Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-2-71 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-75/1531-587
Karar Tarihi : 02.12.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : E. Ebru ÖZTÜRK, Erdem AYGÜN, Can TANERİ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Zafer İKİNCİ 20
Saruhan Mah. Sakarya Yokuşu Yıldız Apt. D:13 Manisa
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR:
- Medikocan Tıbbi Ürünler San. Tic. Ltd. Şti.
Korutürk Mah. Kestane Sok. No: 60 Balçova/İzmir
- Gambrotürk Tıbbi Ürünler ve Sağlık Ticaret Ltd. Şti.
Turan Güneş Bulv. 71. Sok. No:13/3 Çankaya/Ankara
- Fresenius Diyaliz Hizmetleri A.Ş. 30
Eski Büyükdere Cad. Ayazağa Yolu No:7 Giz 2000 Plaza Kat:7
34398 Maslak/İstanbul
E. DOSYA ÖZETİ: Medikocan Tıbbi Ürünler San. Tic. Ltd. Şti. ile Fresenius
Diyaliz Hizmetleri A.Ş.’nin Manisa’da bazı dışlayıcı uygulamalar benimsedikleri
ve Gambrotürk Tıbbi Ürünler ve Sağlık Ticaret Ltd. Şti. ile Fresenius Diyaliz
Hizmetleri A.Ş.’nin diyaliz hizmet alım ihalelerini paylaştıkları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle;
- 2004 yılından itibaren Zafer İkinci Medikal Teknik isimli bir firma aracılığıyla diyaliz
sektöründe faaliyet gösterdikleri, firmalarının Türkiye’de diyaliz hizmet alımı 40
alanıyla ilgili faaliyet gösteren ilk firma olduğu,
- Gambrotürk Tıbbi Ürünler ve Sağlık Ticaret Ltd. Şti. (Gambro) tarafından
kendilerine tüm Türkiye’de diyaliz hizmet alımı ihalelerinin yetkisinin verildiği,
Gambro tarafından yetkilendirildikleri bu dönemde hangi ihalelere girileceği, hangi
fiyatların verileceği hususlarının Gambro tarafından belirlendiği, bu sırada bazı
ihalelerin kazanıldığı, ancak bazılarının tek rakip konumundaki Fresenius Diyaliz
Hizmetleri A.Ş.’ye (Fresenius) kaybedildiği,
10-75/1531-587
2
- İhaleler ve ihalelerde verilecek fiyatlar konusunun Gambro ile Fresenius arasında
alınmış, üst düzey bir prensip kararı ile belirlendiği, tarafların birbirlerinin ihalesine
fiyat vermediği, 50
- Denizli Devlet Hastanesi tarafından düzenlenen ihalenin bu kapsamda örnek
gösterilebileceği, bu ilde faaliyet gösteren Fresenius diyaliz merkezlerinin
korunması amacıyla iki firma tarafından da bu ihaleye girilmediği,
- 2009 yılında Manisa’da kendilerinin de ortağı olduğu Özel Anemon Diyaliz
Merkezi adı altında bir diyaliz merkezi kurulduğu,
- Bunun akabinde bir Fresenius yetkilisi ve Fresenius Bölge Bayisinin (Medikocan
Tıbbi Ürünler San. Tic. Ltd. Şti. – Medikocan) kendileriyle görüştüğü, bu yetkililerin
kendilerinden açtıkları diyaliz merkezini Manisa’da Fresenius kontrolündeki Ege-
Sa ve Nefron-Ege diyaliz merkezlerine zarar verdiği gerekçesiyle kapatmalarını ve
hizmet alım ihalesi aracılığıyla kazandıkları Merkez Efendi Devlet Hastanesi 60
ihalesine ise bir daha girmemelerini talep ettikleri,
- Yine bu yetkililerce kendilerine bunları gerçekleştirmemeleri halinde diyaliz
hizmeti kendilerince sağlanan Merkez Efendi Devlet Hastanesi ve Kula Devlet
Hastanesinin gelecek döneme ait ihalelerini maliyet altı fiyatlarla alacakları, hatta
Gambro firmasının kendilerine yetki vermemesini sağlayacaklarının söylendiği,
- Yapılan teklifin kendilerince reddedildiği, ancak olayların bu görüşmeden sonra
aynen bu şekilde geliştiği, Gambro’nun kendilerine ihale yetkisi vermediği, bahse
konu ihalelerin ise düşük fiyatlarla bu firmalarda kaldığı,
- Yaşanan mali sıkıntılardan ötürü kendisinin diyaliz merkezindeki hisselerini
satmak zorunda kaldığı, mevcut durumda Manisa’da diyaliz alanında bir tekel 70
oluştuğu
iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 04.03.2010 tarih ve 1943 sayı ile intikal
eden başvuru üzerine yapılan incelemeler neticesinde hazırlanan 16.03.2010 tarih ve
2010-2-71/İİ-10-HO sayılı İlk İnceleme Raporu, 24.03.2010 tarih ve 10-26/362-M
sayılı Kurul toplantısında ele alınmış ve önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 23.11.2010 tarih ve
2010-2-71/ÖA-10-189.EÖ sayılı Önaraştırma Raporu 25.11.2010 tarih ve
REK.0.06.00.00-110/565 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-75 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır. 80
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Fresenius Medical Care, Fresenius
Medikal Hizmetler A.Ş., Fresenius Diyaliz Hizmetleri A.Ş., Fresenius Bölge Bayisi
Medikocan Tıbbi Ürünler San. Tic. Ltd. Şti., Gambrotürk Tıbbi Ürünler ve Sağlık
Ticaret Ltd. Şti. ve bu şirketlerin iştiraki konumundaki diyaliz merkezleri hakkında
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Pazara İlişkin Genel Bilgiler
Hastanede veya diyaliz merkezinde hasta kanının bir makine yardımıyla alınarak
temizlenip tekrar hastaya verilmesi yöntemine hemodiyaliz ismi verilmektedir. Bu 90
yöntem, genellikle haftada üç gün, dört saatlik seanslar şeklinde uygulanmakta olup,
günümüzde kronik böbrek yetmezliğinde en sık uygulanan yöntemdir.
10-75/1531-587
3
Hemodiyaliz ile amaçlanan böbrek yetmezliği sebebiyle böbrek fonksiyonlarını
kaybeden hastalarının hayatlarını devam ettirebilmeleri için vücutta oluşan zehirli
madde ve sıvıların vücuttan atılmasını sağlamaktır. Kanın temizlenmesi; hemodiyaliz
makinesi aracılığıyla atardamardan kan alınması, hastadan diyalizöre taşınması ve
temizlenen kanın tekrar hastaya verilmesi aşamaları neticesinde gerçekleşir.
Türkiye’de diyaliz hizmeti başta devlet ve üniversite hastaneleri olmak üzere kamu
kurum ve kuruluşları ve özel teşebbüsler aracılığıyla hastalara sunulmaktadır.
Başvuruda yer alan iddiaların kapsamı ve yapılan değerlendirmeler çerçevesinde 100
mevcut dosya kapsamında ilgili pazar tanımlaması yapılmamıştır.
I.2. Değerlendirme
I.2.1. Gambro ve Fresenius’un diyaliz hizmet alım ihalelerini paylaştığına ilişkin
iddialar
Başvuruda, ihalelerin ve ihalelerde verilecek fiyatların Gambro ile Fresenius arasında
alınan üst düzey bir prensip kararı ile belirlendiği, bu firmaların birbirlerinin
merkezlerine fiyat vermediği iddiaları yer almaktadır.
Söz konusu fiilin, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında ve “belirli bir mal
veya hizmet piyasasında doğrudan ya da dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma
ya da kısıtlama amacı taşıyan veya bu etkiyi doğurabilecek anlaşmalar” çerçevesinde 110
değerlendirilmesi mümkündür.
Ancak, Rekabet Kurulu’nun 18.6.2009 tarih ve 09-29/603-M sayılı kararı ile diyaliz
sektöründe faaliyet göstermekte olan teşebbüslerin 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’u ihlal edip etmediklerinin tespiti amacıyla aynı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma yürütülmüş, söz konusu soruşturma 02.11.2010 tarihi
itibariyle sona ermiştir. Söz konusu soruşturma kapsamında, başvuruda ismi verilen
şirketler de incelenmiştir.
Soruşturma, ilgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerce gerek özele gerek kamuya
yapılan satışların ve ihalelerin paylaşıldığı iddialarına yönelik olarak yürütülmüş, ilgili
soruşturma sonucunda hazırlanan 17.6.2010 tarih ve SR 10/8 sayılı Soruşturma 120
Raporu’nda ve 31.8.2010 tarihli Ek Yazılı Görüş’te söz konusu iddialara yönelik
detaylı inceleme ve değerlendirmelere yer verilmiştir.
Dolayısıyla, Gambro ve Fresenius’un diyaliz hizmet alım ihalelerini paylaştığına
yönelik iddialara ilişkin olarak burada ayrıca bir inceleme ve değerlendirme
yapılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
I.2.2. Medikocan ve Fresenius’un dışlayıcı bazı uygulamalar benimsediğine
yönelik iddialar
Başvuruda öne sürülen bir diğer iddia Fresenius ve Medikocan firmalarının ihalelerde
maliyet altı fiyatlar vermek suretiyle rakip konumdaki başvuru sahibini dışladığına
ilişkindir. 130
10-75/1531-587
4
Hakim durumdaki bir firmanın rakipleri kontrol etmek, piyasa dışına çıkarmak veya bir
ya da daha fazla rakibin piyasaya girmesini engelleyerek o piyasanın daha rekabetçi
bir piyasa haline gelmesini önlemek saikleriyle maliyet altı fiyatlandırma politikaları
benimsemesi yıkıcı fiyatlandırma1 olarak değerlendirilmektedir.
Bir fiyatlandırmanın yıkıcı olarak değerlendirilmesi için ilk koşul bu fiyatlandırmanın
hakim durumdaki bir firma tarafından benimseniyor olmasıdır. Eylemi gerçekleştiren 140
firmanın hakim durumda olduğunun tespiti yapılırsa, iddia konusu eylemlerin kötüye
kullanma teşkil edip etmediği değerlendirmesi yapılabilecektir. Ancak, hakim
durumda olmayan bir teşebbüsün varlığı halinde kötüye kullanma değerlendirmesi
yapılmasına gerek bulunmamaktadır. Bu nedenle mevcut iddia özelinde öncelikle
hakim durum değerlendirmesi yapılması gerekmektedir.
Sağlık hizmetleri tedariki alanında Rekabet Kurulu tarafından şu ana kadar
gerçekleştirilen incelemeler dikkate alındığında, coğrafi pazarın faaliyet konusu il,
semt ya da bölge ile sınırlı tutulabildiği görülmektedir2. Bu çerçevede her ne kadar
ilgili dosya bazında pazar tanımlamasına yer verilmemiş olsa da pazarın muhtemel
en küçük pazar olarak varsayılması ve bu pazarda hakim durum değerlendirmesi 150
yapılması yöntemi benimsenmiştir.
Söz konusu yıkıcı fiyatlama iddiası özellikle Merkez Efendi Devlet Hastanesi ve Kula
Devlet Hastanesi’ne yönelik olarak ileri sürülmüştür. İsmi verilen hastaneler Manisa
ilinde yer almaktadır. Buna göre ilgili pazarın Manisa ili olduğu varsayıldığında dahi,
bu hastanelerin açmış oldukları hizmet alım ihalelerinin Türkiye’nin her yerinden
katılıma açık şekilde düzenlendiği, dolayısıyla Türkiye’de diyaliz hizmetleri alanında
faaliyet gösteren tüm firmaların bu ihalelere katılım hakkının bulunduğu, bu durumda
ihalelere katılan firmaların eşit koşullarda yarışacakları, dolayısıyla bu tür alımlar
çerçevesinde herhangi bir firmanın hakim durumda olmasının mümkün olmadığı
anlaşılmıştır3. Varsayılan en dar pazar olan Manisa ilinde bu tür bir hakim durumun 160
tespit edilmemiş olması daha büyük pazarlar bakımından ve eylemin kötüye
kullanma olup olmaması bakımından inceleme yapılmasını gereksiz kılmaktadır.
Sonuç olarak, başvuruda yer alan iddialara ilişkin olarak, teşebbüslerin hakim
durumda olmaması nedeniyle kötüye kullanma davranışından söz edilemeyeceği
sonucuna ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Medikocan Tıbbi Ürünler San. Tic. Ltd. Şti. ile Fresenius Diyaliz Hizmetleri
A.Ş.’nin Manisa’da bazı dışlayıcı uygulamalar benimsedikleri iddialarına yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek 170
olmadığına, şikayetin reddine,
2. Gambrotürk Tıbbi Ürünler ve Sağlık Ticaret Ltd. Şti. ile Fresenius Diyaliz
Hizmetleri A.Ş.’nin diyaliz hizmet alım ihalelerini paylaştıkları iddiası, 18.06.2009
1 AB Komisyonu, Tartışma Metni - DG Competition discussion paper on the application of Article 82 of
the Treaty to exclusionary abuses - Public consultation, Aralık 2005. s.28-38.
2 15.7.2009 tarih, 09-33/744-180 sayılı, 18.12.2008 tarih 08-73/1155-449 sayılı, 24.6.2009 tarih ve 09-
30/663-154 sayılı kararlar.
3 Örneğin, Sivrihisar (Eskişehir) ilçesinde hemodiyaliz hizmet alımı için teklif veren bir teşebbüs
Reyhanlı (Hatay) ilçesinde de hemodiyaliz hizmet alımı için teklif verebilmektedir. Benzer şekilde
Adana’da teklif veren bir teşebbüs Manisa’da da hemodiyaliz hizmet alımı için teklif verebilmektedir.
10-75/1531-587
5
tarih ve 09-29/603-M sayılı Kurul kararı ile yürütülmekte olan soruşturma
kapsamında değerlendirildiğinden, bu safhada herhangi bir karar verilmesine
gerek olmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy