Rekabet Kurumu - Karar Sayı 10-75/1541-595

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-189 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-75/ 1541-595
Karar Tarihi : 2.12.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER : Metin HASSU, Hale GÜNDÜZ
C. BAŞVURAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : Sakarya Yerbilimleri Jeofizik Jeoloji İnşaat Tic. San. Ltd. Şti.
Cumhuriyet Mah. Kayın Sok. No:19 Adapazarı/Sakarya
E. DOSYA KONUSU: Sakarya ilinde faaliyet gösteren Sakarya Yerbilimleri Jeofizik
Jeoloji İnşaat Tic. San. Ltd. Şti. (Sakarya Yerbilimleri)’nin aynı pazarda faaliyet
gösteren şirketleri taşeronu olarak çalışmaya zorladığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda, Sakarya ilinde faaliyet gösteren Sakarya
Yerbilimleri’nin aynı ilde faaliyet gösteren jeoloji mühendisliği firmalarını kendi taşeron 20
firması olarak çalışmaya zorladığı ileri sürülmektedir. Bunun yanı sıra anılan şirketin;
- Pazara yeni giren ve serbest çalışan küçük firmaları taahhütnamelerle kendine
bağlayarak fiyat ve proje sayısı konusunda bağımsız karar alma imkânlarını ortadan
kaldırdığı,
- Jeoloji Mühendisleri Odasındaki gücünü kullanarak kendisi ile çalışmayan
mühendislerin proje onaylarını geciktirdiği ve jeolojik ölçümler için gerekli ekipmanlara
ulaşmalarını güçleştirdiği
öne sürülmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 20.7.2010 tarih ve 5691 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 14.9.2010 tarih ve 2010-4-189/İİ-10-378.HG sayılı İlk 30
İnceleme Raporu, 23.9.2010 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-
60/1257-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 23.11.2010 tarih ve 2010-4-189/ÖA-10-257.MH sayılı
Önaraştırma Raporu 29.11.2010 tarih ve REK.0.08.00.00-110/420 sayılı Başkanlık
önergesi ile 10-75 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
- Şikâyete konu Taahhütname’nin münhasırlığı düzenleyen 1. maddesindeki taahhüt
veren firmalara Sakarya ilindeki Parsel Bazlı Zemin Etüt Raporu işlerinin tümünü 40
Sakarya Yerbilimleri adına yapma yükümlülüğü getiren hükmün kaldırılması gerektiği,
- Sakarya Yerbilimleri’nin Taahhütname yoluyla teşebbüsleri Jeoloji Mühendisleri
Odasınca belirlenen asgari ücret tarifesi üzerinden hizmet vermeye zorlamasının,
fiyatları asgari ücrette sabitlemesi ve üzerine çıkılması serbestliğini engelleyebileceği
dikkate alınarak, Taahhütname’nin 2. maddesinin “asgari fiyat tarifesinin üzerine
çıkılabileceği” şeklinde yeniden düzenlemesi gerektiği,
10-75/ 1541-595
2
- Taahhütname’nin 3. maddesinde “Taahhüt veren şirketin, ortaklık yapısında bulunan
mevcut ortaklarının, Sakarya ili sınırları içinde Parsel Bazında Zemin Etüt Raporu işi
yapmak amaçlı, bir başka şirkete ortak olarak katılmasının, yeni bir şirket veya şahıs
firması kurarak veya başkaca hiçbir yöntemle zemin etüdü işi yapmayacaklarını garanti 50
altına alınmasının” pazardaki potansiyel rekabeti azaltacağı, bu nedenle ilgili
sınırlandırmanın kaldırılması gerektiği,
- Taahhütname’nin 2. maddesinde yer alan proje sayısı sınırının 4054 sayılı Kanun’un
4. maddesine aykırı olduğu, bununla birlikte, anılan hükmün fiilen uygulanmaması
nedeniyle Sakarya Yer Bilimleri’ne soruşturma açılmasına gerek olmadığı, ancak ilgili
hükmün ve Taahhütname’ye uyulmaması durumunda karşılaşılacak yaptırımları
düzenleyen maddenin kaldırılması gerektiği,
- 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü bendi uyarınca 30 günlük süre verilerek
bahsi geçen değişikliklerin yapılması yönünde bir uyarı yazısı gönderilmesinin yerinde
olacağı, 60
- Başvuruda yer alan diğer iddialar ilişkin herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı
ve söz konusu iddiaların reddedilmesi gerektiği
görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İncelemeye konu dosyanın içeriği ve yapılan şikâyetin jeoloji ve jeofizik mühendisliği
hizmetlerinin alım ve satımına yönelik olması sebebiyle, ilgili ürün pazarı “jeoloji
mühendisliği hizmetleri” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar 70
Söz konusu hizmetlerin il bazında sunuluyor olması nedeniyle, ilgili coğrafi pazar
“Sakarya ili” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.1. Tespitler
Sakarya Yer Bilimleri hâlihazırda jeoloji ve jeofizik mühendisliği aracılık hizmetleri
vermektedir. Teşebbüs söz konusu hizmeti verirken kendi personel ve ekipmanını
kullanmamakta, gelen talepleri Taahhütname imzaladığı firmalara iletmektedir. Bir diğer
ifadeyle inşaat mühendisleri, mimarlar ve halktan gelen zemin etüdü benzeri iş
taleplerini jeoloji ve jeofizik mühendislik firmalarına iletmekte; bu firmalarda çalışan
mühendisler proje çalışmasını yaparak Sakarya Yer Bilimleri’ne fatura etmekte, söz 80
konusu teşebbüs de bu tutar üzerine kendi komisyonunu ekleyerek müşteriye fatura
etmektedir.
Sakarya Yer Bilimleri dışında Sakarya ilinde faaliyet gösteren faaliyeti konusu Sakarya
Yer Bilimleri ile örtüşen 34 adet teşebbüs bulunmaktadır. 34 teşebbüsün 22’si bir
taahhütname imzalayarak Sakarya Yer Bilimleri ile çalışmaya başlamışlardır. Ancak
civar illerde mukim teşebbüslerin Sakarya ilinde de hizmet vermesinin önünde bir engel
bulunmamaktadır.
Raportörlerin, Sakarya Yer Bilimleri yetkilileri ile yaptıkları görüşmede, mühendislerin
taahhütname imzalayarak mezkûr şirketle çalışmayı seçmesinin gerekçesi, kendileriyle
çalışmak isteyen mühendislik firmalarının asgari fiyatı uygulayabilmek gibi bir 90
avantajının olması şeklinde açıklanmıştır. Buna göre, serbest çalışan mühendisler
fiyatlarda ciddi bir indirim yapmak durumunda kalmaktadırlar. Ancak faturalar
10-75/ 1541-595
3
uygulanmak durumunda olunan asgari ücret tarifesi üzerinden kesildiği için vergi de
kesilen faturanın bedeli üzerinden ödenmek zorundadır. Vergiye Odaya ödenen sabit
ücretler de eklendiğinde serbest çalışan firmaların yaptığı işin bedelinin maliyetini
karşılayamaması gibi durumlar oluşmaktadır. Bu bakımdan Sakarya Yer Bilimleri’nin
kurduğu taşeronluk sisteminin kendileriyle çalışan mühendisler bakımından önemli
avantajları bulunmaktadır.
Yetkililer yukarıdaki hususlara ek olarak, mühendislerin kendileriyle çalışma
zorunluluğunun bulunmadığını; nitekim bağımsız çalışan firmaların da bulunduğunu; bu 100
firmaların düşük fiyatla çalışmaları nedeniyle önemli bir pazar payına sahip olduklarını;
ayrıca ildeki üniversitenin de odaya bağlı olmaksızın çizim yaptığını belirtmişlerdir.
I.2.2. Sakarya Yer Bilimleri ile Diğer Firmalar Arasında İmzalanan Taahhütname
Taahhütname aşağıdaki şekildedir:
…
I.2.3. TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası Sakarya Şubesi Yetkilisi ile Yapılan
Görüşme
Raportörlerce, Sakarya Yer Bilimleri’nin uygulamalarının, jeoloji ve jeofizik mühendisliği
hizmetlerinin alıcısı konumundaki inşaat mühendisleri üzerindeki etkilerinin anlaşılması
bakımından, TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası Sakarya Şubesi yetkilisi ile bir 110
görüşme yapılmıştır. Yetkili, Sakarya Yer Bilimleri’nin kendi iç işleyişinde proje
dağılımını dengelemek için proje paylaştırdığı şeklinde bir duyum aldıklarını; ancak
İnşaat Mühendisleri Odası üyelerinin, şirketle taahhütname imzalayan mühendislerle
doğrudan çalışabilmeleri nedeniyle (inşaat mühendisleri jeoloji-jeofizik mühendisleri ile
doğrudan bir hizmet alım ilişkisine girebilmektedirler), bu uygulamadan
etkilenmediklerini; üyelerinin dilediği mühendisi seçme ve onunla çalışma imkânına
sahip olduklarını; kota uygulaması sonucu, bazen jeoloji mühendisinin yoğun olduğu
gerekçesiyle başka mühendise yönlendirilmeleri söz konusu olsa da kendilerinin söz
konusu mühendisten memnun olmaları halinde çalışmaya devam etmelerinin önünde
bir engel bulunmadığını; dolayısıyla kota uygulamasının inşaat mühendislerinin, 120
mühendis seçme imkânını kısıtlamadığını ifade etmiştir.
I.3. Değerlendirme
Başvuru konusu iddialar Sakarya Yer Bilimleri’nin piyasada serbest çalışan jeoloji ve
jeofizik mühendislik hizmetleri veren firmaları bir taahhütname yoluyla kendine
bağladığı; bu yolla pazarda asgari ücretin altında gerçekleşen fiyatları asgari ücret
düzeyine çektiği; kendisi ile çalışan firmalara proje sayısına ilişkin sınırlama getirerek
pazara yeni giren firmaların pazar payı elde etmesini engellediği ve kendisi ile çalışmak
istemeyen firmaların faaliyetlerini zorlaştırdığı şeklindedir.
Sakarya Yer Bilimleri’nin Ana Sözleşmesi’nin Amaç ve Konu başlıklı 3. maddesinin
birinci fıkrasında şirketin temel konusu “her türlü taşınır ve taşınmaz inşaat, jeoloji, 130
jeofizik mühendislik müşavirlik ve bu konularda her türlü danışmanlık hizmetini vermek”
şeklinde açıklanmaktadır. Bu bakımdan teşebbüsün faaliyet konusu pazardaki diğer
jeoloji ve jeofizik mühendislik firmaları ile örtüşmektedir. Bununla birlikte Sakarya Yer
Bilimleri fiili durumda doğrudan mühendislik hizmeti vermemekte ve belli bir komisyon
karşılığında bu hizmeti veren küçük firmalar ile hizmetin alıcısı konumundaki inşaat
mühendisleri, mimarlar vd. arasında aracılık yapmaktadır. Bir diğer anlatımla Sakarya
Yer Bilimleri kendisine gelen jeolojik ve jeofizik hizmetlere ilişkin talepleri kendisi ile
çalışan firmalara iletmekte; bu firmalar da kendilerine ait olan veya kiraladıkları
ekipmanlar ile ölçüm ve raporlama işini yaparak bu işi Sakarya Yer Bilimleri’ne fatura
etmektedir. Sakarya Yer Bilimleri bu fatura bedeline kendi komisyonunu ekleyerek bunu 140
müşterilere fatura etmektedir. Özetle, anılan şirket müşteri ile jeoloji mühendisleri
10-75/ 1541-595
4
arasında aracılık görevi görmektedir. Dolayısıyla Sakarya Yer Bilimleri ile jeoloji
mühendisleri arasında dikey bir ilişki bulunmakta olup bu ilişkiyi düzenlemek amacıyla
taraflar yukarıda yer verilen Taahhütname’yi imzalamışlardır.
Üretim ve dağıtım zincirin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren teşebbüsler arasında
belli bir mal veya hizmet alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan
anlaşmaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki yasaklamadan grup olarak muaf
tutulabilmesi için 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında muafiyetten yararlanabilecek durumda olması gerekmektedir.
Anılan Taahhütname’nin 1. maddesinde Taahhüt veren şirkete kendisine Sakarya ili 150
sınırları içinde gelen Sakarya ilindeki Parsel Bazlı Zemin Etüt Raporu işlerinin tümünü
Sakarya Yer Bilimleri adına yapma şartı getirilmiştir. Tek alıcıya sağlama yükümlülüğü
içeren bu sınırlamanın 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında muafiyetten yararlanabilmesi
için öncelikle “alıcının dikey anlaşma konusu malları ve hizmetleri aldığı pazardaki
payının %40’ı aşmaması gerekmektedir. Bu kapsamda Sakarya Yer Bilimleri’nin alım
pazarındaki payına ihtiyaç bulunmaktadır.
Aşağıdaki Tablo’da Sakarya’da faaliyet gösteren jeoloji ve jeofizik mühendisliği
firmalarının 4.12.2009-22.11.2010 tarihleri arasında onaylanan proje sayılarına ve aylık
ortalamalarına yer verilmiştir:
160
Tablo: Firma Proje Sayısı Bilgileri
Ticari Ünvanı Onaylı Proje
Sayısı
(4.12.2009-
22.11.2010)
Aylık Ortalama
Proje Sayısı
(Yaklaşık ) Pazar
Payı (%)
Avrasya Zemin Müh. Müş. Maden. İnş. San. ve
Tic. Ltd. Şti
… … …
Bayraktar Zemin Etüt Sondaj İnş. Ve Müh. Hiz.
San. ve Tic. Ltd. Şti.
… … …
Çamdağ Otelcilik Turizm Jeoloji Müh. Müş. Ltd. Şti. … … …
Ed-Zem Mühendislik … … …
Ekim Sondaj … … …
Forvet Mühendislik … … …
Tok Mühendislik … … …
Jeosis Müh. Ve Zemin Araştırma … … …
Koc- Kar Mühendislik İnş. Taah. Zemin Turizm
San. ve Tic. Ltd. Şti
… … …
Ova Mühendislik … … …
Tömekçe İnş. Şehir Plancılığı Jeoloji Müh. Ve Müş.
Hizmetleri San. ve Tic. Ltd. Şti.
… … …
Üçler Müh. … … …
Zekisu Müh. Hizmetleri … … …
Zem-Ar Mühendislik … … …
Uçar Mühendislik … … …
Zemin 54 … … …
Jeotasarım 2000 … … …
Karasu Zemin … … …
10-75/ 1541-595
5
Jeozemin … … …
Bulut Zemin … … …
Şanlı Mühendislik … … …
Ugandor Müh. … … …
Neka Mühendislik … … …
Toplam
… … …
Tablo’da yer verilen ve Çamdağ Otelcilik, Şanlı Mühendislik ve Ugandor Müh. dışında
kalan firmalar Sakarya Yer Bilimleri ile Taahhütname imzalamış firmalardır. Tablo’dan
görüleceği üzere Sakarya Yer Bilimleri hâlihazırda pazardaki alımların %…’sini
gerçekleştirmektedir. Bu bakımdan Sakarya Yer Bilimleri’nin alım payının 2002/2 sayılı
Tebliğ’de öngörülen eşiğin çok üzerinde gerçekleşmesi nedeniyle, Taahhütname anılan
Tebliğ ile sağlanan muafiyetten faydalanamamaktadır.
Buna ilaveten Taahhütname’nin 2. maddesinde Taahhüt veren jeoloji mühendisliği
firmalarına, Sakarya il sınırları içinde aldıkları parsel bazında zemin etüt raporu işlerini,
asgari ücret tarifesinden yapmak ve sekiz adedi geçmemek koşulu getirilmiştir. Taahhüt 170
veren şirketin, sekiz adet iş sınırını geçmesi halinde, sınırı geçen kısmını asgari ücret
tarifesinden %… tenzilatla taahhüt alan şirkete yaptırma yükümlülüğü vardır.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu
etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu
eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri” yasaklanmıştır. Bu
kapsamda,
-Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi
unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi,
ya da kontrolü, 180
- Mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının kontrolü veya bunların piyasa dışında
belirlenmesi
yasaklanan hallerdendir. Söz konusu Taahhütname’nin ilk iki maddesi 4054 sayılı
Kanun’un yer verilen hükümleri ile örtüşmekte olup Taahhütname bu haliyle anılan
Kanun’a aykırıdır.
Taahhütname’ye 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında re’sen muafiyet
değerlendirmesi yapılması durumunda, “ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabeti
ortadan kalkmasına” ve “rekabetin zorunlu olandan fazla sınırlanmasına yol açtığı”
belirlenen söz konusu hükümleri nedeniyle, bu metnin muafiyet alamayacağı sonucuna
ulaşılmıştır. 190
Bununla birlikte Taahhütname’de getirilen fiyat ve sayı sınırının pazardaki mevcut ve
muhtemel etkilerinin değerlendirilmesi gerekmektedir. Hatırlanacağı üzere TMMOB ve
TMMOB’a bağlı odaların, çıkardıkları yönetmelikler aracılığı ile doğrudan yasal
dayanağı olmadığı halde asgari ücret uygulaması söz konusu olabilmektedir. Bu
durumu Rekabet Kurulu kararları da göstermiştir. İlk olarak İzmir Ticaret Odası ve bir
serbest şehir plancısının başvurusu üzerine TMMOB ve TMMOB Şehir Plancıları Odası
hakkında yürütülen soruşturma sonucunda 22.1.2002 tarih ve 02-04/40-21 sayılı
kararında Rekabet Kurulu,
- TMMOB ve TMMOB’a bağlı Şehir Plancıları Odası’nın doğrudan yasal dayanağı
olmadığı halde, asgari hizmet bedeli belirlenmesini zorunlu kılan ve bunun altında 200
ücretle hizmet verilmesini yasaklayan karar ve uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesine aykırı olduğuna,
10-75/ 1541-595
6
- Kanunun 9/1. maddesi uyarınca TMMOB ve Şehir Plancıları Odası’nın asgari ücretleri
belirlemeye ilişkin uygulamalarına son verilmesine karar vermiştir.
Söz konusu karar taraflara 9.4.2003 tarihinde tebliğ edilmiş, taraflardan 60 günlük süre
içerisinde asgari ücret uygulamalara ilişkin düzenlemelere son vermeleri istenmiştir.
Bahsi geçen kararın ardından, TMMOB ve Şehir Plancıları Odası tarafından Kurul’un
22.1.2002 tarih ve 02-04/40-21 sayılı kararına karşı Danıştay 10. Dairesi nezdinde
yürütmeyi durdurma talebiyle E:2003/2564 ve E:2003/2705 sayılı iki dava açılmış olup,
anılan Daire dava konusu yönetmeliklerin hukuksal niteliklerini dikkate alarak 210
yürütmenin durdurulması isteminin kabulüne karar vermiştir. Sonrasında Kurul’un
TMMOB ve Şehir Plancıları Odası’na yönelik söz konusu kararı, Danıştay 13. Dairesi
tarafından soruşturmacı üyenin karara katılımı nedeniyle usul yönünden 14.11.2006
günlü E:2005/1668 K:2006/4329 sayılı ve 8.7.2005 günlü E:2005/916 K:2005/3436
sayılı kararlarıyla iptal edilmiştir. Rekabet Kurulu tarafından soruşturmacı üyenin karara
katılımı nedeniyle usul yönünden iptal edilen 22.1.2002 tarih ve 02-04/40-21 sayılı
kararın yerine yeni bir karar alınmamış, Kurul 16.5.2007 tarih ve 07-41/453-M sayılı
kararıyla TMMOB tarafından kendi birliklerine bağlı meslek odalarının asgari ücret
tarifelerinin ve TMMOB üyesi olan Şehir Plancıları Odası’nca şehir plancılarının asgari
ücret tarifelerinin belirlenmesine dayanak oluşturan ve 4054 sayılı Rekabetin 220
Korunması Hakkında Kanun’a aykırı bulunan yönetmeliklerin iptali için dava açılmasına
ve bu konuda Başkanlığa yetki verilmesine karar verilmiştir. Ancak açılan davaların,
Danıştay 13. Dairesi tarafından alınan 16.11.2007 günlü ve E:2007/10830 ve
K:2007/7326 sayılı, 1.2.2008 günlü ve E: 2007/10829 K: 2008/1745 sayılı kararlarla,
Kurum’un TMMOB ve TMMOB’a bağlı odalarca yapılan düzenlemelerin rekabeti
engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı olduğunu ileri sürerek iptalleri için dava açma
ehliyeti olmadığı sonucuna varılarak ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir. Bunu
sonucunda ise Rekabet Kurumu tarafından Danıştay 13. Dairesi’nce verilen söz konusu
kararlar hakkında 7.1.2008 ve 4.4.2008 tarihlerinde Danıştay İdari Dava Daireleri Genel
Kurulu nezdinde temyiz edilmiş, ancak dava süreci henüz sonuçlanmamıştır. 230
Bu süreçte gelen şikâyetler üzerine mimar ve mühendis odalarının benzer
uygulamalarına yönelik, çok sayıda önaraştırma yapılmış, ancak ilgili Danıştay
kararından dolayı asgari ücret uygulamasına yönelik anlaşmaların, pazar paylaşımına
yol açacak türden başka eylemler içermediği sürece, 4054 sayılı Kanun kapsamında
ihlal teşkil etmeyeceği gerekçesiyle, ilgili teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasına
gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu çerçevede, Taahhütname’nin asgari ücretin uygulanmasını sağlamaya yönelik
kısmının ihlal olarak değerlendirilemeyeceği, ancak teşebbüslerin asgari ücretin üzerine
çıkmak istemlerinin de engellenmemesi gerektiği kanaatine varılmıştır. Dolayısıyla
sektörün kendi özel durumu nedeniyle, Taahhütname’nin 2. maddesinin asgari ücretin 240
altına inilmesini engellemeye yönelik olması, ihlal olarak değerlendirilemese de fiyatları
asgari ücrette sabitlemesi 4054 sayılı Kanun’a aykırıdır.
Öte yandan Taahhütname’nin arzı kısıtlayabilecek nitelikteki 2. maddesinin pazardaki
etkisinin ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir. Yukarıda da yer verildiği üzere
Taahhütname’de taahhüt veren teşebbüslere aylık sekiz iş yapabilme sınırı getirilmiş ve
bunun aşılması durumunda “sınırı aşan firmanın Jeoloji Mühendisleri Odası’nın
belirlemiş olduğu asgari ücret tarifesinden %... tenzilatla taahhüt alan şirkete yaptırmayı
taahhüt edeceği” düzenlenmiştir.
Bu çeşit bir arz kısıtlamasının pazarda oluşacak fiyatlar üzerinde artma yönünde bir etki
doğurması muhtemel olmakla birlikte, yol açabileceği etki sadece fiyatlarla sınırlı 250
değildir. Fiyatlar yanında proje sınırı hizmet alıcılarının tercihlerini de sınırlayabilecektir.
Sekiz adet işle sınırlandırılmış mühendisten hizmet talebinde bulunulması halinde iş
sınırı gerekçesiyle, bu talebin reddedilmesi söz konusu olabilecektir. Dolayısıyla
10-75/ 1541-595
7
pazarda yoğunlaşma doğurup fiyat rekabetini azaltabileceği gibi tüketici tercihlerini
kısıtlayabilecektir.
Bununla birlikte Sakarya Yer Bilimleri’nde yapılan incelemede Şirket Müdürü
“Taahhütname’de iş sınırı getirilmiş olmasına karşın fiili durumda böyle bir sınırlamanın
söz konusu olmadığını firmaların diledikleri kadar iş yapma olanağına sahip olduklarını
ve kotanın aşılması durumunda ödenmesi kararlaştırılan %...’lık bedelin de
uygulanmadığını” ifade etmiştir. Şirket Müdürü’nün bu beyanı Taahhütname’nin 260
imzalandığı tarih olan 4.12.2010 tarihinden bugüne kadar, Sakarya Jeoloji Mühendisleri
Odasında onaylanan proje sayıları ile karşılaştırılmıştır.
Yukarıda yer verilen Tablo’dan görüleceği üzere söz konusu firmalar arasında aylık 8
adet proje sınırın üzerine çıkan firmalar olmuştur. Özellikle Bayraktar Zemin Etüt
Sondaj İnş. Ve Müh. Hiz. San. ve Tic. Ltd. Şti.’in (Bayraktar Zemin) proje sayısı getirilen
sınırın oldukça üzerinde gerçekleşmiştir. Ancak Bayraktar Zemin 30.4.2010 tarihinde
asgari ücret tarifesine uymak istemediği için Taahhütname’de verdiği sözleri tek yanlı
olarak sona erdirdiğini beyan etmiştir. Bu durum üzerine Sakarya Yer Bilimleri
tarafından dava edilmiştir. Bayraktar Zemin’in Taahhütname’ye uymaktan
vazgeçmesindeki temel gerekçe, asgari ücret tarifesine bağlı kalmak istememesidir. 270
Dolayısıyla dava konusu işlemin getirilen iş sınırlamasıyla bir ilgisi bulunmamaktadır.
Öte Yandan Başvuru’daki iddialardan biri de Sakarya Yer Bilimleri ile çalışmak
istemeyen firmaların Jeoloji Mühendisleri Odasındaki proje onaylarının geciktirildiğidir.
Nitekim Talip BAYRAKTAR tarafından gönderilen belgede de bu husus üzerinde
durulmaktadır. Ancak yine aynı belgeden bu durumun geçmişte Sakarya Yer Bilimleri
Şirket Müdürü olan İlker TÖMEKÇE’nin aynı zamanda Sakarya JMO’nun il temsilcisi
olmasından kaynaklandığı Oda’ya giden şikâyetler ardından görevden alınması ile bu
sıkıntıların sona erdiği anlaşılmaktadır.
Bir diğer iddia olan Sakarya Yer Bilimleri’nin kendisi ile çalışmayan firmaların ekipman
kullanımını zorlaştırdığı hususu da incelenmiştir. Sakarya Yer Bilimleri Müdürü İlker 280
TÖMEKÇE ile yapılan görüşmede Sakarya Yer Bilimleri’nin jeoloji mühendisliği hizmeti
vermeyip aracılık yapması nedeniyle “kendine ait ekipmanı olmadığı, aynı zamanda
ekipman sağlayan şirketler ile sözleşmesel ticari bir ilişki veya yasal bir bağlarının
bulunmadığı, mühendislerin kendi ekipmanlarını kendileri temin ettiği ve eğer bir sorun
çıktıysa bu taraflar arasındaki ticari ilişkiden kaynaklandığı” ifade edilmiştir. Sakarya
Yer Bilimleri’nin kendine ait ekipmanı ve ilgili ürün pazarında doğrudan faaliyetinin
olmaması nedeniyle (alım gücünü kullanarak) rakiplerinin faaliyetini zorlaştıramayacağı
kanaatine varılmıştır.
Diğer taraftan şikâyete konu olmamakla birlikte Taahhütname’nin 3. maddesinde
“Taahhüt veren şirketin, ortaklık yapısında bulunan mevcut ortaklarının, Sakarya ili 290
sınırları içinde Parsel Bazında Zemin Etüt Raporu işi yapmak amaçlı, bir başka şirkete
ortak olarak katılmasının, yeni bir şirket veya şahıs firması kurarak veya başkaca hiçbir
yöntemle zemin etüdü işi yapmayacaklarını garanti altına alınmasının” pazardaki
rekabet azaltacağı değerlendirilmektedir.
Bu çerçevede Taahhütname’nin 2. maddesinde fiyatları asgari ücrette sabitlemesinin ve
iş sayısını sekiz ile sınırlanmasın piyasadaki fiyat rekabetini ortadan kaldıracağına,
arzın kısıtlanması yoluyla fiyatların artmasına ve müşteri tercihlerinin kısıtlanmasına yol
açabileceği düşünüldüğünden, Taahhütname’nin bu haliyle 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi kapsamında yasaklanabilecek nitelikte olduğu kanaatine varılmıştır.
Bununla birlikte, anılan maddenin fiilen uygulanmaması nedeniyle Sakarya Yer 300
Bilimleri’ne 4054 sayılı Kanun’un 9/3. maddesi uyarınca 30 günlük süre verilerek
Taahhütname’de yer alan ilgili maddesinin ve Taahhütname’ye uyulmaması durumunda
karşılaşılacak yaptırımları düzenleyen maddenin kaldırılması gerektiği aksi takdirde
10-75/ 1541-595
8
hakkında soruşturma açılacağı yönünde bir uyarı yazısı gönderilmesinin yerinde
olacağı düşünülmektedir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
bu aşamada soruşturma açılmasına gerek olmadığına
2- Bununla birlikte; Sakarya Yerbilimleri Jeofizik Jeoloji İnşaat Tic. San. Ltd. Şti.’nin 310
pazardaki diğer mühendislik firmaları ile imzaladığı
- Taahhütname'nin münhasırlığı düzenleyen 1. maddesinde yer verilen ve taahhüt
veren firmalara Sakarya ilindeki Parsel Bazlı Zemin Etüt Raporu işlerinin tümünü
Sakarya Yerbilimleri Jeofizik Jeoloji İnşaat Tic. San. Ltd. Şti. adına yapma yükümlülüğü
getiren hükmün kaldırılması,
- Taahhütname'nin 2. maddesinin "asgari fiyat tarifesinin üzerine çıkılabileceği" şeklinde
yeniden düzenlenmesi ve bu maddede yer verilen proje sayısı sınırının kaldırılması,
- Taahhütname'nin 3. maddesinde düzenlenen "Taahhüt veren şirketin, ortaklık
yapısında bulunan mevcut ortaklarının, Sakarya ili sınırları içinde Parsel Bazında Zemin
Etüt Raporu işi yapmak amaçlı, bir başka şirkete ortak olarak katılmayacaklarının, yeni 320
bir şirket veya şahıs firması kurarak veya başkaca hiçbir yöntemle zemin etüdü işi
yapmayacaklarının garanti altına alınması” şeklindeki sınırlamanın kaldırılması,
- Taahhütname'ye uyulmaması durumunda karşılaşılacak yaptırımları düzenleyen 4.
maddenin kaldırılması
için gerekli işlemlerin gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde yapılarak
Kurum’a tevsik edilmesi, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem
başlatılacağı hususlarında 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca
adı geçen teşebbüse görüş bildirilmesini teminen Başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.








Full & Egal Universal Law Academy