarihinde Deniz Ticaret Odası Antalya Şubesi’ne gönderilmek üzere
hazırlanan bir yazıda, fiyatların düzeyine ilişkin olarak şikayetçi ile yaşanan
anlaşmazlığa işaret eden ifadelerin yanında 2009 yılı içerisinde Antalya Limanı’nın
Akdeniz kruvaziyer şirketlerinin ilgi odağı haline geldiği ve bu nedenle şikayetçiye ait
teknelerin yolcu rıhtımında operasyonlarına devam etmesinin fiziksel olarak mümkün
olmayacağının belirtildiği görülmüştür..
7. Antalya Liman İşletmesi ile Toprak Mahsülleri Ofisi (TMO) arasında, TMO’nun
kullanımına bırakılan rıhtımın boş olduğu zamanlarda liman işletmecisi tarafından 220
kullanımını düzenleyen bir protokol bulunduğu tespit edilmiştir.
I.2.6. Şikayetçi tarafından gönderilen bilgiler
Başvuru sahibi tarafindan Kuruma gönderilen konuya ilişkin yazıda, Ortadoğu Antalya
A.Ş. tarafından işletilen soğuk hava tesisinde kiracı olarak bulunan şikayetçinin, Antalya
açıklarında orkinos çiftliklerinin bulunduğu; söz konusu, çiftlik ile soğuk hava tesisi
arasında 6 deniz mili (40 dakika) mesafe olduğu; bu tesiste orkinosların taze soğutulmuş
olarak işlenip uçakla ihraç edildiği, ifade edilmiş ve şikayetçinin hizmet alabileceği en
uygun yerin Antalya Limanı olduğu vurgulanmıştır. TSM ayrıca, Balıkçı Barınağı’nda alt 230
yapının büyük balıkçı gemilerinin yanaşıp yük indirme ve bindirmesi için yetersiz
olduğunu; yat limanlarının da balıkçı gemilerini yanaştırmadığını ve turizm sezonunda
bunun uygun olmadığını; olası alternatifler niteliğindeki Gazipaşa Balıkçı Barınağı ile
Alanya Limanı’nın çiftliklere deniz yoluyla 12-15 saat, karayolu ile 2-3 saat mesafede
olduğunu ifade etmiştir. Yazıda ek olarak, Antalya’da mevcut mevzuatlar çerçevesinde
rıhtım ve iskele yapılmasının mümkün olmadığı; Antalya’nın turizm şehri olması ve sit
alanları nedeniyle ihtiyacı olan balıkçı barınağı için bile uzun bir süredir yer tesis
edilemediği; Antalya Körfezi denize açık olduğu için yüzer iskele kurmanın da mümkün
olmadığı belirtilmiştir. Son olarak, yeni çiftlik yerleri bulmak ve izin almanın da çok zor
olduğu, Şikayetçi’nin Sığacık Körfezi ve Seferihisar Bölgesi’ndeki müracaatlarının uygun 240
görülmediği ifade edilen hususlar arasında yer almaktadır. Şikayetçi, serbest bölgedeki
rıhtımı gümrük mevzuatı gereği kullanamadığını, TMO’ya ait rıhtımların da geçmişte
10-74/1529-585
6
kullanıldığını, ancak bu rıhtımların kullanılmasının Ortadoğu Antalya A.Ş. tarafından
engellendiğini, bu nedenle TMO ile anlaşma yapamadıklarını belirtmiştir.
I.3. İlgili Pazar
Şikayet konusu çerçevesinde soruşturma, Ortadoğu Antalya A.Ş. tarafından Antalya
Limanında sağlanan barınma hizmetlerine ilişkin olarak yürütülmüş olmakla birlikte,
yapılan inceleme ve hukuki değerlendirmeler neticesinde, inceleme konusu olayın 250
ayrıntılı ve kesin bir pazar tanımını gerektirmediği kanaatine ulaşılmıştır
I.4. Tarafların Savunmaları ve Savunmaların Değerlendirilmesi
Hakkında soruşturma yürütülen tarafın usule ilişkin olarak önaraştırma süresine
uyulmadığı ve vekil müvekkil arasında yazışmaların gizliliği kuralının ihlal edildiği, esasa
ilişkin olarak ise mal vermeyi reddetmenin bir hakim durumun kötüye kullanılması hali
olarak kabul edilmesi için muhatabın uygulamayı yapan teşebbüsün rakibi olması
gerektiği yönündeki savunmaları esasa etki edecek nitelikte olmadıkları
değerlendirilmiştir. 260
I.4.1. Mal (veya hizmet) vermeme eyleminin objektif haklı gerekçesi bulunduğu
savunması
Ortadoğu Antalya A.Ş.’nin davranışında objektif haklı gerekçelerinin bulunduğu, zira
Ortadoğu Antalya A.Ş.’nin kruvaziyer turizmine ağırlık vermesinin, sübjektif bir tercihten
değil, idare tarafından getirilmiş olan bir yükümlülükten kaynaklandığı, bu amaçla
Liman'ın 8 ve 9 nolu rıhtımlarının kruvaziyer gemilerine tahsis edildiği, anılan rıhtımların
gemi kabul kapasitesinin mevcut uzunlukları itibariyle zaten sınırlı kaldığı, dolayısıyla
şikayetçinin barınma ve rıhtım hizmetlerine ilişkin taleplerinin karşılanması önünde bir 270
kapasite sorunu bulunduğu ifade edilmiştir. Ayrıca, şikayetçi’nin faaliyetleri ile ciddi bir
güvenlik tehdidi oluşturarak gerek kruvaziyer turizmini gerekse limandaki diğer
faaliyetleri önemli ölçüde zorlaştırdığı ve limanın kirlenmesine neden olduğu, Antalya
Ticari Limanı’nın ISPS sertifikasına sahip bulunmasına karşın şikayetçi gemilerinin ISPS
kod uygulamasına uygun olmadığı belirtilmiştir. Bu doğrultuda, Ortadoğu Antalya
A.Ş.’nin, büyüme potansiyeli son derece yüksek olan kruvaziyer turizmine yönelmesinin
rasyonel olduğu, Antalya Ticari Limanında yükleme ve boşaltma işlemlerinde hızlı bir
sirkülasyon olduğu için, sadece barınma gibi bir hizmetin verilmesinin limanın esas
fonksiyonu olan yükleme ve boşaltma işlemlerini olumsuz yönde etkilediği ve ayrıca
Ortadoğu Antalya A.Ş.’nin Liman İşletme İzni'nde hizmet verilebilecek olan gemiler 280
arasında balıkçı teknelerinin bulunmaması ile, Şikayetçi'nin Ortadoğu Antalya A.Ş.’ne
ödemekten imtina ettiği borçlarının ve bu borçlara ilişkin derdest davalarının da
bulunması hususlarının mal vermeyi reddetme için objektif haklı sebep teşkil ettiği iddia
edilmiştir.
ISPS koduna sahip olmayan gemilerin belli güvenlik koşullarını sağlayarak Liman
İşletmesi ile yapılan mutabakatla Liman’a yanaşması mümkün olmakla birlikte, işletmeci
teşebbüsün ek riskleri üstlenerek hizmet sunmasının ticari bir karar olduğu, inceleme
konusu olay özelinde, şikayetçinin talip olduğu hizmetleri almasının doğal sonucu olarak
ortaya çıkacağı anlaşılan görüntü ve koku kirliliği ile trafik artışına bağlı olarak artan 290
10-74/1529-585
7
işletme riskinin, liman işletmecisinin iş planı ve ticari vizyonunda ifadesini bulan haklı
ticari çıkarları ile ağır çatışma halinde bulunduğu hususları dikkate alınmıştır.
I.4.2. Verilmesi reddedilen malın veya hizmetin vazgeçilmez olmadığı, reddedilen
teşebbüs açısından pazardaki tüm rekabetin ortadan kalkmadığı ve şikayetçinin
pazardan çıkma riskinin bulunmadığı savunması
Şikayetçi’nin, Ortadoğu Antalya A.Ş. tarafından işletilen 8 ve 9 no'lu rıhtımlardan
yararlanamamasına karşın, Liman sınırları içerisinde bulunan Balıkçı Barınağını
kullanmak suretiyle faaliyetlerini devam ettirebildiği, ayrıca, şikayetçinin alternatiflerinin 300
Ortadoğu Antalya A.Ş. tarafından işletilen rıhtımlara nazaran daha az avantajlı olması
veya biraz daha maliyetli olmasının mal vermenin reddedilmesi nedeni ile şikayetçi
açısından pazardaki tüm rekabetin ortadan kalkmış olduğu ve söz konusu firmanın
pazardan çıkma tehlikesi ile karşı karşıya bulunması unsurunun gerçekleştiği anlamına
gelmeyeceği iddia edilmiştir.
Şikayetçi’nin Ortadoğu Antalya A.Ş. tarafından işletilen rıhtım ve iskeleleri
kullanamaması nedeniyle faaliyet göstermekte olduğu orkinos avcılığı ve ihracatı
pazarlarında rekabetin bugüne değin önemli ölçüde kısıtlanmadığı, şikayetçinin pazar
dışına itilmediği ve Balıkçı Barınağı’nı kullanarak faaliyetlerine devam ettiği tespit 310
edilmiştir.
I.4.3. Kruvaziyer turizminde sağlanacak gelişmenin ve tüketici yararının dikkate
alınması gerektiği savunması
Kruvaziyer turizminin hem bölge ve ülke ekonomisine hem de tüketici menfaatine çok
ciddi katkıları bulunduğu, Antalya Ticari Limanı'nda kruvaziyer gemilerinin
yanaşabileceği alanların sadece 8 ve 9 no'lu rıhtımlarla sınırlı olduğu, Ortadoğu Antalya
A.Ş.’nin tüm bu menfaatleri gözeterek kruvaziyer turizminin gelişmesine yönelik birçok
yatırım yaptığı, tek bir firmanın menfaatleri gözetilerek, Ortadoğu Antalya A.Ş.’ye 320
şikayetçiye 8 ve 9 no'lu rıhtımları kullandırma zorunluluğu getirilmesinin, kruvaziyer
turizminin yaratacağı tüm etkinliklerden mahrum kalınmasına neden olabileceği, bunun
hatalı bir yaklaşım olacağı ve esasen rekabetçi olan bir davranışın cezalandırılması ve
tüketicilerin zarar görmesi sonucunu doğuracağı iddia edilmiştir.
Ortadoğu Antalya A.Ş. rıhtımlarından orkinos veya yem balıklarının yüklenmesi ve
boşaltması sırasında oluşan koku ve çevre kirliliğinin işletmeci teşebbüsün kruvaziyer
gemilere yönelik liman hizmetleri vermek üzere gerçekleştirdiği yatırımlardan beklediği
ticari faydaları önemli ölçüde ulaşılmaz kılabileceği hususu haklı bir savunma unsuru
olarak dikkate alınmıştır 330
I.4.4. Aşırı Fiyatlama Yapıldığı İddiasına Yönelik Savunma
Ortadoğu Antalya A.Ş.’nin, Limanın etkinliğini arttırma adına yaptığı yüksek meblağlara
ulaşan yatırımların karşılığının alınması için liman tarifelerinin arttırılmasının doğal
olduğu, ayrıca Liman Hizmet Tarifesi'ndeki artışın, sadece şikayetçiye özgü bir artış
olmadığı, yapılan zamların esasen, ilgili teknelere verilen temizlik ve koku giderme
masrafları ile sık kalkış ve yanaşma nedeniyle verilen çok sayıda palamar hizmetlerinin
maliyetleri gibi bazı ek maliyetleri karşılama amacıyla yapıldığı yani haklı sebebe
10-74/1529-585
8
dayandığı iddia edilmiştir. Uluslararası limanlarda ne balıkçı gemilerine ne de diğer 340
herhangi bir gemiye tek başına barınma hizmeti verilmesinin söz konusu olmadığı,
sadece yükleme ve boşaltma süresince barınma hizmeti verilebileceği, TSM tarafından
işletilmekte olan teknelerin fuzuli işgal boyutuna varacak şekilde liman rıhtımlarında
barınmasına rağmen Tarife'de öngörülen fuzuli işgal ücretlerinin kendilerine
uygulanmadığı belirtilmiştir. Öte yandan Ortadoğu Antalya A.Ş.’nin Denizcilik
Müsteşarlığı tarafından 2003 yılından itibaren geçerli olacak şekilde yayımlanan Liman
Hizmetleri Tarifesi ile belirlenen ücret üst limitlerine uymak gibi bir yükümlülüğünün
bulunmadığı, zira İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi’nin 5. maddesi uyarınca, 5 yıllık süre
sonunda tarifelerle ilgili olarak TDİ Genel Müdürlüğü'nden onay alma şartının ortadan
kalktığı, ayrıca Antalya Limanı'nın 31.10.2006 tarihinde TMSF’den devralındığı tarihte 350
uygulanmakta olan Tarife’nin, Denizcilik Müsteşarlığınca belirlenen tavan ücretlerinden
daha yukarıda olduğu, dolayısıyla özelleştirilmiş limanların hemen hiçbirisinde
uygulanmayan ve günün piyasa kuralları ile uyuşmayan Denizcilik Müsteşarlığı
tarifesinin, Antalya Ticari Limanı'nda da uygulanmaması gerektiği belirtilmiştir.
Teşebbüslerin değişen pazar koşullarına uymak ve bu koşulların barındırdığı ticari
fırsatları değerlendirmek için girişecekleri yatırımların başta borçlanma maliyetleri olmak
üzere çeşitli maliyetlerini artırması, ekonomik faaliyetin doğal bir unsurudur. Özellikle
büyük miktarda yatırım gerektiren ve faaliyetin zaman boyutu kısıtlanmış yatırım alanları
bakımından bu durum daha belirgin bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Nitekim liman 360
işletmeciliği bu duruma iyi bir örnek teşkil etmektedir. Işletmeci teşebbüsün gelişme
potansiyeli gördüğü bir alana yönelik olarak giriştiği yatırımların yarattığı maliyet
baskısını geleneksel hizmetlerinden yararlanan alıcılarına yansıtmak çabasında olması
faaliyetin doğasından kaynaklanmaktadır. Buna karşılık, yatırımlardan kaynaklanan
maliyet artışına bağlı fiyat baskısının, yatırımların olumlu bilanço etkilerinin görülmesi ile
birlikte sona ermesi beklenmelidir. Dolayısıyla inceleme konusu olay bakımından, şu
aşamada maliyet yapısı ile açıklanması mümkün olmayan bir aşırı fiyatlama
davranışının bulunmasının muhtemel olmadığı kanaati hakim olmuştur.
I.5. DEĞERLENDİRME 370
Hakim durumdaki teşebbüslerin sözleşme yapmayı reddetmesi belirli şartlar altında
4054 sayılı Kanun’un 6. Maddesi hükmüne aykırı kabul edilerek yasaklanmıştır. Genel
olarak sözleşme serbestisi temel bir ilkedir. Teşebbüsler kimlerle iş yapacaklarını seçme
hakkına sahiptir. Ancak rekabet hukuku uygulamasında, bazı hallerde hakim durumdaki
bir teşebbüse sözleşme yapma yükümlülüğü getirilebilmektedir. Hakim durumdaki bir
teşebbüse sözleşme yapma zorunluluğu getirilebilmesi için, genel itibariyle teşebbüsün
sözleşme yapmayı reddetmesinin rakiplerini dışlayarak tekelleşmesine katkı sağlaması
veya ilgili pazarlarda rekabeti hissedilir derecede sınırlaması gerekmektedir.
380
Dosya konusu olay bakımından, Ortadoğu Antalya A.Ş.’nin şikayetçi ile sözleşme
yapmayı reddetmesinin hakim durumunu kötüye kullanmak olarak değerlendirilebilmesi
için aşağıdaki nitelikleri sağlaması gerekmektedir.
(i) Sözleşme yapmayı reddeden teşebbüsün hakim durumda olması,
(ii) Sözleşme yapmayı reddetme davranışının olması,
10-74/1529-585
9
(iii) Sözleşme yapılarak faydalanılmak istenen varlığın kullanımının
gerekli/zorunlu olması ve makul bir şekilde kurulmasının imkânsız olması ve
ilgili varlığın kullanımının imkanlar dahilinde olması,
(iv) Sözleşme yapmayı reddetmenin objektif haklı gerekçelere dayanmaması, 390
(v) Sözleşme yapmayı reddetme eyleminin rekabeti kısıtlayıcı etkisi olması.
Dosya mevcudu dikkate alınarak, inceleme konusu olay bakımından sözleşme yapılarak
faydalanılmak istenen varlığın kullanımının zorunlu olmadığı; sözleşme yapmayı
reddetmenin objektif haklı gerekçeleri bulunduğu ve sözleşme yapmayı reddetme
eyleminin rekabeti kısıtlayıcı etkisi bulunmadığı anlaşılmıştır.
Antalya Limanı sınırları dahilinde bulunan Balıkçı Barınağı ile yeni kurulacak balıkçı
barınağının Ortadoğu Antalya A.Ş. rıhtımlarına alternatif olabileceği dikkate alınarak
faydalanılmak istenen varlığın kullanımının zorunlu olmadığı; limanın artan yük ve yolcu 400
kapasitesi ışığında uluslararası hukuk normları da dikkate alınarak balıkçı teknelerinin
limandan yararlanmalarının neden olduğu güvenlik kaygılarında haklılık bulunması
ayrıca balıkçı teknelerinin söz konusu rıhtımlardan yararlandırılmasının liman işletmecisi
teşebbüsün yatırımlarının geri dönüşünü zorlaştırarak haklı ticari çıkarlarının
gerçekleştirilmesini önemli ölçüde engelleyebileceği hususları dikkate alınarak sözleşme
yapmayı reddeden tarafın objektif haklı gerekçeleri bulunduğu; reddetme sonrasında
şikayetçi tarafın ticari faaliyetlerini sürdürmüş olması ve faaliyet gösterdiği pazarda
hakim olan rekabet düzeyinde kayda değer bir değişiklik olmaması hususları dikkate
alınarak alt pazarda rekabetin kısıtlanmadığı kanaati hakim olduğundan Ortadoğu
Antalya A.Ş.’nin şikayetçi ile anlaşma yapmayı reddetmesinin 4054 sayılı Rekabetin 410
Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesi kapsamında kötüye kullanma eylemi olarak
değerlendirilmesinin yerinde olmayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
Ayrıca, aşırı fiyatlamanın tespiti için aranması gereken başlıca şartlardan birinin maliyet
yapısı ile açıklanamayacak düzeyde yüksek bir fiyat olması, diğer yandan büyük
miktarda gerçekleştirilen yatırımlar nedeniyle artan maliyetlerin fiyatlarda artış baskısı
yaratmasının beklenir bir durum olması ve bu durumda gerçekleşecek fiyat artışlarının
aşırı fiyatlama olarak değerlendirilmesinin yerinde olmayacağı kanaati oluşmuştur.
J- SONUÇ 420
4.11.2009 tarih, 09-52/1262-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile
ilgili olarak düzenlenen Rapor’a ve Ek Görüş’e, toplanan delillere, yazılı savunmalara,
sözlü savunma toplantısında yapılan açıklamalara ve incelenen dosya kapsamına göre;
- Ortadoğu Antalya Liman İşletmeleri A.Ş.'nin iddia konusu eylemlerinin 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 6. maddesi kapsamında hakim durumun
kötüye kullanılması olarak nitelendirilemeyeceğine,
- Bu çerçevede söz konusu teşebbüse 4054 sayılı Kanun'un 16. maddesi 430
çerçevesinde idari para cezası verilmesine gerek olmadığına
OYBİRLİĞİ ile
Danıştay yolu açık olmak üzere karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy