Rekabet Kurumu - Karar Sayı 11-03/42-14

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2010-2-210 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-03/42-14
Karar Tarihi : 12.01.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat 10
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Remzi Özge ARITÜRK, Esma GÜNDOĞDU
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Mehmet HAKLITÜRK
Hoşdere Cad. No:98/2 Çankaya/Ankara

D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Kalekim Kimyevi Maddeler Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Esenyurt Yolu Üzeri 3. km No:188 Firuzköy Avcılar/İstanbul
20
- Saint-Gobain Weber Yapı Kim. San. ve Tic. A.Ş.
Ankara Karayolu 26. km 35171 Kemalpaşa/İzmir

- KYK Yapı Kimyasalları San. ve Tic. Ltd. Şti.
Organize Sanayi Bölgesi 5. Cadde No:2 Eskişehir

- Eczacıbaşı-Koramic Yapı Kimyasalları A.Ş.
E-5 Karayolu Üzeri Şifa Mah. Atatürk Cad. Çayırova, Tuzla
34941 İstanbul
30
- Entegre Harç Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Hüseyinli Köyü Ömerli 34799 Ümraniye/İstanbul

-Fixkim Pazarlama A.Ş.
İstanbul Deri Organize Sanayi Bölgesi 3.Yol H-21
Tuzla/İstanbul

E. DOSYA KONUSU: Seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları alanında faaliyet
gösteren teşebbüslerin ustalara yönelik primler, kuponlar ve sair uygulamalarla
yaptıkları indirimlerin 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği iddiası. 40
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde özetle; seramik sektörü ve derz
dolguları alanında faaliyet gösteren inceleme konusu teşebbüslerin “Usta Kulübü”,
“Tanıdık Usta”, “Tanıdık Servis”, “W Puan Kazanç Sistemi”, “KYK Usta Kulübü”, “Club
Vitra Fix”, “Entegre Usta Klübü”, “Hesabını Bilen Usta Fixkim Kullanır” gibi
11-03/42-14
2
faaliyetlerle üretici ve tüketici ticari ilişkisinde hiçbir fonksiyonu bulunmayan,
uygulayıcı ustalara gizli rüşvet verilmesine olanak sağlayan sistemlerinin bulunduğu
iddia edilmekte ve ustaları kulüplerine üye yapılması ve ustalara yönelik bir takım
hediye, puan vs. uygulanması yoluyla hâkim durumlarının kötüye kullanıldığı ve
gereğinin yapılması talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 5.8.2010 tarih ve 6212 sayı ile giren 50
şikâyet üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 20.9.2010 tarih ve 2010-2-
210/İİ-10-403.EG sayılı İlk İnceleme Raporu, 7.10.2010 tarih ve 10-63 sayılı Kurul
toplantısında görüşülmüş ve 10-63/1319-M sayılı karar ile Kalekim Kimyevi Maddeler
Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Kalekim), Saint-Gobain Weber Yapı Kim. San. ve Tic. A.Ş.
(Saint-Gobain Weber), KYK Yapı Kimyasalları San. ve Tic. Ltd. Şti (KYK),
Eczacıbaşı-Koramic Yapı Kimyasalları A.Ş. (Eczacıbaşı-Koramic), Entegre Harç
Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Entegre) ve Fixkim Pazarlama A.Ş. (Fixkim) hakkında ve
genel olarak yapı kimyasalları sektörüne yönelik olarak önaraştırma yapılmasına
karar verilmiştir. Yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 30.12.2010 tarih ve 2010-2-
210/ÖA-10-355.RÖA sayılı Önaraştırma Raporu, 10.01.2011 tarih ve 60
REK.0.06.00.00-110/25 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-03 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; Kalekim, Saint-Gobain Weber.,
KYK, Eczacıbaşı-Koramic, Entegre ve Fixkim hakkında ve genel olarak yapı
kimyasalları sektörüne yönelik olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade
edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Açılan Teşebbüsler
Dosya konusu önaraştırma Kalekim, KYK, Eczacıbaşı-Koramic, Entegre ve Fixkim 70
hakkında yapılan şikayet üzerine ve genel olarak yapı kimyasalları sektörüne yönelik
yapılmıştır. Bu çerçevede Kalekim’de yapılan yerinde inceleme ve dosya kapsamında
bilgi isteme yoluyla elde edilen bilgiler çerçevesinde, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi kapsamında sektörde yer alan teşebbüsler arasında dosya konusu olan
indirim/prim sistemlerinin uygulanmasıyla ilgili herhangi bir rekabeti sınırlayıcı
anlaşma, uyumlu eylem veya kararın varlığına ilişkin bir bilgi veya bulgu elde
edilememiş, bu nedenle işbu kararda, sadece Kurul kararında adı geçen teşebbüsler
hakkında kısaca bilgi verildikten sonra sektörde lider konumda olan Kalekim’in
indirim/prim sisteminin tek taraflı davranışları bağlamında Kanun’un 6.maddesi
uyarınca hâkim durumun kötüye kullanılması bakımından değerlendirmeler 80
yapılmıştır.
I.1.1. Kalekim
Kale Grubu Şirketleri bünyesinde 1973 yılında kurulan Kalekim, seramik yapıştırıcıları
ve derz dolguları üretimi dışında inşaat sektörünün önemli ihtiyaçlarından olan yapı
kimyasallarının üretiminde de bulunmaktadır. Kalekim, Kale Grubu'nun sıva ve boya
sektöründeki kuruluşlarından Kaleterasit A.Ş. ile 2003 yılında birleşme kararı almıştır.
Bu çerçevede söz konusu teşebbüsün ürün gamına iç ve dış cephe boyaları ile
dekoratif hazır renkli sıvalar da katılmıştır.
İstanbul’da 100.000 ton/yıl, Isparta’da, 55.000 ton/yıl, Yozgat’ta 71.500 ton/yıl ve
Mersin’de 75.000 ton/yıl olmak üzere dört adet tesisi olan Kalekim’in içinde seramik 90
11-03/42-14
3
yapıştırıcıları ve derz dolguları ürünlerinin de içinde bulunduğu toplam 301.500 ton/yıl
toz ürünler üretim kapasitesi bulunmaktadır.
Kale Grubu şirketleri, vitrifiye, armatür, banyo ve mutfak mobilyaları, akrilik küvet, duş
tekneleri ve kabinleri, iç ve dış cephe boyaları, dekoratif dış cephe sıvalarına kadar
geniş bir yelpazede bütünsel çözümler sunmaktadır.
I.1.2. Saint-Gobain Weber1
Saint Gobain merkezi Courbevoie’de bulunan ve hisseleri Paris Borsasına kote
edilmiş bir şirkettir. Grubun Türkiye’de inşaat ve endüstriyel uygulamalarda
kullanılmak üzere harç üretimi ve satışı alanında faaliyet gösteren Saint Gobain
Weber Markem Yapı Kimyasalları Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Saint Gobain Türkiye) 100
ünvanlı bir bağlı kuruluşu bulunmaktadır. Saint Gobain Türkiye, cephe uygulamaları
(boya ve polimer kaplamalar ile ETICS -harici olarak kullanılan kompozit ısı yalıtma
sistemleri- yapıcı ve taban astarları), fayans döşeme uygulamaları için endüstriyel
harçlar (seramik/fayans yapıştırıcıları ve renkli derz dolgu) ve yapı harçları üretmekte
ve satmaktadır. Şirket ayrıca %50 ortağı olduğu İzocam İzolasyon A.Ş. isimli ortak
girişim kanalıyla ETICS ürünlerinin satışını da yapmaktadır. Saint Gobain Türkiye
pazarına yurtdışından doğrudan satış yapmamaktadır. Rekabet Kurulu’nun
29.11.2007 tarih ve 07-88/1106-429 sayılı Kararı ile Saint Gobain’in endüstriyel harç
üretimi ve satışı alanında faaliyet gösteren Maxit Holding AB’yi devralmasına izin
verilmiştir. 110
I.1.3. KYK
Merkezi Eskişehir'de olan KYK, 2001 yılında kurulmuştur. Türkiye'de Eskişehir
merkez olmak üzere, Samsun ve Tarsus üretim tesislerinde yıllık 250 bin ton üretim
kapasitesine sahip olup portföyünde seramik yapıştırıcıları, derz dolguları, teknik
yapıştırıcılar, su izolasyon ürünleri, ısı izolasyon ürünleri, astarlar, yüzey temizleyiciler
ve koruyucular, tamir harçları vb. ürünleri bulunmaktadır.
I.1.4. Eczacıbaşı-Koramic
Eczacıbaşı-Koramic, 1998 yılında, merkezi Belçika'da bulunan Koramic Building
Products S.A. ile Eczacıbaşı Topluluğu'nun %50-50 ortaklık anlaşması sonucunda
yapı kimyasalları alanında yeni ürünler geliştirmek ve üretmek üzere kurulmuştur. 120
Yıllık 100 bin ton kapasiteli Bozüyük ve 60 bin ton kapasiteli Tarsus fabrikalarında
VitrA Fix markalı yapıştırma harçları, derz dolgu malzemeleri, su yalıtım malzemeleri,
kendinden yayılan şaplar, astar ve harç katkıları, uygulama sonrası temizlik ve bakım
ürünleri, tamir ve yüzey düzeltme sıvaları, karo seramik uygulama aletleri, poliüretan
ve epoksi esaslı zemin kaplama ve su yalıtım malzemeleri ile VitrA Therm markalı dış
cephe ısı yalıtım sistemlerinin üretimini gerçekleştirmektedir.
I.1.5. Entegre
1978 yılında 18 müteşebbis tarafından İstanbul'da endüstriyel olarak kireç üretimi için
kurulan Entegre, 1989'da Ata İnşaat Grubu tarafından devralınmış ve 1995'te % 50-
%50 Ata İnşaat - Lafarge ortaklığına dönüşmüştür.2006 yılında %100 Ata Holding 130
bünyesine katılan Entegre ürün yelpazesinde; cephe uygulamaları (çimento veya alçı
esaslı sıva ve harçlar), seramik yapıştırıcıları ve derz dolgularının da içinde
bulunduğu teknik harçlar ve kireç-agrega ürün grupları bulunmaktadır.

1 Kurul’un 29.11.2007 tarih ve 07-88/1106-429 sayılı kararından yararlanılmıştır.
11-03/42-14
4
I.1.6. Fixkim
Balcı Şirketler Grubuna bağlı olan Fixkim, yapı kimyasalları alanında 2007 itibarıyla
EPS/Strafor fabrikası yatırımını işletmeye açmıştır. Fixkim ısı yalıtım harçları, çimento
bazlı su yalıtım harçları, duvar örgü ve tamir harçları gibi kaba inşaat ürünleri, zemin
uygulamalarına yönelik ürünler, seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları ile işlenmiş
EPS/XPS ürünleri üretimi ve satışını gerçekleştirmektedir.
I.2. İlgili Pazar 140
I.2.1. Sektör Hakkında Genel Bilgi 2
İnşaat sektörünün önemli bir yan sanayisi olan yapı kimyasalları, beton ve harç
katkıları, mimari işlere dönük toz ürünlerin de içinde bulunduğu çimento esaslı su
izolasyonu, ısı yalıtımı yapıştırıcıları, fayans seramik yapıştırıcıları, tamir harçları ve
zemin kaplamaları gibi alt konuları kapsamaktadır. Yapı kimyasallarının doğru
kullanımı ile yapıların ömrünün uzaması ve dayanımının artması sağlanabilmektedir.
Yapı kimyasalları ürün ve sistemleri proje tasarımından inşaatın tamamlanmasına
kadar ve sonrasında kullanım ve yaşam sürecindeki toplam ekonomikliğe göre
tasarlandığı ve tüketiciye sunulduğu takdirde inşaat sektörüne ve Türkiye
ekonomisine büyük katkı sağlamaktadır. 150
İnşaat sektöründe 2001 ekonomik krizi sonrası yaşanan durgunluk ve gerileme
döneminin, yapı kimyasalları sanayisini de olumsuz etkilediği, 2005 yılından bu yana
sanayide, inşaat sektöründe yaşanan büyümeye paralel olarak canlanma yaşandığı
ifade edilmektedir. Bunun dışında yapı kimyasalları büyüme hızının genellikle inşaat
sektörünün hızına kıyasla daha yüksek olduğu da belirtilmektedir. Ayrıca sektörde
yapı kimyasalları ürünlerinin hepsini üreten teşebbüs sayısının birkaç adet olmasına
rağmen her bir ürün grubunda muhtelif firmaların yer aldığı, bu çerçevede sektörde
yaklaşık 300-500 dolayında firmanın faaliyet gösterdiği ve yapı kimyasalları pazarının
tahmini büyüklüğünün 500-600 milyon Avro dolayında olduğu öngörülmektedir.
I.2.2. İlgili Ürün Pazarı 160
Hakkında önaraştırma yapılan teşebbüslerin tamamı yapı kimyasalları alanında
faaliyet göstermektedir. Bu çerçevede Kurul’un geçmiş kararlarına bakıldığında,
hakkında inceleme yapılan teşebbüslerden biri olan Saint Gobain Weber’in,
Türkiye’deki faaliyetleri endüstriyel harç üretimi ve satışı olan Maxit Holding’i
devralması ile ilgili olarak alınan 29.11.2007 tarih ve 07-88/1106-429 sayılı Karar’da
devralma işleminin ilgili olduğu ürün pazarları “cephe harçları”, “fayans döşeme
harçları” ve “inşaat (yapı) harçları” olarak belirlenmiştir.
Kurul’un 20.6.2007 tarih ve 07-53/570-186 sayılı Kararı’nda ise, Superson Yapı
Malzemeleri İmalat Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye ait varlıkların Saint Gobain Weber
Markem Yapı Kimyasalları Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından devralınması ile ilgili 170
olarak ilgili ürün pazarı “seramik yapıştırıcıları pazarı” ve “derz dolgu malzemeleri
pazarı”, ilgili coğrafi pazarı ise “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir.
Önaraştırmaya konu başvuruda esas olarak seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları
alanında faaliyet gösteren teşebbüslerin primler, kuponlar ve sair uygulamalarının
4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal oluşturup oluşturmadığının incelenmesi talep
edilmektedir. Bu çerçevede başvuru konusu uygulamalar ve geçmiş Kurul kararlarına

2 Bu bölümün hazırlanmasında Yapı-Endüstri Merkezi A.Ş.’nin yayımladığı “Türk Yapı Sektörü Raporu
2009” adlı rapordan yararlanılmıştır.
11-03/42-14
5

paralel biçimde ilgili ürün pazarları en dar haliyle “seramik yapıştırıcıları pazarı” ve
“derz dolguları pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.2.3.İlgili Coğrafi Pazar 180
Yukarıda belirtilen ilgili ürün pazarlarında ülke içinde rekabet şartlarının
farklılaşmasına neden olacak bir unsur ve söz konusu ürünlerin ulusal çapta dağıtımı
önünde herhangi bir engel bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi Pazar “Türkiye” olarak
belirlenmiştir.
I.3. Değerlendirme
I.3.1. Hâkim Durum Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un tanımlar başlıklı 3. maddesinde hâkim durum; “Belirli bir
piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız
hareket ederek fiyat, arz üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri
belirleyebilme gücü” şeklinde tanımlanmaktadır. 190
Kalekim’in hâkim durumda olup olmadığının analizine bir sonraki bölümde; Kalekim’in
ve rakiplerin ilgili ürün pazarındaki pazar payı, rakip ihtimali ve pazara giriş çıkışlar,
ilgili ürünün niteliği ve bu çerçevede müşterilerin pazarlık güçleri gibi hususlar
çerçevesinde yer verilmiştir.
I.3.1.1. Hâkim Durumdaki Teşebbüsün ve Rakiplerinin Pazardaki Konumu
Pazar payları pazarın yapısı ve pazarda faal olan teşebbüslerin konumları hakkında
önemli bir göstergedir. Bununla birlikte pazar payları, ilgili ürün pazarının özelikle
pazar dinamiklerine ve ürün farklılaştırmasının kapsamına ilişkin koşulları ışığında
yorumlanmaktadır.
Bu çerçevede düşük pazar payları, genellikle önemli pazar gücünün var olmadığına 200
ilişkin iyi bir işaret olarak görülmektedir. Rekabet hukuku literatüründe %40’ın
altındaki pazar payları söz konusu olduğunda hâkim durum varlığına muhtemel
gözüyle bakılmamaktadır. Ancak, hâkim durumdaki teşebbüsün pazar payının
%40’ın altında olduğu ve fakat rakip teşebbüslerin önemli kapasite kısıtlarıyla karşı
karşıya kalmaları gibi rakiplerin hâkim durumdaki teşebbüsün davranışlarını etkin bir
şekilde sınırlayamadığı bazı spesifik pazarlarla da karşılaşılabilmektedir. Bu
bağlamda pazar payları, ne kadar yüksek olduğu ve ne kadar uzun süre
sürdürüldüğüyle doğru orantılı olarak hâkim durumun varlığı ile ilgili önemli bir ön
gösterge niteliği arz etmektedir. Kalekim ve sektördeki diğer büyük teşebbüslerden
elde edilen bilgiler çerçevesinde pazar paylarına ilişkin olarak hazırlanan tablolar 210
aşağıda yer almaktadır:
Tablo 1: 2008-2009-2010 yıllarında Seramik Yapıştırıcıları Pazarında Satış Miktarları ve Ciro Bazlı
Pazar Payları
2008 (%) 2009 (%) 2010 (% )
Miktar Ciro Miktar Ciro Miktar Ciro
Kalekim (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Saint-Gobain
Weber
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KYK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eczacıbaşı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BASF (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
11-03/42-14
6
Henkel (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Entegre (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Fixkim (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Sika (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Saray (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Betek (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0

Tablo 2: 2008-2009-2010 yıllarında Derz Dolguları Pazarında Satış Miktarları ve Ciro Bazlı Pazar
Payları
2008 (%) 2009 (%) 2010 (%)
Miktar Ciro Miktar Ciro Miktar Ciro
Kalekim (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Saint-Gobain
Weber
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KYK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eczacıbaşı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BASF (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Henkel (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Entegre (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Fixkim (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Sika (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Saray (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Betek (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0

Tablo 3: 2008-2009-2010 yıllarında Seramik Yapıştırıcıları ve Derz Dolguları Pazarlarında Üretim
Kapasiteleri Açısından Pazar Payları

Seramik Yapıştırıcıları
(ton/yıl) (%)
Derz Dolguları
(ton/yıl) (%)
2008 2009 2010 2008 2009 2010
Kalekim (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Saint-Gobain
Weber
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KYK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eczacıbaşı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BASF (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Henkel (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Entegre (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Fixkim (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Sika (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Saray (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Betek (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0
220
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde; sektörde seramik yapıştırıcıları pazarının
kapasite büyüklüğünün 2008 yılında 1.155.184 ton, 2009 yılında 1.235.162 ton ve
2010 yılında ise 1.236.986 ton olduğu görülmektedir. Kalekim’in anılan pazardaki
üretim kapasitesinin toplam kapasite içindeki oranı ise 2008’de %(…..), 2009’da %(…..)
ve 2010’da %(…..) olarak gerçekleşmiştir.
11-03/42-14
7
Dosyada yer alan bilgiler çerçevesinde sektörde gerçekleşen satış hacmine
bakıldığında, seramik yapıştırıcıları pazarında yurt içi toplam satışlar 2008’de
604.502 ton, 2009’da 584.811 ton, 2010’da ise 601.726 ton olarak gerçekleşmiştir.
Kalekim’in satış hacmi açısından pazar payı ise 2008’de %(…..), 2009’da %(…..) ve
2010 yılında ise %(…..) şeklindedir. 230
Öte yandan seramik yapıştırıcıları pazarında yurt içi ciro dağılımına bakıldığında
Kalekim’in ciro bazlı pazar payının 2008, 2009 ve 2010’da sırasıyla %(…..), %(…..) ve
%(…..) civarında olduğu görülmektedir.
Derz dolguları pazarında ise üretim kapasitesi büyüklüğünün 2008, 2009 ve 2010
yıllarında sırasıyla 164.692 ton, 163.317 ton ve 181.158 ton; buna mukabil yurt içi
gerçekleşen satış rakamlarının ise anılan yıllar için sırasıyla 61.027 ton, 56.391 ton
ve 61.934 ton olarak gerçekleştiği anlaşılmaktadır.
Derz dolguları pazarına bakıldığında Kalekim’in 2008, 2009 ve 2010 yıllarında
gerçekleşen miktar bazında pazar payının sırasıyla ve %(…..), %(…..) ve %(…..); ciro
bazında ise yine sırasıyla %(…..), %(…..) ve %(…..) olduğu görülmektedir. Kalekim’in 240
söz konusu pazardaki üretim kapasiteleri açısından pazar payı ise anılan yıllar için
%(…..), %(…..) ve %(…..) olarak gerçekleştiği sonucuna ulaşılmıştır3.
Kalekim’de raportörlerce yapılan yerinde incelemede elde edilen belgelerden “Aralık
2008 Fiyat Analiz Raporu (Yapıştırıcılar&Derz Dolgu Malzemeleri) adlı belgede
Kalekim bayilerinden edinilen bilgiler yer almaktadır. Anılan belgede,
“……………..…..TİCARİ SIR………………..” ifadeleri bulunmaktadır. Dolayısıyla
pazarda pazar payı hesaplamasına dahil edilen teşebbüsler dışında ve özellikle yerel
bazda pek çok başka teşebbüsün bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu çerçevede
Kalekim’in dosya mevcudu bilgiler esas alınarak hesaplanan pazar payının gerçekte
daha düşük olabileceği sonucuna ulaşılabilmektedir. 250
Gerek seramik yapıştırıcıları gerekse derz dolguları pazarında lider konumda olan
Kalekim’in en yakın rakibi Saint Gobain Weber’dir. Söz konusu şirket 2007 yılında
ardı ardına iki devralma işlemi ile pazardaki konumunu güçlendirmiştir. Sektördeki en
büyük iki teşebbüs olarak Kalekim ve Saint Gobain Weber’in pazar payları toplamı
%(…..)-(…..) aralığında değişmektedir. Bu iki teşebbüsü KYK, Eczacıbaşı-Koramic ve
BASF şeklinde diğer büyük teşebbüsler izlemektedir.
I.3.1.2. Ürün Faklılaştırması
Seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları ürünleri homojen nitelikte ürünlerdir. Bu
bağlamda söz konusu pazarlarda ürün farklılaştırılmasının ancak segmentsel bazda
ve sektördeki birkaç teşebbüs tarafından yapıldığı görülmektedir. Bu çerçevede 260
Kalekim’in, standart seramik yapıştırıcıları üst segmentinde Kalekim markasıyla, orta
segmentte Fayser, Profesyonel Premium markasıyla, alt segmentte Matrix,
Profesyonel Standart markalarıyla hizmet sunduğu belirtilmektedir. Yine sektördeki
büyük teşebbüslerden KYK’nın, seramik yapıştırıcılarında 1. segmentte MegaFlex, 2.

3 Öte yandan yukarıda yer verilen tablolar oluşturulurken Kalekim ile sektörde yer alan ve bilgi isteme
yazısı gönderilen teşebbüslerden gelen satış miktar ve değerleri esas alınmak suretiyle oluşturulan
pazar büyüklüğünün kullanıldığının belirtilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte, gerek Kalekim’de
yapılan yerinde incelemede elde edilen bilgilerden gerekse bilgi isteme yazılarına gelen cevaplardan
sektörde pazara dahil edilmesi gereken başka teşebbüslerin de bulunduğu/bulunabileceği
görülmektedir. Örneğin Betek ve Saint Gobain Weber’den gelen cevaplardan Geser adlı bir
teşebbüsün de bulunduğu ve anlaşılmaktadır.
11-03/42-14
8
segmentte MegaFix ve 3. segmentte Brufix; derz dolgularında ise 1. segmentte
MegaFlex, 2. segmentte Silikonlu Derz Dolgusu, 3. segmentte MegaFuga
markalarıyla hizmet sunduğu ifade edilmiştir . Söz konusu segmentsel ayrıştırma
sektörde Betek, Henkel, Saray, BASF, Sika gibi teşebbüsler tarafından da
yapılmaktadır.
Bu çerçevede Kalekim’in ürünlerde segmentsel olarak farklılaştırmaya gitmesinin 270
hâkim durum değerlendirmesi açısından herhangi bir etkisi olmayacağı, bununla
birlikte Kalekim’in promosyon, reklam, eğitim seminerleri vb. harcamalarla marka
imajı yarattığı ve bu kapsamda yukarıdaki tablolardan da görüleceği üzere ciro bazlı
pazar payının da miktar bazlı pazar payından daha yüksek olduğu görülmektedir.
Bu noktada Kalekim’de yapılan yerinde incelemede elde edilen 22.10.2010 tarihli
“Ucuz Ürün Durum Raporu” adlı belgede yer alan aşağıdaki ifadelerden, Kalekim’in
ekonomik ürün segmentinde rakiplerinden gelen yoğun bir rekabetçi baskı altında
olduğu ve bu segmentteki pazar payının söz konusu teşebbüs tarafından oldukça
düşük öngörüldüğü, ekonomik segmente üretim yapan teşebbüslerin zamanla gelişim
göstererek üst segmentlere de geçiş yaptığı ve bu segmentlerde de rekabetçi baskı 280
yaratabildiği anlaşılmaktadır.
I.3.1.3. Pazara Giriş Engelleri
Rekabet dinamik bir süreç olup teşebbüsün üzerindeki rekabetçi kısıtlamaların
değerlendirilmesinde, pazarın sadece halihazırdaki yapısı baz alınarak değerlendirme
yapılmaması gerekmektedir. Bu bağlamda pazardaki mevcut rakiplerin kapasite
artırması veya potansiyel rakiplerin pazara girmesi tehdidi ve bu olguların
mevcudiyetinin potansiyel etkisi de değerlendirmeye alınmalıdır. Bunun yanında
girişlerin ve büyümenin muhtemel, zamanında ve yeterli olması da aranmaktadır.
Büyüme ve girişlerin muhtemel olduğu değerlendirmesine ulaşmak için hukuki veya
fiili giriş engellerinin bulunup bulunmadığı önem arz etmektedir. 290
Dosya mevcudu bilgilerde, pazara giriş için herhangi bir hukuki veya fiili engel
bulunmadığı anlaşılmıştır. Bununla birlikte seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları
pazarında şirket birleşmelerinin yaşandığı4, ancak yeni girişlerin de sayısı tespit
edilemeyen yerel üretici markalar tarafından yapıldığı belirtilmektedir. Bu bağlamda
sektöre 2010 Şubat ayında giriş yapan Yiğitsan Yapı Kimyasalları Şirketi ünvanlı bir
şirketin bulunduğu görülmüştür.
Ayrıca sektördeki üretim kapasitelerine bakıldığında son üç yıl açısından gerek
seramik yapıştırıcıları gerekse derz dolguları pazarında aşırı kapasitenin var olduğu
sonucuna ulaşılabilmektedir. Zira dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde hesaplanan
seramik yapıştırıcıları pazarının 1.155.184 ton olan 2008 yılı kapasitesinin yaklaşık 300
olarak %53’üne tekabül edecek şekilde 604.502 tonu yurtiçi satışlarda kullanılmıştır.
Söz konusu oran 2009 ve 2010 yılında sırasıyla yaklaşık olarak %47 ve %49 olarak
gerçekleşmiştir. Aynı şekilde derz dolguları pazarında da yurtiçi satış hacminin üretim
kapasitesine oranı 2008, 2009 ve 2010’da sırasıyla yaklaşık olarak %37, %35 ve
%34 seviyesinde oluşmuştur.
Bu çerçevede sektörde aşırı kapasitenin bulunduğu görülmekte ve bu bağlamda
sektöre olan girişlerin veya kapasite büyümesinin muhtemel olmadığı
değerlendirmesi yapılabilmektedir. Bununla birlikte kapasite fazlasının sektörde
bulunan birçok teşebbüse dengeli bir biçimde dağıldığı anlaşıldığından, bu bilginin

4 2007’de Saint Gobain Weber’in Maxit Holding’i ve Superson Yapı Malzemeleri A.Ş’yi devralması gibi.
11-03/42-14
9
Kalekim özelinde bir hâkim durumun tespitine olanak vermediği sonucuna 310
ulaşılmıştır. Ayrıca ilgili pazarlara yerel düzeyde girişlerin gerçekleştiği de göz önünde
bulundurulmuştur.
I.3.1.4.Pazar Dinamikleri
Seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları pazarları yapı kimyasalları pazarının alt
pazarları niteliğindedir. Sektör hakkındaki bilgilerde de yer verildiği üzere, yapı
kimyasalları sektöründe yaşanan gelişmeler inşaat sektöründe yaşanan gelişmelere
paralellik göstermektedir. Bununla birlikte, yapı kimyasalları büyüme hızının genellikle
inşaat sektörünün hızına kıyasla daha yüksek olduğu da belirtilmektedir. Ayrıca
sektörde başlıca yapı kimyasalları ürünlerinin hepsini içeren teşebbüs sayısı az
olmasına rağmen her bir ürün grubunda muhtelif teşebbüslerin yer aldığı, bu 320
çerçevede sektörde yaklaşık 300-500 dolayında teşebbüsün faaliyet gösterdiği de
ifade edilen hususlar arasındadır.
Son olarak söz konusu pazarlar açısından Kalekim’in Kale Grubu şirketleri
bünyesinde yer almasından kaynaklanabilecek bir finansal gücünün sektörde yer alan
diğer teşebbüslerin sahip olmadıkları/olamayabilecekleri bir avantaj olup olmadığı da
incelenmiştir. Kalekim’in rakibi olan teşebbüslerden Henkel, Eczacıbaşı-Koramic,
KYK, BASF gibi teşebbüsler sadece yapı kimyasalları sektöründe değil petrol, gaz,
ilaç, sağlık, deterjan, seramik, porselen, ısı yalıtım, yapı ürünleri, kişisel bakım
ürünleri, kaynak teknolojileri, portföy yönetimi gibi ilişkili ilişkisiz diğer pek çok
sektörün bir veya birkaçında faaliyet göstermektedirler. Bu bağlamda Kalekim’in söz 330
konusu grup avantajından ve portföy etkisinden yararlanan tek teşebbüs olmadığı
anlaşılmaktadır. Kaldı ki bahse konu sektörde daha önce de ifade edildiği üzere
teşebbüslere dengeli bir biçimde dağılmış aşırı kapasitenin varlığı söz konusudur.
I.3.1.5. Karşı Alıcı Gücü
Teşebbüs davranışları üzerindeki rekabetçi baskı ve kısıtlamalar, teşebbüsün mevcut
ve potansiyel rakipleri dışında müşterilerinden de gelebilmektedir.
Dosya konusu önaraştırma seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları pazarlarında
faaliyet gösteren teşebbüslerin ustalara yaptıkları satışlarda sundukları kupon ve
puan karşılığı indirim ve hediye uygulamalarıdır. Bu kapsamda ustaların toplu alım
yapan büyük inşaat kuruluşları olmadığı açıktır. Bununla birlikte yapı sektöründe 340
büyük inşaat ve müteahhitlik şirketlerinin mevcudiyeti bilinmektedir. Söz konusu
büyük şirketler ve kooperatifler bünyesinde alımlarda puan karşılığı hediye dağıtım
sistemlerinin uygulanabilirliği yoktur.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde, Kalekim’in derz dolguları ilgili
ürün pazarında hâkim durumda olmadığı, seramik yapıştırıcıları ilgili ürün pazarında
da satış geliri bazında %42,6-%47 aralığında sahip olduğu pazar payına karşın diğer
faktörler göz önünde bulundurulduğunda hâkim durumda bulunduğuna dair net bir
tespitte bulunmanın güç olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte, işbu kararda
Kalekim’in seramik yapıştırıcıları ilgili ürün pazarında hâkim durumda bulunduğu
varsayılarak şikayete konu uygulamalarına yönelik kötüye kullanma değerlendirmesi 350
yapılmıştır.



11-03/42-14
10
I.3.2. Hakim Durumun Kötüye Kullanılması
Seramik yapıştırıcıları pazarında hâkim durumda olduğu varsayılan Kalekim’in ve
sektörde faaliyet gösteren diğer teşebbüslerin şikayete konu puan karşılığı hediye
dağıtım sistemlerine ilişkin kötüye kullanma analizine geçmeden önce söz konusu
sistemler aşağıda açıklanmıştır.
360
I.3.2.1. Kalekim Usta Kulübü (KUK)

KUK, Kalekim tarafından ustalara yönelik çalışmaların 2001 yılında kulüp çatısı
altında toplanmasıyla oluşan, Türkiye’de bugün 44 bin üyesi bulunan büyük ve
kapsamlı bir sadakat programıdır. KUK’un kuruluş amacı, KUK ustalarının yaptıkları
işlerin önemini ortaya çıkarmak, eğitim ve seminerlerle mesleki bilgi ve becerilerini
geliştirmek, yeniliklerden öncelikle haberdar etmek ve son kullanıcıların seramik,
boya, sıva, mantolama ve su izolasyon işlerinde kulüp üyesi ustaları tercih etmelerini
sağlamak olarak ifade edilmiştir. Söz konusu kulüp ile içinde bulunulan sektörlerde en
önemli müşteri gruplarından birisi olan ustaların Kalekim markalarının ürünlerini 370
kullanmaları ve müşteri memnuniyetlerinin sürekliliğini sağlamalarının amaçlandığı
belirtilmektedir. Kalekim KUK aracılığıyla, teknolojik ve maliyet olarak ulaşılması zor
olan en büyük ve önemli müşteri kitlesi olan ustalara yıllardır süren düzenli iletişim ve
sadakat çalışmaları ile ulaşabilmektedir. KUK’a Kalekim ana bayilerinde başvuru
formu doldurularak, puan kampanyalarına puan göndererek, fuarlarda-eğitim
seminerlerinde başvuru formu doldurularak, web sitesinden başvuru yapılarak üye
olunabilmektedir. KUK’a seramik yer ve duvar kaplaması ustaları, boya ve sıva
ustaları, ısı yalıtım sistemi uygulama ustaları ve su izolasyonu uygulama ustaları üye
olabilmektedirler. Bu bakımdan KUK, sadece seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları
alanındaki ürünlere yönelik olarak değil, Kale Grubu tarafından üretilen pek çok yapı 380
ürünlerine ilişkin olarak oluşturulmuş bir organizasyondur.
2004 yılından beri uygulamalardan gelen güncel üye veritabanına sahip olan KUK
tarafından üyelerine sunulan hizmetler, çağrı merkezi hizmetleri, ferdi kaza sigortası,
eğitim seminerleri, mesleki uyum kursları, sektöre özel promosyonlar (Rubi kesme
makinası, karıştırma makinası, usta setleri, vb), ustam dergisi ve iletişim çalışmaları
olarak sıralanmaktadır.
KUK üyelerine, her yıl yapılan etkinlikler çerçevesinde hediyeler dağıtılmaktadır.
Kalekim sektörde faaliyet gösteren diğer teşebbüsler gibi hediye katalogları
yayımlamakta ve ustalar dönem boyunca elde ettikleri puanlar çerçevesinde söz
konusu puanlara tekabül eden hediyeleri talep edebilmektedirler. Ustaların işlerinde 390
kullanabilecekleri dağıtılan hediyeler arasında Rubi seramik kesme makinaları, Rubi
harç karıştırma makinaları, seramik uygulamalarında kullanılan taraklı malalar,
tokmaklar, usta tulumları, KUK mont ve yelekleri, usta çanta ve setleri yer almaktadır.
KUK temel stratejileri ve hedefleri, müşteri sadakatini artırarak Kalekim markalarının
pazar payını korumak ve arttırmak, müşteri şikayetlerini azaltmak, müşteri
memnuniyetini artırmak ve ustaların Kalekim markalarını tercih etmelerini ve tavsiye
etmelerini sağlamak, ürün kullanımını ve bilinirliğini artırmak olarak sıralanmıştır.
2010 yılında Kalekim ustalarının topladığı puanlara karşılık, 2009 yılında hazırlanan
Rubi Uygulama Aletleri Hediye kataloğu yürürlükte kalmıştır. 2010 yılı bütçesi
(……...)TL’dir. 400

11-03/42-14
11
Kalekim pazarlama departmanı müdürlüğüne bağlı, müşteri ilişkileri bölümünün
altında yönetilen KUK bütçesi, başta seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları olmak
üzere Kale grubu bünyesinde üretilen yapı malzemelerine yönelik pazarlama-
tutundurma faaliyetlerine ilişkin harcamaları içermektedir.
I.3.2.2. Diğer Teşebbüsler Tarafından Gerçekleştirilen Hediye Dağıtım Sistemleri
Sektörde seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları olsun başka yapı malzemeleri olsun
ustalara yönelik puan karşılığı hediye dağıtım sistemi pek çok teşebbüs tarafından
yaygın olarak benimsenmekte ve gerçekleştirilmektedir. İlgili pazarda faaliyette
bulunup Kalekim tarafından uygulanan puan karşılığı hediye dağıtım sistemi ile 410
benzer ya da hemen hemen aynı sistemler Henkel, Eczacıbaşı-Koramic, KYK,
Entegre, Saint Gobain Weber ve Fixkim tarafından uygulanmakta, Saray’ın 2011 yılı
içinde ustalara yönelik üzerinde çalıştığı projesi bulunmaktadır.
I.3.2.3. KUK ve KUPS Uygulamalarına İlişkin Hâkim Durumun Kötüye
Kullanılması Değerlendirmesi
İlgili pazarlarda pazar lideri olan Kalekim dışındaki diğer teşebbüsler tarafından
uygulanan puan karşılığı hediye uygulamaları 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
kapsamında değildir. Kalekim tarafından gerçekleştirilen KUK ve KUPS ise hâkim
durum analizinde yer verildiği üzere, Kalekim’in ilgili pazarda hâkim durumda olduğu
varsayılmak suretiyle kötüye kullanma değerlendirmesine konu edilmiştir. 420
4054 sayılı Kanun’un “Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması” başlıklı 6. maddesinde;
“Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal
veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı
anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır.”
ifadelerine yer verildikten sonra aynı maddenin (a) bendinde, “Ticarî faaliyet alanına
başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da
rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler” hâkim
durumun kötüye kullanılması olarak sayılmıştır.
İndirim sistemleri, üretim veya dağıtım zincirinin herhangi bir aşamasındaki ticarette
ya sağlayıcının tek taraflı davranışı ya da sağlayıcı ile alıcı arasındaki bir irade 430
uyuşmasının sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. İndirim sistemleri, verilen indirimin
belirli koşul/lara bağlanması dolayısıyla pazardaki/indirim veren sağlayıcının
müşterilerinin bir kısmının indirimden yararlanırken diğer kısmının yararlanamama
olasılığının bulunması nedeniyle sıradan fiyat indirimlerinden ayrılmaktadır. Söz
konusu koşul/lar ile genellikle sağlayıcının koyduğu bir yükümlülüğün alıcı tarafından
yerine getirilmesi ifade edilmekte ve alıcıların belirli bir şekilde davranması
amaçlanmaktadır.
İndirim sistemleri ticari yaşamda çok farklı şekillerde ortaya çıkmakla birlikte söz
konusu uygulamaları, rekabet karşıtı etkilere yol açabilme kapasitesi bağlamında
birtakım ölçütler bakımından sınıflandırmak mümkündür. İnceleme konusu puan 440
karşılığı hediye dağıtım uygulamaları özelinde KUPS, temelinde ustaların topladıkları
puan karşılığında her döneme özel hazırlanan kataloglarda yer alan hediyeleri
aldıkları oldukça basit bir prim/puan sistemidir. KUPS, indirim sistemleri bağlamında
sadakat yaratıcı etkiye ve dışlama etkisine sahip olup olmadığı bakımından ele
alınmıştır.
Esas itibarıyla KUPS, puan karşılığı hediye dağıtım uygulaması olarak amaç, tasarım
ve işleyiş itibarıyla oldukça yalın bir sadakat yaratma programıdır ve bu itibarla indirim
sistemlerine ilişkin geçerli olan ayrıntılı sınıflandırmalar KUPS bakımından geçerli
11-03/42-14
12
değildir. Zira KUPS kapsamında, satışı söz konusu ürünlerin nihai fiyatlarına ilişkin
indirimler yapılmamakta, pek çok piyasada uygulanagelen bir tutundurma faaliyeti 450
olarak söz konusu ürünlerin fiyatlarından tamamen bağımsız bir şekilde, ilgili usta
aracılığıyla satılan ürün miktarına göre hediyeler dağıtılmaktadır. Yine de KUPS,
sadakat yaratma potansiyellerinin ortaya konulması bakımından söz konusu
sınıflandırmalara uyarlanmaya çalışılmıştır.
Öncelikle KUPS bakımından, puan karşılığı hediye dağıtım uygulaması olması
nedeniyle üst dilim/geriye dönük prim ayrımı yapmanın sağlıklı olmadığı kanaati
bulunmakla birlikte ustaların, hediye almaları için biriktirdikleri tüm puanları satışlarına
aracılık ettikleri ürünlerden topladıkları tüm puanlardan oluşturdukları göz önünde
bulundurulduğunda KUPS’un geriye dönük bir prim sistemi olduğu söylenebilecektir.
KUPS, bir ustanın belli bir dönem boyunca topladığı puan arttıkça daha nitelikli 460
hediyeler kazanabilmesine olanak sağlayan bir hediye dağıtım sistemi olması
nedeniyle artan oranlı bir prim sistemidir.
KUPS, tüm ustalar için geçerli bir puan-hediye hedeflerini içerecek şekilde, diğer bir
deyişle, ustaların aracılık edecekleri satışlardan bağımsız olarak belirlenmesi
nedeniyle standart hedefli bir prim niteliğindedir. Ustaların yıldan yıla aracılık ettikleri
satışları artırmaları benzeri bir koşul içermemesi nedeniyle de KUPS büyüme primi
niteliğinde değildir.
Öte yandan KUPS, her bir usta bazındaki etkileri bakımından da ele alınabilecektir.
Bu çerçevede KUPS bir ustanın belli bir dönemdeki aracılık ettiği satışların tamamını
ya da önemli bir kısmını ya da artan orandaki bir kısmını Kalekim’den sağlaması 470
karşılığında söz konusu ustaya hediye verilmesi koşulunu içermemesi bağlamında
sadakat primi niteliğinde değildir. Aksine sadece satışa aracılık edilen miktara bağlı
olarak verilen ve tüm ustalara eşit koşullarda ve objektif miktarlar için önerilen puan-
hediye sistemi olmasına bağlı olarak miktar primi özelliğindedir. Ayrıca gerek KUPS
gerek KUK söz konusu sisteme dahil olma ve bu sistemlerden yararlanabilme
açısından da herhangi bir münhasırlık koşulu içermemekte ve bir usta birden fazla
puan karşılığı hediye dağıtım sisteminden yararlanabilmektedir.
Bunun yanında bir indirim/prim sisteminin, kişiselleştirilmiş işleve sahip olup olmadığı,
mevcut rakiplerin piyasa dışına itilmesi ve potansiyel rakiplerin pazara girişlerinin
engellenmesi şeklinde rekabet karşıtı etkilerinin bulunması bakımından göz önünde 480
bulundurulan özelliklerin başında gelmektedir.
İndirim/prim sistemlerinin hâkim durumun kötüye kullanılmasında rekabet karşıtı
etkileri dışlama ve ayrımcılık olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.5 Kalekim’in prim
sistemleri dışlama etkileri bakımından değerlendirilmiştir.
Sadakat indirimlerinin karakteristik özelliğinin pazarı kapayabilme/rakipleri piyasadan
dışlayabilme etkileri olduğu göz önünde bulundurulduğunda, indirim/prim sistemleri
de pazarı kapayıcı/dışlayıcı etki yaratma potansiyelleri bağlamında sadakat artırıcı
etkiye sahip olup olmadıkları bakımından sınıflandırılabilmektedir. Dolayısıyla
yukarıda yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde, KUPS’nin, her ne kadar

5 Rekabet karşıtı etkilerden ilki olan birinci hat hasarı/etkisi (primary line injury/effect), hâkim durumdaki
teşebbüs tarafından uygulanan indirim(ler)in söz konusu teşebbüs ile aynı pazarda bulunan rakipleri
dışlayıcı (yatay) etkilerini; ikincil hat hasarı/etkisi (secondary line injury) ise, hâkim durumdaki teşebbüs
tarafından uygulanan indirim(ler)in bu teşebbüs ile dikey ilişki içerisinde bulunan alıcıların bulunduğu
pazarda, aynı durumdaki alıcılara farklı koşulların getirilmesi sonucu yarattığı ayrımcı etkileri ifade
etmektedir.
11-03/42-14
13
uyarlandığı nispette geriye dönük ve artan oranlı bir prim sistemi görüntüsü verse de 490
esas itibarıyla standart hedefli (kişiselleştirilmiş olmayan) ve miktar hedefli (objektif)
bir prim sistemi olması nedeniyle sadakat yaratma potansiyeli oldukça düşük bir prim
sistemi olduğu anlaşılmıştır.
Bunun yanında indirim/prim sistemlerine ilişkin olarak, AB İçtihat Hukuku’nda
varsayımsal olarak yasal kabul edilen miktar indirimleri ile pek çok durumda rekabet
karşıtı olarak kabul edilen sadakat indirimleri arasında bir ayrıma gidilmektedir. Miktar
indirimleri genellikle, söz konusu indirimler alt pazardaki alıcılar arasında herhangi bir
ayrımcılığa yol açmadığı sürece yasal kabul edilmektedir. Müşterilerin alımlarının
tamamını ya da büyük bir kısmını hâkim durumdaki teşebbüsten karşılamasına yol
açan sadakat indirimleri ise temel olarak rekabet karşıtı kabul edilmektedir. Sadakat 500
artırıcı etkiye sahip indirimler, alıcılar ve dolayısıyla hâkim durumdaki teşebbüsün
rakipleri için önemli düzeyde değişim maliyetlerine yol açabilmeleri halinde rekabet
karşıtı kabul edilebilecektir.
Rekabet Kurulu geçmiş kararlarında indirim/prim sistemlerinin, 4054 sayılı Kanun’un
6. maddesi bakımından değerlendirilmesinde, esas itibarıyla pazardaki etkilerine
bakılması gerektiği ve bu anlamda değerlendirmelerin rakiplerin dışlanması suretiyle
rekabetin engellenmesine yönelik analizler üzerinde yoğunlaşması gerektiğine6,
indirim sistemlerinin dışlayıcı bir niyete işaret edip etmediğine ve de bu yönde bir
etkisinin var olup olmadığına7 bakılması gerektiğine hükmetmiştir.
Bu çerçevede her ne kadar ne Kalekim’de yapılan yerinde incelemede KUK ve 510
KUPS’ye ilişkin somut dışlama niyetine işaret eden içsel dökümanlara raportörlerce
rastlanmış ne de KUPS’nin ustalar üzerinde sadakat yaratma potansiyelinin kayda
değer ölçüde olduğu kabul edilmiş olsa da KUPS pazar üzerindeki etkilerinin ortaya
konulması bakımından belli ölçütler bakımından incelenmiştir.
I.3.2.3.1. İndirim/Prim Sisteminin Pazarı Kapsama Büyüklüğü
Bir indirim/prim sisteminin her bir müşteri bazındaki etkisi ile pazardaki olası etkisi her
zaman birbirine paralel olmamaktadır. Zira bir indirim/prim sisteminin rakipleri
pazardan dışlama kapasitesi pazardaki yaygınlık derecesine bağlıdır.
Bu anlamda hâkim durumun düzeyi, sadakat indirimlerinin dışlayıcılık özelliği
üzerinde önemli bir etkiye sahiptir8. Zira böyle bir teşebbüs uyguladığı indirim/prim 520
sistemi aracılığıyla pazarın maksimum, kendi pazar payı kadarlık bir kısmını
kendisine bağlayabilecektir. Tablo 4’te Kalekim pazar paylarına ve Tablo 5’te Kalekim
tarafından uygulanan KUPS kapsamındaki satışların Kalekim satışları içindeki ve
pazarın bütünü içindeki paylarına yer verilmektedir.
Tablo 4: Kalekim’in 2008-2009-2010 yıllarında Seramik Yapıştırıcıları Pazarındaki Pazar Payı (%)
Kapasite Miktar Ciro
2008 20,2 38,5 44,6
2009 18,8 39,8 47
2010 17,2 35,3 42,6
Ortalama 18,7 37,9 44,7


6 6.4.2006 tarih ve 06-24/304-71 sayılı Rekabet Kurulu kararı.
7 11.06.2009 tarih ve 09-27/575-135 sayılı Rekabet Kurulu kararı.
8 O’Donoughe, R. ve A. J. Padilla (2006), The Law and Economics of Article 82 EC, Hart Publishing,
Oxford and Portland, s.361.
11-03/42-14
14
Tablo 5: 2008-2009-2010 yıllarındaki KUPS Kapsamındaki Satışların Seramik Yapıştırıcıları
Pazarındaki Kalekim Satışları ve Pazardaki Toplam Satışlar İçindeki Payı

KUPS Kapsamındaki
Satışlar
Kalekim Satışları İçindeki
Payı (%)
Toplam Pazardaki Satışlar
İçindeki Payı (%)
2008 17.795.262 26,2 11,7
2009 8.457.865 11,8 5,5
2010 1.242.905 1,9 0,8

Tablo 4’te görüldüğü üzere pazar payı satış miktarı bazında %(…..)- %(…..)aralığında, 530
satış geliri bazında ise %(…..)- %(…..) aralığında seyreden Kalekim’in KUPS
kapsamında yaptığı satışların kendi satışları içindeki ve pazarın bütünü içindeki
oranları sırasıyla 2008 yılında %(…..) ve %(…..), 2009 yılında %(…..) ve %(…..), 2010
yılında ise %(…..) ve %(…..) düzeylerinde gerçekleşmiştir. Yıldan yıla önemli oranda
düşme eğilimi gösteren söz konusu oranlar, Kalekim tarafından uygulanan prim
sisteminin pazarı kapsama büyüklüğünün düşük düzeylerde seyrettiğini
göstermektedir. Bu düşüşün nedeni ise Kalekim tarafından, bu işe ayrılan bütçenin
azaltılması nedeniyle (ustalar için bir hediye kataloğu ve hediye dağıtımı yapılmamış
olması) ustalardan puan geri dönüşü olmaması olarak ifade edilmiştir.
I.3.2.3.2. Rakipleri Hedefleyen İndirimler/Primler 540
Hâkim durumdaki teşebbüsün rakipleri dışlama/pazarı kapama niyetini ortaya koymak
açısından, doğrudan rakiplere ilişkin çalışma koşulları içeren indirim/prim teklifleri,
rekabet hukuku değerlendirmeleri açısından önem arz etmektedir. Daha önce de
ifade edildiği üzere, Kalekim’de yapılan yerinde incelemede gerek KUK-KUPS
kapsamında gerek genel olarak rakipleri dışlama niyeti içeren içsel dökümanlara
rastlanılmamıştır.
I.3.2.3.3.İndirim/Prim Oranının Büyüklüğü
İndirim/prim oranları, müşterilerin katlandıkları dolayısıyla rakiplerin telafi etmek
zorunda oldukları geçiş maliyetlerinin belirleyicisi olarak önem arz etmektedir. Tablo
6’da sırasıyla Kalekim’in yalnız seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları değil diğer 550
ürünlerini de içine alacak şekilde KUK kapsamında gerçekleştirilen toplam
pazarlama-tutundurma bütçelerinin ve puan karşılığı hediye dağıtımına ilişkin KUPS
kapsamındaki bütçelerin Kalekim satışlarına oranına, diğer bir deyişle, uygulanan
primlerin gerçekleşen satışlara oranına yer verilmektedir.
Tablo 6: Kalekim’in 2009-2010 Yılları Hediye Bütçesi ve Usta Klübü Toplam Bütçelerinin 2009-2010
Yılları Seramik Yapıştırıcıları ve Derz Dolguları Pazarlarındaki Toplam Cirosuna Oranları (%)
2009 2010
Kalekim Hediye Bütçesi/Kalekim'in Cirosu

(…..) (…..)
Kalekim Usta Kulübü Toplam Bütçesi/Kalekim'in
Cirosu
(…..) (…..)

Tablo 6’dan görüldüğü üzere, KUK ve KUPS bütçelerinin sırasıyla Kalekim satışlarına
oranı 2009 yılı için %(…..) ve %(…..) iken 2010 yılı için %(…..) ve %(…..) gibi oldukça
düşük düzeylerde gerçekleşmiştir. 560
I.3.2.3.4.Referans Dönemin Uzunluğu
KUK üyelerince kazanılmış puanların geçerlilik süresinde herhangi bir süre sınırı
bulunmamaktadır. İndirim/prim sisteminin geçerli olduğu referans dönemin uzunluğu
müşterilerin dolayısıyla rakiplerin karşılaştığı geçiş maliyetleri üzerinde belirgin bir
11-03/42-14
15
etkiye sahiptir. Zira görece uzun referans dönemleri ilgili dönemin sonu yaklaştıkça
geçiş maliyetlerini artırmak suretiyle alıcıların taleplerini bütünüyle hâkim durumdaki
teşebbüse kaydırmalarına yol açabilecektir. Ancak işbu inceleme konusu indirim/prim
sistemindeki referans dönemine ilişkin bir sınırlama olmamasının, söz konusu
sistemin doğası gereği ustalarca sıkı takip edilebilecek bir nitelikte olmamasından
kaynaklandığı ve bu yönde bir sınırlama olmamasının da ustalar üzerinde, aracılık 570
ettikleri satışları Kalekim’e kaydırmaları yönünde olası bir baskıyı daha da hafifletici
bir etkisinin olduğu sonucuna varılmıştır. Zira ustanın topladığı puanların geçerliliğini
yitirdiği bir son kullanım tarihi ve dolayısıyla belli bir dönemde ulaşması gereken bir
puan eşiği bulunmamaktadır.
I.3.2.3.5.Şeffaflık
Kalekim tarafından uygulanan KUK ve KUPS, daha önce de ifade edildiği üzere
amaç, tasarım ve işleyiş itibarıyla oldukça yalın bir sadakat yaratma programıdır ve
bu itibarla şeffaf bir indirim/prim sistemi niteliğindedir.
I.3.2.3.6. Endüstrinin Özellikleri ve Diğer Hususlar
Pazarda yer alan teşebbüslerin maliyet yapıları, endüstrinin genel maliyet yapısı ile 580
birlikte önem arz etmektedir. Sabit maliyetlerin yüksek ve değişken maliyetlerin düşük
olduğu bir pazarda rakipler, müşterilerin karşılaşabilecekleri geçiş maliyetlerini telafi
edebilecek derecede yüksek indirim oranları teklif etmek yönünde istekli olabilirler ki
böyle bir uygulama genel giderlerin/sabit maliyetlerin telafi edilmesine katkı
sağlayacaktır.
Ayrıca pazarın gelişme eğilimi, diğer bir deyişle pazar talebinin büyüyüp büyümediği,
sadakat indirimlerinin dışlayıcılığa yol açıp açmaması üzerinde etkili olacaktır. Talebin
büyüdüğü bir pazarda sadakat indirimleri pazarı genişletici bir etki doğururken, talebin
durağan olduğu ya da daraldığı pazarlarda ise rakiplerin talebin marjinal kısmına
erişimini önemli ölçüde sınırlandırabilecektir. 590
Bu çerçevede, öncelikle sektörde kurulması planlanan ölçek büyüklüğüne göre sabit
maliyetlerin ve değişken maliyetlerin büyüklüklerinde değişiklik olabilecektir. Zira ilgili
pazarda başta Kalekim, Saint Gobain Weber, Eczacıbaşı-Koramic, KYK, Entegre ve
Saray gibi yüksek kapasiteli teşebbüslerden, orta büyüklükte ve düşük kapasiteli
teşebbüslere ve yerel düzeyde çok sayıda küçük teşebbüslere kadar farklı ölçeklerde
pek çok teşebbüs faaliyet göstermektedir. Bu bakımdan ilgili pazara son yıllarda
büyük ölçek bazında bir giriş yapılmamış olsa da, gerek mevcut oyuncuların
kapasiteleri gerek çok sayıda küçük ölçekli yerel teşebbüslerin giriş yaptığı
düşünüldüğünde pazarın büyüdüğü ve yerel bazda girişlerin olduğu anlaşılmaktadır.
Pazarın diğer koşulları da indirim/prim sistemlerinin rekabet karşıtı etki doğurma 600
kapasitesi üzerinde belirleyici olabilecektir. Örneğin, indirim/prim veren teşebbüs
tarafından etkinlikler bağlamında öne sürülen gerekçeler de her bir vaka özelinde
değerlendirilmelidir. Ancak söz konusu etkinlikler esas itibarıyla, işlem maliyetleri
bakımından elde edilen maliyet tasarrufları bağlamında makul bir gerekçe olarak
kabul edilmektedir. Bununla birlikte, her ne kadar KUPS kapsamında dağıtılan
hediyelerin bu yönde bir etkinlik sağladığından söz etmek mümkün görünmese de,
sektörde pek çok teşebbüs tarafından uygulanan usta kulübü sistemleri kapsamında,
ustalara ürün ve hizmet odaklı eğitim-seminer benzeri iyileştirme programları
yürütülmektedir. Söz konusu programların dahil olduğu usta kulüplerine katılımın
herhangi bir münhasırlık koşulu içermediği dikkate alındığında, sektörde hizmet 610
kalitesini iyileştirici bir etkinin olduğundan bahsedilebilecektir.
11-03/42-14
16
I.3.2.3.7. İndirim/Prim Uygulamalarının Muhatabı ve Muhatapların Bütçeleri
İçindeki Önemi
Kalekim tarafından gerçekleştirilen KUK ve KUPS uygulamalarının pazar üzerindeki
etkileri değerlendirilirken söz konusu uygulamaların muhatapları olan ustaların
incelemeye konu ilgili ürün pazarında hangi marka ürünün alınacağı konusunda
yapılan satışlara aracılık ettiği ancak esasen nihai karar verici olmadığı göz önünde
bulundurulmalıdır. Sonuçta usta, tüketici tarafından sahip olduğu varsayılan mesleki
bilgisi nedeniyle hangi marka ürünün kullanılmasına yönelik tavsiyelerde bulunabilme
olanağına sahip olması dolayısıyla hangi marka ürünün tercih edileceğine dair belli 620
bir etki yaratma potansiyeli taşısa da konuya ilişkin nihai kararı, ürünlerin fiyat ve
benzeri özelliklerini karşılaştırabilme olanağına sahip bulunan tüketici verecektir.
Bunun yanında, KUPS kapsamında puan karşılığı dağıtılan hediyelerin ortalama
olarak değerlerinin ustaların gelirleri içindeki payının oldukça düşük düzeyde olduğu
ve hediye dağıtım sisteminin arızi bir nitelik arz ettiği göz önünde bulundurulmalıdır.
Zira KUPS, yeniden satıcılara verilen indirimleri düzenleyen bir indirim sistemi
değildir. Bu bakımdan söz konusu uygulama, ustalar bakımından yeniden satıcılara
uygulanan indirim sistemlerinde olduğu gibi sistematik olmaktan uzaktır. Yeniden
satıcı niteliğinde olmayan ustalar satışlarına aracılık ettikleri her ürünün fiyatı
üzerinden belli bir bedel kazanmamaktadırlar. 630
I.3.2.3.8. İndirim/Prim Sistemi Muhatap Sayısı
Kalekim tarafından uygulanan KUK kapsamında 44 bin civarında kayıtlı usta
bulunduğu ifade edilmektedir. İlgili pazardaki diğer teşebbüslerin hediye puan
sistemlerine, Kalekim kadar büyük bir üye sayısı olmasa da önemli sayıda usta
kayıtlıdır. Pazarda herhangi bir usta kulübüne üye olmayan ve hediye dağıtım
sistemleri kapsamında bulunmayan çok sayıda usta bulunmaktadır. Bir indirim/prim
sisteminin sadakat yaratmak suretiyle pazarın geneli üzerinde dışlayıcı etki
doğurabilmesi söz konusu sistemlere muhatap birimlerin sayısı ile bağlantılıdır.
Yeniden satıcı, nihai tüketici vb niteliğindeki müşterilerin sayısı ne kadar az-bu
müşteriler pazardaki talebin ne kadar önemli bir kısmını temsil ediyorlarsa- bu 640
müşterilerin her birisi üzerinde yaratılacak sadakat etkisinin pazar üzerindeki etkisi o
ölçüde şiddetli olacaktır. Ancak sayıları on binlerle ifade edilen ustalara yönelik
oldukça basit bir puan karşılığı hediye dağıtım sistemi ile her bir usta bazında
yaratılacak sadakat etkisinin pazar üzerindeki etkisi hemen hemen yok denecek
kadar azdır. Öte yandan muhatabı bu kadar çok sayıda karar alıcı birimden oluşan bir
indirim/prim sisteminin istikrarlı bir şekilde örgütlenmesi ve yürütülmesi de ciddi
zorluklar taşımaktadır. Bu nedenlerle KUK ve KUPS kapsamında gerçekleştirilen prim
sistemlerinin dışlama etkisi yaratma potansiyellerinin oldukça düşük olduğu sonucuna
varılmıştır.
I.3.2.3.9. Rakiplerin Konumları ve Karşı Stratejileri 650
Hâkim durum analizinde de belirtildiği üzere, seramik yapıştırıcıları pazarında
Kalekim lider konumda bulunmakla birlikte Saint Gobain Weber, KYK, Eczacıbaşı ve
BASF ilgili pazarlarda yer alan önemli oyunculardır. Öte yandan Kalekim ve diğer
büyük teşebbüslerle özellikle yerel bazda rekabet eden pek çok başka teşebbüsün
bulunduğu da anlaşılmaktadır.
Tek taraflı eylemlerin kötüye kullanılması analizinde, inceleme konusu tek taraflı
eyleme karşılık verebilen rakiplerin ve bu bakımdan mevcut karşı stratejilerin varlığı
göz önünde bulundurulması gereken önemli bir ölçüttür. Bu bağlamda Kalekim gibi
11-03/42-14
17
Eczacıbaşı, Henkel, Betek ve KYK da gerekli gördüklerinde puan karşılığı hediye
dağıtım sistemi benzeri tutundurma faaliyetlerine ciddi bütçeler ayırabilecek finansal 660
olanaklara sahip ekonomik grupları temsil etmektedirler. Öte yandan halihazırda
Henkel, Eczacıbaşı-Koramic Yapı, KYK, Entegre ve Saint Gobain Weber tarafından
puan karşılığı hediye dağıtım sistemleri uygulanmakta ve Berico’nun 2011 yılı içinde
ustalara yönelik üzerinde çalıştığı projesi bulunmaktadır.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde;
- Kalekim’in ustalara yönelik olarak gerçekleştirdiği puan karşılığı hediye
dağıtım sistemi aracılığıyla ilgili pazardan rakipleri dışlama niyeti taşıdığına
dair herhangi bir bulguya rastlanılmadığı ve
- Kalekim tarafından gerçekleştirilen KUK ve KUPS uygulamalarının ustalar
üzerinde sadakat yaratma potansiyellerinin düşük olduğu ve rakipleri dışlamak 670
suretiyle ilgili pazarda rekabeti önemli ölçüde engellemediği
sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy