Rekabet Kurumu - Karar Sayı 10-78/1602-611

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-223 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-78/1602-611
Karar Tarihi : 16.12.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Hilal YILMAZ, Gülçin DERE
C. BAŞVURAN : Taner SARAÇ
Bağcılar Cad. Ege Sok. No:15/1 34140 Güngören/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - İstanbul Aydın Üniversitesi
Beşyol Mah. İnönü Cad. No:40 Küçükçekmece Sefaköy/İstanbul
- Türkiye Garanti Bankası A.Ş. Güngören Sanayi Şubesi
Sanayi Mah. Sancaklı Cad. No 8-8/A-B Güngören/İstanbul
E. DOSYA KONUSU : İstanbul Aydın Üniversitesi’nin eğitim katkı payını taksitle 20
ödemek isteyen öğrencilerin Türkiye Garanti Bankası A.Ş. (Garanti Bankası)
Güngören Sanayi Şubesi’nde kredili mevduat hesabı açtırmalarını zorunlu tuttuğu,
diğer bankalara ait aynı türden hesapları kabul etmediği, bu durumun 4054 sayılı
Kanun’a aykırılık teşkil ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurusunda özetle; dosya konusu hususlar
belirtilerek, bu durumun 4054 sayılı Kanun'a aykırı olduğu iddiasına yer verilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.8.2010 tarih ve 6672 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 21.9.2010 tarih ve 2010-4-223/İİ-10-344.SEC sayılı İlk İnceleme
Raporu, 30.9.2010 tarih ve 10-62 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi 30
uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-62/1303-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 8.12.2010 tarih ve 2010-4-223/ÖA-10-171.HY sayılı
Önaraştırma Raporu 10.12.2010 tarih ve REK.0.08.00.00-110/445 sayılı Başkanlık
önergesi ile 10-78 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; şikâyete konu iddiaların 4054 sayılı Kanun’a
aykırılık teşkil etmediği, dolayısıyla Garanti Bankası hakkında anılan Kanun
çerçevesinde herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı 40
Şikâyete konu İstanbul Aydın Üniversitesi’nin uygulaması, Üniversite’nin 2010-2011
eğitim dönemi katkı payının ödenmesi ile ilgili olarak, katkı payının bankada açılacak
kredili mevduat hesabından taksitle ödenmesi kapsamında bireysel bankacılık
10-78/1602-611
2
hizmetlerinin sunumuna ilişkindir. Bu çerçevede ilgili ürün pazarı mevcut dosya
bakımından “bireysel kredi hizmetleri” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Garanti Bankası’nın bireysel kredi hizmetlerinin ülke içinde aynı şekilde
gerçekleştirilmesi nedeniyle, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Değerlendirme
Şikayet konusu uygulamaya ilişkin olarak İstanbul Aydın Üniversitesi’nin 2010-2011 50
eğitim dönemi katkı payının ödenmesi konusunda web sayfasında yer verilen
düzenleme incelendiğinde; Üniversite’nin, eğitim katkı payını bankada açacakları kredili
mevduat hesabından taksitle ödemeyi tercih eden öğrencilerden, Garanti Bankası'nda
hesap açtırmalarını talep ettiği anlaşılmaktadır. Buna göre, taksitli ödeme başvurusu
Garanti Bankası tarafından onaylanan öğrenciler için Banka, veli adına açılan cari
hesaba, yıllık öğrenim ücreti kadar "ek hesap limiti" tahsis edecektir. Banka, istihbaratı
olumsuz çıkan velilere kredi açmayacak, kayıt işlemini başlatmayacak, gerekli görülen
durumlarda kefil isteyebilecektir. Taksit tutarlarının, son ödeme tarihine kadar Banka’nın
açtığı cari hesaba yatırılmaması halinde veya taksit tutarından eksik olan bir tutar
ödendiğinde, Banka, hesapta tahsis edilen ek hesap limitinden, eksik kalan tutarı 60
Üniversite’ye ödeyecek, böylece hesap sahibini kredilendirmiş olacaktır. Bu durum,
hesap sahiplerinin kredi faizi ödemelerini gerektirmekte olup, veliler ek hesaplarıyla ilgili
gerek anapara, gerekse faiz borçlarını Garanti Bankası şubelerinden masrafsız olarak
yatırabileceklerdir.
Ayrıca, eğitim katkı payını peşin ödemek isteyen veya kredi kartları ile taksitle ödemeyi
tercih eden öğrencilerden herhangi bir banka hesabı talep edilmemekte; tüm bankaların
kredi kartlarına da 10 taksit imkanı tanınmaktadır.
Özellikle vakıf üniversitelerinin eğitim katkı payını taksitle ödemek isteyen öğrencilerin
bankalardan kredili mevduat hesabı açtırmalarını talep etmeleri yaygın ve makul bir
uygulamadır. Nitekim bu açıdan ticari birer işletme olarak kabul edilebilecek 70
üniversiteler, taksitlendirdikleri alacaklarını garanti altına almaktadır. Şöyle ki, öğrenci
taksit tutarını ödemediğinde, üniversite, alacağını öğrencinin banka hesabından
doğrudan tahsil edebilmektedir. Bu durumda öğrenci, üniversite yerine bankaya borçlu
duruma gelmekte, banka da vadesi gelen borcun ödenmemesi durumunda öğrencinin
borcuna faiz işletebilmektedir.
Üniversitelerin, gerek eğitim katkı payı ödemeleri, gerekse yapılması gereken diğer
ödemeler (öğrenci belgesi ücreti, transkript ücreti, yaz okulu ücreti vb.) için öğrenci
sayısına göre yalnızca bir ya da birkaç banka şubesi ile çalışmayı tercih ettikleri
bilinmektedir. Bu uygulamanın sebepleri arasında üniversiteye yakınlık, tek banka ile
çalışmanın sağladığı avantajlar, işlem maliyetlerinin düşük olması, bir problem çıktığında 80
konuyu bilen tek bir yetkili ile görüşme ve sorunu giderme kolaylığı vb. gösterilebilir.
Dosya konusu özelinde ise, İstanbul Aydın Üniversitesi'nin yalnızca eğitim katkı payını
bankada açacakları kredili mevduat hesabından taksitle ödemek isteyen öğrenciler
açısından Garanti Bankası Güngören Şubesi ile çalışmayı tercih ettiği anlaşılmaktadır.
Bu durum, üniversitenin alacaklarını takip etme kolaylığı açısından makul görülmektedir.
Zira, öğrencinin taksitlerini ödeyeceğinin garantisi olarak, istediği başka herhangi bir
banka şubesinden açacağı kredili mevduat hesabını göstermesi ve üniversite kaydını
yaptırdıktan bir süre sonra da söz konusu banka hesabını kapatması durumunda
üniversitenin bundan haberdar olması ve gerekli işlemleri yapması uzun zaman
10-78/1602-611
3
alacaktır. Bunun yanı sıra üniversitenin öğrencinin kredili mevduat hesabından doğrudan 90
para çekebilmesi, hesabın açıldığı banka şubesi ile üniversite arasında yapılacak bir
anlaşma uyarınca mümkün olabilecektir ki, bu durumda üniversitenin her bir banka
şubesi ile bu türden anlaşmalar içine girmesi pratikte oldukça zordur.
Dosya mevcudu bilgilerden, İstanbul Aydın Üniversitesi’nin çalışma ve alacaklarını takip
etme kolaylığı açısından Garanti Bankası Güngören Şubesi ile çalışmayı tercih ettiği
anlaşılmaktadır. Kredili mevduat hesabı açtırmanın anılan bankanın şubesi tarafından
talep edilen bir takım belgelerin hazırlanması dışında öğrenciye herhangi bir ek masrafı
da bulunmamaktadır. Diğer taraftan, İstanbul Aydın Üniversitesi eğitim katkı payını
taksitle ödemek isteyen öğrencilere alternatif olarak kredi kartı ile ödeme seçeneği de
sunmakta olup, tüm bankaların kredi kartlarını kabul etmekte ve ayrım yapmaksızın 100
hepsine 10 taksit imkanı sağlamaktadır.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya
dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi
doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu
eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemlerini; 6. maddesi ise bir veya
birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet
piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya
da birlikte davranışlar ile kötüye kullanmasını yasaklamaktadır.
Aşağıdaki tablolarda bankaların 2007, 2008 ve 2009 yıllarına ait bireysel kredilerdeki ve
bireysel mevduattaki pazar paylarına yer verilmiştir. 110
Tablo- 1: Bankaların Bireysel Kredilerdeki Payları (%)
Banka Adı 2007 2008 2009
İş Bankası … … …
Akbank … … …
Vakıfbank … … …
Garanti Bankası … … …
Halkbank … … …
Finansbank … … …
YKB … … …
Denizbank … … …
ARA TOPLAM … … …
Diğer … … …
TOPLAM 100 100 100
Tablo- 2: Bankaların Bireysel Mevduattaki Payları (%)
Banka Adı 2007 2008 2009
Akbank … … …
Garanti Bankası
… … …
İş Bankası
… … …
Halkbank
… … …
YKB … … …
Finansbank … … …
10-78/1602-611
4
Denizbank
… … …
Vakıfbank
… … …
ARA TOPLAM … … …
Diğer … … …
TOPLAM 100 100 100
Yukarıdaki tabloların incelenmesinden, bireysel kredi hizmetleri bakımından … ve …’ın
en büyük pazar payına sahip ilk iki banka olduğu, bu iki bankayı … ve …’nın takip ettiği
anlaşılmaktadır. Bireysel mevduat hizmetleri bakımından ise … ve …’nın yaklaşık %…
pazar payıyla en büyük iki banka olduğu, bu iki bankayı 2009 yılında yaklaşık sırasıyla
%… ve %… pazar paylarına sahip olan … ve …’ın takip ettiği görülmektedir. Dolayısıyla,
Garanti Bankası’nın gerek bireysel kredi hizmetlerindeki pazar payının ve gerekse
bireysel mevduat hizmetlerindeki pazar payının anılan bankanın bu pazarlarda hâkim
durumda olduğunu öne sürmek için yeterli bulunmadığı ve bu sebeple şikâyete konu 120
uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi anlamında bir ihlal teşkil etmesinin de
imkân dâhilinde olmadığı kanaatine varılmıştır. Diğer taraftan, Garanti Bankası ile
İstanbul Aydın Üniversitesi arasında eğitim katkı payının anılan bankada açılacak kredili
mevduat hesabından taksitle ödenmesi konusunda yapılan anlaşmanın da 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde ilgili pazarda rekabeti kısıtlayıcı bir amacı veya
etkisinin bulunmadığı anlaşılmıştır.
Yukarıda aktarılan bilgi ve değerlendirmeler ışığında, dosya konusunun 4054 sayılı
Kanun'un teşebbüsler arası anlaşma ve uyumlu eylemler ile teşebbüs birliklerinin
kararları neticesinde rekabetin sınırlanmasını yasaklayan 4. maddesini ve hakim
durumun kötüye kullanılmasını yasaklayan 6. maddesini ihlal edecek nitelikte olmadığı 130
kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.







Full & Egal Universal Law Academy