Rekabet Kurumu - Karar Sayı 10-78/1625-625

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2010-3-213 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-78/1625-625
Karar Tarihi : 16.12.2010

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER: Hilmi BOLATOĞLU, Aytül TOKATLI, Fethullah GÜLER

C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Kamu İhale Kurumu
Mevlana Bulvarı (Konya Yolu) No:186 06520, Balgat/Ankara
20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
- Akaray Grup İnş. Tic. İth. İhr. Ltd. Şti.
Andiçen Mah. Vatan Cad. 425. Sk. No:2 Sincan/Ankara

- Ali Demirok
Çetin Emeç Bulvarı 8. Cad. No:34/12 Balgat/Ankara

- Ana-Kent Plan. Yapı Yat. Tur. Enj. San. Tic. A.Ş.
Ayten Sok. No:31/4 Mebusevleri/Ankara
30
- Asil İnşaat San. Tic. Ltd. Şti.
Hoşdere Cad. Nazilli Sok. No:13 D:6 Yukarı Ayrancı/Ankara

- Arazi Toplulaştırma İşi Yapan İş Adamları Derneği
Sancak Mahallesi 249. Sokak Martı Apt. No:57/2
Çankaya/Ankara

- Aysa Müh. İnş. Ltd. Şti.
Çetin Emeç Bulvarı 1042. Cad. 1337/2 Sokak No:2/8 Öveçler
Balgat/Ankara 40

- Etap İnşaat Müh. Ltd. Şti.
Necatibey Cad. No:33/1 Sıhhiye/Ankara

- Genel İnşaat Ltd. Şti.
Ceyhun Atıf Kansu Cad. 18. Sk. No:1/16 Balgat/Ankara

- Fur-Ka Yapı Akykt. İltşm. Eğt. Teks. San. Tic. Ltd. Şti.
Hoşdere Cad. Nazilli Sok. No:13 D:8 Yukarı Ayrancı/Ankara
50
10-78/1625-625
2
- İsmail Özhelvacı İnş. Tahh. Tur. Tic. Ltd. Şti.
Çetin Emeç Bulvarı 1065 Cad. No:36/8 Öveçler Balgat/Ankara

- Maz İnşaat Tah. Petrol Nak. San. Tic. Ltd. Şti.
Çukurambar Mah. 44. Cad. No:2/11 Balgat/Ankara

- Pehlivanoğlu Yap. Nak. Tur. Gıd. Eml. San. Tic. A.Ş.
Cevizlidere Cad. No:38/15 Balgat/Ankara

- Sanel Har. Müh. İnş. Taah. San. Tic. Ltd. Şti. 60
İstanbul Cad. Şehit Yaşar Akansel Sok. Özgürler İş Merkezi
No:3/413 Ulus/Ankara

E. DOSYA KONUSU: Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından yapılan Arazi
Toplulaştırma/Tarla İçi Geliştirme ihalelerinde danışıklı teklif verilerek 4054
sayılı Kanun’un ihlal edilmiş olabileceğine ilişkin olarak Kamu İhale Kurumunca
yapılan başvuru.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; Tarım ve Köyişleri Bakanlığı
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü (TRGM) tarafından yapılan Arazi 70
Toplulaştırma/Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri projesi ihalelerinde danışıklı teklif
verilerek 4054 sayılı Kanun’un ihlal edilmiş olabileceği sonucuna varıldığı belirtilmiş
ve AT/TİGH projesi ihalelerinin tüm kısımlar itibarıyla incelenmesinin gerekli olduğu
vurgulanmıştır.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.7.2010 tarih ve 5392 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 17.9.2010 tarih ve 2010-3-213/İİ-10-265.HB sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 23.9.2010 tarih ve 10-60/1253-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 80
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili
karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 8.12.2010 tarih ve 2010-3-
213/ÖA-10-265.HB sayılı Önaraştırma Raporu 14.12.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-
110/538 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-78 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda özetle; başvuruya konu iddialar
hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına yer
olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
90
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. Taraflar

Arazi Toplulaştırma/Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri (AT/TİGH) ihalelerine teklif veren
çok sayıda teşebbüs bulunmakta olup önaraştırma döneminde bu teşebbüslerin
birlikleri olan Arazi Toplulaştırma İşi Yapan İşadamları Derneği ile sektördeki büyük
oyuncularda yerinde inceleme yapılmıştır. Bunlara aşağıda yer verilmiştir.

100
10-78/1625-625
3
I.1.1. Akaray Grup İnş. Tic. İth. İhr. Ltd. Şti. (Akaray)
I.1.2. Ali DEMİROK
I.1.3. Ana-Kent Plan. Yapı. Yat. Tur. Enj. San. Tic. A.Ş. (Ana-Kent)
I.1.4. Asil İnşaat San. Tic. Ltd. Şti. (Asil İnşaat)
I.1.5. Arazi Toplulaştırma İşi Yapan İşadamları Derneği (ATİYAD)
I.1.6. Aysa Müh. İnş. Ltd. Şti. (Aysa)
I.1.7. Etap İnşaat Müh. Ltd. Şti. (Etap İnşaat)
I.1.8. Genel İnşaat Ltd. Şti. (Genel İnşaat)
I.1.9. Fur-Ka Yapı Akykt. İltşm. Eğt. Teks. San. Tic. Ltd. Şti. (Fur-Ka Yapı)
I.1.10. İsmail Özhelvacı İnş. Tahh. Tur. Tic. Ltd. Şti. (Özhelvacı İnşaat) 110
I.1.11. Maz İnşaat Tah. Petrol Nak. San. Tic. Ltd. Şti. (Maz İnşaat)
I.1.12. Pehlivanoğlu Yap. Nak. Tur. Gıd. Eml. San. Tic. A.Ş. (Pehlivanoğlu Yapı)
I.1.13. Sanel Har. Müh. İnş. Taah. San. Tic. Ltd. Şti. (Sanel)

I.2. Başvuru Konusu Eylem

Kamu İhale Kurumu (KİK) tarafından Kuruma gönderilen başvuruda özetle,
TRGM’nin 2009/165332 İKN’li 3. Kısım, 2009/165334 İKN’li 4. Kısım, 2009/165327
İKN’li 9. Kısım, 2009/165330 İKN’li 12. Kısım ve 2009/165326 İKN’li 13. Kısım
AT/TİGH ihalelerine ilişkin olarak KİK’e yapılan bir şikayetin incelemesinde; 120
– itirazen şikayete konu her bir ihale için kamu ihale mevzuatı uyarınca ayrı ayrı
belirlenen aşırı düşük teklif sınır değerinin altındaki isteklilerin, hiçbirisinin aşırı
düşük teklif açıklaması sunmadıkları,
– bu eylemin beş ayrı ihalenin sınır değerin bir üstündeki istekli üzerine kalması
sonucunu doğurduğu,
– örneğin incelenen ihalelerde 9. kısım uhdesinde kalan Pehlivanoğlu Yapı’nın 13.
kısımda açıklama sunmadığı, 4. kısım üzerinde kalan İnta İnş. Tahh. Tic. A.Ş.’nin
(İnta) 3. kısımda açıklama sunmadığı, 13. kısım uhdesinde kalan Mordoğan İnş.
Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti’nin (Mordoğan) 9. ve 12. kısımlarda açıklama
sunmadığı, 130
– sonuç olarak söz konusu ihalelere aynı firmaların teklif verdiği ve her bir kısımda
farklı bir firmanın ihaleyi kazandığı,
– tüm bu verilerin de AT/TİGH ihalelerine katılan teşebbüslerce ihalelerde danışıklı
teklif verilmek suretiyle 4054 sayılı Kanun’un ihlal edilmiş olabileceği yönünde
şüphe oluşturduğu
ifade edilerek KİK ile Kurumumuz arasında imzalanan İşbirliği Protokolü
çerçevesinde Kurumumuza bildirim yapılmasının uygun görüldüğü belirtilerek
gereğinin yapılması talep edilmiştir.

I.3. İlgili Pazar 140

I.3.1. Sektöre İlişkin Genel Bilgiler

I.3.1.1. Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme

Çeşitli nedenlerle ekonomik olarak tarımsal faaliyetleri yapmaya imkan vermeyecek
biçimde parçalanmış, dağılmış, bozuk şekilli parsellerin modern tarım işletmeciliği
esaslarına göre ve sulama hizmetlerinin geliştirilmesi için en uygun biçimde
birleştirilmesi, şekillendirilmesi ve yeniden düzenlenmesi işlemine “arazi
toplulaştırması” denilmektedir. Arazi toplulaştırması işlemini müteakip tarla yüzeyinin 150
10-78/1625-625
4
düzleştirilmesi, tarlaya sulama sistemlerinin ulaştırılması, drenaj kanallarının
kurulması ve tarlanın verimli sulamaya uygun hale getirilmesi gibi toplulaştırılmış
parsel üzerinde yapılan verimliliği arttırıcı işlemelere ise “tarla içi geliştirme hizmetleri”
denmektedir1.

Arazi toplulaştırmanın amacı, tarım işletmelerinin sahip oldukları küçük, parçalı ve
dağınık arazileri modern tarım işletmeciliğine göre yeniden düzenleyerek, daha az
zaman, işgücü ve sermaye kullanımını sağlamak, üretim faktörlerinden en iyi biçimde
yararlanarak tarımsal üretimi ve tarım işletmelerinin verimliliğini artırmak ve kırsal
kesimdeki nüfusun hayat standartlarını yükseltmektir. 160

Arazi toplulaştırma işlemlerinin yararlarına sistematik bir biçimde bakıldığında
aşağıdaki gibi bir sıralama yapmak mümkündür:

- Parçalı ve dağınık araziler birleştirilmektedir: Arazi toplulaştırması ile bir kişinin köy
sınırı içerisinde birden fazla arazisi varsa bunlar birleştirilerek mümkün olduğunca tek
parça haline getirilmesi sağlanmaktadır.

- Tarım arazileri düzgün şekilli parsellere dönüştürülmektedir. Şekilleri düzgün
olmayan (üçgen, beşgen, yay şeklinde) araziler düzgün şekillere (dikdörtgen, kare) 170
getirilerek hem işlenmesi kolaylaştırılmakta hem de işleme ve bakım masrafları
azalmaktadır.

- Her tarla sulama kanalına kavuşturulmaktadır: Toplulaştırma ile birlikte sulama
projelerinin de yapılması halinde, her tarlanın yapılmış veya yapılacak olan sulama
kanalına cephesi olacak, yani tarlalar sulama şebekesinden doğrudan suyunu
alabilecektir.

- Her tarla yola kavuşturulmaktadır: Toplulaştırma öncesi yolu bulunmayan birçok
tarla varken, toplulaştırma sonrasında tarım arazilerinde yolu bulunmayan tarla 180
olmaması sağlanmaktadır.

- Ulaşım daha kolay ve ekonomik hale gelmektedir: Parçalı ve farklı mevkilerde
bulunan arazilere ulaşım, daha çok zaman, işgücü ve mali kayıplara neden olurken;
toplulaştırma sonrası araziler mümkün olduğunca tek parçalı olacağından bu kayıplar
önlenmiş olacaktır.

- Tarım makinelerinin kullanımı daha ekonomik olmaktadır: Parçalı, küçük ve şekilleri
düzgün olmayan arazilerde traktör, biçerdöver gibi tarım makinelerinin çalışması,
üretici ve makine sahibi için aşırı derecede masraflı iken; tek parçalı, büyük ve 190
düzgün şekilli tarlalarda bu makinelerin kullanılması üretici ve iş makinesi sahibi
açısından daha ekonomik olmakta, zaman ve işgücü açısından da tasarruf
sağlanmaktadır.

- Ekilebilir arazi miktarları artmaktadır: Toplulaştırma öncesi çok parçalı tarım
arazilerinde, tarlaların sayısı fazla olduğundan tarla sınırlarının toplam uzunluğu da
fazla olmaktadır. Bu da ekilebilecek alanların ekilemeyerek boş kalması demektir.
Toplulaştırma sonucu oluşan tek parçalı ve büyük tarlalarda tarla sınırı
azalacağından ekilebilecek arazi miktarları artmaktadır.

1 Bu noktadan sonra arazi toplulaştırma terimi tarla içi geliştirme hizmetlerini de kapsar şekilde kullanılacaktır.
10-78/1625-625
5
200
- Zirai mücadele ve gübreleme kolaylaşmaktadır. Toplulaştırma öncesi zirai mücadele
ve gübreleme gibi çalışmaların yapılması hem zor olmakta hem de çoğu zaman
ekonomik olmamaktadır. Toplulaştırma sonrası araziler düzgün şekilli olacağından bu
işlemler daha kolay ve ekonomik olacaktır.

- Kullanılmayan küçük araziler değerlendirilmektedir. Toplulaştırma öncesi karayolu,
demiryolu, kanal gibi projeler sebebiyle bölünen ve bir kısmı küçük olduğundan
dolayı kullanılamaz hale gelen özel mülkiyetteki araziler ile kullanılmayan eski yollar
ve dere yatakları gibi alanlar da toplulaştırma ile tarıma kazandırılmaktadır.
210
- Tarla sahipleri arasındaki anlaşmazlıklar ortadan kalkmaktadır: Toplulaştırma
öncesi çok parçalı arazilerin olduğu sahalarda ulaşım yolu, su sorunu, sınır ihtilafları
gibi sebeplerden dolayı mülk sahipleri arasında olabilecek ihtilaflar, toplulaştırma
sonrası her parselin su ve yol sorunu olmayacağı için ortadan kalkmış olmaktadır.

- Tarım için en ideal parsel ebatları oluşturulmaktadır: Toplulaştırma öncesi arazilerin
ebat ve alanları, hiçbir bilimselliğe dayanmadan miras yoluyla bölünerek gelişigüzel
oluşmaktadır. Toplulaştırma sonrası dağıtılacak parsellerin ebatları; toprağın bünyesi,
arazinin eğimi, ekilecek ürünler, sulama yönü gibi kriterler dikkate alınarak
oluşturulmaktadır. 220

- Kadastro yenilenmiş olmaktadır: Kadastro çalışmaları eski tarihlerde yapıldığı için
günümüzde sınır ve alan uyuşmazlıkları gibi birçok sorunlar yaşanmaktadır.
Toplulaştırma çalışması ile kanal, yol gibi tesisler ile yeni dağıtılan tarım arazileri en
son ölçme teknikleri ile ölçülerek kadastro paftaları hazırlandığından, o bölgenin
kadastrosu da yenilenmiş olacağı gibi o güne kadar var olan birçok sorunların da
önüne geçilmiş olacaktır.

Kamu yatırımlarında gerekli olan arazilerin karşılanmasında ve yatırım maliyetlerinin
azaltılmasında arazi toplulaştırması önemli bir araçtır. Arazi toplulaştırması 230
uygulanacak alanlarda tüm parsel sınırları kaldırılmakta, çiftçilere ait küçük, parçalı
ve dağınık parseller daha az sayıdaki parselde birleştirilerek yeniden
düzenlenmektedir. Bu işlemler yapılırken yol ve kanal gibi kamu ortak kullanım
alanları için %10’lara varan oranlarda kesinti yapılmakta ve hazine arazileri de
kullanılarak kamulaştırma ihtiyacı olan yerlerde kullanılabilmektedir. Toplulaştırma
düşünülmeden uygulanan sulama projelerinde; kamulaştırma ve arazilerin
parçalanmasının en az gerçekleşmesi için, kanalların ve yolların planlaması, parsel
sınırlarına bağlı kalınarak yapılmaktadır. Mevcut parsellerin küçük ve şekillerinin de
düzensiz olması nedeniyle, kanal uzunlukları gereksiz yere uzamakta ve bu da tesis
maliyetlerini yükseltmektedir. Arazi toplulaştırması ile birlikte yürütülecek sulama 240
projeleri bütün bu sakıncaları ortadan kaldırmakta ve yatırım maliyetlerinde %40’lara
varan oranlarda tasarruf sağlanabilmektedir. Arazi toplaştırma faaliyetlerinin diğer
faydalarını ise;
- Düzenleme sonrası arazilerin kıymetlenmesi,
- Parçalılık veya hisselilik nedeni ile değerlendirilemeyen hazine arazilerinin
değerlendirilebilir duruma gelmesi,
- Mera arazilerinin hayvancılığa uygun hale getirilmesi,
- Sulama tesislerinde sulama oranı ve randımanının artması,
- tarımda kullanılan girdilerde önemli oranlarda tasarruf sağlanması
10-78/1625-625
6
olarak sıralamak mümkündür. 250

I.3.1.2. Türkiye’de Tarım Alanları ve Arazi Toplulaştırması

Türkiye gibi tarımın ülke ekonomisindeki yerinin önemli olduğu ülkelerde toprak ve su
kaynaklarının korunarak geliştirilmesi ve ulusal ekonomiye katkılarının artırılması
büyük önem taşımaktadır. Özellikle hızla büyüyen nüfusun her geçen gün artan gıda
talepleri ve küreselleşen ticaret şartları bunun önemini daha da artırmaktadır.
Türkiye’nin önünde duran temel sorunların başında, hızlı nüfus artışına karşın
artırılmayan tarım toprakları ile tarım ürünlerinin nüfusa yeterliliği gelmektedir. Tarım
yapılabilecek alanların, nüfusun artışına göre çoğaltılması mümkün olmadığına göre, 260
mevcut tarım topraklarından daha fazla miktarda verim alınmasını sağlayacak yol ve
yöntemlerin bulunmasını sağlamak gerekmektedir.

Türkiye’deki tarım arazilerinin kullanım alanlarına göre büyüklüklerine Tablo 1’de yer
verilmektedir.

Tablo 1: 2000 – 2009 Yılları Arasında Türkiye’deki Tarım Arazileri (bin dekar)
Yıl Ekim Alanı Nadas Alanı
Sebze
Bahçeleri
Alanı
Meyveler, İçecek ve
Baharat Bitkilerinin
Alanı
İşlenen
Tarım
Alanı2
Çayır ve
Mera
Alanı
Toplam
Tarım
Arazisi3
2000 180.378 48.260 9.044 26.109 263.791 123.780 387.571
2001 179.171 49.136 9.093 26.105 263.505 146.170 409.675
2002 179.354 50.400 9.302 26.735 265.792 146.170 411.962
2003 174.077 49.909 9.113 27.174 260.272 146.170 406.442
2004 179.617 49.564 8.950 27.802 265.932 146.170 412.102
2005 180.053 48.762 8.940 28.313 266.067 146.170 412.237
2006 174.397 46.908 8.505 28.953 258.763 146.170 404.933
2007 169.450 42.189 8.148 29.087 248.874 146.170 395.044
2008 164.603 42.592 8.358 29.500 245.052 146.170 391.222
2009 162.174 43.230 8.113 29.430 242.947 146.170 389.117
Kaynak: TÜİK
Ülkemizde arazi toplulaştırma çalışmalarına ilk olarak 1961 yılında Konya ili Çumra
ilçesi Karkın Köyü’nde Toprak–Su Genel Müdürlüğünce başlanmış olup, 1962 yılına 270
kadar çalışmalar sürdürülmüştür. Toplulaştırmanın teknik ve hukuki yönden arz ettiği
özellikler nedeniyle yeterli mevzuat ve yetişmiş teknik elemanların bulunamayışı gibi
faktörler sonucunda çalışmalara bir süre ara verilmiş ve sonrasında çalışmalara
yeniden başlanmış, DPT ile Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Teşkilatı’nın Antalya
Bölgesinde müştereken yürüttükleri proje kapsamında arazi toplulaştırma çalışmaları
yapılmıştır. 1967 yılında Manisa ve İzmir illerine bağlı Salihli, Turgutlu, Manisa ve
Menemen ovalarında sulamanın geliştirilmesi ve tarımsal üretimin arttırılması
amacıyla geniş ölçüde çalışmalara başlanmıştır. 1984 yılından sonra ülke genelinde
arazi toplulaştırma çalışmaları Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünce yürütülmüş, 1990
yılında ise Tarım Reformu Genel Müdürlüğünce4 (TRGM) toplulaştırma çalışmalarına 280
Şanlıurfa ilinde başlanmıştır. 2005 yılında Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün

2 İşlenen tarım alanını; ekim alanı, nadas alanı, sebze bahçeleri alanı ile meyveler, içecek ve baharat bitkilerinin
alanı oluşturmaktadır.
3 Toplam tarım arazisi işlenebilir tarım alanı ve çayır mera alanının toplamına eşittir.
4 TRGM; 3155 Sayılı Tarım Reformu Genel Müdürlüğünün Kuruluş ve Görevleri Hakkındaki Kanun’la kurulan ve
3083 Sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanununa göre faaliyet yürüten
Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’na bağlı bir kuruluştur.
10-78/1625-625
7
kapatılmasıyla arazi toplulaştırma çalışmaları, günümüze kadar tek elden TRGM5
tarafından yürütülmeye devam edilmiştir. Arazi toplulaştırma çalışmalarının kurumlara
göre dağılımına Tablo 2’de yer verilmiştir.

Tablo 2: Arazi toplulaştırması yapılan alanların Kurumlara göre dağılımı
Dönem Kurum Alan (Dekar)
1961 – 1984 Mülga Toprak – Su Genel Müdürlüğü 720.000
1984 – 2005 Mülga Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü 2.480.000
1990 – 2009 Tarım Reformu Genel Müdürlüğü* 7.950.000
Toplam 11.150.000**
Kaynak: TRGM
* TRGM’ce yürütülen toplulaştırma projelerinin 232.136 hektarı 1990 – 2007 döneminde, 459.864
hektarı 2008 döneminde, 103.000 hektarı 2009 döneminde tamamlanmıştır.
** Toplam alanın %40,4’ü 1961 – 2002, %59,6’sı ise 2003–2009 döneminde toplulaştırılmıştır. 290
GAP Eylem Planı (2008–2012) kapsamında GAP illerinde sulama projelerine paralel
olarak 1.104 köyde yaklaşık 2 milyon hektar alanda arazi toplulaştırması yapılması
görevi TRGM’ye verilmiş olup, 2008 yılından itibaren kırsal alanlarda arazi
düzenlenmesi, işletme ölçeğinin büyütülmesi, üretim ve verim artışlarının kabul
edilebilir seviyelere ulaştırılması, işletmelerin rekabet güçlerinin artırılması, kırsal
çevrenin korunması ve sürdürülebilir kırsal kalkınmanın sağlanması amacıyla arazi
toplulaştırma işlemlerine hız verilmiştir. Bu kapsamda, 2009 yılında Diyarbakır,
Batman, Mardin ve Şanlıurfa illerinde 53 proje ile 581 köyde 1.187.000 hektar alanın
toplulaştırma projeleri ihale edilerek çalışmalara başlanmış olup bu projelerin 3 yıl
içinde tamamlanması hedeflenmektedir. TRGM tarafından halihazırda 2.419.000 300
hektar alanda toplulaştırma çalışmaları devam ettirilmektedir.

Uydu verileri ve en son hesaplama teknolojileri kullanılarak yapılan çalışmaya göre
ülkemizde toplulaştırması yapılabilecek arazi miktarı 14 milyon hektar olarak
hesaplanmıştır. Bunun 8,5 milyon hektarını sulu ve 5,5 milyon hektarını da kuru
alanlar oluşturmaktadır. Toplam 14 milyon hektarın toplulaştırılmış, toplulaştırma
işlemi devam eden ve toplulaştırılacak alana ilişkin bilgiler Tablo 3’te sunulmaktadır.

Tablo 3: Türkiye'de Arazi Toplulaştırması Yapılacak Alanlar
Dönem Alan (hektar)
Toplulaştırılan alan(1960-2009) 1.115.000
Devam eden toplulaştırma alanı (2010) 2.419.000
2010 yılında tamamlanacak alan 250.000
2010–2014 TRGM Stratejik Plan hedefi 5.700.000
2014 Sonrası toplulaştırılacak alan 4.766.000
Toplam toplulaştırma alanı 14.000.000
Kaynak: TRGM 310

I.3.1.3. Arazi Toplulaştırma İşlemlerinin Aşamaları

Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, arazi toplulaştırma işlemlerinin iki aşamada
gerçekleştiği anlaşılmıştır. Bunların ilki ihale imzalanmasına kadar olan projelendirme
aşaması, ikincisi ise ihaleyi kazanan teşebbüsün faaliyetlerini içeren uygulama
aşamasıdır.


5 TRGM, Bakanlar Kurulunca uygulama alanı olarak ilan edilen yerlerde, tarım reformu hizmetlerinin özelliğine
uygun olarak kurulan 9 Bölge Müdürlüğü ile bu hizmetleri yürütmektedir.

10-78/1625-625
8
Projeleme aşaması toplamda 14 bölümden oluşmakta olup, bu aşamadaki işlemler
Tarım Reformu Uygulama Alanı İlanına Yönelik Etüt Raporu Hazırlama Rehberi’ne 320
(EHR) uygun olarak yürütülmektedir. Bu işlemler sırası ile aşağıdaki gibidir;
1. İnceleme: Başvuru halinde veya potansiyel bölgeler TRGM etüt ekiplerince
incelenir.
2. Genel Müdürlüğe Teklif: Yapılan inceleme sonucu toplulaştırma yönünden
uygun bulunan alanların etüt raporları hazırlanıp TRGM’ye sunulur.
3. Bakanlar Kuruluna Teklif: TRGM tarafından incelenen ve uygun bulunan alanlar
Tarım ve Köyişleri Bakanlığına (Bakanlık) sunulur. Bakanlıkça bu yerlerin
uygulama alanı olarak ilan edilmesinde fayda görülmesi halinde Bakanlar
Kuruluna toplulaştırma yapılmak üzere teklif edilir.
4. Toprak Normu İle Birlikte Uygulama Alanı İlan Edilmesi: Bakanlar Kurulunca 330
teklifin uygun görülmesi halinde bu yerler uygulama alanı ilan edilir ve Resmi
Gazete’de yayınlanır.
5. TRGM’ye Teklif: İlan edilen alanlar hakkında gerekli bilgilerinin temin edilmesi
ile söz konusu alanların toplulaştırma etüt programına alınması için TRGM’ye
teklif edilir.
6. Etüt Raporu Hazırlanması: Genel Müdürlükçe uygun bulunan yerlerde
toplulaştırma etüt raporu hazırlanır.
7. Toplulaştırma Alanı Olarak Belirlenmesi: Etüt raporu sonucu bu alanlarda
toplulaştırma yapılması uygun görülüyor ise Bölge Müdürlüğünün teklifi ve
Genel Müdürlüğün onayı ile bu alanlar toplulaştırma alanı olarak belirlenir. 340
8. Yatırım Projesi Teklifi: Toplulaştırma proje teklifi ve maliyet çizelgeleri
çıkartılarak Genel Müdürlüğe yatırım projesi olarak teklif edilir.
9. Toplulaştırma Alanı İlanı: Uygulanabilir bulunan projelerin yatırım bütçesine
girmesi halinde toplulaştırma alanı olarak uygun bulunan bu yerler 15 günden
az olmamak üzere ilan edilir ve çifte ekseriyet6 için çalışmalar başlatılır.
10. Ekseriyet Sağlanamazsa Zorunlu Toplulaştırma Kararı: Çifte ekseriyet
sağlandığı takdirde belirlenen alan isteğe bağlı toplulaştırma alanı olarak tespit
edilir, sağlanamaması halinde Bölge Müdürlüğünün teklifi ve Genel Müdürlüğün
onayı ile zorunlu toplulaştırma kararı alınabilir.
11. Toplulaştırma Kararı İlanı: Toplulaştırma kararı 15 günden az olmamak üzere 350
ilan edilir ve tapu kütüklerine şerh verilir. Aynı zamanda sabit tesisler tespit
edilerek tutanak tutulur.
12. Kesin Proje Hazırlanması: İhale hazırlık çalışmasına yönelik olarak kesin proje
hazırlanır ve Genel Müdürlüğe gönderilir.
13. İhale ve Sözleşme: İhale yapılarak sözleşme imzalanır.
14. Yapı Denetim Görevlilerinin Oluşturulması: Proje firmaya ihale edilip sözleşme
imzalandıktan sonra, firmanın faaliyetlerinin mevzuattan kaynaklanan ya da
düzenli kontrol edilmesi amacıyla yapı denetim görevlileri seçilir.

İhalenin sonuçlanması ardından kazanan firma tarafından yürütülecek olan uygulama 360
aşamasını ise aşağıdaki başlıklarda özetlemek mümkündür.
1. Yer Teslimi: İmzalanan sözleşmenin ihale uhdesinde kalan teşebbüse
tebliğinden itibaren on beş gün içinde yer teslimi yapılarak toplulaştırma
işlemine başlanır.

6 Arazi toplulaştırılmasının yapılacağı proje alanındaki, arazinin yarısından çoğuna malik bulunan ve sayıca
maliklerin 2/3'ünü teşkil eden çoğunluk.
10-78/1625-625
9
2. İş Programı: Yüklenici sözleşmenin kendisine tebliğ tarihinden en az on beş gün
içerisinde iş programını TRGM Bölge Müdürlüğüne teslim eder. Gerekli şartların
oluşumu halinde bu program revize edilebilir.
3. Halihazır7 : Yapı denetim görevlisi yüklenici tarafından yapılacak olan halihazırın
alanının ne kadar olacağına bölgesel şartları ve ileride oluşabilecek sorunları
engelleyebilmek için dikkatle inceleyerek karar verir. Bu aşamada toplulaştırma 370
yapılacak arazideki sabit tesislerin tespit edilmesi büyük önem arz etmektedir.
Nitekim toplulaştırma sonrasında çiftçilerin yeni oluşacak arazilerinin
mülkiyetlerinde bulunan sabit tesislere yakın olması sağlanmaya çalışılır.
4. Sayısallaştırma: Proje alanındaki arazilerin mülkiyet durumunu gösteren
kadastro haritası Tapu ve Kadastro Müdürlüklerinden temin edilerek haritadaki
arazilerin sayısallaştırılması işlemi yapılır.
5. Derecelendirme: Çiftçilerin mülkiyetinde bulunan arazilerin kalitelerine göre
sınıflandırılması işlemine derecelendirme denilmektedir. Toplulaştırma işlemi
sonrasında kime ne kadar ve hangi dereceden arazi verileceğinin tespitinde8
derecelendirme işlemi büyük önem arz etmektedir. Yapılan derecelendirmeler 380
çiftçilerin rahatlıkla ulaşabileceği okul, cami, muhtarlık gibi yerlere asılarak
çiftçilerin varsa itirazları dinlenir ve uygun görülürse gereği yapılır.
6. Blok Planları: Proje alanının; sınırları, yerinde kalacak olan sabit tesisler, yerleri
değişmeyecek olan sulama, tahliye ve yol şebekesi ve diğer fiziki tesisler ile
bağ, bahçe, zeytinlik ve benzeri alanları gösteren boş bir topoğrafik haritası
hazırlanarak bu harita üzerinde parsel planlaması yapılır. Planlamanın
onaylanması durumunda mera arazileri de belirlenir.
7. Çiftçiyle Mülakat Çalışmaları: Blok planları hazırlanıp onaylandıktan sonra, arazi
maliklerinin tercihlerini tespite yönelik düzenlenen mülakatların yer ve zamanı
köyde en az bir hafta önce ilan edilir. Mülakatlar yüklenici firmaların 390
mühendisleri tarafından yapılır. Yapılan mülakatlarda çiftçiye arazilerinin kaç
parça halinde nerelerde toplanmasının istediği sorularak tercih sıraları belirlenir.
Proje mühendisleri mümkün olduğu kadar parsel sahiplerini yönlendirmek ve
ikna etmek suretiyle çiftçiye ait dağınık parsellerin tek parselde toplanmasını
sağlamaya çalışır.
8. Figüre Kabul Komisyonu: Bölge Müdürlüğünün onayı ile tespit edilen Komisyon
yüklenicinin yazılı başvurusu üzerine blok planlarının ölçümlerini yapar ve
tutanağa bağlar.
9. Yol Yapım İşleri: Tarımsal işletmelerde parsellerin yerleşim merkezinden veya
işletme avlusundan uzak olması, tarımsal iş başarısını azaltıp, ulaşım ve taşıma 400
masraflarını artırmanın yanında, üretim güçlüklerine de yol açar. Parsel uzaklığı
arttıkça, yol zamanının, çalışma zamanı içerisindeki payı büyüyecek ve bu da iş
gücü ile tarımsal alet ve makinenin iş başarısını azaltacaktır. Bu çerçevede blok
planlarının yapılmasını müteakip bloklar üzerinde oluşturulacak tüm parsellere
ulaşabilecek şekilde yol planlamaları yapılır.
10. Parselasyon Çalışması ve Onayı: Tarımsal işletmelerde kullanma birimini
oluşturan arazi parçasına parsel denir. Toplulaştırmanın amaçlarından birisi de
tarımsal işletmelerin dağınık durumdaki parsellerinin birleştirilmek suretiyle
parsel sayısını azaltmak ve ortalama parsel alanını büyütmektir. Parseller en az
yarım iş günü üzerinde çalışılacak büyüklükte olmalıdır. Buna “yeterli parsel 410

7 Halihazır toplulaştırma yapılacak arazi içerisindeki parsellerin, sabit tesislerin, mevcut sulama kanalarının ve
diğer tüm yer üstü şekillerinin durumu gösteren harita anlamına gelir.
8 Örneğin A şahsının bir parseli 3. derece kuru arazi (100 dekar), diğer parseli 5. derece sulu arazi (100 dekar)
olarak derecelendirilip, toplulaştırma sonrasında A şahsına 200 dekar normal arazi verilebilir.

10-78/1625-625
10
büyüklüğü” denir. Yeterli parsel büyüklüğü 5-10 dekar arasında kabul edilebilir.
Parseller ayrıca üzerinde tarımsal çalışmaların en kolay yapılmasını ve sınır
kayıplarının en az olmasını sağlayacak geometrik şekillerde olmalıdır.
Parselasyon planları sırasında çayır ve mera arazilerinin vasfı ve konumları
bozulmadan toplulaştırma alanı içinde ve mümkün olduğunca yerinde
bırakılması gerekir. Yapılan parselasyonda önceki ve sonraki arazinin verim
durumları, arazi kullanışı, kabiliyet durumları, yerleşim merkezine olan uzaklığı
arasında büyük farklar olmamasına gayret edilmelidir. Parsellerin eski durumda
köy merkezine uzaklıkları ile planlama sonrası oluşacak mesafe göz önüne
alınmalı mümkün olduğunca işletmeye en kısa mesafede yerleştirilmeye 420
çalışılmalıdır. Tüm bu hususlar çerçevesinde yeni mülkiyet planlaması
çıkarılarak yeni mülkiyet haritası ve yeni mülkiyet listeleri on beş gün müddetle
mahallinde askıya çıkarılır. Yeni parselasyon durumu arazi maliklerince
incelenir. Yeni parselasyon planının ekseriyetle tasvip görüp görmediği
araştırılır bu çerçevede itirazlar incelenir. Yeni parselasyon planlaması askıdan
indirildikten sonra varsa gerekli değişiklikler yapılır ve koordinat sistemine dayalı
olarak hazırlanır. Gerekirse itirazlar üzerine düzeltme yapılarak ikinci ve üçüncü
kez askıya çıkılır. Üçüncü askı ile mülkiyet planının kesin tasdiki yapılır.
11. Drenaj Çalışmaları ve Diğer Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri: Parselasyon
çalışmalarının bitmesini müteakip oluşturulan yeni arazilerde maksimum verimi 430
alabilmek adına tarla içi geliştirme hizmetlerinin (TİGH) yapılması
gerekmektedir. TİGH’nin en önemli aşamaları drenaj ve düzleştirme işlemleridir.
Sulamaya açılacak arazilerde taban suyunu kontrol altında tutmak, çoraklığı
gidermek ve oluşmasını önlemek için drenaj kesinlikle gereklidir. Topraklarda
denge halinde bulunan toprak-su-hava oranı türlü nedenlerle su yönünden
bozulduğunda bitkilerin gelişmesi durur ve ıslah gereksinimi olan tuzlu, tuzlu-
sodyumlu, sodyumlu ve ıslak topraklar ile bataklıklar oluşur. Bu koşullarda
toprak yüzeyinde veya toprak profilinde bulunan fazla suyun ve toprak
profilindeki tuzun yıkanarak, sodyumun ıslah edilerek araziden uzaklaştırılması
gerekir. Bu koşulların sağlanması işine kısaca drenaj denilmektedir. Arazi 440
toplulaştırması işlemi sonrasında istenilen verimi almak için oluşturulan
parsellerde drenaj çalışmaları da yapılır. Oluşturulan parsellerde çiftçilerin
faaliyetlerini rahat bir şekilde sürdürebilmeleri açısından tarla yüzeyinin engebeli
olmaması da önem arz etmektedir. Engebeli bir arazide hem tarım araçları ve
makinelerinin hem de insan gücünden yeterince verim alınmayacaktır. Bu
çerçevede toplulaştırma işlemlerinde özel üretilmiş lazer sistemli iş
makineleriyle tarla yüzeyindeki engebe ve çukurlar tespit edilerek engebeli
kısımdan alınan toprağın çukurlara doldurulması, böylece tarla yüzeyinin
düzleştirilmesi sağlanır.
12. Sınır Düzeltme: Herhangi bir anlaşmazlığa mahal vermemek ve parsel 450
düzenlerini sağlama amacıyla parseller arası sınırlar belirgin hale getirilir.
13. Tescil ve Sonlandırma: Tescil sonrası hazırlanan belgelerin bir takımı Harita
Genel Komutanlığına, bir takımı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğüne ve bir
takımı da tescil için Mahalli Kadastro Müdürlüğüne verilir. Geri kalan belgelerin
bir takımı Bölge Müdürlüğü, bir takımı Genel Müdürlük arşivinde saklanır.
Tapuda gerekli işlemler tamamlandıktan sonra her çiftçiye arazileri teslim
edilerek Arazi toplulaştırma işlemi sonlandırılmış olur.


460
10-78/1625-625
11
I.3.1.4. İlgili Mevzuat

I.3.1.4.1. 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlemesine Dair Tarım
Reformu Kanunu
1982 Anayasasında, mülkiyet hakkı (Madde 35), toprak mülkiyeti (Madde 44), tarım
ve hayvancılığın korunması (Madde 45) ve kamulaştırma (Madde 46) gibi tarım
sektörünü ilgilendiren temel konularda neler yapılabileceği açık bir şekilde
belirlenmiştir. Anayasanın anılan maddelerine dayanarak 22.11.1984 tarihinde
çıkarılan 3083 sayılı yasa, “Sulama Alanlarında Arazi Düzenlemesine Dair Tarım
Reformu Kanunu” adıyla yürürlüğe girmiştir. Bu yasayla; Güneydoğu Anadolu 470
Bölgesinde Toprak ve Tarım Reformu Yasası’nın iptal edilmesiyle yarım kalan
işlemlerin sürdürülmesi amaçlanmıştır.

3083 sayılı yasa, tarımla ilgili temel aksaklıkları gidermeye yönelik tedbirleri ihtiva
eden, teknolojik gelişme ve iktisadi verimliliği dikkate alan, çiftçi gelirlerinin
yükseltilmesini amaçlayan tarım reformu kavramını da kapsamaktadır.

TRGM, 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu
Kanunu uyarınca, Bakanlar Kurulu Kararı ile uygulama alanı ilan edilen yerlerde,
3083 sayılı Kanunun amaç başlığı altındaki 1. maddede belirtilen hükümler 480
çerçevesinde faaliyetlerini sürdürmektedir.

I.3.1.4.2. 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu
3.7.2005 tarihinde düzenlenen 5403 Sayılı “Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı”
Kanunu ile Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’na arazi toplulaştırma yapma ve yaptırma
yetkisi verilmiştir.

9.2.2007 tarih ve 26429 sayılı Resmi Gazete’de 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi
Kullanım Kanunu’nun 17. maddesinde değişiklik içeren 5578 sayılı Kanun
yayımlanarak, Arazi toplulaştırması (AT) ve Tarla içi geliştirme hizmetlerinde (TİGH) “ 490
DSİ Genel Müdürlüğünün kendi sulama alanlarında arazi toplulaştırması” yapmasına
olanak sağlanmıştır.

3083 sayılı Kanun ile Tarım Reformu Genel Müdürlüğü, 5286 sayılı Kanun ile İl Özel
İdareleri, (5286 sayılı Yasa ile 3202 deki görev ve yetkiler İstanbul ve Kocaeli illerinde
Büyükşehir Belediyelerine diğer vilayetlerde ise il Özel İdarelerine bırakılmıştır.) 5403
sayılı Kanun ile Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, 5578 sayılı Kanun ile ilgili Kamu Kurum
ve Kuruluşları Özel Arazi Toplulaştırması yapabilmektedir.

I.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 500

I.4.1. AT/TİGH İhalelerinde İzlenen Usul
Arazi toplulaştırma ihaleleri açık ihale usulü ile yapılmaktadır. 4734 Sayılı Kamu İhale
Kanunu’nun 19 maddesinde tanımlanan şekli ile açık ihale usulü, bütün isteklilerin
teklif verebildiği usuldür. 4734 sayılı Kanun'da ve ihale şartnamesinde yazılı genel
şartları taşıyan herkes, bu ihaleye katılabilmektedir. Bu ihale türünde teklifler kapalı
zarf içinde hazırlanarak idareye verilir. İhale sırasında istekli ile hiçbir konuda (fiyat,
teknik koşullar, taahhüdün nasıl gerçekleştirileceği, vs.) pazarlık yapılmaz. Zarflar
istekliler huzurunda, alınış sırasına göre açılır.
510
10-78/1625-625
12
Projenin yaklaşık maliyeti katılımcılara teklifler zarfları açıldıktan sonra bildirilir.
Yaklaşık maliyetin tespiti ilgili resmi kurumlardan, mesleki kuruluşlardan, piyasada
yapılan fiyat araştırmalarından elde edilen bilgilerden yararlanılarak
hesaplanmaktadır. Ancak, AT/TİGH ihalelerinde özellikle Bayındırlık ve İskan
Bakanlığınca kamuya açık olarak yayımlanan “inşaat ve tesisat analiz ve birim
fiyatları” kullanılmakta olduğu bilinmektedir. Bu durumda katılımcılar yaklaşık maliyeti
kolaylıkla tahmin edebilmektedirler.

Zarflar açıldıktan sonra belgeleri eksiksiz ve teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne
uygun olan isteklilerin tekliflerinin ayrıntılı değerlendirilmesine geçilir. Bu aşamada, 520
4734 sayılı Kanun’un 10. maddesi uyarınca isteklilerin yeterlik ölçütlerini karşılayıp
karşılamadığı ve tekliflerin ihale dokümanında belirtilen şartlara uygun olup olmadığı
incelenir. Uygun olmadığı belirlenen isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakılır.
Bu aşamadan sonra ihale komisyonu teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu
teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden yazılı olarak
açıklama ister. Aşırı düşük teklif sahipleri idareyi tatmin edici bir açıklamada
bulunmazsa teklifleri geçerliliğini yitirir. Bu aşamadan sonra istenilen başvuru
niteliklerine sahip olan ve usulüne uygun olarak teklif veren adaylar arasından, aynı
Kanun'un 10. maddesinde yazılı yeterlilik değerlendirme ölçütlerine göre, en avantajlı
teklif veren katılımcı saptanarak ihale süreci tamamlanır. 530

I.4.2. Yerinde İnceleme Sırasında Elde Edilen Belgeler
12 noktada 8.11.2010 tarihinde eş zamanlı yerinde incelemeler yapılmıştır.
Raportörlerce yapılan yerinde incelemelerde Sanel, Etap İnşaat, Ali DEMİROK,
Özhelvacı İnşaat, Pehlivanoğlu Yapı, Maz İnşaat, Aysa, Anakent ve Fur-Ka Yapı’da
teşebbüslerin ihalelere danışıklı teklif verdiklerine ilişkin doğrudan kanıt
oluşturabilecek herhangi bir bilge ya da belgeye rastlanılmadığı anlaşılmıştır.

Öte yandan Genel İnşaat’ta bulunan bir belgede Etap İnşaat’a ait olduğu anlaşılan ve
Denizli Acıpayam Ovası Yumrutaş ve Akalan AT/TİGH inşaatında kullanılmak üzere 540
yağlı boya, boya macunu ve zımpara kağıdı gibi ürünlerin fiyat teklifini içeren bir
evrakın incelenmesinden; belgenin Genel İnşaat’a yapılan bir taşeron hizmeti teklifi
kapsamında sunulduğu anlaşılmıştır. İlgili sektörde firmaların birbirlerine taşeron
hizmet sunmaları sık karşılaşılan bir durumdur. Firmalar birbirlerinden işlerinin
gerektirdiği ölçüde haritacılık, mühendislik, inşaat ve benzeri hizmetleri alt yüklenicilik
çerçevesinde alabilmektedir.

Akaray’da yapılan incelemede Öz-Er İnş. Tah. Tic. Tur. Ltd. Şti.’ye ait şirket kaşesi ve
boş antetli kağıtlar bulunmuştur.
550
Asil İnşaat’ta yapılan yerinde incelemede ise Fur-Ka Yapı’ya ait hakediş belgesi
faturası (1 sayfa), yapılan işlerin tespit tutanağı, işe başlama tutanağı, TRGM’ye
gönderilen teknik personel bildirimi ve yine TRGM’ye gönderilen Adıyaman Koçali 1.
AT/TİGH projesi ve Erzurum Sakalı Kesik Ovası AT projesine yönelik birim fiyat teklif
mektupları elde edilmiştir. Bunun yanı sıra Pehlivanoğlu Yapı – Öz-Er-Ka Trz. Elkt.
Taah. Tic. San. Ltd. Şti. ortak girişimine ait TRGM’ce düzenlenmiş olan hak ediş
raporu önyazısı, iki adet yeni birim fiyat tutanağı ve aynı ortak girişime ait yeni birim
fiyat iş tarifleri ile Mordoğan İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti ve Fur-Ka Yapı iş
ortaklığına ait TRGM’ye gönderilen yazı ve Eskişehir Seyitgazi AT/TİGH projesine
yönelik birim fiyat iş teklif mektubu da bulunmuştur. 560
10-78/1625-625
13

Asil İnşaat’ın, yerinde inceleme sırasında düzenlenen bilgi isteme tutanağına
istinaden gönderdiği, Kurum kayıtlarına 12.11.2010 tarih, 8748 sayı ile intikal eden
yazısında yukarıda anılan belgelere ilişkin yapılan açıklamada; Fur-Ka yapı ile çoğu
ihaleye ortak girişim kurarak katılındığı, bu nedenle Fur-Ka Yapı’ya ait bazı bilgi ve
belgelerin ortak girişim çalışmaları sırasında sehven Asil İnşaat’ın belgeleri arasına
karıştığının ifade edildiği anlaşılmıştır. Ayrıca Asil İnşaat’ın ve Fur-Ka Yapı’nın ve
aralarında kurdukları ortak girişimin aynı kişiden mali müşavirlik hizmeti alması
nedeni ile bazı belgelerin Asil İnşaat’ta da yanlışlıkla bulunabildiği belirtilmiştir. Ayrıca
Asil İnşaat’ın Adıyaman Koçali 1. AT/TİGH projesi ve yönelik ihalelere katılmadığı, 570
Eskişehir Seyitgazi AT/TİGH projesine teklif vermedikleri, Erzurum Sakalı Kesik
Ovası AT projesine Fur-Ka’dan 505.525 TL daha yüksek teklif verdikleri ayrıca bu
ihalenin de farklı iki şirketin kurmuş olduğu ortak girişimin uhdesinde kaldığı ifade
edilmiştir.

Bulunan belgeler her ne kadar Fur-Ka Yapı ile Asil İnşaat arasında bir iletişimin
bulunduğunu kanıtlar nitelikte ise de bunun rekabeti ihlal edici bir nitelik taşıdığı
yönde bir kanı oluşturacak herhangi bir belgeye rastlanılamamıştır. Ayrıca Asil
İnşaat’ın da ifade ettiği üzere sektördeki firmaların taşeronluk ya da ortak girişim
ilişkileri nedeni ile aralarında sıkı bir iletişimin varlığı bilinen bir durumdur. Nitekim, 580
teşebbüslerin bazılarının katılımıyla oluşturulan Arazi Toplulaştırma İşi Yapan
İşadamları Derneği’nin (ATİYAD) resmi adresindeki apartman dairesinde kimse
bulunamadığından burada yerinde inceleme yapılamamış, ancak Ali Demirok’da
bulunan tutanaktan bazı teşebbüslerin dernek toplantısı çerçevesinde bir araya
geldikleri anlaşılmıştır.

Yapılan yerinde incelemelerde konuyla bağlantılı başkaca bilgi ve belge elde
edilememiştir. Mevcut belgelerin AT/TİGH ihalelerine katılan teşebbüslerin yoğun
iletişim içinde olduklarını ortaya koymakla birlikte 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine
aykırı nitelikte herhangi bir eylem içinde olduklarını gösterir nitelikte olmadığı 590
kanaatine varılmıştır.

I.4.3. AT/TİGH İhalelerinin Danışıklı Eylemler Açısından Değerlendirilmesi
Önaraştırma sürecinde yürütülen yerinde incelemelerde doğrudan kanıt
bulunamamış olmasına rağmen, AT/TİGH ihalelerine katılan teşebbüslerin pazar
davranışlarının paralel olup olmadığı konusunun da açıklığa kavuşturulması
bakımından ilgili teşebbüslerin koordineli bir şekilde teklif verip vermediklerinin tespiti
amacıyla TRGM’den, 2009 ve 2010 yıllarında yapılan her bir AT/TİGH ihalesine
katılan teşebbüslere, teşebbüslerin verdiği tekliflere, aşırı düşük teklif veren
teşebbüslere ve ihaleyi kazanan teşebbüse dair bilgiler talep edilmiştir. Talep edilen 600
bilgiler TRGM’ce gönderilen belgelerden 2009 – 2010 döneminde toplam 102
AT/TİGH ihalesi yapıldığı anlaşılmıştır. 98 ihale9 öncelikle yaklaşık maliyetlerine ve
ihalede kazanan tekliflere göre incelenmiştir:







9 4 ihaleye ilişkin bilgiler tam olmadığından değerlendirmeye tabi tutulmamışlardır.
10-78/1625-625
14
Tablo 4: AT/TİGH İhalelerinde Toplam Yaklaşık Maliyet ve Teklifler 610
İhale Sayısı 98
Toplam Yaklaşık Bedel 1.078.883.827,59 TL
Teklifler Toplamı 711.319.667,31 TL
Tekliflerin Yaklaşık Maliyete Oranı %65,93
Kaynak: TRGM
Tablonun incelenmesinden kazanan tekliflerin yaklaşık maliyete oranının %65,93
olduğu görülmektedir. Bu oranın ihale bazında en düşük değeri %45,7610, en yüksek
değeri %92,6911 olarak gerçekleşmiştir.

Tablo 5: 15.000.000 TL Üzeri İhalelerde Yaklaşık Maliyet ve Teklifler
Projenin Adı Yaklaşık Maliyet (TL) Teklif (TL)
Teklif/
Yaklaşık
Maliyet(%)
Şanlıurfa 13. Kısım Projesi 26.512.977,88
Şanlıurfa 6. Kısım Projesi 26.400.756,73
Kayseri Bahçelik 2. Kısım Projesi 26.013.431,68
Şanlıurfa 8. Kısım Projesi 25.328.024,96
Gaziantep 4. Kısım Projesi 24.987.944,88
Adana Yüreğir Ovası 2. Kısım Projesi 24.902.057,11
Gaziantep 3. Kısım Projesi 24.509.295,66
Kilis 1. Kısım Projesi 22.715.644,66
Şanlıurfa 9. Kısım Projesi 22.087.546,68
Şanlıurfa 12. Kısım Projesi 21.982.988,81
Denizli Tavas Ovası 2. Kısım Projesi 21.949.290,66
Şanlıurfa 16. Kısım Projesi 21.392.410,96
Adana Yumurtalık İlçesi Projesi 21.062.138,76
Şanlıurfa 7. Kısım Projesi 20.950.215,95
Şanlıurfa 10. Kısım Projesi 20.941.009,40
Batman 76.Kısım Projesi 20.817.996,46
Gaziantep 5. Kısım Projesi 20.332.014,47
Bingöl Merkez Köyleri Projesi 20.323.294,24
Kilis 2. Kısım Projesi 19.633.122,84
Şanlıurfa 11. Kısım Projesi 17.684.799,05
Hamzadere Barajı Sulama Sahası 1. Kısım Projesi 17.303.568,80
Adıyaman Çamgazi Projesi 16.863.163,69
Sinop Boyabat Durağan Projesi 16.497.367,39
Erzurum Daphan Ovası Projesi 16.135.050,91
Denizli Tavas Ovası 2. Kısım Projesi 16.057.269,77
Şanlıurfa 14. Kısım Projesi 15.992.109,91
TOPLAM 549.375.492,31 362.134.263,41 65,92
Kaynak: TRGM
Bu hesaplama yaklaşık maliyeti 15 milyonun üzerinde olan 26 ihale özelinde
yapıldığında ise kazanan tekliflerin yaklaşık maliyete oranının %65,92 olduğu
görülmüştür. 26 ihale özelinde bu oranın en yüksek değeri %87,6712 iken en düşük 620
değeri %55,42’dir13. Bu bakımdan AT/TİGH ihalelerinde yaklaşık maliyetin oldukça
altında teklif verildiği sonucuna ulaşılmıştır.

Ayrıca 98 ihale sonucunda teşebbüslerin kazandıkları ihalelerin toplam yaklaşık
maliyeti ve teşebbüslerin bu ihalelerdeki toplam teklifleri karşılaştırılmıştır.



10 Ticari sır….
11 Ticari sır….
12Ticari sır….
13 Ticari sır….
10-78/1625-625
15
Tablo 6: AT/TİGH ihalelerini Kazanan Firmalar Açısından Toplam Yaklaşık Maliyet ve Teklif
Kazanan Firma Yaklaşık Maliyet Teklif
Teklif/Yaklaşık
Maliyet(%)
İSMAİL ÖZHELVACI İnşaat 73.006.887,34
PEHLİVANOĞLU Yapı-ASİL İnşaat Ortak Girişimi 69.051.194,31
AKARAY Grup-GENEL İnşaat Ortak Girişimi 69.007.625,09
ANA-KENT Planlama 69.093.325,10
BOR İnşaat 58.741.912,49
ETAP İnşaat-Asil İnşaat 43.341.701,62
MORDOĞAN İnşaat-Furka Yapı Ortak Girişimi 46.836.272,12
ÖZER-MAZ İnşaat Ortak Girişimi 43.047.659,13
HESEKA İnşaat 37.968.019,29
İNTA İnşaat 36.599.976,76
FURKA Yapı 35.088.354,88
BAYTİMUR İnşaat-ALİ DEMİROK-AYSA 33.800.936,19
PEHLİVANOĞLU Yapı ÖZER-KA İnşaat Ortak Girişimi 20.817.996,46
ASİL İnşaat 25.243.712,16
ER-ME Mühendislik-GÜLEKER Harita Ortak Girişimi 23.501.105,58
KAPLAN Harita- MEKAN Harita Ortak Girişimi 27.677.382,97
ETAP İnşaat 20.260.961,63
İNTA İnşaat -KENAN İLBAY İnşaat 24.987.944,88
BAYTİMUR İnşaat 22.933.115,56
GÜNKA Harita 20.171.651,02
ATILIM İnşaat- Kadıoğlu 20.941.009,40
ACAR-GIS İnşaat- ACARLAR Mühendislik Ortak Girişimi 17.545.543,27
GATEK Yapı-ASMET Yapı 16.863.163,69
MORDOĞAN İnşaat-ASİL İnşaat Ortak Girişimi 16.135.050,91
GENEL İnşaat 14.154.376,01
FURKA Yapı-ASİL İnşaat 15.992.109,91
KADIOĞLU-KADTEM Ortak Girişimi 14.458.435,08
ÖRMECİOĞLU İnşaat 10.045.476,45
ERTAŞ Etüd 10.228.047,88
GÖZLEM Mimarlık-PELİT Mimarlık Ortak Girişimi 9.893.394,22
GENYA Mühendislik-ULUYIL İnşaat Ortak Girişimi 8.953.758,45
ETAP İnşaat-DEMKA 10.499.994,10
ALİ DEMİROK-ALİ YİĞİT İnşaatİş Ortaklığı 8.839.349,89
GEOGİS Kent 11.025.183,49
YURTTEKNİK-DORUK HARİTA Ortak Girişimi 10.542.252,40
ERTAŞ Etüd-AZM Harita Ortak Girişimi 8.445.428,02
ASMET Yapı 8.563.808,79
REZZAK OĞUZ 6.483.437,95
SEVER Mühendislik-NET. Harita Ortak Girişimi 7.173.765,86
PEHLİVAN Mühendislik 5.438.476,12
KADIOĞLU 6.539.448,76
BULUT Harita 7.797.664,25
ABAD Proje 5.338.739,68
AK MAKİNA Harita 5.671.427,18
EMİ Harita-SANEL Harita Ortak Girişimi 3.678.017,87
KÖRFEZ Harita 4.354.543,18
ACAR-GIS İnşaat- DİYAR İnşaat Ortak Girişimi 3.631.091,00
OKAN SABANCILAR Harita 3.019.149,71
DİCLE Harita 2.616.277,96
ONFA Harita 1.391.677,45
FKM Mühendislik 791.602,65
ARMATAŞ İnşaat 654.391,43
Kaynak: TRGM
10-78/1625-625
16
Yapılan incelemede teşebbüslerin kazandığı ihalelerin yaklaşık maliyetlerinin, 630
kazanmalarını sağlayan teklif değerlerinin ya da teklif/yaklaşık maliyet değerinin
birbirlerine yakın olması gibi bir sonuca ulaşılamamıştır.

Son olarak ise KİK’in başvurusunda belirttiği şekilde her bir ihale için kamu ihale
mevzuatı uyarınca ayrı ayrı belirlenen aşırı düşük teklif sınır değerinin altındaki
isteklilerin hiçbirisinin aşırı düşük teklif açıklaması sunmamaları yoluyla ihalenin sınır
değerin bir üstündeki istekli üzerine kalması sonucunu doğuracak biçimde atanan
kazanmış oyuncuların oluşturulduğu bir eylemsel koordinasyonun bulunup
bulunmadığına yönelik olarak yaklaşık maliyeti 15 milyonun üzerinde olan 26 ihale
özelinde inceleme yapılmıştır: 640

Tablo 7: Yaklaşık Maliyeti 15.000.000 ve Üzeri Olan AT/TİGH İhalelerini Kazanan ve Bu İhalelerde Aşırı Düşük
Teklif Sunan Firmalar
Kazanan Firma Aşırı Düşük Teklif Veren Firmalar
BOR İnşaat AKARAY Grup
PEHLİVANOĞLU Yapı-ASİL
İnşaat OG GATEK Yapı MORDOĞAN İnşaat ATILIM İnşaat
ANAKENT Planlama GATEK Yapı
ATILIM İnşaat-
KADIOĞLU
PEHLİVANOĞL
U Yapı
İNTA İnşaat-KENAN İLBAY
İnşaat OG ÖZER – MAZ İnşaat OG
AKARAY Grup - GENEL İnşaat
OG BOR İnşaat
İSMAİL ÖZHELVACI İnşaat İNTA İnşaat
ÖZER-MAZ İnşaat OG AKARAY Grup- GENEL İnşaat OG
MORDOĞAN İnşaat-FURKA
Yapı OG PEHLİVANOĞLU Yapı
PEHLİVANOĞLU Yapı-ASİL
İnşaat OG
MORDOĞAN İnşaat-
FURKA Yapı OG
AKARAY Grup- GENEL İnşaat
OG
MORDOĞAN İnşaat-
FURKA Yapı OG
ETAP İnşaat-ASİL İnşaat OG KUTLUBEY
ETAP İnşaat-ASİL İnşaat OG İNTA İnşaat
BOR İnşaat
PEHLİVANOĞLU Yapı-ASİL
İnşaat OG BOR İnşaat AKARAY Grup
ATILIM İnşaat- KADIOĞLU GÜNKA Harita- AZM
Harita OG
MORDOĞAN
İnşaat- FURKA Yapı
AKARAY Grup
– GENEL
İnşaat
PEHLİVANOĞLU Yapı-
ÖZERKA OG
ÖZER-MAZ İnşaat OG EMİ Harita- GAFFAR
OG BOR İnşaat
İSMAİL
ÖZHELVACI
İnşaat
MORDOĞAN İnşaat-FURKA
Yapı OG
İSMAİ ÖZHELVACI İnşaat GATEK Yapı
ATILIM İnşaat-
KADIOĞLU
ANAKENT Plan GATEK Yapı GÜNKA
MORDOĞAN
İnşaat
BAYTİMUR+AYSA+ALİ
DEMİROK OG
KAPLAN Harita- MEKAN
Harita OG Oba
JEOTEK -
PEHLİVAN
FURKA Yapı- ASİL
İnşaat
GATEK Yapı-ASMET Yapı OG SEBAT MEKAN Harita OG
EMİ Harita-SANEL
Harita OG
MORDOĞAN
İnşaat - Evin
BAYTİMUR-ALİ DEMİROK-
AYSA OG KADIOĞLU ATILIM İnşaat
Kaynak: TRGM
Tablo’dan da görüldüğü üzere yapılan inceleme sonucunda anılan biçimde bir
koordinasyon sisteminin varlığı tespit edilememiştir.
10-78/1625-625
17

I.4.4. İhale Mevzuatı Açısından Değerlendirme
Kamu alımları, genel ekonomi içindeki yüksek payı ve harcanan paranın kamuya ait
olması nedenlerinden dolayı üzerinde önemle durulan bir alandır. Dosya mevcudu 650
bilgi ve belgelerden; 2009 yılı verilerine göre kamu alımları için harcanan miktar, 27
milyar TL’si ilk altı ayda olmak üzere, 66,2 milyar TL’dir. 2010 yılının ilk yarısında ise
bu rakam 34,5 milyar TL olarak gerçekleştiği anlaşılmıştır. Bir önceki yılın aynı
dönemine göre yaklaşık %28 artan kamu alımlarının ikinci altı aylık dönemde de aynı
artışa sahip olması durumunda 2010 yılı için yaklaşık 85 milyar TL kamu alımı
yapılması söz konusu olacaktır. 2009 yılında tüm alımların yaklaşık %37’si (19,8
milyar TL) yapım işleri ile ilgili olmuştur. 2010 yılının ilk yarısında ise bu oran yaklaşık
%27’dir (8,2 milyar TL). Dolayısıyla kamu alımları içinde önemli paya sahip olan
yapım işleri genel ekonomiyi etkileyecek rakamlara ulaşmaktadır. Kamunun ihtiyacı
olan mal veya hizmetlerin en uygun fiyat ve kalitede temin edilebilmesi noktasında 660
alım sürecinde rekabetin sağlanması, kamu alımlarının temel ilkeleri arasında
sayılmaktadır. Nitekim 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5. maddesinde de rekabet
ilkesi yer almaktadır. Bu nedenle, rekabetin korunması en az diğer mal veya hizmet
piyasalarında olduğu kadar kamu ihalelerinde de önemlidir.

Kamu alımlarında rekabetçi açıdan etkin bir alım mekanizması iyi düzenlenmiş bir
ihale sistemiyle sağlanabilir. Kaynakların onları en iyi değerleyecek olanlara
dağıtımını sağlamak açısından iyi tasarlanmış bir ihale mekanizması en tercih edilen
yöntemdir. Ancak ihalelerin amacı yalnızca düzenleyene yüksek gelir getirmesi değil
bunun yanı sıra; 670
- Mevut kaynakların optimum etkinlikte dağılımını,
- Hizmetin sunumunda etkili ve sürdürülebilir rekabeti,
- Devlet, yatırımcı ve tüketici için ekonomik değeri tam anlamıyla tesis edecek bir
piyasa yapısını
sağlamaktır. Öte yandan ihalenin yöntemi kadar tasarımının ve detaylarının da uygun
bir şekilde belirlenmesi ve uygulanması gerekmektedir. Rekabet karşıtı eylemlerin
özellikleri ihale konusu nesneye ve ihale kurallarına göre şekillenmektedir. Söz
konusu eylemlerin tespiti ve engellenmesi bakımından ihale yöntemlerinin, teklif
stratejilerinin, oyuncu ve piyasa özelliklerinin çok iyi bilinmesi
gerekmektedir..İhalelerin yukarıda anılan amaçları sağlamasının önündeki en büyük 680
engellerden birisi ihale katılımcılarının danışıklı eylemleridir. Bu türden danışıklı
eylemlerin önceden (ex ante) ve sonradan (ex post) olarak denetlenmesi
gerekmektedir. Önceden denetim ve sonradan denetim bir bütün halinde işlemelidir.
Bu anlamda öncelikli olarak ihale tasarımının ve ihale mevzuatının olabildiğince
rekabetçi bir bakış açısına sahip olması gereklidir. Önceden denetimin yetersiz
olduğu sistemlerde rekabet otoritelerince sonradan yapılacak denetimlerin etkinliği
son derece sınırlı olacaktır.

Danışıklı eylemlerin ihale piyasalarında ortaya çıkmasını kolaylaştıran faktörleri
yapısal faktörler ve yapısal olmayan faktörler olarak sınıflandırmak mümkündür. 690

1-Yapısal Faktörler
a- Piyasanın yapısı: Yakın ikamesi az olan veya hiç olmayan ürünlerin yer aldığı,
homojen malların satıldığı, büyük teknolojik değişikliklerin ve yeni firma girişinin
olmadığı, az sayıda büyük firmanın yer aldığı, yüksek yoğunlaşma oranının, giriş
engellerinin ve batık maliyetlerin olduğu piyasalarda rekabet sorunlarının yaşanma
10-78/1625-625
18
ihtimali yükselmektedir. İnceleme konusu olayda AT/TİGH projelerinin temel olarak
yapım işlerine dayandığı ve bu nedenle inşaat/taahhüt işi yapan tüm teşebbüslerin
katılımına açık olduğu değerlendirilse de AT/TİGH projeleri çok sayıda basamak
içeren yapım işleriyle birlikte sosyolojik boyutu olan planlama ve dağıtım işleri gibi 700
çeşitli alanlarda uzmanlık gerektiren karmaşık bir yapı göstermektedir. Örneğin
herhangi bir AT/TİGH projesinde parselasyon, dağıtım, tesviye, köy altyapısı, arazi
sulama ve ulaşım altyapısı gibi çok farklı alanlarda uzman işgücüne gereksinim
duyulmaktadır. Bu açıdan AT/TİGH projesi ihalelerine katılabilecek teşebbüs sayısı
Türkiye ölçeğinde oldukça sınırlı kalmaktadır. İnceleme tarihi itibarıyla gerçekleştirilen
102 ihaleye katılan teşebbüs sayısı toplamda 50 dolayındadır.
b- Rakipler arası ilişkilerin yapısı: İnceleme konusu AT/TİGH ihalelerine katılan
teşebbüslerin kurdukları ortak girişimler, alt yüklenicilik sözleşmeleri, ortak hizmet
alımları (mali müşavirlik vb.) ve sektör derneği bünyesindeki toplantılar bağlamında
yoğun bir iletişim içinde oldukları anlaşılmaktadır. 710

2-Yapısal Olmayan Faktörler
a- Kurumsal faktörler: Rakip firmaların buluşmasını yasal kılan aktif ticaret birliklerinin
mevcudiyeti ile birlikte rekabet mevzuatı ve ilgili diğer mevzuatın rekabet kurallarına
uygunluğu ve paralelliği de rekabetçi ortam bakımından önemlidir. İnceleme konusu
AT/TİGH ihalelerine katılan teşebbüslerin profesyonel çalışanları ilgili meslek odasına
kayıtlı olmak durumundadır. Ancak özel olarak AT/TİGH işi yapan teşebbüslerin bir
araya gelmesiyle oluşan ATİYAD adlı dernek teşebbüsler arası iletişimi daha da
kolaylaştırmaktadır. Diğer yandan, teşebbüslerin hiçbir kısıtlama bulunmaksızın
ihalelere ortak girişim kurarak katılmalarına, birbirleriyle alt yüklenicilik sözleşmesi 720
imzalayabilmelerine, sermayesinin yarısından fazlasına sahip olmadıkça gerçek
kişiler aracılığıyla şirketler arası her türden yapısal bağın kurulmasına olanak tanıyan
4734 sayılı Kanun rekabetçi pazar oluşumu amacına uzak bir yapı göstermektedir.
b- İhale tasarımı ve seçilen yöntem: İşbirlikçi ve rekabetçi davranışların yapısı seçilen
ihale mekanizmasının yapısıyla doğrudan bağlantılıdır. İnceleme konusu olayda
AT/TİGH ihaleleri kapalı teklif ilk fiyat yöntemi eşik değer eklenerek uygulanmaktadır.
Seçilen yöntem rekabetçi açıdan en uygun yöntemlerden biri olmakla birlikte
bağımsız olarak ihale yapılacak proje büyüklüklerinin tespitini ve ilgili ihaleye teklif
vereceklerden istenen iş bitirme belge tutarının büyüklüğünü de içeren ihale
kurallarının tasarımı son derece önemlidir. Bu ölçütlerin yüksekliği teşebbüsleri ortak 730
girişim kurmaya ve/veya alt yüklenicilik sözleşmeleri yapmaya itebilmektedir.

Dosya konusu AT/TİGH ihaleleri kapsamında danışıklı eylemlerin ortaya çıkmasını
sağlayabilecek yapısal ve yapısal olmayan çeşitli unsurlar bulunmaktadır. Rakipler
arası ilişkilerin yapısı, kamu ihale mevzuatının rekabet kurallarına uygunluğu, rakip
firmaların buluşmasını ve firma davranışlarının koordine edilmesini kolaylaştıran
yapıların bulunması gibi etmenler danışıklı eylemlerin ortaya çıkmasını kolaylaştıran
başlıca unsurlardır.

4734 sayılı Kanun’un 14. maddesinde düzenlemiş olan ortak girişimler ve 15. 740
maddesinde düzenlenmiş olan alt yükleniciler bu sektörde sıklıkla başvurulan
uygulamalardır. Bu çerçevede teşebbüsler bir ihalede ortak girişim kurdukları
teşebbüsle bir başka ihalede rakip olabilmekte ya da teşebbüsler birbirlerinden ihale
konusu işin özelliği nedeniyle ihtiyaç görülmesi halinde alt yüklenici olarak hizmet
alabilmektedirler. AT/TİGH ihalelerinde de geçerli olan bu durum nedeniyle
teşebbüslerin kimi ihalelerde ortak girişim kurarak birlikte fiyat teklifi vermesine
10-78/1625-625
19
rağmen aynı teşebbüslerin bir başka ihalede birbirleriyle rakip konumunda teklif
verdikleri görülmektedir. Hatta bazı durumlarda ihaleyi kazanan teşebbüs haritalama,
sulama sistemlerinin getirilmesi ve tarla düzeltme gibi işleri aynı zamanda söz konusu
ihalede rakip konumunda bulunan teşebbüslere alt yüklenici olarak yaptırmaktadır. 750
Sürecin bu tarzda işlemesi pazarı son derece şeffaf hale getirmekte, taraflar
arasındaki iletişimi kolaylaştırmakta ve yoğunlaştırmaktadır.

Bu çerçevede, AT/TİGH ihalelerine katılan ilgili teşebbüsler arasında iletişimi
kolaylaştıran ve pazarı şeffaflaştıran bir sistemin mevcut olduğu görülmüş ise de
yapılan yerinde incelemelerde doğrudan doğruya rekabeti kısıtlayıcı bir eylemin
varlığını gösteren herhangi bir belgeye ulaşılamamış, bunun yanı sıra, ilgili
teşebbüslerin ihalelerdeki davranışlarına yönelik yapılan incelemede de bu yönde bir
tespitte bulunulamamıştır.
760
J. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;

Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.










Full & Egal Universal Law Academy