Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-3-197 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-75/1537-591
Karar Tarihi : 2.12.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Aytül TOKATLI, Nilgün KOCADAĞ
C. ŞİKAYET
EDEN :- Manisa Valiliği Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü Tüketici
Sorunları Hakem Heyeti Başkanlığı Aracılığıyla 90 Tüketici
20
- Mustafa BULUT
bulutm45@
- Nejdet ÜNAL
nejdetunal@
- Halim ECE
halimece@
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR: 30
- Okulcu Tekstil Mefruşat Giyim Elektronik Eşya Kırtasiye
Züccaciye ve Mobilya Toptan Parakende Satış ve İnşaat
Turizm Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
1. Anafartalar Mah. Ergen Cad. No:26 Manisa
- Palet Giyim İmalat Toptan- Parakende Satışı Taahhüt
San. Tic. Ltd. Şti.
Yarhasanlar Mah. Konuk Cad. 60/A Manisa
- Genç Akçalar Tekstil Kumaşçılık Konfeksiyon Sanayi ve 40
Tic. Ltd. Şti.
Yarhasanlar Mah. Sarıyer Cad. No:22/A Manisa
- Mustafa Polat-Sümer Satış Mağazası
Peker Mah. Cumhuriyet Cad. No:9/A Manisa
10-75/1537-591
2
E. DOSYA KONUSU: Manisa ilinde okul üniforması üreten firmaların birleşerek
Okulcu Tekstil Mefruşat Giyim Elektronik Eşya Kırtasiye Züccaciye ve Mobilya
Toptan Parakende Satış ve İnşaat Turizm Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. isimli
yeni bir firma kurmak suretiyle sektörde tekelleşmeye yol açtıkları iddiası. 50
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvurularda özetle, Manisa ilinde daha önce tek başına
okul üniforması satışı yapan teşebbüslerin bu sene bir araya gelerek Okulcu Tekstil
Mefruşat Giyim Elektronik Eşya Kırtasiye Züccaciye ve Mobilya Toptan Parakende Satış
ve İnşaat Turizm Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Okulcu) adında bir şirket kurduğu,
ildeki okul üniforması satışlarının an itibarıyla sadece bu teşebbüs tarafından yapıldığı,
bu nedenle tüm öğrenci velilerinin okul üniforması ihtiyaçlarını Okulcu mağazasından
gidermek zorunda kaldığı, anılan firmanın tekel gücü kullanarak okul üniformalarını fahiş
fiyatla satışa sunduğu, bu durumun hem tüketici tercihlerini azalttığı hem de maddi
açıdan tüketicileri zor durumda bıraktığı belirtilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir 60
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.8.2010 tarih ve 6748 sayı; 15.9.2010 tarih
ve 7156 sayı; 20.9.2010 tarih ve 7292 sayı; 21.9.2010 tarih ve 7317 sayı; 27.9.2010
tarih ve 7530 sayı ile giren başvurular üzerine hazırlanan 1.10.2010 tarih ve 2010-3-
197/İİ-10-369.AT sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 7.10.2010 tarih ve 10-
63/1323-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 12.11.2010 tarih
ve 2010-3-197/ÖA-10-369.AT sayılı Önaraştırma Raporu 23.11.2010 tarih ve 70
REK.0.07.00.00-110/511 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-75 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda;
- Palet Giyim İmalat Toptan- Parakende Satışı Taahhüt San. Tic. Ltd. Şti., Genç Akçalar
Tekstil Kumaşçılık Konfeksiyon Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. ve Mustafa Polat-Sümer Satış
Mağazası’nın Okulcu Tekstil Met. Giy. Elk. Eşya Kır. San. Tic. Ltd. Sti. çatısı altındaki
şikayet konusu faaliyetlerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti
sınırlayıcı bir işbirliği olduğu,
- Tarafların okul kıyafeti pazarındaki faaliyetlerine 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi 80
kapsamında bireysel muafiyet tanınamayacağı,
- 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir ihlalin bulunup bulunmadığının tespiti
amacıyla, Palet Giyim İmalat Toptan- Parakende Satışı Taahhüt San. Tic. Ltd. Şti., Genç
Akçalar Tekstil Kumaşçılık Konfeksiyon Sanayi ve Tic. Ltd. Şti., Mustafa Polat-Sümer
Satış Mağazası ve Okulcu Tekstil Met. Giy. Elk. Eşya Kır. San. Tic. Ltd. Sti. hakkında
aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılması gerektiği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Taraflar 90
I.1.1. Okulcu Tekstil Mefruşat Giyim Elektronik Eşya Kırtasiye Zücaciye ve Mobilya
Toptan Parakende Satış ve İnşaat Turizm Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
(Okulcu)
10-75/1537-591
3
9.2.2010 tarihinde kurulan şirket, her türlü bay, bayan ve çocuk giyim eşyası, okul
formaları, konfeksiyon, bijuteri, parfümeri, kavafiye-çanta emtiaları ve muhtelif çeyiz ve
hediyelik eşyaların alımı toptan ve perakende satımı, imalatı, pazarlaması alanında
faaliyet göstermektedir.
Okulcu’nun kurucu ortakları Mehmet Baki Kılıç, Cemal Akça ve Ömer Faruk Polat’tır. 100
Şirketin kurucu ortakları şirket sermayesi üzerinde ortak paya sahiptir. Ana sözleşmeye
göre şirket işleri ve muameleleri ortaklar kurulu tarafından seçilecek bir veya birkaç
müdür tarafından yürütülecek olup şirket ortaklarının her biri 10 yıllığına şirket müdürleri
olarak seçilmiştir. Okulcu firmasının ana sözleşmesine göre şirkette ortak değişikliği
gerektiği hallerde sermayenin %100’ünü temsil etmek kaydıyla ortaklar kurulu kararı
alındıktan sonra ortaklardan herhangi birinin sermaye payını kısmen veya tamamen
satması ile şirket bünyesine yeni ortaklar alınabilir ve şirket sermayesi %100 paya sahip
ortaklar kurulu kararı ile artırılabilir. Bunun yanı sıra ana sözleşmede bulunmayan
hususlar hakkında Türk Ticaret Kanunu’nun hükümleri uygulanır.
110
Sadece okul kıyafetlerinin toptan ve perakende satışını yapan Okulcu 2010 yılının ilk
dokuz ayında ………… TL gelir elde etmiştir.
Okulcu firmasının her üç ortağı doğrudan kendileri ya da birinci derece akrabaları
aracılığıyla tekstil pazarında faaliyet göstermektedir. Bu bakımdan aşağıda her bir
ortağın faaliyetleri ayrı başlıklar altında incelenecektir.
I.1.2. Mehmet Baki Kılıç
Şirket ortaklarından Mehmet Baki Kılıç Okulcu firmasındaki ortaklığı haricinde B.M. Palet 120
Giyim Konfeksiyon İmalat Toptan Perakende Satış Taahhüt San. Tic. Ltd. Şti. (B.M.
Palet Giyim) ve Palet Giyim İmalat Toptan- Parakende Satışı Taahhüt San. Tic. Ltd. Şti.
(Palet Giyim) olmak üzere iki farklı tüzel kişilikteki payları ile tekstil pazarında faaliyet
göstermektedir.
Seyfi Kılıç, Bekir Kılıç ve Mehmet Baki Kılıç tarafından kurulan B.M. Palet Giyim’in
faaliyet alanı her türlü giyim, konfeksiyon malzemeleri alımı, toptan ve perakende satımı
imalatı ve satışıdır. Seyfi Kılıç Mehmet Baki Kılıç’ın babası olup, Bekir Kılıç ise
ağabeyidir. Bu bakımdan şirketin Kılıç Ailesi’nin kontrolünde olduğunu, Tablo 1’de
sunulan ortaklık yapısına ve ortakların aile bağlarına dayanarak söylemek mümkündür. 130
Kurucu ortaklardan Seyfi Kılıç aynı zamanda şirket müdürüdür. B.M Palet’in 2009 yılı
cirosu ……….. TL’dir.
Tablo 1: B.M. Palet Giyim’in Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Mehmet Baki KILIÇ
Bekir KILIÇ
Seyfi KILIÇ
Toplam
Kaynak: Dosya mevcudu Ek:5/8-9
10-75/1537-591
4
Kılıç Ailesi B.M. Palet Giyim ile aynı alanda faaliyet gösteren Palet Giyim’i de kontrol
etmektedir. Seyfi Kılıç ve Mehmet Baki Kılıç tarafından ortak pay ile kurulan Palet
Giyim’in söz konusu kurucu ortakları aynı zamanda şirket müdürleri konumundadır.
Palet Giyim’in 2009 yılı cirosu ………. TL olarak gerçekleşmiştir. B.M. Palet Giyim’den 140
farklı olarak okul kıyafeti satışı ile de ilgilenen Palet Giyim bu iş alanından 2009 yılında
…….. TL gelir elde etmiş durumdadır. 2009 yılı verileri dikkate alındığında okul
kıyafetinden elde edilen hasıla Palet Giyim’in toplam hasılası içerisinde %..... paya
sahiptir.
Yukarıdaki bilgiler ışığında, Kılıç Ailesi’nin bütünüyle kendi kontrollerindeki şirketleri
haricinde Mehmet Baki Kılıç’ın ortaklığı aracılığıyla Okulcu firmasının da kontrolünde
etkili oldukları, bu bakımdan okul kıyafeti ile ilgili olarak hem Okulcu hem de Palet Giyim
aracılığıyla pazarda faaliyet gösterdikleri anlaşılmaktadır. Bu noktada Palet Giyim’in
2009 yılı cirosunda okul kıyafetinden elde edilen gelir önemli bir paya sahip olup, 2010 150
yılında Okulcu firmasının kurulmasından sonra da Palet Giyim’deki okul kıyafeti satışı
devam etmiştir.
I.1.3. Cemal Akça
Okulcu firması kurucu ortaklarından Cemal Akça’nın tekstil pazarındaki faaliyeti kendisi
ve aile bireyleri aracılığıyla gerçekleşmektedir.
Konfeksiyon ürünleri ve satışı alanında faaliyet gösteren Genç Akçalar Tekstil
Kumaşçılık Konfeksiyon Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.’nin (Genç Akçalar) ortakları Süleyman 160
Akça ve Şennur Akça’dır. Süleyman Akça aynı zamanda şirket müdürüdür. Süleyman
Akça Cemal Akça’nın babası, Şennur Akça da annesidir. Ortaklar arasındaki aile bağları
dikkate alındığında Genç Akçalar’ın Akça Ailesi kontrolünde olduğu görülmektedir. Şirket
2009 yılında …….. TL ciro elde etmiştir. Okul kıyafeti satışı da gerçekleştiren Genç
Akçalar bu iş alanından 2009 yılında …… TL ciro elde etmiştir. Bu bakımdan okul
kıyafetinden elde edilen gelir 2009 yılı cirosunun %.....oluşturmaktadır.
Akça Ailesi Genç Akçalar haricinde, %.. pay ile Cemal Akça, %... pay ile Şennur
Akça’nın ortak olduğu Özce Teksmed Mobilya İnşaat Medikal Tekstil ve San. Tic. Ltd.
Şti. (Özce)’ne sahiptir. Şirketin faaliyet alanı ana sözleşmesinde medikal, mobilya, 170
ayakkabı, tekstil, gıda, temizlik ürünleri ve züccaciye başlıklarında sıralanmış olmakla
beraber taraflarca medikal, tekstil ve hastane malzemeleri olarak bildirilmiştir. Özce’nin
2009 yılı cirosu …….. TL’dir.
Cemal Akça, Halim Önatlı ile beraber 2010 yılında eşit pay ile sorumlu oldukları ….. TL
sermayeli ve 5 yıllık bir adi ortaklık sözleşmesine dayanarak Rodin Hills isimli bir
mağaza kurmuştur. Bu mağazada genç kıyafetleri satılmaktadır.
Yukarıdaki bilgiler ışığında, Akça Ailesi’nin tek başlarına kontrol ettikleri Genç Akçalar’ın
yanı sıra Cemal Akça’nın ortaklığına bağlı olarak Okulcu firması aracılığıyla da okul 180
kıyafeti satışı gerçekleştirdiği anlaşılmaktadır. Genç Akçalar’ın 2009 yılı satışları
içerisinde okul kıyafetlerinden elde edilen gelir önemli bir kalem oluşturmuştur. Son
10-75/1537-591
5
olarak Kılıç Ailesi’ne benzer şekilde Akça Ailesi’nin de okul kıyafeti satışlarını Okulcu
firmasının kurulması sonrasında da devam ettirdiği anlaşılmıştır.
I.1.4. Ömer Faruk Polat
Okulcu firmasının bir diğer kurucu ortağı olan Ömer Faruk Polat’ın anne ve babası
Mustafa Polat ve Nazmiye Polat’ın ortak olduğu Mustafa Polat-Sümer Satış Mağazası
(Sümer Mağazası) manifatura, konfeksiyon ve saraciye alanında faaliyet göstermektedir. 190
Sümer Mağazası Polat Ailesi kontrolündedir.
Sümer Mağazası’nın 2009 yılı cirosu ……. TL’dir. Okul kıyafeti satışı da gerçekleştiren
şirket bu iş alanından 2009 yılında …. TL gelir elde etmiş durumdadır. Dolayısıyla okul
kıyafeti satışı Sümer Mağazası’nın 2009 yılı cirosunun %...... oluşturmaktadır.
Kılıç Ailesi ve Akça Ailesi’ne benzer şekilde Polat Ailesi de tek başına kontrol ettikleri
şirketleri aracığıyla okul kıyafetleri pazarında Okulcu haricinde de faaliyet göstermekte
olup bu faaliyetleri Okulcu’nun kurulması sonrasında da devam etmiştir.
200
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Ürün pazarının tespitinde tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri
bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta, ayrıca
tespit edilen pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirilebilmektedir.
Genel olarak hazır giyim sektörü içerisinde tüketici gözündeki kullanım farklılıklarından
hareketle erkek, kadın ve çocuk giyim, kadın iç çamaşırı gibi ayrı ilgili ürün pazarları 210
belirlenmesi mümkündür. Fakat talep ikamesine eşdeğer etkisi olduğu durumlarda arz
ikamesi de pazar tanımlanmasında dikkate alınabilecektir. Bu çerçevede hazır giyim
sektöründe faaliyette bulunan teşebbüsler açısından, belirli bir giyim türünden diğerine
geçişte önemli oranda yatırım gerekliliğinin bulunmaması teşebbüslerin üretimlerini kısa
sürede diğer giyim türlerine kaydırabilmeleri sonucunu doğurmaktadır.
Hazır giyim sektöründe talep ikamesi yönünden yapılan değerlendirmede okul
kıyafetlerinin tüketici gözünde başlı başına bir pazar oluşturduğu kanaati oluşmuştur.
Zira özellikle okul kıyafetleri zorunlu bir tüketici ihtiyacını temsil etmekte hatta bu
noktada tüketici herhangi bir tercih yapma imkânına bile sahip olamamakta ve okulun 220
belirlediği kıyafeti kullanmak zorunda bırakılmaktadır. Bu bakımdan diğer hazır giyim
ürünlerinden farklı olarak okul kıyafetlerinde marka, model gibi değişkenler talep
üzerinde çok etkili olamamaktadır. Yine okul kıyafeti satışları yılın belli bir döneminde
yoğunlaşmakta dolayısıyla üreticilerin de planlamalarını bu dönemi dikkate alarak
yapmaları gerekmekte olup okulların açılması ardından okul kıyafeti talebi ciddi ölçüde
azalmaktadır.
10-75/1537-591
6
Okul kıyafetleri açısından talep ikamesinin pazar tespitinde arz ikamesine göre daha
belirleyici olması ve okul kıyafetlerinin kendine has özellikleri dikkate alındığında dosya
konusu işlem bakımından ilgili pazar “okul kıyafetleri” olarak belirlenmiştir. 230
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Coğrafi pazar teşebbüslerin mal ve hizmetlerinin arz ve talebi konusunda faaliyet
gösterdikleri, rekabet koşullarının yeteri derecede homojen ve özellikle rekabet koşulları
komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı olduğu için bu bölgelerden kolayca
ayrılabilen bölgeleri kapsamaktadır.
Okulcu firmasının faaliyeti Manisa ile sınırlıdır. Okul kıyafeti satacak firmaların il
kapsamında yer alan okulların belirlediği standartları göz önünde bulundurarark pazara 240
ürün sundukları da dikkate alındığında ilgili coğrafi pazar “Manisa” olarak belirlenmiştir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.3.1. Elde Edilen Bilgi ve Bulgular
Önaraştırma kapsamında gerçekleştirilen yerinde incelemede raportörlerce Okulcu
şirket müdürleri ve ortakları Mehmet Baki Kılıç ve Ömer Faruk Polat ile görüşülmüştür.
Görüşme sırasında Mehmet Baki Kılıç ve Ömer Faruk Polat Okulcu’nun tamamıyla
bağımsız bir şirket olduğunu, tek faaliyetini okul kıyafetinin toptan ve perakende 250
satışının oluşturduğunu, tekstil pazarının başka bir alanında faaliyet göstermeyi
düşünmediklerini, okul kıyafeti işinin çok ciddi bir takip gerektirdiğini, ürünlerin
imalatçının rafında hazır bulunmasının mümkün olmadığını, bu bakımdan ürünlerin
sipariş üzerine yaptırıldığını, Milli Eğitim Bakanı’nın bu sene okul kıyafetlerinin serbest
bırakılacağı yönünde açıklama yapmasının sektöre girişi olumsuz etkilediğini dile
getirmiştir. Ortakların da belirttiği üzere, Okulcu tarafından perakende satışın yanı sıra
toptan satış da gerçekleştirmekte olup, Akhisar’a, Saruhanlı’ya, Kırkağaç’a ve Manisa’da
iki yere (Tuğba Giyim, Arslanlar Ucuzluk Pazarı) toptan satış yapılmıştır.
Okulcu tarafından kıyafeti satılan okullar 120 civarında olup Manisa’daki tüm okulların 260
üniformaları Okulcu mağazasında satışa sunulmaktadır. Mehmet Baki Kılıç ve Ömer
Faruk Polat bu okulların üniformalarının sadece kendileri tarafından satılmadığını,
Tuğba Giyim, Afacan Tekstil, Migros, LC Waikiki, Arslanlar Ucuzluk Pazarı ve Tanış
isimli firmaların da okul üniforması sattığını belirtmiştir. Okulcu’nun pazarda öne
çıkmasının sebebi ortaklarca bütün okulların kıyafetlerini satmaları ile açıklanmıştır.
Ortaklar bu pazarda hiçbir zaman için eldeki okul kıyafetini bitirmenin mümkün
olmadığını bu nedenle bir sonraki sene tekrar aynı kıyafetleri satmak durumunda
kalındığını bir bakıma bu işe girince bırakmanın mümkün olmadığını, bunun da yatırım
maliyetini yükselttiğini, o kadar ki tüm okulların kıyafetlerinin bulundurulması halinde 270
maliyetin 1 milyon TL’yi bulduğunu, bu maliyeti karşılamanın zor ve riskli olması
nedeniyle de bu işe üç ortakla girdiklerini ifade etmişlerdir. Okulcu’nun tüm sene
boyunca sadece okul kıyafeti satan ve bütün okulların kıyafetlerini satan tek firma
olduğu da belirtilmiştir.
10-75/1537-591
7
Önaraştırma kapsamında 14.10.2010 tarihinde Sümer Mağaza’sı sahibi Mustafa Polat
ile de görüşülmüştür. Mustafa Polat 15 senedir okul kıyafeti satışı gerçekleştirdiğini, bu
sektörde faaliyet gösteren bir firmanın sezon sonunda elinde çok fazla ürün kaldığını, bu
nedenle kalan ürünleri bitirerek piyasadan çıkmanın yaklaşık 4 seneyi bulduğunu,
yaklaşık olarak 70-80 okulun kıyafetlerini sattıklarını, ürünlerin bir kısmını İzmir’den bir 280
kısmını İstanbul’dan aldıklarını ve nereden ucuza bulurlarsa oralardan mal tedarik
ettiklerini, mağazalarında okul kıyafeti dışında bay, bayan, çocuk kıyafeti, gelinlik,
ayakkabı gibi ürünlerin satışının yapıldığını dile getirmiştir.
Manisa’da Okulcu haricinde okul kıyafeti satışı yapan Tuğba Giyim’in sahibi Mahmut
Altınkaynak ile 14.10.2010 tarihinde yapılan görüşmede kendisinin sadece
çevrelerindeki birkaç okulun kıyafetlerini sattığı, okul kıyafetlerini de Okulcu’dan aldıkları,
okul kıyafetlerinin stokta kalması nedeniyle yatırım gerektirdiği ifade edilmiştir. Okul
kıyafeti satışı yapan bir diğer mağaza olan Arslanlar Ucuzluk Pazarı sahibi ile yapılan
görüşmede ise sadece üç okulun formalarını sattıkları, merkezdeki okulların kıyafetlerini 290
satmadıkları, Okulcu’dan mal almalarının yanı sıra İzmir’de kendilerinin de forma
diktirdiği belirtilmiştir.
I.3.2. Okul Formaları Fiyatları
Okulcu, Palet Giyim, Genç Akçalar ve Sümer Mağazası’nın satışlarının kesiştiği okul
kıyafetlerinin fiyatları aşağıdaki gibi gerçekleşmiştir:
Tablo 2: 2010 Yılı Okul Kıyafeti Fiyatları (TL)
Okul Okulcu Palet Giyim Genç Akçalar Sümer Mağazası
İlköğretim Okulları
23 Nisan Ulusal Egemenlik İ.Ö.O 96 94 94 102
Ahmet Tütüncüoğlu İ.Ö.O. 96 90 89 90
Akşemseddin Yatılı İ.Ö.O 101 110 110 105
Atatürk İ.Ö.O. 96 95 95 95
Avni Gemicioğlu İ.Ö.O. 96 100 95
Cemal Etgün İ.Ö.O. 96 90 95 90
Cumhuriyet İ.Ö.O 96 90 90 95
Çağatay Uluçay İ.Ö.O. 100 100 100
Dr. Ö. Faruk Meriç İ.Ö.O. 96 98 95 95
Hafsa Sultan İ.Ö.O. 81 75 85 85
İstiklal İ.Ö.O. 96 100 95
Mehmet Suphi Egemen İ.Ö.O. 96 102 95 100
Mesir İ.Ö.O. 96 90
Organize Sanayi İ.Ö.O. 96 90 102
Şehitler İ.O 96 95 100 95
Şehzadeler İ.Ö.O. 105 110
Taytanlı İlhan İ.Ö.O. 102 110
Üzümcüler İsa Artunç İ.O. 96 96 90 95
Vakıfbank-Türkbirliği İ.Ö.O. 116 115 100
Vicdan Karaosmanoğlu İ.Ö.O. 96 100
Ahmet Ferit Giritligil İ.Ö.O. 96 98 100 90
Çavuşoğlu İ.Ö.O 60 65
Muradiye Atatürk Ayser-Kani Çelikel İ.Ö.O. 96 95
10-75/1537-591
8
Osmancalı İ.Ö.O. 96 95 95 95
Üçpınar Yıldızhanım İ.Ö.O. 96 90 85
Yağcılar Nebahat Ölmezoğlu İ.Ö.O. 60 60 65
Yeniköy Atatürk İ.Ö.O. 102 100
Liseler
Anadolu Öğretmen Lisesi 130 125 135
Fatih Anadolu Lisesi 130 120
Dündar Çıloğlu Anadolu Lisesi 132 135
Hasan Türek Anadolu Lisesi 127 120
Cumhuriyet Anadolu Lisesi 127 120
Manisa Lisesi 127 120 130 118
Mehmet Akif Ersoy Lisesi 105 110 98
Halit Görgülü Lisesi 105 100
Muradiye Lisesi 127 120 118 120
Manisa Güzel Sanatlar ve Spor Lisesi 105 110
Manisa Teknik ve Endüstri Meslek Lisesi 130 125
İsmet İnönü Kız Teknik ve Meslek Lisesi 105 112
Manisa İMKB Kız Teknik ve Meslek Lisesi 117 120 120 125
Merkez Ticaret Meslek Otel. ve Tur. Mes. Lis. 105 115 105
Manisa Anadolu İmam Hatip Lisesi 127 125 130
TBMM 85. Yıl Çok Programlı Lisesi 105 110
Osmancalı Çok Programlı Lisesi 127 120 125 130
Kaynak: Teşebbüsler 300
Tablodan anlaşıldığı üzere tarafların satışları birçok okul kıyafetinde kesişmekte ancak
fiyatlarda bir birliktelik gözlenmemektedir.
Taraflardan ayrıca 2009 yılında Genç Akçalar, Sümer Mağazası ve Palet Giyim’in okul
kıyafeti fiyatları istenmiştir. İlköğretim ve lise kıyafeti özelinde verilen fiyatlar tahmini
ortalama rakamları ifade edecek şekilde aşağıda sunulmuştur.
Tablo 3: 2009 Yılı Okul Kıyafeti Fiyat Aralıkları (TL)
Okul Palet Giyim Genç Akçalar Sümer Mağazası
İlköğretim 20-85 TL arası 15-85 TL arası 15-90 TL arası
Lise 60-110 TL arası 55-115 TL arası 50-115 TL arası
310
2009 yılına ait veriler fiyat aralığını gösterir şekilde sağlandığından, karşılaştırma
açısından 2010 yılı verilerinin de hangi aralıkta olduğu lise ve ilköğretim başlıklarında
çıkarılmıştır.
Tablo 4: 2010 Yılı Okul Kıyafeti Fiyat Aralıkları (TL)
Okul Okulcu Palet Giyim Genç Akçalar Sümer Mağazası
İlköğretim 60-116 TL arası 60-115 TL arası 60-110 TL arası 65-110 TL arası
Lise 105-132 TL arası 110-120 TL arası 105-135 TL arası 98-135 TL arası
Karşılaştırmanın 2009 yılından 2010 yılına üniformaları değişmeyen okullar açısından
yapılması en uygun yol olmasına rağmen eldeki veriler çerçevesinde fiyat aralıklarındaki
yükseliş dikkat çekmektedir.
320
10-75/1537-591
9
I.3.3. Okulcu’nun Niteliği
Okulcu 9.2.2010 tarihinde okul üniforması da dahil olmak üzere tekstil pazarında faaliyet
gösteren üç rakip arasında eşit ortaklık payı ile kurulmuştur. Bu bakımdan ilk olarak
1997/1 sayılı Tebliğ bakımından Okulcu’nun ortak girişim niteliğinin sorgulanması
gerekmektedir.
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (c) bendine göre; “Amaçlarını gerçekleştirmek 330
üzere işgücü ve mal varlığına sahip olacak şekilde bağımsız bir iktisadi varlık olarak
ortaya çıkan ve taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti
sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan ortak girişimler (joint venture)” teşebbüsler arası
birleşme ve devralma olarak kabul edilmektedir.
Bu tanım çerçevesinde bir ortak girişimin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir birleşme
ve devralma sayılabilmesi için aşağıda sayılan üç unsurun birlikte gerçekleşmesi
gerekmektedir:
ortak kontrol altında bir teşebbüsün bulunması,
ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkması, 340
ortak girişimin, taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti
sınırlayıcı amacı veya etkisinin olmaması, bir başka deyişle rekabetçi
davranışların koordinasyonuna yol açmaması.
I.3.3.1. Ortak Kontrol
Bir teşebbüsün ortak girişim olarak nitelendirilebilmesi için öncelikle teşebbüsü oluşturan
ana şirketlerin teşebbüs üzerinde ortak kontrolünün varlığı aranmaktadır. Ortak kontrol,
iki veya daha fazla teşebbüsün bir teşebbüsün karar alma sürecinde belirleyici etkiye
sahip olması halidir. Ortak kontrol, veto haklarının kullanılması, oylamalarda ortak 350
hareket edilmesi ya da fiili kontrole sahip olunması gibi çeşitli yollarla sağlanabilir.
Önaraştırmanın tarafı Okulcu firmasının üç hissedarının şirket sermayesinde eşit paya
sahip oldukları görülmektedir. Şirketin yönetim ve karar alma süreçleri incelendiğinde,
her üç ortağın da 10 yıl süre ile şirketi temsil ve ilzama yetkili müdür olarak atandığı, bu
durumda her üç hissedarın da şirketi bağlayıcı sözleşmeler yapma yetkisine sahip
olduğu anlaşılmaktadır.
Öte yandan şirket ana sözleşmesine göre şirkete yeni ortak kabul edilmesi ve şirket ana
sermayesinin artırılması kararları alınırken ortaklar kurulunun %100 katılımı ve olumlu 360
oyu aranmaktadır. Bunlar dışındaki kararların nasıl alınacağına ilişkin şirket ana
sözleşmesinde herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Ancak sözleşmede hüküm
bulunmayan hallerde 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (6762 sayılı Kanun) ilgili
hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.
6762 sayılı Kanun’un 536. maddesine göre 20 kişiden az ortaklı limited şirketlerde
kararlar ödenmiş sermayenin yarısından fazlasını temsil eden ortakların olumlu oyuyla
alınabilecektir. Şirket ortaklarının sermayeye katılım oranlarına göre, her üç ortağın
10-75/1537-591
10
%33,33 oranında pay sahibi olduğu görülmektedir. Dolayısıyla, iki ortağın sermaye
miktarının toplamının 6762 sayılı Kanun tarafından aranan çoğunluğu sağlayacağı 370
anlaşılmaktadır. Yine 6762 sayılı Kanun’un 513. maddesine göre şirket ana
sözleşmesinin değiştirilebilmesi için sermayenin üçte ikisini temsil eden ortakların
katılımı gerekmektedir. Buna göre Okulcu’nun ana sözleşmesinde değişikliğe gidilmek
istenmesi halinde üç hissedardan ikisi bu değişikliği yapabilecektir. Üçüncü hissedarın
bu konuda belirleyici etki kullanma yetkisi bulunmamaktadır.
Sonuç olarak şirket ortaklarından herhangi ikisi üçüncü ortağın olumlu oyuna ihtiyaç
olmadan şirket hakkında önemli kararları (sermaye artırımı ve yeni ortak kabulü dışında)
alabilecektir. Ana sözleşmede ortaklara belirleyici etki kullanma hakkı veren herhangi bir
başka hüküm de yer almamaktadır. Ana teşebbüslerin karar alma sürecinde müşterek 380
etkilerinin olmadığı anlaşılan bu durumda ortak kontrolün varlığından söz
edilemeyecektir.
I.3.3.2. Bağımsız İktisadi Varlık Olma
Ortak girişimin iktisadi bağımsızlığının ölçütü, kendi pazarında bağımsız bir aktör olarak
davranıp davranmadığı ile ilgilidir. Bu değerlendirmede ilk olarak, ortak girişimin
araştırma-geliştirme, ortak satış, üretim gibi ana teşebbüslerin sadece bazı
fonksiyonlarını yerine getirdiği tespit edilirse, ortak girişim bağımsız bir iktisadi varlık, bir
başka deyişle tam işlevsel olarak kabul edilmemektedir. 390
Okulcu ana sözleşmesi gereği her türlü bay, bayan ve çocuk giyim eşyası, okul
formaları, konfeksiyon, bijuteri, parfümeri, kavafiye-çanta emtiaları ve muhtelif çeyiz ve
hediyelik eşyaların alımı toptan ve perakende satımı, imalatı, pazarlaması alanında
faaliyet göstermek amacıyla kurulmuştur. Ana sözleşmesine dayanarak şirketin kurucu
ortaklarının faaliyetlerine yardımcı olacak belirli bir fonksiyonu gerçekleştirmeye yönelik
olarak değil, pazarda üretimden perakende/toptan satışa kadar olan tüm fonksiyonları
yerine getirmeye yönelik olarak kurulduğu söylenebilecektir. Okulcu mevcut durumda
sadece okul eşyalarının üretimi ve toptan/perakende satışı ile ilgilenmektedir. Okulcu
satışını yaptığı kıyafetlerin %... kendisi üretmekte, Manisa ve İzmir menşeli … firmanın 400
yanı sıra ortaklarının tek başına kontrol ettiği şirketler olan Sümer Mağazası, Palet Giyim
ve Genç Akçalar’dan da mal tedarik etmektedir. Ürünlerini piyasadan tedarik eden ya da
kendisi üreten Okulcu, perakende satışın yanı sıra diğer okul forması satan
teşebbüslere toptan satış da gerçekleştirmektedir. Bu bakımdan Okulcu’nun, kurucu
ortakların faaliyetlerinin bir fonksiyonunu (dağıtım, pazarlama, üretim…)
gerçekleştirmeye yönelik değil, faaliyetlerinin bir bölümüne (okul kıyafeti satışı) ilişkin
tüm fonksiyonları gerçekleştirmeye yönelik olarak kurulduğu kanaati oluşmuştur.
Bağımsızlık koşulunun bir diğer unsuru ortak girişimin anlaşmada yer alan ticari
faaliyetlerini sürekli bir biçimde yürütebilmesi için, günlük faaliyetlerini sürdüren bir 410
yönetime; mali, personel, taşınır ve taşınmaz malvarlıklarını da içeren yeterli kaynaklara
sahip olması gerekliliğidir. Okulcu ana sözleşmesine göre ….. sermaye ile kurulmuştur.
Ortaklar ile yapılan görüşmede tüm okulların üniformalarının bulundurulmasının maliyeti
1.000.000 TL olarak tahmin edilmiş ve Okulcu’nun tüm okul üniformalarını bulundurduğu
dile getirilmiştir. Hatta Okulcu’nun 2010 yılı içindeki toplam alımları …... Bu bakımdan
10-75/1537-591
11
Okulcu’nun tüm okulların formalarını satışa sunabilmek şeklindeki pazar stratejisini
gerçekleştirmek konusunda sermaye yeterliliği şüphe uyandırmaktadır. Ancak şirketin
mal teminini sermayesi dışında finanse etmesi mümkün olduğundan burada önemli
olanın amaçları çerçevesinde faaliyeti için gerekli ürün tedarikini sağladığıdır. Şirket
Okulcu adı altındaki mağazada, okul döneminde 13; mevcut durumda ise 5 personel ile 420
çalışmaktadır. Bu bakımdan Okulcu ticari faaliyetlerini sürekli bir biçimde yürütebilecek
kaynaklara sahip gözükmektedir.
Ortak girişimin bağımsız bir varlık olarak ortaya çıkabilmesi için ticari kararlarını özgürce
alabilmesi de gerekmektedir. Bu unsur ortak girişimin pazar stratejilerini kurucularından
bağımsız olarak belirleyebilmesini ifade etmektedir. Ortak girişimin ticari faaliyetlerinin
büyük bir kısmını kurucu şirketlerle gerçekleştirmesi ya da kurucu şirketlerin ortak
girişimle aynı pazarda veya alt/üst pazarlarda faaliyet göstermesi halinde, ortak girişimin
ticari politikalarını bağımsızca belirlemesi söz konusu olamayabilecektir.
430
Mehmet Baki Kılıç ile yapılan görüşmede Palet Giyim’in 20 yıldır, Mustafa Polat ile
yapılan görüşmede kendilerinin 15 yıldır, Genç Akçalar’ın ise 10 yıldır okul kıyafeti satışı
yaptıkları belirtilmiştir. Okulcu’nun yönetimi bütünüyle aynı zamanda şirket müdürleri
olmaları dolayısıyla ortaklarca yürütülmekte olup Mehmet Baki Kılıç’ın kendisi, Ömer
Faruk Polat’ın ve Cemal Akça’nın babası diğer şirketleri aracığıyla bu pazarda uzun
yıllardır faaliyet gösterir durumdadır. Okul kıyafetleri satışlarının tarafların cirolarının
önemli bir kısmını oluşturduğu da dikkate alındığında halen kendi şirketleri altında okul
kıyafeti satışına devam eden ortaklar aracılığıyla Okulcu’nun yönetilmesi, bu şirket
altındaki ticari kararların tarafların faaliyetlerinden bağımsız olarak alındığı konusunda
ciddi şüphe uyandırmaktadır. Zira tarafların ticari ilişkilerinin kapsamı büyüdükçe 440
bağımsız biçimde rekabet etme istekleri de azalabilmektedir.
Ana şirketlerin alt ya da üst pazardaki belirgin varlığı, ortak girişimin tam işlevsel olup
olmadığı bakımından dikkate alınması gereken bir faktördür. Zira ortak girişim ve ana
şirketler arasındaki önemli miktardaki alım-satım ilişkileri, ortak girişimin ticari kararlarını
almada ekonomik olarak özgür olup olmadığını belirleyecek konumdadır. Tablo 5’te
Okulcu, Genç Akçalar, Sümer Mağazası ve Palet Giyim’in sağlayıcılarına yer
verilmektedir:
Tablo 5: Tarafların Sağlayıcıları 450
Okulcu Palet Giyim Genç Akçalar Sümer Mağazası
10-75/1537-591
12
Tabloda italik olarak gösterilen sağlayıcılar tarafların ortak olarak mal tedarik ettikleri
sağlayıcıları ifade etmek de olup tarafların önemli sayıda ortak sağlayıcıları olduğu
görülmektedir. Ancak sağlayıcılar konusunda en önemli nokta Okulcu’nun Sümer
Mağazası, Palet Giyim ve Genç Akçalar’dan mal tedarik ettiğidir. Okulcu’nun 2010 yılı
toplam alımları … TL olup, bu alımların %..... Palet Giyim’den; %... Sümer
Mağazası’ndan; %... Genç Akçalar’dan gerçekleştirilmiştir. Bu bakımdan Okulcu toplam
alımlarının %... ortaklarından sağlamıştır. Dolayısıyla Okulcu’nun ana teşebbüsler ile
önemli oranda tedarik ilişkisi bulunmakta, bu da ticari kararların başlı başına Okulcu
tarafından belirlenmesi konusunda tereddüde yol açmaktadır. 460
Bildirime konu işlemde bağımsızlık unsurunun sağlanıp sağlanmadığının tespiti için,
ortak girişimin faaliyet göstereceği süre de değerlendirilmelidir. Ortak girişimin özel bazı
durumlar (işletme sermayesinin erimesi, iflas, vb.) haricinde “kısa bir süre” sonra ana
şirketler tarafından feshedilmemesi, bu şirketin özerk olduğu kanaatine yol açmaktadır.
Okulcu’nun Ana Sözleşmesi’nde, şirketin 99 yıllık bir süreyle kurulduğuna ilişkin bir
hüküm bulunduğundan, şirketin bağımsızlığın süre ile ilgili söz konusu unsuru sağladığı
görülmektedir.
Yukarıdaki tespitler çerçevesinde, Okulcu’nun pazarda bir şirketin faaliyeti için gerekli 470
tüm fonksiyonları gerçekleştirmek üzere uzun süreli kurulmuş olmasına rağmen taraf
teşebbüslere olan bağımlılığı dolayısıyla ilgili pazarda bağımsız bir iktisadi varlık olarak
faaliyet göstereceği konusunda ciddi şüpheler ortaya çıkmaktadır.
I.3.3.3. Rekabetçi Davranışların Koordinasyonuna Yol Açılmaması
Tarafların ortak girişimin faaliyet gösterdiği ilgili ürün pazarında aktif olmamaları, ana
teşebbüslerden sadece birinin ilgili ürün pazarındaki faaliyetlerine devam etmesi ya da
ana teşebbüslerin ortak girişimin faaliyet göstereceği ilgili ürün pazarındaki tüm
faaliyetlerini ortak girişime devretmeleri hallerinde, bağımsız teşebbüsler arasında 480
rekabetçi davranışların koordinasyonu riski bulunmadığı kabul edilmektedir.
Okulcu firmasının her üç ortağı da okul üniforması satışlarını şirketin kurulması sonrası
da devam ettirmektedir. Taraflardan elde edilen bilgilere göre Sümer Mağazası, Genç
Akçalar ve Palet Giyim’in bu sene içinde Okulcu’ya yaptıkları toptan satış, perakende
satışları ve ellerinde kalan tahmini stok miktarına Tablo 6’da yer verilmiştir.
Tablo 6: Tarafların 2010 yılı Okul Kıyafetleri Satışı ve Stok Miktarı (TL)
Palet Giyim Genç Akçalar Sümer Mağazası
Okulcu'ya Yapılan Satışlar
Perakende Satışlar
Stok
10-75/1537-591
13
Tablodan anlaşıldığı üzere, Okulcu’nun faaliyete başladığı 2010 senesi içinde ortakların 490
üçü de büyük ölçüde Okulcu’ya toptan satış yapmanın yanı sıra perakende satış da
gerçekleştirmiş olup ellerinde önemli oranda stok bulundurmaktadır. Ortaklardan
edinilen bilgilere göre, Mehmet Baki Kılıç Palet Giyim’de bu sene yapılan okul kıyafeti
satışlarının sınırlı olduğunu, Mustafa Polat ise bu pazardan çıkmanın 4 yıl gibi bir süre
alacağını dile getirmiştir. Genç Akçalar ise 2010 yılında Okulcu ile aynı pazarda faaliyet
göstermesine rağmen mevcutta bulunan perakende mağazasını kapattığı için okul
kıyafeti işini perakende olarak yapmayacağını belirtmiştir. Tarafların ellerindeki stok
miktarı da dikkate alındığında her üç ortağın okul kıyafeti pazarındaki faaliyetleri Okulcu
dışında devam edecek gözükmektedir.
500
Dolayısıyla, Okulcu ortaklarının hepsinin okul kıyafeti satışı gerçekleştiriyor olmalarından
hareketle Okulcu’nun kuruluşu ortaklar arasında rekabetçi davranışların
koordinasyonuna yol açabilecektir.
Sonuç olarak Okulcu’nun 1997/1 sayılı Tebliğ uyarınca bir ortak girişim olmadığı ve
Okulcu’nun 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
I.3.4. Okulcu’nun Faaliyetlerinin Rakipler Arasındaki İşbirliği Açısından
Değerlendirilmesi
Pazarın aynı seviyesinde faaliyette bulunan gerçek veya potansiyel rakip olarak 510
nitelendirebilecek teşebbüsler arasında oluşturulan yatay işbirliği anlaşmaları çok geniş
bir alanı kapsamaktadır.
Yatay işbirliği anlaşmaları fiyat tespiti, arz miktarının belirlenmesi, pazar veya müşteri
paylaşımı, pazar gücünün doğmasına zemin hazırlanması, pazarda giriş engelleri
yaratılması ve potansiyel rekabet ihtimalinin ortadan kaldırılması gibi rekabeti kısıtlayıcı
etkiler ortaya çıkarabilmektedir. Rekabeti kısıtlayıcı etkileri karşısında, yatay işbirliği
anlaşmaları pazara yeni bir oyuncunun girmesini sağlamaları, ölçek ve kapsam
ekonomilerine yol açmaları, etkinliği artırmaları (risk paylaşımı ve maliyetlerin azalması),
teknoloji ve bilginin transferini kolaylaştırmaları, yeni pazarlara erişimdeki sorunları 520
azaltmaları, ürünlerin standart ve kalitelerini iyileştirmeleri gibi bazı ekonomik faydalar da
sağlamaktadır. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olan yatay işbirliklerinin
değerlendirilmesinde işbirliğinin oluşturduğu yararlı etkilerin göz önünde bulundurulması
gerekmekte; rekabetçi sürece zarar veren etkileri ile karşılaştırıldığında olumlu etkileri
fazla olan anlaşmaların rekabetten beklenen faydanın elde edilmesini teminen 4.
maddenin öngördüğü yaptırımlardan muaf tutulması mümkün olmaktadır.
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sıralanan koşulların tamamını sağlamak kaydıyla
rakip üç ortağın Okulcu aracılığıyla okul kıyafetleri pazarındaki faaliyetlerine muafiyet
tanınabilecektir. 530
İlgili pazarın yapısı, anlaşma ile hedeflenen etkinliğe daha az sınırlayıcı bir yöntemle
ulaşılıp ulaşılamayacağı, varılmak istenen hedef için rekabetin sınırlanmasının
gerekliliği, pazar gücünün ortaya çıkması ve nihai olarak tüketicilerin sağladığı faydalar
gibi unsurlar bu değerlendirme esnasında dikkate alınan genel kriterlerden bazılarıdır.
10-75/1537-591
14
Şikâyete konu Okulcu hali hazırda birbirleriyle ve Okulcu ile aynı pazarda faaliyet
gösteren üç rakip teşebbüs arasında kurulmuştur. Taraflar Okulcu’nun kurulma amacını
sadece okul kıyafeti satışı gerçekleştirmek, stok maliyetinin yüksek olduğu ve pazardan
çıkışın belirli bir süre aldığı okul üniforması satışlarında daha profesyonel bir anlayış ile 540
hareket edebilmek bakımından riski paylaşmak ve maliyetleri azaltmak, Manisa
genelinde tüm okulların kıyafetlerini aynı mağazada müşteriye sunabilmek ve müşteriye
yılın 12 ayı hizmet vermek şeklinde açıklamışlardır.
İleri sunulan bu amaçlara ulaşılması ancak sadece okul kıyafeti satışı yapan bir şirketin
kurulması ile mümkün görülmüş olmakla beraber üç ortağın hala kendi başlarına kontrol
ettikleri şirketler aracılığıyla okul kıyafeti satışı gerçekleştirmesi dikkat çekmektedir.
Taraflar stok maliyetlerini azaltmak açısından ellerindeki tüm malları Okulcu firmasına
devretmek yerine hem Okulcu’ya satış yapmakta hem de perakende satış
gerçekleştirmektedir. Bu bakımdan riski Okulcu’da ortak olarak paylaşan firmalar aynı 550
zamanda hala kendi mağazalarında satış yaparak bir kısım stok maliyetine ve riske
katlanmaktadır.
Okul kıyafetlerinin 12 ay boyu satışa sunulmasından tüketici kısıtlı bir fayda elde
edebilecektir. Zira okul kıyafetlerinde tüketici alışverişini okulların açıldığı belirli bir
döneme yöneltmekte, o dönem haricinde talep çok ciddi oranda azalmaktadır. Tüketici
yoğun dönem haricinde istisnai hallerde okul üniformasına ihtiyaç duyabilecektir. Bu
nedenle tüketiciye tüm yıl boyu hizmet vermenin bu pazarda tüketici açısından
anlaşmanın rekabeti olumsuz etkileyen yönlerini bertaraf edecek şekilde bir fayda
sağladığı kanaati oluşmuştur. 560
Velilerin okulun belirlediği formayı satın alma zorunluluğu dikkate alındığında, mağazada
ürün çeşitliliği bulunmasının tüketici açısından bir öneminden bahsetmek mümkün
gözükmemektedir.
Okulcu’nun büyük hacimli alım yapması dolayısıyla ürün tedarikinde maliyet avantajına
sahip olduğu dile getirilse de bu maliyet avantajı karşısında Okulcu’nun bir maliyet
dezavantajı taşıdığı da söylenebilir. Diğer tekstil faaliyetleri yanı sıra okul kıyafeti satışı
da yapan firmalar satışın yapıldığı yoğun dönemin ardından ellerinde kalan malı stoka
kaldırmakta, rafları diğer ürünler ile doldurmaktadır. Diğer yandan Okulcu malları 570
raflarında tutmaya devam etmekte, satışların çok azaldığı dönemde mağazanın
personel, elektrik, telefon gibi giderlerine katlanmaya devam etmektedir. Bunun yanı sıra
Okulcu’nun 2010 fiyatları ile, Palet Giyim, Genç Akçalar ve Sümer Mağazası’nın 2009-
2010 yılı fiyatları için yukarıda yer verilen bilgiler dahilinde Okulcu’nun kurulması
sonrasında okul kıyafeti fiyatlarında bir düşüş olduğu söylenememektedir. Dolayısıyla
tarafların bahsettiği gibi bir maliyet avantajı varsa bu maliyet avantajı tüketiciye
yansıtılmış gözükmemektedir.
Yatay işbirliği anlaşmalarının değerlendirmesinde teşebbüslerin sahip olduğu pazar payı
ve o pazarın yapısı da son derece önemlidir. Manisa ilinde okul kıyafetleri pazarında 580
teşebbüslerin pazar payı bilgilerine ulaşılamamakla beraber 2010 yılı itibarıyla Okulcu,
Genç Akçalar, Sümer Mağazası ve Palet Giyim haricinde okul kıyafeti satışı yapan çok
10-75/1537-591
15
az sayıda firma olduğu söylenebilir. Taraflarla yapılan görüşmede Tuğba Giyim, Afacan
Tekstil, Migros, LC Waikiki, Arslanlar Ucuzluk Pazarı ve Tanış isimli firmaların da okul
üniforması sattığı belirtilmiştir. Bu teşebbüslerden Tuğba Giyim ve Arslanlar Ucuzluk
Pazarı ile yapılan görüşmelerde kendilerinin etraflarındaki birkaç okulun kıyafetini sattığı
hatta Tuğba Giyim’in bu kıyafetleri de Okulcu’dan aldığı anlaşılmıştır. Bu bakımdan
Manisa ilinde mevcut durumda okul kıyafetleri satışlarının çok önemli bir kısmının
Okulcu ve ortakları tarafından yapıldığı kanaatine varılmıştır.
590
Pazara hazır giyim olarak yaklaşıldığında önemli bir giriş engelinden söz etmek mümkün
değilken okul kıyafeti özelinde pazarın yapısı farklılaşmaktadır. Zira okul kıyafeti
pazarında tarafların da ifade ettiği üzere stok maliyeti ön plana çıkmakta ve talep belli bir
dönemde toplanmaktadır. Bu sene içerisinde Milli Eğitim Bakanlığı’nın okullarda serbest
kıyafet uygulamasına yönelik açıklamaları da firmaların faaliyetlerini olumsuz etkilemiş
hatta Okulcu ortakları teşebbüsü kurmalarında bu açıklamaların etkili olduğunu dile
getirmiştir. Her ne kadar hazır giyim pazarında faaliyet gösteren her teşebbüs çok kolay
bir şekilde okul kıyafeti pazarına girebilecekken, bu pazarın kendine özgü dinamikleri
teşebbüsler açısından pazara girişin tercih edilebilirliğini önemli ölçüde olumsuz
etkilemekte ve pazarda olan teşebbüsler de Okulcu’nun mevcut rakipleri dikkate 600
alındığında büyük bir ölçekle bu pazara girmemektedir.
Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında, Okulcu’nun faaliyetlerine 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi kapsamında muafiyet tanınması mümkün değildir.
Okul kıyafetleri sürekli yenilenen bir ihtiyaç olmadığından ötürü hazır giyim piyasası
içerisinde nispeten dar bir kapsama sahip olup, kıyafetlerin satışları yılın belirli bir
döneminde yoğunlaşmaktadır. Okulların açılmasının yaklaştığı Ağustos-Eylül ayları
dışında okul kıyafeti satışlarında ciddi bir azalma yaşanmaktadır. Talebin azaldığı
dönemlerde okul kıyafeti satan teşebbüsler açısından kıyafetleri stoklarda saklama 610
gerekliliği olduğundan, bu durum teşebbüslerin stok maliyetlerini artırmaktadır. Stok
maliyetlerinin yanı sıra Milli Eğitim Bakanlığı’nın okullarda serbest kıyafet uygulamasına
geçileceği açıklamalarının ve bu yönde oluşan beklentilerin okul kıyafeti piyasasını
olumsuz etkileyerek, haklarında önaraştırma yürütülen teşebbüsleri piyasada etkinliği
sağlama arayışına ittiği anlaşılmaktadır. Ayrıca piyasaya giriş engelinin olmadığı da
dosya mevcudundan anlaşılmıştır. Anılan gerekçelerle amacının rekabeti kısıtlamak
olmadığı anlaşılan Okulcu’nun faaliyetlerine yönelik olarak bu aşamada soruşturma
açılmasına gerek olmadığı ancak rekabeti kısıtlayıcı etkisi dolayısıyla ihlal
oluşturabilecek uygulamaya son verilmesi için taraflara 4054 sayılı Kanun’un 9.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş bildirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. 620
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Dosya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
10-75/1537-591
16
2- Bununla birlikte, dosya konusu uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında ihlal teşkil edebilecek nitelikte olması nedeniyle, bu uygulamaların sona 630
erdirilmesini teminen 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca
hakkında inceleme yapılan teşebbüslere görüş bildirilmesi hususunda Başkanlığın
görevlendirilmesine
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
10-75/1537-591
17
( 2.12.2010 tarihli ve 10-75/1537-591 sayılı Kurul Kararı’na)
KARŞI OY GEREKÇESİ
Manisa ilinde daha önce tek başına okul üniforması satışı yapan teşebbüslerin
2010 yılında bir araya gelerek Okulcu Tekstil Mefruşat Giyim Elektronik Eşya Kırtasiye
Züccaciye ve Mobilya Toptan Parakende Satış ve İnşaat Turizm Nakliyat Sanayi ve
Ticaret Ltd. Sti. (Okulcu) adında bir şirket kurduğu, ildeki okul üniforması satışlarının
sadece bu teşebbüs tarafından yapıldığı, bu nedenle tüm öğrenci velilerinin okul
üniforması ihtiyaçlarını Okulcu mağazasından gidermek zorunda kalması sonucu anılan
teşebbüsün tekel gücü kullanarak okul üniformalarını fahiş fiyatla satışa sunduğu, bu
durumun hem tüketici tercihlerini azalttığı hem de maddi açıdan tüketicileri zor durumda
bıraktığı iddiasıyla yapılan birden fazla başvuru üzerine hazırlanan İlk İnceleme Raporu,
Rekabet Kurulu’nun 7.10.2010 tarih ve 10-63/1323-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına
gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Rekabet uzmanları tarafından yerinde yapılan incelemelerde Mehmet Baki KILIÇ
ile yapılan görüşmede Palet Giyim'in 20 yıldır, Mustafa POLAT ile yapılan görüşmede
kendilerinin 15 yıldır, Genç Akçalar'ın ise 10 yıldır okul kıyafeti satışı yaptıkları
belirtilmiştir. Okulcu'nun yönetimi bütünüyle aynı zamanda şirket müdürleri olmaları
dolayısıyla ortaklarca yürütülmekte olup Mehmet Baki KILIÇ'ın kendisi, Ömer Faruk
POLAT'ın ve Cemal AKÇA'nın babası diğer şirketleri aracığıyla bu pazarda uzun yıllardır
faaliyet gösterir durumdadır. Okul kıyafetleri satışlarının tarafların cirolarının önemli bir
kısmını oluşturduğu da düşünüldüğünde halen kendi şirketleri altında okul kıyafeti
satışına devam eden ortaklar aracılığıyla Okulcu firmasının yönetilmesi, bu şirket
altındaki ticari kararların tarafların faaliyetlerinden bağımsız olarak alındığı konusunda
ciddi şüphe uyandırmaktadır. Zira tarafların ticari ilişkilerinin kapsamı büyüdükçe
bağımsız biçimde rekabet etme istekleri de azalabilmektedir.
Palet Giyim İmalat Toptan- Parakende Satışı Taahhüt San. Tic. Ltd. Şti., Genç
Akçalar Tekstil Kumaşçılık Konfeksiyon Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. ve Mustafa Polat-Sümer
Satış Mağazası’nın Okulcu Tekstil Met. Giy. Elk. Eşya Kır. San. Tic. Ltd. Sti. çatısı
altındaki şikayet konusu faaliyetlerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
rekabeti sınırlayıcı bir işbirliği olduğu iddiası ciddi bulunmalıdır.
Öte yandan tarafların okul kıyafeti pazarındaki faaliyetlerine 4054 sayılı Kanun’un
5. maddesi kapsamında bireysel muafiyet tanınamayacağı görülmektedir. Bu nedenle
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir ihlalin bulunup bulunmadığının tespiti
amacıyla, Palet Giyim İmalat Toptan- Parakende Satışı Taahhüt San. Tic. Ltd. Şti., Genç
Akçalar Tekstil Kumaşçılık Konfeksiyon Sanayi ve Tic. Ltd. Şti., Mustafa Polat-Sümer
Satış Mağazası ve Okulcu Tekstil Met. Giy. Elk. Eşya Kır. San. Tic. Ltd. Sti. hakkında
aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılarak derinlemesine inceleme
yapılması görüşünde olduğumdan Rekabet Kurulu’nun 2.12.2010 tarihli ve 10-75/1537-
591 sayılı Kararı’na katılamıyorum.
Doç.Dr.Cevdet İlhan GÜNAY
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy