Rekabet Kurumu - Karar Sayı 11-04/55-20

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-257 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-04/ 55-20
Karar Tarihi : 19.01.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER : Metin HASSU, Zeynep ŞENGÖREN
C. BAŞVURAN : - …
- …
- …
- …
- Re’sen
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Nemport Liman İşl. & Özel Antrepo Nakliye Tic. A.Ş.
Siteler Mah. Petrol Ofisi Cad. No:12 Nemrut Körfezi, 35800
Aliağa/İzmir 20
- Selmarin Denizcilik Nakliye Turizm Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti.
1493 Sok. No:4 Alsancak/İzmir
- TCE EGE Konteyner Terminal İşletmeleri A.Ş.
25. Cadde No:2 Çakmaklı 35801 Aliağa/İzmir
- Limser Liman Servisleri ve Ticaret Ltd. Şti.
Nemrut Sanayi Bölgesi Ege Gübre Fabrikası Aliağa/İzmir
- Zuhal YILMAZ-Ekin İlaçlama
289 Sok. No: 2 K:2/218 Körfez İş Merkezi Bornova/İzmir
- İbrahim Tosik Teknik İlaçlama San. Tic. Ltd. Şti.
Dumlupınar Cd. No:55/B Bornova/İzmir 30
E. DOSYA KONUSU: Nemport ve TCE Ege Limanı’nı işleten teşebbüslerin, anlaşmalı
oldukları lashing ve dezenfektasyon şirketleri dışında kalan ve söz konusu
şirketlerle aynı hizmeti sunan diğer teşebbüsleri limana almak istemediği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda; Nemport ve TCE Ege limanında faaliyette bulunan
liman işleticisi teşebbüslerin kendi anlaşmalı oldukları teşebbüsler dışındaki teşebbüslerin
liman sahasına girmelerine izin vermedikleri ve ilaçlama ve lashing hizmeti vermelerini
engelledikleri iddia edilmiş ve bu işlemleri liman işletmeleri veya anlaşmalı şirketleri
yapmaya başladığından itibaren fiyatların arttığı belirtilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.10.2010 tarih ve 7967 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 26.10.2010 tarih ve 2010-4-257/İİ-10-378.HG sayılı İlk İnceleme 40
Raporu, 04.11.2010 tarih ve 10-69 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı Rekabetin
11-04/ 55-20
2
Korunması Hakkında Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-
69/1467-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 14.01.2011 tarih ve 2010-4-257/ÖA-11-257.MH sayılı
Önaraştırma Raporu 18.01.2011 tarih ve REK.0.08.00.00-110/14 sayılı Başkanlık önergesi
ile 11-04 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
a) Şikâyete konu Nemport Liman İşl. & Özel Antrepo Nakliye Tic. A.Ş. (Nemport) ve TCE
EGE Konteyner Terminal İşletmeleri A.Ş. (TCE EGE)’nin konteyner hizmetleri pazarında 50
hâkim durumda olmadığı,
b) Bu nedenle, bazı ilaçlama ve lashing şirketleri haricindeki ilaçlama ve lashing
şirketlerinin limana girmelerine ve limanda çalışmalarına izin verilmemesinin 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi kapsamında ayrımcılık ya da bir pazardaki hâkimiyetin yarattığı
avantajların bir başka pazardaki rekabeti kısıtlamaya yönelik olarak kullanılması olarak
kabul edilemeyeceği ve aşırı fiyat iddialarının bu kapsamda değerlendirilemeyeceği,
c) Nemport ile Selmarin Denizcilik Nakliye Turizm Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti. (Selmarin
Denizcilik) arasındaki sözleşmenin, sözleşmedeki rekabet etmeme yükümlülüğünün 5 yılı
aşmaması halinde 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında muafiyetten yararlandığı, 60
d) Zühal YILMAZ- Ekin İlaçlama ve İbrahim Tosik Teknik İlaçlama San. Tic. Ltd. Şti.
(İbrahim Tosik)’nin TCE Ege Terminalindeki işlemlerine yönelik olarak Kanun’un 4.
maddesini ihlal eder nitelikte bir anlaşma içerisinde olduklarına dair delil
bulunamadığından ilgili teşebbüsler hakkında Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma
açılmasına gerek olmadığı
görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Önaraştırma konusu şikâyet dilekçesindeki iddialar Aliağa Bölgesi’ndeki Nemport ve TCE 70
Ege liman işletmelerinin limana kendi anlaşmalı oldukları ilaçlama firmaları haricinde
ilaçlama firmalarını almayarak onları zarara uğrattıklarına ilişkindir. İlaçlama ya da
literatürdeki adıyla fümigasyon Zirai Karantina Yönetmeliği’nin 3. maddesinin (h) bendinde
zararlı organizmaları imha etmek amacıyla, belirli sıcaklıktaki kapalı bir ortama gaz halinde
etki eden bir fümigantı belirli miktarda verme ve belirli süre ortamda tutma işlemi ve Zirai
Karantina Fümigasyon Yönetmeliği’nin 4. maddesinde bitki, bitkisel ürün, bitkisel sanayi ve
orman ürünlerinde bulundukları veya yetiştikleri ortamlarda ve boş binalarda bulunan
zararlı organizmaların herhangi bir biyolojik dönemine karşı gaz halinde etkili olan katı, sıvı
veya gaz formundaki pestisitlerin kullanılmasıyla yapılan imha işlemi olarak tanımlanmıştır.
Limandaki ilaçlama hizmeti, konteyner ilaçlama hizmeti olup yüklerin içerisinde herhangi 80
bir yerel böcek ve haşerenin ülkesine girmesini önlemek adına ihraç edilen ülke tarafından
talep edilmektedir. Amerika, Kanada ve Avustralya, ithal edilen yüklerin içerisinde herhangi
bir zararlının bulunmamasına özellikle dikkat etmektedir ve lisanslı ilaçlama firmalarınca
imzalan ve konteynerin ilaçlandığını gösteren raporu görmek istemektedirler. Raportörlerin
görüştüğü yetkililerden genellikle mermer yüklerin altına konan tahtalar için bu ilaçlama
hizmetinin talep edildiği öğrenilmiştir. Bazı ilaçlama firmalarının limana alınmaması, gerekli
diğer koşulların da varlığı halinde konteyner ilaçlama hizmetleri pazarında rekabeti
11-04/ 55-20
3
bozabilecektir. Bununla birlikte işaret edilmesi gereken bir diğer nokta ise, hem Zirai
Karantina Müdürlüğü yetkililerinin hem de ilaçlama firmalarının aşağıda yer verilen
ifadelerinden de anlaşıldığı gibi ilaçlama yetki belgesine sahip bir teşebbüsün liman 90
haricinde depo, fabrika, ambar gibi alanlarda da ilaçlama yapabiliyor olmasıdır. Başka bir
ifade ile konteyner ilaçlama hizmeti için ayrı bir yetki belgesi veya uzmanlığa ihtiyaç
duyulmamaktadır. İlaçlamaya yetkili kişiler olan fümigasyon operatörlerinin Zirai Karantina
Fümigasyon Yönetmeliği çerçevesinde ziraat mühendisi olması gerekmekte ve bu yetkiye
sahip olanlar, ilaçlama gerektiren her yerde ilaçlama yapabilmektedirler. Nitekim Zirai
Karantina Fümigasyon Yönetmeliği’nin Kapsam başlıklı 2. maddesi “bitki, bitkisel ürün,
bitkisel sanayi ürünü ve orman ürünlerinin; alıcı ülke zirai karantina mevzuatının
gerektirmesi, ithalat, ihracat, re-export ve transit geçişlerde böcek, akar, nematod, hastalık,
yabancı ot gibi zararlı organizmalarla bulaşık olduğunun inspektörlerce tespit edilmesi ve
lüzum görülmesi; ambalaj maddelerinin, depo, silo, gemi, konteynır gibi bulundukları 100
ortamların temizlenmesi ve iç karantinaya tabi zararlı organizmaların belirlenmesi, kültür
bitkilerinin yetiştirildiği ortamların temizlenmesi hallerinde, ayrıca fümigasyon için uygun
hale getirilen müze, kütüphane, gıda üreten ve depolayan imalathane, fabrika ile tamamen
boş ambar ve depolarda istek üzerine uygulanacak fümigasyonla ilgili hususları kapsar”
hükmünü amirdir. Kısacası, konteyner ilaçlama hizmeti için ayrı bir düzenleme veya şart
bulunmamakta; fümigasyon operatörü olan kişiler ilaçlama gerektiren her türlü alanda
ilaçlama yapabilmektedirler. Bu nedenle ilgili ürün pazarının “ilaçlama hizmetleri pazarı”
olarak tanımlanmasının yerinde olacağı değerlendirilmektedir. Ayrıca lashing hizmetlerinin
de anlaşmalı firmalarca yapılması şikâyet edilen diğer bir husustur. Lashing konteyner
içindeki yüklerin hedef yerine ulaştırılıncaya kadar herhangi bir hasar oluşmaması için 110
konteyner içinde sabitlenmesi işlemidir. Bu nedenle ikinci ilgili ürün pazarı “lashing
hizmetleri pazarı” olarak tanımlanmıştır.
Şikâyet dilekçesinde, Aliağa Bölgesi’ndeki Nemport ve TCE Ege liman işletmelerinin
ilaçlama firmalarını limanlarına almayarak hâkim durumlarını kötüye kullandıkları iddia
edilmiştir. Bu limanların liman hizmetleri pazarındaki hâkim durumlarını ayrımcı
uygulamalarla kötüye kullandıkları belirtilmiştir. Anılan limanlar konteyner elleçleme hizmeti
vermektedir, ayrıca şikâyet konusu da limanlardaki konteyner elleçleme hizmetlerine
ilişkindir. Bu nedenle diğer bir ilgili ürün pazarı “konteyner elleçleme hizmeti” olarak
belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar 120
Liman hizmetlerine ilişkin coğrafi pazar tanımında, hem limanın coğrafi konumu hem de
limanın hizmet verdiği diğer liman ve hatlar belirleyici olmaktadır. Buradan hareketle pazar
tanımında iki unsurun ortaya çıktığı söylenebilir. Bunlardan ilki, statik unsur olarak
nitelenen ve limanın hizmet verdiği coğrafi alanı tanımlayan hinterlant trafiğidir. Limanın
hinterlandı ile liman arasındaki ulaşım kanalları limanların rekabet gücü üzerinde önemli
etkilere sahiptir. Pazarın dinamik unsuru olan yakalama alanları ise, limana hizmet veren
ve limanın hizmet verdiği coğrafi aralıkları, diğer bir deyişle limanın rekabet edebileceği
coğrafi aralıkları ifade etmektedir.
Dosya kapsamında pazarın daha geniş tanımlanması mümkün olmakla birlikte, daha dar
bir tanımlama yapılması da değerlendirmeyi değiştirmeyeceğinden ve rekabetin bozulma 130
ihtimali olan pazar olan ilaçlama hizmetleri pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin daha
ziyade yerel işletmeler olmasından hareketle, ilgili coğrafi pazar “Ege Bölgesi” olarak
tanımlanmıştır.
I.2. Yapılan Tespitler
11-04/ 55-20
4
I.2.1. Yapılan Görüşmeler ve Elde Edilen Belgeler
I.2.1.1. Nemport ve Selmarin’de Yapılan Yerinde İnceleme ve Nemport’tan Elde
Edilen Belgeler
Raportörlerin görüştüğü şirket yetkilisi, ağırlıklı olarak konteyner taşımacılığı yapıldığını,
Aliağa bölgesinde kendileri ve Ege Gübre olmak üzere iki adet konteyner limanı olduğunu,
bunun dışında İzmir Alsancak Limanı’nda konteyner elleçlemesi yapıldığını, …, aylık 140
kapasitelerinin … TEU (yıllık yaklaşık … TEU) iken İzmir Limanı’nın kapasitesinin yıllık
yaklaşık … TEU olduğunu belirtmiştir. Limanda gerçekleşen ilaçlama hizmetlerinin iç
dolum sırasında gerçekleştiği ifade edilmiştir. İç dolum, konteynerin liman sahası içerisinde
yüklenmesidir. Bunun dışında yük sahibi firmanın, kendi fabrikasında da konteyner dolumu
yapabileceği de ifade edilmiştir. Özellikle mermer taşımacılığında, mermerin altına tahta
konulduğu, Amerika, Avustralya ve bazı Avrupa ülkeleri tahtanın içinde herhangi bir yerel
böceğin ülkelerine girmemesi için ilaçlama yapılmasını istedikleri, kendi limanlarından
yapılan yüklemelerin %…’ının ihracat amaçlı olduğu, ihracatların da %…’sının iç dolum
olduğu ve iç dolumların da %…’sinin mermer olduğu belirtmiş ve mermer sahiplerinin de
bir kısmının kendilerinden ilaçlama talep etmedikleri vurgulanmıştır. Dolayısıyla, kabaca 150
limanda gerçekleşen taşımaların %...’inin kendilerinden ilaçlama talep ettiği ifade edilmiştir.
İlaçlama için kullanılan metil bromit adlı bir kimyasalın sadece İzmir Zirai Karantina’dan
Tarım Bakanlığı’nca onaylı firmaların yetki belgesi olan Ziraat Mühendislerince temin
edilebildiği ve ilacın fiyatının Zirai Karantina tarafından belirlendiğinden bahsedilmiştir. Bu
ilaçtan bir konteynerin içine iki adet bırakıldığı ve işlemi yapanın da yetkili ziraat mühendisi
olmasının gerektiği, ayrıca ilacı kullanan her firmanın bunu nerede kullandığına dair Zirai
Karantina’ya rapor vermesinin zorunlu olduğu hususuna dikkat çekilmiştir. Bununla birlikte,
ilaçlama firmalarının sadece konteynerler için ilaçlama yapmadığı her türlü fabrika veya
depo ilaçlaması yapabildikleri belirtilmiştir.
Liman faaliyete ilk başladığında, ihracatçıların iç dolumlarda kendi anlaştıkları firmalarla 160
çalışmalarına izin verildiği, ancak ilaçlama firmalarının gecikmesinin, kendilerinin faaliyet
ve yüklemelerinin aksamasına neden olduğu, yükleme için ayrılan alanın da sınırlı olması
sebebiyle, ilaçlama firmasının gecikmesinin operasyonlarının aksamasına ve maliyetlerinin
artmasına yol açtığı ifade edilmiştir. Bunun yanı sıra, Gümrük mevzuatı gereği, limana her
isteyenin girmesinin mümkün olmadığı, burada gerçekleşen herhangi bir kazada
sorumluluğun Liman işletmesine ait olduğu, ISPS ve Türkiye’deki İş Güvenliği Kanunu
gereği limanda çalışanların belli güvenlik eğitimlerinden geçmesi, belli koruyucu kıyafet
giymeleri gerektiği, fakat limana gelen ilaçlama firmalarının bu güvenlik kurallarının
hiçbirine uymadığı hatta yüklemeye nezaret edenlerin kaçak veya uygunsuz ilaçlama
yaptığının da tespit edildiği fakat müşterilerle kötü olmamak adına herhangi bir işlem 170
yapılmadığı görüşmede edinilen bilgiler arasındadır. Bu sebeplerle 2 ay öncesinden
ihracatçı firmalara limandaki ilaçlamaların sadece Selmarin adlı taşeron firma tarafından
verileceğini açıkladıklarını ifade etmişlerdir. 2010 Nisan-Mayıs gibi artık liman içi
dolumlardaki ilaçlamalar Selmarin tarafından yapılmaktadır. Bu şirket aynı zamanda
başlangıçtan beri, limandaki iç dolum ve boşaltım hizmetini de sunmaktadır. ... Son olarak
limandaki güvenlik problemleri ve operasyonel nedenlerden dolayı, limandaki pek çok
hizmetin liman işletmesi veya liman işletmesinin anlaşmalı olduğu teşebbüsler tarafından
verildiğine işaret edilmiştir.
Kurum kayıtlarına 24.12.2010 tarih ve 9625 sayı ile giren Nemport tarafından gönderilen
açıklayıcı yazıda da yukarıda belirtilen hususlar tekrarlanmış ve limanda gerçekleşen 180
11-04/ 55-20
5
taşımalara ilişkin rakamlar, Selmarin ile yapılan sözleşme ve ilaçlamaya ilişkin faturalara
yer verilmiştir:
Aşağıdaki tabloda 2010 yılı içerisinde Nemport limanından yapılan Kabotaj dâhil konteyner
taşımalarının miktarı aylık bazda gösterilmiştir:
Tablo 1: Nemport’ta Gerçekleşen Konteyner Yüklemeleri (2010 Ocak- Kasım)
Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Toplam
TEU ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Adet ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Liman sahası içinde, CFS hizmetleri adı altında konteynere iç dolum (ihracat malının
müşteri aracından alınıp konteynere yüklenmesi), iç boşaltma (ithalat malının konteyner
içinden alınıp müşteri aracına yüklenmesi), gümrük talebi ile muayene (konteynerin CFS
alanına alınması, kapısının açılması, içindeki eşyanın gözle kontrol edilmesi ve tekrar
kapılarının kapatılıp mühürlendikten sonra istife taşınması), yine gümrük talebi ile tam 190
tespit (konteynerin CFS alanına alınması, kapısının açılması, içindeki eşyanın tek tek
kontrol edilecek şekilde boşaltılması, kontrol işlemleri tamamlandıktan sonra eşyanın
tekrar konteynere yüklenmesi ve tekrar kapılarının kapatılıp mühürlendikten sonra istife
taşınması) gibi operasyonlar yapılmaktadır. Ayrıca Kurumumuza gelen belgeler arasında
bu operasyonların aylara göre dağılımına ilişkin veriler de bulunmaktadır:
Tablo 2: Nemport’ta Gerçekleşen CFS Operasyonları (2010 Ocak- Kasım)
Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Toplam
Adet ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Bu verilerden hareketle 2010 yılında gerçekleşen toplam CFS operasyonlarının, toplam
konteyner yüklemelerine oranı %... olmuştur. Ayrıca ek yazıda; görüşmede ifade edilen şu
hususlar bir kez daha vurgulanmıştır:
“İç dolum yapan ihracatçı firmalar genelde bor madeni, perlit gibi diğer çeşitli madenler, 200
demir-çelik ürünleri, parke taş, seramik, mermer, tuz, kuru kayısı ve kuru incir gibi gıda
maddeleri yükletmektedirler.
İhraç yapılan bu ürünler aynı zamanda ihracatçının kendi fabrikasında, diğer limanlarda
ve/veya İzmir ve Aliağa çevresinde bulunan ve bildiğimiz kadarı ile sayısı 10’dan fazla olan
gümrüksüz depolarda yüklenebilir ve dolu konteyner olarak limanımıza gelebilir. İhracatçı
dolum yaptıracağı yeri, depoyu, limanı, taşıma yaptıracağı konteyner hattını (İzmir
Limanlarına uğrak yapan 25’in üzerinde uluslararası konteyner taşımacılık hattının 70’in
üzerinde farklı servisi vardır) dilediği gibi seçmekte serbesttir. Hiçbir şekilde limanımızda iç
dolum yaptırmak zorunluluğu yoktur.”
Selmarin ile yapılan taşeronluk sözleşmesinin (sözleşme) bir örneği de Kuruma 210
gönderilmiştir. Bu sözleşme uyarınca, konteyner bağlama çözme (lashing), konteyner içi
dolum-boşaltım, konteyner temizlik, yıkama ve tamirat, konteyner sertifikalı fümügasyon,
konteyner içi lashing (konteyner içindeki yüklerin bağlanması), dökme katı yük yükleme-
boşaltma işlemleri Selmarin tarafından verilmektedir. Sözleşmede ayrıca, Selmarin’in
limanda çalıştıracağı işçilere ve bunların güvenliğinin sağlanmasına ilişkin hükümlere
ağırlıkla yer verilmiştir. ... Sözleşme’nin 3. maddesinde ise sözleşmenin ...’e kadar geçerli
olduğu kararlaştırılmıştır. Fakat yine bu maddede Nemport’un süreyi uzatıp uzatmamakta
veya dilediği süre kadar uzatmakta serbest olduğu belirtilmiştir.
I.2.1.2. Ege Gübre’de Yapılan Yerinde İnceleme ve Elde Edilen Belgeler
11-04/ 55-20
6
Ege Gübre yetkilisi tarafından, gerekli izinleri olan, güvenlik önlemini almış ve yük sahibi 220
tarafından yetkilendirilmiş ilaçlama firmalarının limana girebildikleri, herhangi bir ilaçlama
firması ile taşeronluk sözleşmelerinin bulunmadığı, TCE Ege’nin, limandaki konteyner
operasyonlarını gerçekleştiren taşeron şirket olduğu, sözleşmede, limandaki ilaçlamaların
münhasıran kendileri tarafından yapılacağına dair bir hüküm bulunmadığı belirtilmiştir.
Şirket tarafından Kuruma gönderilen konu hakkındaki yazıda elleçlenen konteyner
miktarlarına ilişkin verilere yer verilmiştir. Buna göre, 2010 yılında Aralık ayının 15. günü
de dâhil olmak üzere, ... adet yükleme, ... adet boşaltma olmak üzere ... adet konteyner
elleçlemesi gerçekleştirilmiştir.
I.2.1.3. TCE Ege’de Yapılan Yerinde İnceleme ve Elde Edilen Belgeler
Şirket yetkilisi, İzmir bölgesinde iki özel ve bir adet devlet limanının konteyner alanında 230
faaliyet gösterdiğini belirttikten sonra yetki belgesine sahip ilaçlama şirketlerinin sayısının
az olduğunu, ... ifade etmiştir. TCE Ege, Ege Gübre’nin bir taşeronudur, terminal işletmesi
ile ilgilenmektedir. Ayrıca, yetkili kendilerinin hiçbir ilaçlama şirketi ile anlaşmasının
olmadığını terminal işleticisi olarak yükleme, boşaltma, sahada depolama ve iç dolum-
boşaltım hizmeti verdiklerini, ilaçlama ve lashing hizmetinin kim tarafından yapılacağına
yük sahiplerinin karar verdiklerini belirtmiştir.
Görüşmede, ilaçlamanın gümrüksüz depolarda veya liman içi sahada yapılabileceği,
limana çok yakın 3 adet deponun bulunduğu, yük sahibinin burada istediği kişiye ilaçlama
yaptırabildiği, terminal içinde yapılan ilaçlama işlemlerinde gerekli izinlerin ve yetki
belgelerinin alınıp alınmadığının kontrol edildiği, çünkü terminal içerisinde gerçekleşen tüm 240
işlemlerden kendilerinin sorumlu olduğu vurgulanmıştır. Konteyner ilaçlama işinin TCE Ege
Terminalinde yaklaşık ... depolarda; İzmir Limanı’nda yaklaşık %...’ının depolarda
ilaçlandığı ifade edilmiştir.
Yetkili, ihracatçılarla görüştüklerini ve yetki sahibi olmayan kişilerin terminale girmesine
güvenlik nedeniyle izin vermeyeceklerini söylediklerini belirtmiştir. Limanlarında, Ekin
İlaçlama ve Teknik İlaçlama adlı firmaların, ihracatçılar tarafından ağırlıkla tercih edildiği,
limanlarında en çok bu firmaların faaliyet gösterdikleri, ihracatçıların kendilerinden iç dolum
talep ederken ilaçlama işlemi de talep ettiğinde onlara ancak yük sahiplerinin anılan bu iki
şirketten memnun olduğunu belirterek şirket tavsiye ettikleri görüşmede edinilen bilgiler
arasındadır. Hat sahibinin seçtiği ilaçlama firmasının gerekli belgelerinin hazır olması 250
halinde, bu firmanın liman sahası içinde çalışmasına izin verildiği belirtilmiştir.
Görüşmede Limser adlı firmanın kendilerine işçi ve ekipman sağlayan taşeron firma
olduğu belirtilerek Kurum kayıtlarına 30.12.2010 tarih ve 9738 sayılı yazı ekinde Limser ile
yapılan sözleşmeye yer verilmiştir. Bu sözleşmede TCE terminal alanındaki CFS
hizmetlerinin Limser tarafından sağlanacağı belirtilmekle birlikte ilaçlamaya ya da lashinge
ilişkin herhangi bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
I.2.1.4. İzmir Zirai Karantina Müdürlüğü ile Yapılan Görüşme ve Elde Edilen Belgeler
Şirket yetkilisi, Zirai Fumigasyon Yönetmeliği’ne uygun olan kişi veya firmaların yetki
belgesi alabildiklerini, ticari amaçla ilaçlama yapan 22 adet firmanın bulunduğunu, bunun
dışında bazı işletmelerin sadece kendi faaliyetlerine ilişkin ilaçlama yapmak üzere de yetki 260
belgesi aldıklarını belirtmiştir. Metil bromit adlı kimyasalın fiyatının 13,8888 TL olduğu ve
KDV dâhil bu ücretin 15 TL’ye tekabül ettiğini ifade etmiştir. Yönetmelikte hangi tip
ilaçlama için kaç tane metil bromit gerektiğinin de belirlendiği bilgisi edinilmiştir. Yetkili
ayrıca, yetki sahibi firmaların liman, fabrikalar (özellikle un ve makarna), depo, askeri gıda
ambarları gibi yerlerde de ilaçlama yapabildikleri hususuna dikkat çekmiştir. Ayrıca, metil
11-04/ 55-20
7
bromit satın alan mühendislerin bunu nerede kullandıklarına ilişkin raporları da kendilerine
sunmak zorunda oldukları belirtilmiştir.
I.2.1.5. Zühal YILMAZ- Ekin İlaçlama’da Yapılan Yerinde İnceleme ve Elde Edilen
Belgeler
Yürütülen önaraştırma kapsamında 21.12.2010 tarihinde şikayetçi firmalardan olan Zühal 270
YILMAZ- Ekin İlaçlama’ya gelinmiş ve şirket yetkilisi ...’dan bilgi alınmıştır. ...; Nemport’un
baştan beri kendi anlaşmalı olduğu firma haricinde kimseye ilaçlama yaptırmadığını, TCE
Ege’de ise 1 Kasım’dan önce sadece Teknik İlaçlama adlı bir firmanın çalıştığını, güvenlik
gücü ile içeri girseler bile sadece gözlemci olarak içeri girebildiklerini ve ilaçlama
yapmalarının engellendiğini, fakat ihracatçı firmaların ısrarla kendileri ile çalışmak
istediklerini söyledikleri için TCE Ege’de 1 Kasım’dan itibaren ilaçlama yapabildiklerini
ifade etmiştir. Oysa Alsancak Limanı’nda ve Ege Port deposunda(Öznak) bütün ilaçlama
firmalarının çalışabildiğini belirtmiştir. Fiyatların, konteynerin gideceğe ülkeye, konteynerin
büyüklüğüne ve müşterinin sirkülasyonuna göre dozaj değiştiğinden dolayı değiştiği bilgisi
edinilmiş ve TCE Ege Limanı’nda çalıştıkları iki aylık dönem içerisinde 20’lik konteyner için 280
48 gr/metreküp ilaç için KDV dahil ... TL fiyat uyguladıkları öğrenilmiştir. Teknik İlaçlama ile
TCE Ege Limanı’nda ortak bir fiyatlama politikalarının olmadığı, her bir ilaçlama firmasının
kendi fiyatlama politikasının bulunduğu vurgulanmıştır. İhracatçı firmalar ile yapılan
anlaşmalara, işçi sayısına, firmanın maliyetlerine bağlı olarak her firmanın fiyatlarının
değiştiği, ortalama fiyatların 20’lik konteyner için ... TL artı KDV olduğu ifade edilmiştir.
Ayrıca Kasım ve Aralık aylarına ilişkin faturalar incelendiğinde, bu faturalarda ilaçlama
bedellerinin TCE Ege Limanı’nda ... TL+KDV ve İzmir Alsancak Limanı’nda ... TL+ KDV
olarak uygulandığı görülmüştür. Bazı müşteriler için TCE Ege Limanı’nda yapılan
ilaçlamalar için yol bedeli de dâhil edilmiştir.
I.2.1.6. İbrahim Tosik Teknik İlaçlama San. Tic. Ltd. Şti.’de (Teknik İlaçlama) Yapılan 290
Yerinde İnceleme ve Elde Edilen Belgeler
Önaraştırma kapsamında raportörler şirket yetkilisi ile görüşmüşlerdir. Yetkili, daha önce
Zirai Karantina Müdürlüğü’nde müdür yardımcısı olarak çalışması ve şirketinin çalışan
sayısının fazla olması ve yük sahibine garanti vermelerinden dolayı ihracatçılar ve TCE
Ege’nin kendi firmaları ile çalışmayı tercih ettiklerini belirtmiştir. Ama TCE Ege ile
aralarında herhangi bir anlaşma bulunmadığını eklemiştir. Nemport Limanının kurulduğu
günden beri, anlaşmalı firmaları haricinde hiçbir firmanın çalışmasına müsaade etmediği
ifade edilmiştir. Fiyatlarının, müşterilerin taşıdığı konteyner sayısına göre değiştiği
belirtilmiştir. Yükün liman veya antrepoda yüklenebildiği ve ilaçlatılabildiğine işaret edilerek
yükün yaklaşık %...’inin limanda yüklenip ilaçlatıldığı vurgulanmıştır. İlaçlama firmalarının, 300
depo, fabrika gibi yerleri de ilaçlayabildiğinden, 20 tane sertifikalı firma 6-7 tanesinin
limanda çalıştığından bahsedilmiştir. Kendi işlerinin %...’inin limandaki ilaçlamalardan
geldiği ve işlerinin %...’inin İzmir Limanı’nda gerçekleştiği ifade edilmiştir.
Teşebbüsün, 2010 yılına ait faturaları incelendiğinde ilaçlama bedellerinin KDV dâhil ...
arasında değiştiği görülmüştür.
I.2.1.7. Arkas Denizcilik ve Nakliyat A.Ş. ile Yapılan Görüşme
Şirket yetkilisi, ilaçlama hizmetinin yük sahibine verilen bir hizmet olduğunu, yük sahibinin
kendilerine sorduğu takdirde sorun yaşamadıkları firmaları önerdiklerini, bugüne kadar bu
konu ile ilgili olarak kendilerine herhangi bir şikâyet gelmediğini ifade etmişlerdir.
I.2.1.8. Turkon Konteyner Taşımacılık ve Denizcilik A.Ş. ile Yapılan Görüşme 310
11-04/ 55-20
8
Şirket yetkilisi, lashing ve fümigasyon hizmetlerini limandan aldıklarını, faturalarının
kendilerine kesildiğini, hasar veya herhangi bir zararda karşılarında kurumsal ve sigortası
olan bir şirket bulmak için bu yolu tercih ettiklerini belirtmiştir. Ayrıca limanda gerçekleşen
hizmetlerin bir paket olarak düşünülebileceği ve bu şekilde tek bir firmanın limanda
ilaçlama hizmeti vermesinin daha sağlıklı olduğunu ifade etmiştir.
I.2.1.9. Maersk Denizcilik A.Ş. Yazısı
Şirketçe Kurumumuza gönderilen yazıda, gerek ilaçlama gerekse de lashing hizmetlerinin
konşimento şartlarına göre yükleyicinin sorumluluğunda olduğu, faturalamaların hizmeti
direkt alan ile hizmeti veren arasında kesildiği belirtilmiştir. Ancak SDDC adlı firmanın
talebi üzerine lashing hizmetlerinin sadece bu firma ile yapılan taşımalarda geçerli olmak 320
üzere tedarikçiden kendileri tarafından sağlanarak müşteriye sunulduğu belirtilmiştir. TCE
Ege Liman İşletmesi’nin lashing hizmetini kendisinin sağladığı, ancak, bu hususun
olumsuz bir durum yaratmadığı, hatta hizmetin tek bir firmadan alınmasının teknik olarak
hizmette standardizasyon sağladığı ifade edilmiş ve buna ilişkin bir fatura örneği
gönderilmiştir.
I.2.1.10. T.C. Başbakanlık Denizcilik Müsteşarlığı İzmir Bölge Müdürlüğü ile Yapılan
Görüşme
Denizcilik Müsteşarlığı İzmir Bölge Müdürlüğü yetkilisi konuya ilişkin olarak, eğer limana
giren kişi liman işletmesinin alanını ve araçlarını kullanıyorsa orada limanın tasarruf hakkı
olduğunu ama sadece limanın içinden geçerek gemiye gidecekse, gerekli izin belgeleri 330
varsa bu kişileri limana almama gibi bir hakkının olmadığını belirtmiştir. Limanın ticari
itibarını korumak ve ticari faaliyetini devam ettirmek adına; ilaçlama hizmetinin belli bir
firmadan alınmasına karar verebileceğini ifade etmiştir. Burada ayrıca raportörler
tarafından Aliağa Liman Başkanlığı yetkilisi ... ile de bir telefon görüşmesi yapılmıştır.
Liman başkanı tarafından limanlara ciddi yatırımlar yapıldığı, liman işletmesinin liman
sahasında bazı hizmetleri kendisinin vermek istemesinin normal olduğu, aksi halde
limanda kaotik bir durumun oluşacağı, ayrıca bu durumun hizmetin bütünlüğünü
sağlayacağı belirtilmiştir.
Denizcilik Müsteşarlığı’ndan, İzmir Alsancak Limanı tarafından 2010 yılında
gerçekleştirilen konteyner elleçleme miktarları elde edilmiştir. Bu verilere aşağıda yer 340
verilmiştir:
Tablo 3 : İzmir Alsancak Limanı’nda Elleçlenen Konteyner Miktarı (2010 Ocak- Kasım)
Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Toplam
Adet ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
I.2.2. İlgili Mevzuat
İlaçlama işlemlerinin hangi şartlar altında yapılacağı 24.08.2005 tarih ve 25916 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan Zirai Karantina Fümigasyon Yönetmeliğince
düzenlenmektedir. Yönetmeliğin “Kapsam” başlıklı 2. maddesi uyarınca yönetmelik bitki,
bitkisel ürün, bitkisel sanayi ürünü ve orman ürünlerinin; alıcı ülke zirai karantina
mevzuatının gerektirmesi, ithalat, ihracat, re-export ve transit geçişlerde böcek, akar,
nematod, hastalık, yabancı ot gibi zararlı organizmalarla bulaşık olduğunun inspektörlerce
tespit edilmesi ve lüzum görülmesi; ambalaj maddelerinin, depo, silo, gemi, taşımalık gibi 350
bulundukları ortamların temizlenmesi ve iç karantinaya tabi zararlı organizmaların
belirlenmesi, kültür bitkilerinin yetiştirildiği ortamların temizlenmesi hallerinde, ayrıca
fümigasyon için uygun hale getirilen müze, kütüphane, gıda üreten ve depolayan
imalathane, fabrika ile tamamen boş ambar ve depolarda istek üzerine uygulanacak
11-04/ 55-20
9
fümigasyonla ilgili hususları kapsamaktadır. Yönetmeliğin 4. maddesinde fümigasyon ve
fümigasyon operatörü tanımlanmış ve 5. maddede fümigasyon operatörü olmak için
gereken şartlar sayılmıştır. Bunların arasında en önemlisi operatörün ziraat mühendisi
olmasının gerekli olmasıdır. İlgili Yönetmeliğin 7. maddesi zirai karantina müdürlükleri veya
uygun görülen il müdürlüklerinin iki hafta süre ile kurs düzenleyeceklerini ve operatör ve
operatör yardımcılarının beş yılda bir hizmet içi eğitime tabii tutulacaklarını, eğitim 360
neticesinde başarılı olmayanların belgelerinin iptal edileceğini düzenlemektedir. Buna
ilaveten, Yönetmeliğin 15. maddesinde gerçek ve tüzel kişi ve kuruluşlar ile diğer resmi
kurum ve kuruluşların fümigasyon ruhsatı almak zorunda oldukları belirtilmiştir.
I.3. Değerlendirme
Önaraştırma konusu iddialar liman işletmelerinin ilaçlama ve lashing yapan teşebbüslerin
bazılarını liman sahasına almayarak çalışmalarına engel olmalarından ibarettir. Ancak
şikâyetçi teşebbüs ile yapılan görüşmede esasen fümigasyon üzerinde durulmuştur. Bu
husus, rekabet hukukunda ayrımcılık ya da bir piyasadaki hâkimiyetin yaratmış olduğu
eylemlerden dolayı elde edilen avantajın başka bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabeti
bozmak amaçlı olarak kullanılması kavramları çerçevesinde 4054 sayılı Kanun’un 6. 370
maddesi kapsamında değerlendirilebilecektir. Yine şikâyet dilekçesinde, anılan hizmetlerin
liman işletmeleri veya anlaşmalı firmalarınca verilmeye başlanmasının ardından
fiyatlarında da fahiş artışlar olduğu iddia edilmektedir. Bununla birlikte, yukarıda da
belirtildiği gibi Nemport Liman İşletmesinin Selmarin adlı firmayla imzaladığı anlaşma
neticesinde liman sahası içindeki hizmetlerin bir kısmı Selmarin tarafından verilmekte,
başkaca firmalar liman sahasında Selmarin’in verdikleri hizmetleri verememektedirler. Bu
husus ise, teşebbüsler arası rekabeti kısıtlayan bir anlaşmanın var olup olmadığının
incelenmesini gerektirmektedir. Başka bir deyişle Selmarin ile Nemport Liman İşletmesi
arasındaki sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında değerlendirilmesi
gereği bulunmaktadır. 380
I.3.1. 4054 Sayılı Kanun’un 6. Maddesi Kapsamında Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya
da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut
başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanmasını
yasaklamaktadır. Aynı maddenin devamında kötüye kullanma halleri için örnekler
sıralanmıştır. Dosya kapsamında liman işletmelerinin bazı ilaçlama ve lashing firmaları
haricindeki firmaları limana almamaları bu örneklerden Kanun’un 6. maddesinin (b)
bendinde belirtilen eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için
farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayırımcılık yapılması ya da aynı
maddendin (d) bendinde açıklanan belirli bir piyasadaki hâkimiyetin yaratmış olduğu 390
finansal, teknolojik ve ticarî avantajlardan yararlanarak başka bir mal veya hizmet
piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler başlıkları altında
değerlendirilebilecektir. Ancak böyle bir kötüye kullanmanın var olup olmadığının
incelenmesine başlamadan önce teşebbüslerin hâkim durumda bulunup bulunmadıklarının
tespit edilmesi gerekmektedir.
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 3. maddesinde hâkim durum; “Belirli
bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız
hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri
belirleyebilme gücü” olarak tanımlanmıştır. Rekabet Hukuku’nda, teşebbüs açısından
böyle bir pazar gücünden söz edilebilmesi için, pazardaki diğer teşebbüslerin varlığına 400
tamamen son verebilmesine yetecek hâkimiyet kurması gerekmediği, bu gücün derecesi
11-04/ 55-20
10
her pazarda farklı olsa dahi, söz konusu teşebbüslere davranışlarında bağımsız
davranabilme özgürlüğü sağlamasının yeterli olduğu kabul edilmektedir. Hâkim durum
tespitinde kullanılan kriterleri üç temel başlık altında toplamak mümkündür. Bunlar
teşebbüsün ve rakiplerinin pazardaki konumu, pazara giriş ve genişleme engelleri ve alıcı
gücü olarak sıralanabilir.
Hakim durum değerlendirmesinde en temel kriter teşebbüslerin pazar payı olmaktadır.
Aşağıdaki tabloda 2010 yılında Ege Bölgesi’ndeki konteyner limanlarında gerçekleşen
taşımalara ilişkin verilere yer verilmiştir.
Tablo 4: Ege Bölgesi’nde Elleçlenen Yük Miktarı ve Pazar Payı (2010 Ocak- Kasım) 410

Elleçlenen Konteyner
(Adet)
Elleçlenen Konteyner Miktarına
Göre Pazar Payı (%)
İzmir Alsancak Limanı ... ...
Ege Gübre (TCE Ege)1 ... ...
Nemport ... ...
TOPLAM ... ...
Yukarıda yer verilen tablodan da anlaşıldığı üzere, Nemport ve Ege Gübre’nin elleçlenen
konteyner miktarı uyarınca hesaplanan pazar payları sırasıyla %... ve %... gibi düşük
oranlara tekabül etmektedir. Yeni bir liman kurmanın gerekli izin prosedürlerinin
tamamlanması ile birlikte yaklaşık olarak 3 yıl sürdüğü ve yüksek maliyet gerektiği de
bilinmektedir. Ayrıca İzmir Alsancak Limanı’nın, Türkiye’nin büyük bir kısmı ile karayolu ve
demiryolu bağlantısının bulunması da pazar payının yanında diğer iki limana göre önemli
bir avantajdır. Her ne kadar İzmir Limanı’nın Ege Bölgesi’ndeki yüklemelerin çok büyük bir
kısmını gerçekleştiriyor olması ve halen devlet tarafından işletilmesi sebebiyle, bu limanda
sıklıkla gecikme ve aksaklıkların yaşandığı ve bu nedenle de Aliağa Bölgesinde limanların
ihracatçılarla tercih edildiği ve edileceği ifade edilse de mevcut pazar yapısı içerisinde bu 420
durum Nemport veya Ege Gübre limanlarının bölgede hâkim durumda olarak kabul
edilmelerine imkân vermez. Bu noktada, fümigasyon hizmeti veren teşebbüslerin tek
faaliyet alanının konteyner ilaçlama olmadığının bir kez daha belirtilmesinde yarar
görülmektedir. Görüşmelerde ifade edilen Ege Bölgesi’ndeki yetkili 22 adet firmanın 6-7
tanesinin konteyner ilaçlama hizmeti verdiği hususunun aslında konteyner ilaçlama
hizmetinin toplam ilaçlama pazarında çok büyük bir bölümü oluşturmadığına işaret ettiği
düşünülmektedir. Kalan 15-16 adet firmanın başka alanların ilaçlanması sureti ile pazarda
faaliyetlerini sürdürebildikleri görülmektedir. İhracatçı açısından bakıldığında ise
ilaçlamanın zorunlu olarak limanda yapılması gerekmediği konusu dikkate alınmalıdır. Zira
ihracatçıların genelde Arkas, Maersk gibi büyük hat sahibi firmalar ile çalıştığı ve bu 430
nedenle yükleme yapacakları limanı kendi istekleri doğrultusunda değil hat sahibinin
çalıştığı limanlara göre belirledikleri ifade edilmiştir. Bu durumda, liman işletmelerinin kendi
belirledikleri ilaçlama firmaları ile çalışmasının, yükleme yapacağı limanı hat sahibinin
imkânlarına göre belirleyen ihracatçıların istedikleri ilaçlama firması ile çalışmasını
engellediği ve tek bir firmaya mecbur bırakıldığı yönünde iddialar söz konusu
olabilmektedir. Ancak bu noktada dikkat edilmesi gereken husus, ihracatçı firmanın
ilaçlama hizmetini limanda değil de, kendi fabrikasında veya limanlara yakın antrepolarda
yaptırabileceğidir. Böylelikle ihracatçı istediği ilaçlama firması ile çalışabilecektir. Aynı
durum lashing hizmetleri için de geçerli olmaktadır. Yine lashing hizmetinin de mutlaka
liman sahası içerisinde verilmesine gerek olmayıp yük sahibinin fabrikasında veya 440

1 Ege Gübre limanındaki elleçlemelere ilişkin veriler diğerlerinden farklı olarak Aralık’ın ilk yarısında
gerçekleşenleri de kapsamaktadır. Ancak bunun değerlendirmeyi etkileyecek bir farklılık yaratmayacağı
düşünülmektedir.
11-04/ 55-20
11
depolarda konteyner lashing işlemi yapılabilmektedir. Böylece hem lashing firmasının illa
limanda çalışmasına gerek olmamakta hem de ihracatçı firma istediği lashing işletmesi ile
çalışma fırsatı bulabilmektedir. Çünkü liman işletmelerinin ilaçlama ya da lashing
hizmetlerinin her koşulda sadece kendilerinden veya anlaşmalı firmalarından alınmasına
ilişkin bir zorlamaları bulunmamaktadır. Liman işletmeleri teşebbüsleri liman içerisinde
dolum yaptırmaya da zorlamamaktadırlar. Sadece eğer liman sahası içerisinde ilaçlama ya
da lashing yapılacaksa bunun kendileri tarafından veyahut anlaşmalı oldukları ya da
güvendikleri teşebbüsler aracılığıyla yapılmasını istemektedirler. Burada teşebbüsler ve
ilgili kurumlarla yapılan görüşmeler kısmında ayrıntılı olarak yer aldığı üzere, operasyonel
ve limandaki güvenliğe ilişkin birtakım nedenler ön plana çıkmaktadır. İhracatçının 450
anlaştığı ilaçlama işletmesinin gecikmesi veya işini gereği gibi yapmaması limandaki tüm iş
planını aksatabilmekte ve bu da liman işletmesi için önemli zararlar doğurabilmektedir.
Ayrıca, bu kişilerin gerekli güvenlik tedbirlerini almamaları neticesinde oluşacak herhangi
bir olumsuzluktan liman işletmesi sorumlu olmakta; bu da şirketin ticari itibarını
etkilemektedir. Fakat liman sahası dışında yük veya konteyner ilaçlamasının istenilen
firmaya yaptırılmasının önünde herhangi bir engel bulunmamaktadır.
Şikâyet konusu iddialardan birini de liman işletmelerinin bu uygulamaları sonucunda
fümigasyon hizmeti için talep edilen ücretlerin artması oluşturmaktadır. Fahiş veya aşırı
fiyat uygulamalarının da Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için hâkim
durumun varlığının tespit edilmesi gerekmektedir. 460
Dosya kapsamındaki veriler neticesinde Nemport ve Ege Gübre limanlarının ilgili pazarda
hâkim durumda olmadıkları bu nedenle önaraştırma konusu iddiaların 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilemeyeceği sonucuna ulaşıldığından, söz
konusu iddialara yönelik olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığı neticesine
varılmıştır.
I.3.2. 4054 Sayılı Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Değerlendirme
Nemport Limanında gerçekleşen ilaçlama hizmetleri liman işletmesi ile taşeron firma
arasındaki sözleşme uyarınca taşeron firma tarafından yapılmaktadır. Sözleşmenin
konusunu CFS olarak tanımlanan hizmetlerin ‘bizzat yüklenici’ tarafından verilmesi
oluşturmaktadır. Her ne kadar sözleşmede Nemport’un başkaca yüklenicilerle çalışmasını 470
engelleyecek bir hükme rastlanmamış olsa da fiiliyatta bu hizmetlerin münhasıran
Selmarin’den aldığı anlaşılmaktadır.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu
etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu
eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.
Selmarin ile Nemport arasındaki ilişki, Nemprot’un Selmarin’den CFS hizmetlerini alarak
sonrasında müşterilere sunması anlamında bir dikey ilişki olarak nitelenebilecektir.
Selmarin ile Nemport arasındaki ilişkide tek elden sağlama yükümlülüğü olarak
nitelenebilecek dosya konusu iddialar esasen 4054 sayılı Kanun’da yasaklanan hallerden 480
biridir. Bununla birlikte, 2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
uyarınca sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki
pazar payının %40’ı aşmaması durumunda, münhasırlık içeren anlaşmalar Kanun’un 4.
maddesi hükümlerinden muaf tutulmakta ve beş yıla kadar grup muafiyeti kapsamında
değerlendirilmektedir.
Taraflar Selmarin’in sadece Nemport limanında faaliyet gösterdiğini belirtmişlerdir. Bu
noktada, Selmarin’in CFS ve ilaçlama hizmetlerindeki cirosu ve pazar payı sadece ve
11-04/ 55-20
12
sadece Nermport’ta gerçekleştirdiği faaliyetlerden kaynaklanmaktadır. Nemport’un Pazar
payı toplam konteyner yüklemeleri dikkate alındığında %... olmaktadır. Limanda
gerçekleşen CFS hizmetleri toplam konteyner yüklemelerinin sadece %...’üne tekabül 490
etmektedir. Bu nedenle, Selmarin’in bu pazarda herhangi başka bir faaliyeti olmadığından
ilgili pazardaki pazar payının %...’ün altında olduğunu söylemek mümkündür. Bunun yanı
sıra, iç sahada verilen CFS hizmetlerinin hepsinde ilaçlama yapılmadığı da dikkate
alındığında ilaçlama hizmetleri pazarındaki pazar payının daha da düşeceği
düşünülmektedir. Sözleşmede anlaşmayı Tebliğ kapsamı dışına çıkaracak bir sınırlamaya
da rastlanmamıştır. Bu nedenle, Selmarin ile Nemport arasındaki sözleşme ve CFS
hizmetlerinin sadece Selmarin tarafından verilmesinin 2002/2 sayılı Tebliğ ile getirilen
muafiyetten yararlandığı düşünülmektedir. Sözleşmenin süresi Sözleşmenin 3. maddesi
uyarınca ... tarihinde sona ermektedir; ancak aynı maddede Nemport’un süreyi uzatıp
uzatmamakta veya dilediği süre kadar uzatmakta serbest olduğu düzenlenmiştir. Bu 500
husus, sözleşmeyi belirsiz süreli hale getirmektedir. Bu nedenle, anılan sözleşme süresinin
5 yılı geçmesi halinde muafiyet, 5 yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğünü
kapsamayacaktır.
TCE Ege Terminali’nin lashing veya fümigasyon konusunda herhangi bir işletme ile
yapılmış bir anlaşma bulunamamış olmakla birlikte limanda sadece iki firmanın
çalışabildiği bilinmektedir. TCE Ege ile teşebbüsler arasında herhangi bir anlaşma
olmaması sebebiyle bu uygulama yukarıda Kanun’un 6. maddesi kapsamında
değerlendirilmiştir.
TCE Ege Terminalinde ilaçlama yapan Ekin ve Teknik ilaçlama adlı şirketlerin bu
limanlarda gerçekleştirdikleri hizmetlere ilişkin olarak Kanun’un 4. maddesini ihlal eder 510
nitelikte herhangi bir anlaşma bulunamamış, teşebbüslerle yapılan görüşmeler kısmında
da yer verildiği gibi, ilaçlama hizmetlerine ilişkin yer alan fatura tutarlarının da birbirinden
farklılık arz ettiği görülmüştür. Bu nedenle, anılan teşebbüsler hakkında soruşturma
açılmasına gerek olmadığı düşünülmektedir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Nemport Liman İşl. & Özel Antrepo Nakliye Tic. A.Ş. ve TCE EGE Konteyner Terminal
İşletmeleri A.Ş.'nin konteyner hizmetleri pazarında hâkim durumda olmadığına,
2- Bu nedenle, bazı ilaçlama ve lashing şirketleri haricindeki ilaçlama ve lashing
şirketlerinin limana girmelerine ve limanda çalışmalarına izin verilmediği ve aşırı fiyat 520
uygulandığı iddialarının 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamda
değerlendirilemeyeceğine,
3-Nemport Liman İşl. & Özel Antrepo Nakliye Tic. A.Ş. ile Selmarin Denizcilik Nakliye
Turizm Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti. arasındaki sözleşmenin, sözleşmedeki rekabet etmeme
yükümlülüğünün 5 yılı aşmaması halinde 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamında muafiyetten yararlanacağına,
4- Zühal YILMAZ- Ekin İlaçlama ve İbrahim Tosik Teknik İlaçlama San. Tic. Ltd. Şti.'nin
TCE Ege Terminalindeki işlemlerine yönelik olarak Kanun'un 4. maddesini ihlal eder
nitelikte bir anlaşma içerisinde olduklarına dair delil bulunamadığına,
5- İlgili teşebbüsler hakkında Kanun'un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına 530
gerek olmadığına, şikâyetin reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy