Rekabet Kurumu Başkanlığından,
(Danıştay’ın İptal Kararı Üzerine Verilen)
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-2-202 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 10-78/1616-620
Karar Tarihi : 16.12.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER:
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, 10
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : E. Ebru ÖZTÜRK, Nur Seda KÖKTÜRK
C. İLGİLİ TARAFLAR : - Adana Fenni Gözlükçüler Derneği
Yeni Baraj Mah. Bülent Angın Bulvarı 69023 Sok. No:1
Seyhan/Adana
- Ankara Fenni Gözlükçüler Derneği (Tüm Optisyen ve
Gözlükçüler Derneği)
Meşrutiyet Cad. Konur Sok. No:41/19 Bakanlıklar/Ankara
- Antalya Fenni Gözlükçüler Derneği (Antalya Bölgesi 20
Gözlükçüler ve Optisyenler Derneği)
Elmalı Mah. 17. Sokak Turhanoğulları İşhanı No:13 Kat:1
Antalya
- Denizli Fenni Gözlükçüler Derneği
Hastane Cad. Çimen İş Merkezi No:29 Kat: 5 Denizli
- Diyarbakır Fenni Gözlükçüler Derneği
Gazi Cad. Kılıçlı Pasajı Kat:4 No:15 Diyarbakır
- Gaziantep Fenni Gözlükçüler Derneği (Gaziantep
Optisyen ve Gözlükçüler Derneği)
Gaziler Cad. No:61 Gaziantep 30
- Hatay Fenni Gözlükçüler Derneği (Hatay Optisyenler ve
Gözlükçüler Derneği)
Kurtuluş Cad. No: 11 Antakya/ Hatay
- İzmir ve Ege Gözlükçüler ve Optisyenler Derneği
Nadir Nadi Cad. İ. Tepeköylü İş Merk. No:17 6D;602
Konak/İzmir
- Kayseri Fenni Gözlükçüler Derneği (Kayseri Gözlükçüler
ve Optisyenler Derneği)
Cumhuriyet Mah. Umur Sok. Sultan İşhanı No: 2/4 Kayseri
- Konya Fenni Gözlükçüler Derneği (Konya Optisyenler ve 40
Gözlükçüler Derneği)
İstanbul Kadılar Sok. Form İş Hanı No:202 Karatay/Konya
10-78/1616-620
2
- Mersin Fenni Gözlükçüler Derneği (Mersin Optisyenler ve
Gözlükçüler Derneği)
Çankaya Mahallesi Soğuksu Caddesi Aslıhan İş Merkezi
Kat: 1 No: 7 Mersin
- Osmaniye Fenni Gözlükçüler Derneği
Palalı Süleyman Cad. No:15 Osmaniye
- Samsun Fenni Gözlükçüler Derneği (Karadeniz Optisyen
ve Gözlükçüler Derneği) 50
Cumhuriyet Meydanı Kale Mah. Kaptanağa Cad. Uzunoğlu
İşhanı No:3/5 Samsun
D. DOSYA KONUSU: Gözlükçü derneklerinin, dernek tüzüklerinde fiyat
tespitine ve tespit edilen fiyatların uygulanmasına ilişkin maddelere yer
verdikleri, “Gözlük Camı Rehberi” ve “Fenni Gözlükçüler Orijinal Fiyat Listesi”
hazırladıkları iddiası ile ilgili olarak verilen Rekabet Kurulu’nun 31.8.2001 tarih
ve 01-42/424-107 sayılı Kurul kararının, Danıştay 13. Dairesi’nin 16.6.2010 tarih
ve 2009/4595 E., 2010/5127 K. sayılı kararı ile davacılar bakımından iptal
edilmesi ertesinde, ilgili dosyanın yeniden değerlendirilmesi. 60
E. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumu’na gönderilen imzasız şikayet
dilekçesinde;
- Dernek tüzüklerinde “Kazanç Bölüşümü, Fiyat Belirleme” gibi yasalara aykırı
hükümlerin yer aldığı,
- Her mali yılın başında, 17 gözlükçü derneğinin kendi aralarında toplanarak biri
kamu kesimi için gözlük camları fiyat listesi, diğeri halk için orijinal fiyat listesi adı
altında iki tür monopol nitelikte liste hazırladıkları,
- Söz konusu derneklerin fiyat listelerini T.C. Maliye Bakanlığı ile imzalı protokole
bağlayıp, Resmi Gazete’de ilanını sağlamak suretiyle, Türkiye’deki tüm resmi 70
kurumları ve halkı belirledikleri fiyatları ödemeye mecbur bıraktığı,
- Her gözlük mağazasında söz konusu derneklerin yayınladığı ve para karşılığı
dağıttığı yıllık monopol fiyat listelerinin mevcut olduğu belirtilmiştir.
F. DOSYA EVRELERİ:
1. Rekabet Kurumu kayıtlarına 14.06.2000 tarih ve 2450 sayı ile intikal eden
imzasız dilekçe üzerine, Rekabet Kurulu’nun 29.08.2000 tarih ve 00-32/350-195
sayılı kararı uyarınca; “gözlük camı piyasasında” 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un ihlal edilip edilmediğinin belirlenmesi amacıyla önaraştırma
yapılmıştır.
2. 23.10.2000 tarih ve D2/2/I.S.-00/2 sayılı Önaraştırma Raporu’nda yer alan bilgi 80
ve belgelerin değerlendirilmesi sonucu Rekabet Kurulu, 31.10.2000 tarih ve 00-
42/455-249 sayılı kararı ile;
- Gözlükçü derneklerinin dernek tüzüklerinde fiyat tespitine ve tespit edilen fiyatların
uygulanmasına ilişkin maddelere yer vermelerinin,
- Tüm Fenni Gözlükçüler Derneği’nin gözlük camı fiyatlarına ilişkin “Gözlük Camları
Rehberi” hazırlamasının,
- Ankara, İzmir ve Ege, Adana, Antalya ve Akdeniz, Kayseri, Konya, Samsun, -
Denizli, Hatay, Mersin, Gaziantep, Osmaniye, Diyarbakır Fenni Gözlükçüler
10-78/1616-620
3
Derneklerinin müştereken gözlük camı fiyatlarına ilişkin “Fenni Gözlükçüler Orijinal
Fiyat Listesi” hazırlamalarının 90
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (a) bendinde yer alan “mal veya hizmetlerin alım
ya da satış fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım ya da
satım şartlarının tespit edilmesi” şeklindeki hükme aykırılık oluşturması nedeniyle,
söz konusu 14 teşebbüs birliği hakkında, aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açmıştır.
3. Bu karar üzerine, 14.11.2000 tarihinde, 4054 sayılı Kanun'un 43/2. maddesi
uyarınca ilgili teşebbüs birliklerine soruşturma açıldığına dair bildirimde bulunularak
tarafların ilk yazılı savunmalarını 30 gün içerisinde Kuruma göndermeleri talep
edilmiştir.
4. İlgili teşebbüs birliklerinin ilk yazılı savunmaları yasal süreleri içinde Kurum 100
kayıtlarına intikal etmiştir.
5. Soruşturma safhasında, Ankara Fenni Gözlükçüler Derneği tarafından
gönderilen 11.01.2001 tarih ve 178 sayılı yazıda, açılan soruşturma nedeniyle 2001
yılı için fiyat liste çalışmaları yapılmadığı belirtilerek fiyat belirsizliğinden kaynaklanan
karmaşanın önlenmesi için alınacak tedbirler veya fiyat listesi yayınlanmasına izin
verilip verilmeyeceği konusunda Rekabet Kurumu görüşü talep edilmiştir. Yine aynı
dernek tarafından gönderilen 19.01.2001 tarih ve 319 sayılı yazıda ise fiyat listesi
çıkarılmayacağı bildirilmiştir.
6. T.C. Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü'nün 16.02.2001
tarih ve 772 sayılı yazılarında, 2001 yılı Mali Bütçe Kanunu’nun ilgili maddelerine 110
atıfta bulunularak, fiyat listelerinin yayınlanması konusunda yeniden bir
değerlendirme yapılması ve değerlendirme sonucunu içeren görüşümüz talep
edilmiştir.
7. Söz konusu talep üzerine, Rekabet Kurulu 03.04.2001 tarih ve 01-15/148-M
sayılı kararı ile 4054 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin 3 üncü fıkrası uyarınca
gözlük camı fiyat listeleri ile ilgili olarak ihlale ne şekilde son verileceğine ilişkin
hazırladığı görüş ilgili taraflara tebliğ edilmiş ve T.C. Maliye Bakanlığı konu hakkında
bilgilendirilmiştir.
8. Hazırlanan görüş çerçevesinde, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal eden
eylemlere son verilmesi için, taraflara; 120
- Gözlükçü derneklerinin orijinal fiyat listelerini 2001 yılından itibaren yayınlamaması,
- Görüş yazısının alınmasından itibaren 7 gün içinde dernek üyesi tüm gözlükçülere
orijinal fiyat listesi yayınlanmayacağının duyurulması,
- En geç 15 gün içinde de, bu gereklerin yerine getirildiğinin, Rekabet Kurumu
Başkanlığı'na tevsik edilmesi
gerektiği bildirilmiştir.
9. Hakkında soruşturma yürütülen gözlükçü dernekleri Kurul görüşüne
uyduklarını Rekabet Kurumu’na gönderdikleri yazılarla tevsik etmişlerdir.
10. 30.04.2001 tarih ve SR/01-17 sayılı Soruşturma Raporu, 4054 sayılı Kanun'un
45/1. maddesi uyarınca Başkanlıkça tüm Kurul Üyeleri ile ilgili taraflara tebliğ edilmiş 130
ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince taraflardan 30 gün içinde yazılı
savunmalarını göndermeleri istenmiştir.
10-78/1616-620
4
11. Hakkında soruşturma yürütülen bütün teşebbüslerin ikinci savunma yazıları
zamanında Rekabet Kurumu kayıtlarına intikal etmiştir.
12. Soruşturma Heyeti’nin hazırladığı "Ek Yazılı Görüş", Kanun'un 45/2. maddesi
uyarınca, 07.06.2000 tarihinde tüm Kurul Üyeleri ve taraflara tebliğ edilmiştir.
13. İlgili teşebbüslerin ek yazılı görüşe karşı cevapları zamanında Rekabet
Kurumu'na intikal etmiştir.
14. Rekabet Kurulu'nun 31.07.2001 tarih ve 01-37/375-M sayılı toplantısında,
yürütülen soruşturma ile ilgili olarak 31.08.2001 tarihinde sözlü savunma toplantısı 140
yapılmasına karar verilmiş ve sözlü savunma toplantısı davetiyeleri, Kanun'un 46/2.
maddesi uyarınca ilgililere gönderilmiştir.
15. 31.08.2001 tarihinde yapılan sözlü savunma toplantısına ilgili teşebbüs
birlikleri ve temsilcileri katılmıştır.
16. Rekabet Kurulu 31.08.2001 tarihinde nihai kararını vermiş ve karar 13.09.2001
tarihinde taraflara tefhim edilmiştir.
17. Taraflar Danıştay’da süresi içinde dava açmıştır. Danıştay 13. Dairesi,
17.5.2005 tarih, 2005/194 E, 2005/2554 K sayılı kararı ile dernek tüzüklerinden 4054
sayılı Kanun’a aykırı hükümlerin çıkarılmasına yönelik kısımların iptaline, davacı
derneklere idari para cezası verilmesine ilişkin kısımları yönünden ise davanın 150
reddine karar vermiştir.
18. Karar hem davacılar, hem de davalı tarafından temyiz edilmiş ve İdari Dava
Daireleri Genel Kurulu’nun 29.1.2009 tarih ve 2005/2402 E, 2009/11 K sayılı kararı ile
Danıştay 13. Dairesi’nin kararı bozulmuştur. Anılan kararda “soruşturmayı yürüten
Kurul üyesinin, nihai karar toplantısına katılarak oy kullandığı dava konusu Rekabet
Kurulu kararında hukuka uyarlık bulunmadığından, uyuşmazlığın esasının
incelenmesi suretiyle verilen Daire kararında hukuki isabet görülmemiştir.” ifadelerine
yer verilmiştir.
19. Danıştay 13. Dairesi’nin 16.6.2010 tarih ve 2009/4595 E, 2010/5127 K sayılı
kararında İdari Dava Daireleri Genel Kurulu’nun bozma gerekçelerinin dikkate 160
alındığı belirtilmiş ve Rekabet Kurulu’nun anılan kararı soruşturmayı yürüten Kurul
üyesinin, nihai karar toplantısına katılarak oy kullanmasının tarafsızlık ilkesine aykırı
olduğu gerekçesiyle iptal edilmiştir.
20. Mevcut dosya üzerinden Danıştay’da dava açan taraflara ilişkin olarak yeniden
karar verilmesini teminen, anılan dosya üzerinde yapılan değerlendirmeler ışığında
düzenlenen 1.12.2010 tarihli Bilgi Notu, 2.12.2010 tarih ve REK.0.06.00.00-110/589
sayılı Başkanlık Önergesi ile Kurul gündemine getirilmiş, Rekabet Kurulu ilk inceleme
ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma tutanakları, sözlü
savunma toplantısının ses kayıtlarının yazılı açılımı, raporlar, Danıştay’ın kararları,
tüm dosya münderecatında yer alan bilgi ve belgeleri inceleyerek, nihai kararını 170
vermiştir.
21. İptal konusu Kurul Kararı’nın dernek tüzüklerinde yer alan bazı hükümlerin
çıkarılmasına yönelik kısmının ise esastan iptal edilmiş olması nedeniyle, bu hususa
ilişkin iddia ve tespitler yeniden değerlendirilmemiştir.
10-78/1616-620
5
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ:
31.8.2001 tarih ve 01-42/424-107 sayılı Rekabet Kurulu kararında, raportörlerce;
1. Gözlükçü derneklerinin, dernek tüzüklerinde fiyat tespitine ve tespit edilen 180
fiyatların uygulanmasına ilişkin maddelere yer vermelerinin,
2. Tüm Fenni Gözlükçüler Derneği'nin gözlük camı fiyatlarına ilişkin “Gözlük Camları
Rehberi” hazırlamasının,
3. Adana, Ankara, Antalya ve Akdeniz, Denizli, Diyarbakır, Gaziantep, Hatay, İzmir
ve Ege, Kayseri, Konya, Mersin, Osmaniye, Samsun Fenni Gözlükçüler
Derneklerinin müştereken gözlük camı fiyatlarına ilişkin “Fenni Gözlükçüler
Orijinal Fiyat Listesi” hazırlamalarının
4054 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinin (a) bendinde örneklenen yasak kapsamında
olması nedeniyle; söz konusu gözlükçü dernekleri hakkında Kanun’un 16.
maddesinin 2. fıkrası gereğince idari para cezası uygulanması ve ihlale son verilmesi 190
amacıyla, gözlükçü dernekleri tarafından 2001 yılından itibaren hiçbir surette fiyat
listesi yayınlanmaması ve dernek tüzüklerinde yer alan ve 4054 sayılı Kanun'a aykırı
olan hükümlerin söz konusu tüzüklerden çıkarılması gerektiği ifade edilmiştir.
Dosyanın yeniden değerlendirilmesine ilişkin 1.12.2010 tarih ve 2010-2-202/BN-10-
189.EÖ sayılı Bilgi Notu’nda; iptal konusu Kurul Kararı’nın dernek tüzüklerinde yer
alan bazı hükümlerin çıkarılmasına yönelik kısmının ise esastan iptal edilmiş olması
nedeniyle, bu hususa ilişkin olarak karar alınmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı 200
İlgili ürün pazarı tespitinde belirleyici olan ürünlerin ikame edilebilirliğidir ve bu açıdan
ürünün işlevi ile tüketici tercihlerinin göz önünde bulundurulması gerekmektedir.
Tedavi amaçlı kullanılan, numaralı gözlük camı piyasası incelendiğinde, çok geniş bir
ürün yelpazesi ile karşılaşılmaktadır. Birbirine benzer gibi görünen birçok ürün
hammadde, çap, üretim tekniği ve kaplama gibi teknik farklılıklar ve fiyat farklılıkları
nedeniyle birbirlerinden ayrılmaktadır. Ürün çeşitliliğinin farklı ihtiyaçları karşılaması
nedeniyle değişik özellikler taşıyan camların teknik olarak ikame edilemeyeceği
düşünülebilir. Ancak soruşturma konusu fiyat listelerinin piyasada yer alan tüm
çeşitlere ilişkin olması nedeniyle, bu dosya açısından ürünler bazında bir pazar
tanımlamasının gerekli olmadığı ve gözlük camı piyasasının bir bütün olarak ele 210
alınmasının uygun olduğu kanaatine varılarak, ilgili ürün pazarı “gözlük camları
perakende satış pazarı” olarak belirlenmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili coğrafi pazar, gözlükçü derneklerinin Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde faaliyet
göstermeleri ve hazırladıkları fiyat listelerinin ülkenin tümü için geçerli olması
nedeniyle, "Türkiye" olarak belirlenmiştir.
H.2. Taraflar
Yürütülen soruşturma sonucunda hakkında karar verilen 14 teşebbüs birliğinden
Danıştay’a başvuran ve nihayetinde hakkında yeniden karar alınan birlikler aşağıda
sıralanmıştır. Söz konusu teşebbüs birlikleri 31.8.2001 tarih ve 01-42/424-107 sayılı 220
karara dayanak oluşturan soruşturma esnasında “fenni gözlükçüler derneği” olarak
10-78/1616-620
6
adlandırılırken, mevcut durumda birçoğu isimlerini “gözlükçüler ve optisyenler
derneği” olarak değiştirmişlerdir.
Adana Fenni Gözlükçüler Derneği
Tüm Optisyen ve Gözlükçüler Derneği
Antalya Bölgesi Gözlükçüler ve Optisyenler Derneği
Denizli Fenni Gözlükçüler Derneği
Diyarbakır Fenni Gözlükçüler Derneği
Gaziantep Optisyen ve Gözlükçüler Derneği
Hatay Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği 230
İzmir ve Ege Gözlükçüler ve Optisyenler Derneği
Kayseri Gözlükçüler ve Optisyenler Derneği
Konya Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği
Mersin Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği
Osmaniye Fenni Gözlükçüler Derneği
Karadeniz Optisyen ve Gözlükçüler Derneği
H.3. 4054 Sayılı Kanun’un 4. Maddesinin İhlal Edildiğine İlişkin Tespitler
Dernekler her yıl biri Maliye Bakanlığı ile müştereken hazırlanan resmi fiyat listesi,
diğeri ise orjinal fiyat listesi olmak üzere iki ayrı liste hazırlamaktadır.
Resmi Fiyat Listesi 240
Maliye Bakanlığı resmi kurum ve kuruluşlarda çalışanlar ile bu kişilerin bakmakla
yükümlü oldukları kişilerin tedavi giderlerini karşılama zorunluluğu nedeniyle alınacak
hizmetlerin fiyatlarının belirlenmesi için her yılın başında gözlükçü dernekleriyle bir
protokol imzalayarak gözlük camları ücretlerini ve yapılacak indirim oranlarını
belirlemektedir.
Dernekler, Maliye Bakanlığı ile protokol hazırlamadan önce her yıl Kasım-Aralık
aylarında bir araya gelmekte ve takip eden bütçe yılında protokolde yer alacak
fiyatları enflasyon oranlarını göz önünde bulundurarak belirlemektedir. Ocak ayında,
Bütçe Kanunu’nun çıkmasını takiben T.C. Maliye Bakanlığı ile gözlükçü dernekleri
yaptıkları görüşmeler neticesinde o yıl için geçerli olacak resmi fiyat listesi konusunda 250
uzlaşmaya varmaktadır. Söz konusu liste Bütçe Uygulama Talimatı Tebliği içerisinde
yer almakta ve Mart-Nisan aylarında Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
girmektedir. Bu protokol sonucu oluşturulan fiyatlar Bağ-Kur ve Sosyal Sigortalar
Kurumu tarafından emsal alınmaktadır. Hatta bazı büyük özel sektör kuruluşları da
bu liste fiyatları üzerinden çalışanlarına ödeme yapabilmektedir.
Resmi fiyat listesi olarak adlandırılan bu liste üzerinden dernek üyesi tüm gözlükçüler
resmi hastalarına %15 indirim yapmak zorundadır. Bu listede yer alan gözlük camları
hastanın tedavisini sağlamaya yeterli olan, piyasada satışa sunulan en ucuz
camlardır. Resmi hastalar daha nitelikli ve pahalı cam almak istedikleri takdirde
aradaki farkı kendileri karşılamak durumundadır. Gözlükçü derneklerinin bir araya 260
gelerek beyaz 60Ø, renkli 60Ø, fotokromik (kolormatik) 60Ø, beyaz bifokal,
fotokromik bifokal ve Organik CR-39 camlarına ilişkin fiyat belirlemeleri ve ardından
Bakanlık ile görüşmeler yapmaları, T.C. Maliye Bakanlığı’nın 178 sayılı KHK’de yer
10-78/1616-620
7
alan görev ve yetkilerinden kaynaklanmaktadır. Bu nedenle, gözlükçü dernekleri ile
T.C. Maliye Bakanlığı arasında yapılan protokol gereğince oluşturulan fiyat listelerinin
4054 sayılı Kanun kapsamında olmadığı Kurul'un soruşturma açılmasına ilişkin
31.10.2000 tarih ve 00-42/455-249 sayılı kararında belirtilmiştir.
Diğer Fiyat Listeleri
Gözlükçü Dernekleri yukarıda açıklanan ve resmi reçeteli hastalara uygulanmak
üzere hazırlanan liste dışında resmi reçetesi olmayan ya da resmi reçete tarafından 270
karşılanan gözlük camından farklı özelliklerde cam almak isteyenler için ayrıntılı bir
fiyat listesi daha belirlemektedir.
Tüm Fenni Gözlükçüler Derneği (yeni adıyla Türkiye Optik ve Optometrik Meslekler
Derneği) dışındaki 13 dernek müştereken belirledikleri fiyat listelerini bastırarak
üyelerine dağıtmaktadır. 13 dernek tarafından müştereken belirlenen fiyat listesi
“Fenni Gözlükçüler Dernekleri Orijinal Cam Fiyat Listesi” adını taşımakta ve listenin 1
inci sayfasında “Bu liste tavsiye niteliliğindedir.” şeklinde bir ibare yer almaktadır. Bu
listede resmi kurum fiyat listesiyle birlikte diğer cam türlerinin fiyatları, işçilik ücretleri
ve ekstra işlemler için alınacak ücretler de tespit edilmiştir.
2000 yılına ait Fenni Gözlükçüler Orijinal Fiyat Listesi’nin 26 ncı sayfasında 280
reçetelerin değerlendirilmesine ilişkin esaslara yer verilmiştir. 1 inci maddede “ Bu
liste FENNİ GÖZLÜKÇÜLER DERNEKLERİNCE tavsiye niteliğinde hazırlanmış olup
1.1.2000 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere kullanıma sunulmuştur.” ifadesi yer
almaktadır. 27 nci sayfada ise aynen “ İŞBU 2000 YILI NUMARALI GÖZLÜK
CAMLARI FİYAT LİSTESİ: ANKARA, İZMİR VE EGE, KONYA, ADANA, KAYSERİ,
SAMSUN, DENİZLİ, MERSİN, GAZİANTEP, ANTALYA, OSMANİYE, HATAY ve
DİYARBAKIR FENNİ GÖZLÜKÇÜLER DERNEKLERİ tarafından müştereken
hazırlanmıştır.” ibaresi bulunmaktadır.
1997 yılına kadar diğer gözlükçü dernekleriyle fiyat listesi yayınlayan Tüm Fenni
Gözlükçüler Derneği (yeni adıyla Türkiye Optik ve Optometrik Meslekler Derneği) bu 290
tarihten itibaren tek başına fiyat listesi hazırlamaya başlamıştır. “Gözlük Camları
Rehberi” adını taşıyan bu listede çeşitli gözlük camlarının fiyatları, yapılacak işçilik ve
ekstra işçilik fiyatları tespit edilmektedir. Hazırlanan rehberin “Info” başlıklı bölümünde
“2000 yılına ait Numaralı Gözlük Camları Rehberi”ne göre reçetelerin
değerlendirilmesine ilişkin esaslara yer verilerek “Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 2. kısım 4. madde hükümleri doğrultusunda meslektaşlar arasında bilgi
birliği ve beraberliği sağlama amacıyla TAVSİYE niteliğinde” düzenlendiği
belirtilmiştir.
H.4. Savunmalar ve Savunmaların Değerlendirilmesi
H.4.1. Savunmalar 300
H.4.1.1. Yazılı Savunmalar
Tüm Fenni Gözlükçüler Derneği (yeni adıyla Türkiye Optik ve Optometrik Meslekler
Derneği) dışındaki 13 gözlükçü derneği aynı savunmaları Kurumumuza göndermiştir.
Bu nedenle bu 13 derneğin savunmaları birlikte ele alınmıştır.
Bu derneklerin yaptıkları usule ve esasa yönelik yazılı savunmalarında
- Soruşturma açılmasına ilişkin olarak yapılan tebligatın usulsüz olduğu ve
soruşturma süreci ile ilgili hususlarda kanuni sürelere uyulmadığı,
- Gözlükçü derneklerinin teşebbüs olmadığı,
10-78/1616-620
8
- Gözlükçü derneklerinin 4054 sayılı Kanun'un yasakladığı faaliyetlerle ilgilerinin
bulunmadığı, 310
- Gözlükçü derneklerinin yayınladıkları listelerin kamu hizmeti amacıyla ve kamu
ihtiyacı nedeniyle çıkarıldığı, Danıştay kararıyla hukuka uygun bulunduğu,
- Gözlük camı üreticilerinin hammadde açısından dışa bağımlı oldukları,
- Fiyat listesi olmaması ya da farklı listeler olması halinde bir takım sorunların ortaya
çıkacağı,
- Soruşturma kapsamında bu listeleri kullanan kurum ve kuruluşlar ile nihai tüketiciler
açısından bir değerlendirme yapılmadığı,
- Savunmaların yabancı hukuk kuralları ve yabancı ülke uygulamaları dayanak
gösterilerek çürütülmeye çalışıldığı ve savunmaları reddetmek üzere herhangi bir
Türk mevzuatının bulunmadığı, 320
- T.C. Maliye Bakanlığı'nın dernekler tarafından oluşturulan listeye atıfta
bulunmasının fiili bir zorunluluk oluşturduğu ancak bu listenin oluşumunun yasaya
aykırı bulunmasıyla listenin oluşumunun mümkün olmadığı, dolayısıyla ortaya
çözülmesi zor bir durumun ortaya çıktığı,
- Rekabet Kurulu'nu bu tarz bir soruşturma yapmasının T.C. Anayasası'nın 56 ncı
maddesine aykırı olduğu belirtilmiştir.
H.4.1.2. Sözlü Savunmalar
Adana, Ankara, Denizli, Diyarbakır, Gaziantep, Hatay, İzmir ve Ege, Kayseri, Konya,
Mersin, Osmaniye ve Samsun Fenni Gözlükçü Derneklerinin sözlü savunmalarında;
- Gözlükçü derneklerinin doğrudan ya da dolaylı olarak piyasayı etkilemek gibi bir 330
amaç ve fonksiyonlarının teorik ve pratik olarak mevcut olmadığı,
- Rekabet Kurumu'nun ilk defa bir sivil toplum örgütünü ve bir kamu hizmetini
soruşturmaya aldığı,
- Rekabet Kurumu'nun bir bakanlığın fonksiyonunu üstlenerek bu bakanlığa ait olan
görev ve yetkiyi kullandığı,
- Bu nedenlerle Rekabet Kurumu'nun görev ve yetkilerini aştığı ve yasaya aykırı
işlem yaptığı
İleri sürülmüştür.
Antalya ve Akdeniz Fenni Gözlükçüler Derneği sözlü savunmasında;
- Derneklerinin Rekabet Kurulu'nun ihlalin ortadan kaldırılması için istenen 340
yükümlülükleri yerine getirdiğini,
- Derneklerinin dernek tüzüğüne uygun olarak hareket ettiği bu tüzüğün de İçişleri
Bakanlığı'nca onaylandığı dolayısıyla ortada derneğe izafe edilecek bir kusur
olmadığını belirtmişlerdir.
H.4.2. Savunmaların Değerlendirilmesi
Tarafların yazılı savunmalarının bir kısmı Kanun’da yer alan usul hükümlerine
uyulmadığına yöneliktir. Soruşturma Kararı 31.10.2000 tarihinde alınmış ve
soruşturma açıldığına dair bildirim 14.11.2000 tarihinde yani 4054 sayılı Kanun'un 43
üncü maddesinde belirlenen 15 günlük süre içerisinde taraflara gönderilmiştir.
Soruşturmanın devam eden süreçlerinde de Kanun'un ilgili maddelerince belirtilen 350
10-78/1616-620
9
sürelere tam anlamıyla uyulmuştur. Dolayısıyla tebligatın geçersiz olduğu ve kanuni
sürelere uyulmadığı yönündeki savunmalara neden olacak bir usulsüzlük
bulunmamaktadır.
Gözlükçü dernekleri savunmalarında teşebbüs olmadıklarını ve fiyat listesi
çıkarmakta çıkarları bulunmadığını iddia etmişlerdir. Bu dernekler 4054 sayılı
Kanun'un 3 üncü maddesinde tanımlanan teşebbüs birliği tanımına uymaktadırlar.
Gözlükçüler tarafından kurulan bu derneklerin aldığı kararlar piyasayı etkilemekte ve
üyelerinin çıkarlarını temsil etmektedir. Bu durum Soruşturma Raporu'nda, dernekler
arasındaki yazışmalardan ve derneklerin duyurularından verilen örneklerle de açıkça
gösterilmiştir. 360
Yapılan fiyat listelerinin tavsiye niteliğinde olmasıyla ilgili savunma da ihlalin niteliğini
değiştirmemektedir. Birbirlerinin rakibi olan gözlükçülerin fiyat belirlemelerinin 4054
sayılı Kanun'a aykırı olduğu açıktır. AB uygulamalarından verilen örneklerle de bu
durum Soruşturma Heyeti tarafından ortaya konmuştur.
Listelerin bağlayıcı olmaması, yaptırım içerip içermemesi ve piyasadaki etkisi ihlalin
niteliğini ağırlaştıcı/hafifletici unsurlar olarak ele alınmaktadır. Daha önce değinildiği
gibi soruşturmanın konusu, T.C. Maliye Bakanlığı'nın memurların tedavi ihtiyaçlarını
karşılamak amacıyla ödeyeceği fiyatları belirlemesi değil, tüm cam çeşitlerinin
fiyatlarının gözlükçü dernekleri tarafından belirlenmesi ve liste halinde gözlükçülere
dağıtılmasıdır. Dolayısıyla T.C. Maliye Bakanlığı'nın ödemelerinde bu listelere atıfta 370
bulunması ve bu listeleri dikkate alması, söz konusu listelerin 4054 sayılı Kanun'a
uygun olduğu anlamına gelmemektedir. Bu konuyla ilgili savunmalarda belirtilen
Danıştay Kararı da T.C. Maliye Bakanlığı'nın resmi fiyat listelerini oluşturmasıyla ilgili
olup, derneklerin tüm gözlük camı fiyatlarına ilişkin liste çıkarmaları ile bağlantısı
bulunmamaktadır.
Rekabet hukuku açısından önemli olan piyasada faaliyet gösteren aktörlerin, arz
ettikleri malların fiyatlarını kendilerinin oluşturmasıdır. Her firmanın stratejisi gereği
kendi malının kalitesi, maliyeti gibi kriterleri gözönüne alarak, başka bir ifadeyle
rekabetin gereği olarak her gözlükçünün ticari kararlarını özellikle fiyatlarını bağımsız
olarak belirlemesi gerekmektedir. 380
İlgili ürün pazarının belirlenmesine yönelik savunma değerlendirildiğinde, soruşturma
konusu teşebbüs birliği kararları tüm gözlük camı türleri ile ilgili olduğundan pazarın
dar ya da geniş tanımlanması bu kararların niteliğini etkilememektedir.
Piyasada listelerin uygulanmadığı ve gözlükçülerin liste fiyatlarını dikkate almadığı
yönündeki savunma da bu listelerin oluşturulma amacını değiştirmemektedir. 4054
sayılı Kanun'a aykırı olacak şekilde fiyatların belirlendiği listelerin varlığı, etkileri bir
yana, başlı başına bir ihlal oluşturmaktadır. Derneklerin savunmalarında yer verdikleri
soruşturma sürecinde orjinal fiyat listesi yayınlamamaları ve Kurul'un ihlale son
verilmesi amacıyla bildirdiği görüşünde belirtilen hususları yerine getirmeleri, taraflara
verilecek cezanın tespitinde dikkate alınabilecek bir husustur. 390
I. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
Gözlük camı pazarında açılan soruşturma sürecinde yapılan tespit ve incelemeler
değerlendirildiğinde, gözlükçü derneklerinin Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'un 4 üncü maddesini ihlal ettikleri ortaya çıkmaktadır.
Soruşturma konusu fiilleri gerçekleştirenler gözlükçü dernekleridir. Gözlükçü
dernekleri 2908 sayılı Dernekler Kanunu’na göre gözlükçüler tarafından kurulmuştur.
10-78/1616-620
10
Soruşturma konusu fiilleri değerlendirmeden önce gözlükçü derneklerinin 4054 sayılı
Kanun çerçevesinde niteliğinin belirlenmesi gerekmektedir.
Kanun'un 'Tanımlar' başlıklı 3 üncü maddesinde 'teşebbüs', " piyasada mal veya
hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bağımsız karar verebilen 400
ve ekonomik bakımından bir bütün teşkil eden birimler" olarak tanımlanmıştır. Bu
tanım çerçevesinde gözlükçülerin teşebbüs oldukları aşikardır.
Kanun'un yine 3 üncü maddesinde 'teşebbüs birliği' "teşebbüslerin belirli amaçlara
ulaşmak için oluşturduğu tüzel kişiliğe haiz ya da tüzel kişiliği olmayan her türlü
birlikler" olarak tanımlanmıştır. Bu çerçevede her biri birer teşebbüs olan gözlükçüler
tarafından kurulan gözlükçü derneklerinin teşebbüs birliği niteliğini taşıdığı
görülmektedir. Derneklerin oluşumunda ticari bir amacın güdülmemesi ya da ticari ya
da ekonomik bir faaliyet içerisinde bulunulmaması derneklerin teşebbüs birliği olarak
nitelendirilmesine engel teşkil etmemektedir. Bu nedenle üyelerinin ticari kararlarını
etkileyen oluşumlar tüzel kişiliği olup olmadığına bakılmaksızın rekabet hukuku 410
kapsamındaki fiillerinden sorumlu olacaklardır.
Bilindiği gibi 4054 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi "Belirli mal veya hizmet
piyasasında doğrudan ya da dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacı taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar
ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır" demek suretiyle sadece teşebbüsler arası
rekabeti bozucu fiilleri değil, aynı zamanda rekabeti bozucu teşebbüs birliği
kararlarını da yasaklamaktadır. Dolayısıyla her biri birer teşebbüs birliği olan
gözlükçü derneklerinin ilgili pazarda rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama
amacı taşıyan ya da bu etkiyi doğurabilecek nitelikte olan karar ve eylemleri de 4 420
üncü madde kapsamında değerlendirilecektir. Gözlükçü derneklerinin bu kararları tek
başlarına ya da diğer gözlükçü dernekleriyle birlikte almaları ve bunları uygulamaları
fiillerin niteliğini değiştirmemekte ancak uygulama ve piyasa şartları dikkate
alındığında ihlalin niteliğini artırıcı olabilmektedir.
Soruşturma konusu olayda, gözlükçü derneklerinin, tek başlarına ya da diğer
gözlükçü dernekleriyle birlikte fiyat listeleri yayınlamak suretiyle gözlük camı
fiyatlarını belirlemek şeklinde 4054 sayılı Kanun'u ihlal ettiği tespit edilmiştir. Bu
durum, tüzüklerde Kanun'a aykırı olarak derneklere verilen yetkilerin fiili olarak
kullanılmasından kaynaklanmaktadır. Gözlükçü dernekleri tarafından oluşturulan fiyat
listeleri uzun yıllardan beri yayınlanmaktadır. Bu listelerde çeşitli gözlük camlarının 430
fiyatları belirlenmektedir.
Bu listelerin varlığı dolayısıyla yatay anlamda birbirine rakip olan teşebbüsler
arasındaki rekabet olumsuz olarak etkilenmektedir. Bu listelerin temel amacı - tavsiye
niteliğinde olsalar da- piyasadaki fiyat rekabetini ortadan kaldırmaktır. Her biri
bağımsız olarak karar alma ve uygulama durumunda bulunan teşebbüsler bu listeler
nedeniyle fiyat rekabetine aynı çizgiden başlamaktadır. Rekabet Hukuku'nda rakipler
arasında yapılan fiyat anlaşmaları "yatay fiyat tespiti" olarak nitelendirilmektedir. 4054
sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin a bendinde de "mal ve hizmetlerin alım ya da
satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet kar gibi unsurlar ile her türlü alım ya da satım
şartlarının tespit edilmesi" yasaklanan hallerden sayılmıştır. 440
Bu çerçevede fiyat listeleri yoluyla gözlük camı fiyatlarının belirlenmesi 4054 sayılı
Kanun'un 4 üncü maddesinin a bendine aykırılık oluşturmaktadır. Benzer şekilde,
yatay fiyat tespiti ABD ve AB uygulamalarında da tek başına hukuka aykırı
görülmektedir.
10-78/1616-620
11
Fiyatların tavsiye niteliğinde olması da ihlalin niteliğini değiştirmemektedir. Belirlenen
fiyatların tavsiye niteliğinde olması ve yaptırımının bulunmaması ihlalin niteliğini
değiştirmemekte ancak bu durum ihlali ağırlaştırıcı/hafifletici bir husus olarak ele
alınmaktadır. Bu noktada "yatay fiyat tespiti" ile "dikey fiyat tespiti" kavramları
arasındaki nüansın ve dikey fiyat tavsiyelerine gösterilen toleransın doğru anlaşılması
gerekmektedir. 450
Yapılan bu değerlendirmeler ışığında, gözlükçü derneklerinin 4054 sayılı Kanun'un 4
üncü maddesini ihlal ettiği tespit edilmiştir. Bu nedenle, gözlükçü derneklerinin
Kanun'un 16 maddesinin 2 nci fıkrası uyarınca cezalandırılmaları, ihlalin devam
etmemesi için gözlükçü derneklerinin tek başlarına ya da müştereken fiyat listesi
yayınlamamaları gerekmektedir.
J. SONUÇ
Önaraştırma ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma
tutanakları, sözlü savunma toplantısının ses kayıtlarının yazılı açılımı, raporlar,
Danıştay kararları, tüm dosya münderecatında yer alan bilgi ve belgeler okunup
incelenerek yapılan görüşmeler sonucunda; 460
1- Adana, Ankara, Antalya, Denizli, Diyarbakır, Gaziantep, Hatay, İzmir ve Ege,
Kayseri, Konya, Mersin, Osmaniye, Samsun Fenni Gözlükçüler Derneklerinin
müştereken gözlük camı fiyatlarına ilişkin “Fenni Gözlükçüler Orijinal Fiyat Listesi”
hazırlamak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerine,
2- Bu nedenle, 4054 sayılı Kanun’un 23.1.2008 tarih, 5728 sayılı Kanun’la değişik 16.
maddesi ve para cezasında lehe düzenlemeler ile
a) 2009 yılı sonunda oluşan gayri safi gelirleri dikkate alınarak takdiren %3’ü
oranında olmak üzere;
- Adana Fenni Gözlükçüler Derneği’ne 179,10 TL
- Ankara Fenni Gözlükçüler Derneği (Tüm Optisyen ve Gözlükçüler Derneği)’ne 470
3.199,69 TL
- Antalya Fenni Gözlükçüler Derneği (Antalya Bölgesi Gözlükçüler ve Optisyenler
Derneği)’ne 2.327,71 TL
- Denizli Fenni Gözlükçüler Derneği’ne 290,34 TL
- Gaziantep Fenni Gözlükçüler Derneği (Gaziantep Optisyen ve Gözlükçüler
Derneği)’ne 329,60 TL
- İzmir ve Ege Gözlükçüler ve Optisyenler Derneği’ne 3.566,67 TL,
- Kayseri Fenni Gözlükçüler Derneği (Kayseri Gözlükçüler ve Optisyenler Derneği)’ne
1.428,01 TL
- Konya Fenni Gözlükçüler Derneği (Konya Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği)’ne 480
3.357,57 TL
-Mersin Fenni Gözlükçüler Derneği (Mersin Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği)’ne
3.516,21 TL
- Osmaniye Fenni Gözlükçüler Derneği’ne 200,76 TL
- Samsun Fenni Gözlükçüler Derneği (Karadeniz Optisyen ve Gözlükçüler
Derneği)’ne 1.643,06 TL
10-78/1616-620
12
b) 2007 yılı sonunda oluşan gayri safi geliri dikkate alınarak takdiren %3’ü oranında
olmak üzere
- Diyarbakır Fenni Gözlükçüler Derneği’ne 230,40 TL
c) 2008 yılı sonunda oluşan gayri safi geliri dikkate akınarak takdiren %3’ü oranında 490
olmak üzere
- Hatay Fenni Gözlükçüler Derneği (Hatay Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği)’ne
84,51 TL
İdari para cezası verilmesine
3- Dernek Tüzüklerinde 4054 sayılı Kanun’a aykırı olarak yer alan hükümlerin
çıkarılmasına yönelik olarak ise karar verilmesine yer olmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy