Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-110 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 10-75/1543-596
Karar Tarihi : 02.12.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER: Harun ULU, Harun GÜNDÜZ, Burak SAĞLAM
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Petrol Ofisi A.Ş.
Temsilcisi: Dr. Aydın ÖZTUNALI
Turan Güneş Bulvarı 63/1 Yıldız/Ankara
D. TARAFLAR : - Petrol Ofisi A.Ş.
Eski Büyükdere Cad. No:37 34398 Maslak-Şişli/İstanbul
- Adese Genç Otomotiv ve Pet. Ür. San. Tic. Ltd. Şti.
Musalla Bağları Mah. Belh Sok. No:73 Konya
E. DOSYA KONUSU: Petrol Ofisi A.Ş. (POAŞ) ile Adese Genç Otomotiv ve Pet. Ür. 20
San. Tic. Ltd. Şti. (Adese) arasındaki anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesindeki istisna hükmünden yararlandığının tespit edilmesi, bu talebin
reddedilmesi durumunda ise söz konusu anlaşmaya bireysel muafiyet tanınması
talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.04.2010 tarih ve 3389 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ve 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 24.11.2010 tarih ve 2010-1-110/MM-10-264.HU sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 26.11.2010 tarih ve REK.0.05.00.00-110/428 sayılı
Başkanlık önergesi ile 10-75 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 30
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; POAŞ ile bildirime konu bayi arasındaki
dikey anlaşmaların 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde düzenlenen istisna
hükmünden yararlanabileceği görüşü ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Bildirimin Konusu
Söz konusu başvuruda, POAŞ ile Adese ADESE arasındaki dikey anlaşmanın, 2002/2
sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen istisna hükmü çerçevesinde grup
muafiyetinden yararlandığının tespit edilmesi, bu talebin reddedilmesi durumunda ise
söz konusu anlaşmaya bireysel muafiyet tanınması talep edilmektedir.
H.2. Taraflar 40
2000 yılında özelleştirilen POAŞ, EPDK’dan alınan 6.4.2005 tarihli Dağıtıcı Lisansı ile
benzin, motorin, gazyağı, fuel oil, kalorifer yakıtı, biodizel, jet yakıtı ürünleri, madeni
yağlar ve 11.5.2006 tarihli LPG Dağıtıcı Lisansı ile LPG dağıtıcısı olarak faaliyetlerini
sürdürmektedir. EPDK tarafından hazırlanan 2008 yılı Petrol Piyasası Raporu’nun ilgili
bölümüne göre, POAŞ’ın akaryakıt dağıtım pazarındaki payının %30,4 düzeyinde olup
şirkete ait Petrol Ofisi ve Erk markaları altında faaliyet gösteren toplam istasyonlu bayi
sayısı 3040’tır.
10-75/1543-596
2
Bildirim formları ve eklerinde yer alan bilgilere göre, anlaşmanın diğer tarafını ise
ADESE oluşturmaktadır.
H.3. İlgili Pazar 50
Taraflar arasındaki “Bayilik Sözleşmesi”nin kapsamı göz önüne alındığında, bildirime
konu işlem çerçevesinde ilgili ürün pazarı, “oto lpg dışında kalan otomotiv yakıtları” “oto-
LPG” ve “madeni yağ” pazarları olarak belirlenmiştir.
Diğer taraftan, gerek beyaz akaryakıt ürünleri, gerekse oto-LPG ve madeni yağ dağıtım
faaliyetlerinin yurt çapında gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler bakımından rekabet
şartlarının farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi
pazar, “Türkiye” olarak kabul edilmiştir.
H.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.4.1. Bildirim Kapsamındaki Anlaşmaların Konusu ve Niteliği
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 2. maddesinde üretim 60
ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs
arasında belirli mal veya hizmetin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan
anlaşmalar dikey anlaşma olarak tanımlanmaktadır.
Rekabet Kurulunun akaryakıt sektöründe uygulanan dikey anlaşmalara ilişkin olarak
almış olduğu geçmiş ve yakın tarihli çok sayıda kararlar ve Kuruma yapılan başvurular
çerçevesinde, akaryakıt sektöründe dikey anlaşmaların çeşitli şekillerde kuruldukları
görülmektedir. Bildirim formu ve eklerinde yer alan belgelere çerçevesinde söz konusu
anlaşmaya ilişkin özet bilgiye aşağıda yer verilmektedir:
- Başvuruya konu akaryakıt istasyonunun üzerinde bulunduğu arazinin maliki olan Akiş
Pet. Tic. ve San. Ltd. Şti. (AKİŞ) tarafından POAŞ lehine, 28.02.1991 tarihinden itibaren 70
18 yıl geçerli olacak şekilde intifa hakkı tanınmıştır.
- Söz konusu istasyon, AKİŞ tarafından POAŞ bayisi olarak uzun yıllar işletilmiştir.
- AKİŞ ile POAŞ arasında varılan anlaşmanın ardından; taraflar arasındaki bayilik ilişkisi
sona erdirilmiş ve 2009 yılına kadar sürmesi gereken intifa hakkından da 28.12.2007
tarihinde feragat edilmiştir.
- Yine taraflar arasında varılan bu anlaşma çerçevesinde; AKİŞ ile POAŞ arasında
18.12.2007 tarihinde imzalanan ve 01.01.2008 tarihinden itibaren 10 yıl geçerli olacak
olan kira sözleşmesi de, 28.12.2007 tarihinde tapuya şerh edilmiştir.
- Ardından anılan istasyon, ADESE ve POAŞ arasında 21.01.2008 tarihinde imzalanan
bayilik sözleşmesi çerçevesinde, AKİŞ ile bir bağlantısı olmayan ADESE tarafından 80
işletilmeye başlamıştır
Söz konusu bayilik (işletme) sözleşmesinin “Satışlar” başlıklı 4. maddesinde ise bayinin
faaliyetleri üzerine 2002/2 sayılı Tebliğ anlamında rekabet yasağı getirildiği
görülmektedir. Bu açıdan bildirim formu ekinde sunulan akaryakıt bayilik sözleşmeleri ve
intifa hakkı kurulmasına ilişkin resmi senetler, bayi üzerine rekabet yasağı getiren dikey
anlaşmalar niteliğinde olup 2002/2 sayılı Tebliğ’de yer alan düzenlemelere tabidir.
H.4.2. Bildirime Konu Dikey Anlaşmaların 2002/2 sayılı Tebliğ Bakımından
Değerlendirilmesi
2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü, “alıcının anlaşma
konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın 90
almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her türlü
yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. Tebliğ’in 5(a) maddesinde ise Tebliğ ile tanınan
muafiyetin anlaşmalarda alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet
etmeme yükümlülüğüne uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır.
10-75/1543-596
3
Bunun yanında Tebliğ’in aynı maddesinde, anlaşmalardaki rekabet etmememe
yükümlülüklerine veya bu yükümlülüğün anlaşmanın asli bir parçası olduğu hallerde
anlaşmanın tamamına yönelik olarak getirilen beş yıllık grup muafiyeti sınırına ilişkin
olarak bir istisnai durum düzenlenmiştir. Söz konusu hüküm, “Alıcının anlaşmaya dayalı
faaliyetlerini sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti arazi ile birlikte veya alıcı ile
bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı çerçevesinde sağlayıcıya 100
ait ise yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden
elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir tesiste sürdürecekse,
alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü, söz konusu tesisin alıcı tarafından
kullanıldığı süreye bağlanabilir; şu kadar ki, rekabet etmeme yükümlülüğü, bu sürenin
beş yılı aşan kısmı bakımından, sadece alıcının söz konusu tesiste yürüteceği faaliyetini
kapsar.” şeklindedir.
Buna göre istisna hükmü, ancak iki koşuldan birinin gerçekleşmiş olması halinde
sağlanmış kabul edilecektir:
- Alıcının (bayi) anlaşmaya dayalı faaliyetini sürdürdüğü tesisin mülkiyeti ya arazi ile
birlikte veya alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı 110
çerçevesinde sağlayıcıya (dağıtım firması) ait olmalı,
- Ya da alıcı bu faaliyetini, sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden
elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir tesiste sürdürmelidir.
Anılan istisna hükmünün nasıl anlaşılması ve uygulanması gerektiği Dikey Anlaşmalara
İlişkin Kılavuz’un 39. paragrafında özellikle açıklanmış ve şu ifadelere yer verilmiştir;
“Tebliğ’in 5 inci maddesi ile getirilen bu istisna, “öncelikle ve özellikle” ilişkinin
başlangıcından itibaren üçüncü şahıslardan ayni ya da şahsi haklar kapsamında
taşınmazın kullanma ve/veya yararlanma hakkının alınması ve bunu müteakiben tesisin
bizzat sağlayıcı tarafından işletilmesi ya da kullanma/yararlanma hakkı veren ile hiçbir
bağlantısı olmayan şahıslarla bayilik ilişkisinin kurulması ile sınırlıdır. Muafiyet 120
kapsamındaki beş yıllık süre dolmadan; faaliyetlerin sona erdirilmesi, devralma vb.
yollarla dikey anlaşmanın taraflarında değişiklik ortaya çıkması halinde muafiyetten
yararlanılabilecek sürenin uzaması söz konusu değildir.”
Bu çerçevede Tebliğ’in 5(a) maddesinde yer alan istisna hükmü esas itibarıyla, istasyon
sahibinin dağıtıcıya en baştan itibaren yalnızca kira veya intifa hakkı tanıdığı ve fakat
taraflar arasında herhangi bir bayilik ilişkisinin bulunmadığı durumları düzenlemektedir.
Başka bir deyişle alıcının satışlarını, sağlayıcının, alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü
kişilerden elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan yerde
gerçekleştiriyor olması koşulu, ilişkinin başlangıcından itibaren sağlanmalıdır.
Ayrıca bir anlaşmanın istisna kapsamında değerlendirilebilmesi için dağıtım şirketinin 130
(sağlayıcı) ilgili akaryakıt istasyonuna ilişkin ayni veya şahsi hakkını doğrudan malikten
alması ve daha sonra bu istasyonu başka bir şahsa işlettirmesi şartı aranmaktadır. Bu
bakımdan bayinin, sağlayıcıdan önce ilgili istasyon üzerinde ayni veya şahsi bir hakka
sahip olması halinde, daha sonra sağlayıcıya ayni veya şahsi hakkı veren üçüncü bir
kişi ile (malik) bağlantılı olduğu kabul edilmekte ve bu tür sözleşmeler istisna
kapsamında değerlendirilmemektedir.
Somut olaya dönülecek olursa; anılan istasyona ilişkin olarak bir önceki bölümde
özetlenen dikey ilişkide, istasyonun maliki olan AKİŞ’in, POAŞ’a tanımış olduğu intifa
hakkı ve bayilik sözleşmesi çerçevesinde istasyonu işlettiği anlaşılmaktadır. Ancak
sonrasında, taraflar arasındaki hem bayilik sözleşmesinin feshedilmesi hem de intifa 140
hakkının kalan süresinden feragat edilmesi suretiyle bu dikey ilişkinin sona erdirildiği ve
AKİŞ ile POAŞ arasında 10 yıllık bir kira sözleşmesi akdedildiği görülmektedir. Bir
başka ifadeyle taraflar arasındaki dikey ilişkiye esas teşkil eden bütün sözleşmeler sona
erdirilerek, yeni bir kira ilişkisi kurulmuştur. Daha sonra ise POAŞ bu kira hakkına
10-75/1543-596
4
dayanarak, AKİŞ ile bağlantısı olmayan ADESE ile bayilik ilişkisi kurmuştur. Bu
çerçevede değerlendirildiğinde, bahse konu dikey ilişkinin Tebliğ’de belirlenen istisna
hükmünden yararlandığı sonucuna varılmaktadır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Petrol Ofisi A.Ş. ile Adese
Genç Otomotiv ve Pet. Ür. San. Tic. Ltd. Şti. arasındaki anlaşmanın 2002/2 sayılı 150
Tebliğ’in 5. maddesinde düzenlenen istisna hükmünden yararlandığına OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy