Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-308 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-04/62-25
Karar Tarihi : 19.01.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Çiğdem ÜNAL, Fatma ATAÇ
C. ŞİKAYET EDEN : Ecz. Abdurrahman AKALIN
Barbaros Mah. Mahmutbey Cad. 12. Sk. No:2/D Bağcılar/İstanbul
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : - Eczacıbaşı Baxter San. Tic. A.Ş.
Cendere Yolu, Pırnal Keçeli Bahçesi, Ayazağa
34390 İstanbul/Türkiye
- Doruk Ecza Deposu Tic. Ltd. Şti.
Ördek Kasap Mah. İbrahim Müteferrika Cad. No:19/1-2-3 20
34093 Çapa/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Eczacıbaşı Baxter San. Tic. A.Ş. (Eczacıbaşı Baxter)'nin
bazı medikal ürünlerini yalnızca Doruk Ecza Deposu Tic. Ltd. Şti. (Doruk Ecza
Deposu) vasıtasıyla sattığı, bu nedenle bu iki teşebbüsün fiyat, arz ve dağıtım
miktarını belirlemek suretiyle rekabeti sınırlayıcı eylemler içinde bulunduğu
iddiası.
F. DOSYA EVRELERİ: Şikâyetçi tarafından Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’na yapılmış
olan ve ilgisi nedeniyle Bakanlıkça Kurumumuza gönderilen, Kurum kayıtlarına
19.10.2010 tarih ve 8002 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 09.12.2010 tarih ve
2010-1-308/İİ-10-379.FA sayılı İlk İnceleme Raporu, 16.12.2010 tarihli Kurul 30
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun
üzerine düzenlenen 14.01.2011 tarih ve 2010-1-308/ÖA-11-375.ÇÜ sayılı Önaraştırma
Raporu 17.01.2011 tarih ve REK.0.05.00.00-110/13 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-04
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurusunda özetle; Eczacıbaşı Baxter’ın “Nutrineal
Tekli Torba 2000 ML., PD4 Diadenal %1,36 Glukozlu 5000, PD4 Diadenal %2,27 Tekli
Homech. 6 LT., Diadenal %1,36 Çift. 2 LT. M. Kapaklı, Capd Mini Cap. ve Extraneal
Çift. M. Kapaklı 2000 ML.” ürünlerini yalnızca Doruk Ecza Deposu vasıtasıyla sattığı, 40
Eczacıbaşı Baxter ile Doruk Ecza Deposu’nun fiyat, arz ve dağıtım miktarını
belirledikleri, dolayısıyla bu teşebbüsler arasında rekabeti sınırlayıcı anlaşma ve
eylemlerin bulunduğu iddia edilmektedir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, dosya konusu iddialara yönelik olarak
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri iddiasını destekleyecek bir bulguya
ulaşılamadığı, dolayısıyla anılan teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasına gerek
olmadığı ve şikâyetin reddedilmesinin uygun olacağı görüşü ifade edilmiştir.
11-04/62-25
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
I.1. Yapılan Tespitler
I.1.1. Şikâyetin Kapsamı
Dosyadaki bilgilere göre Önaraştırma, şikâyetçinin Eczacıbaşı-Baxter’ın periton diyaliz
ürünlerini yalnızca Doruk Ecza Deposu kanalıyla sattığı ve bu teşebbüslerin aralarında
anlaşarak ürünün fiyat, arz ve dağıtım miktarını belirledikleri yönündeki iddiasını 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde incelemek üzere başlatılmıştır. Anılan
maddede, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti
engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut
doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve
teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı sayılarak 60
yasaklanmaktadır.
Kuruma yapılan başvuruda adı geçen teşebbüslerin Kanun’un 4. maddesinin ihlali
niteliğinde anlaşma ve eylemlerde bulunup bulunmadıklarının tespiti için yapılan
önaraştırma kapsamında raportörlerce öncelikle şikâyetçi ile bir görüşme yapılmıştır.
Yapılan görüşmede şikâyetçi, konunun esas olarak Eczacıbaşı-Baxter’ın periton diyaliz
ürünlerini tek bir depo vasıtasıyla satmasının 4054 sayılı Kanun’a aykırılığı yönündeki
kanaati olduğunu ifade etmiştir. Yapılan görüşmede şikâyetçi, Eczacıbaşı-Baxter ile
Doruk Ecza Deposunun fiyat, arz ve üretim miktarını belirlemek suretiyle bir anlaşma
içinde bulundukları hakkında da bir bilgisinin olmadığını ifade ederek görüşme
tarihinden 2-3 ay öncesinde Doruk Ecza Deposundan alım yapmayı bıraktığını 70
eklemiştir. Bunun gerekçesi olarak da devletin eczanelere 3-3,5 ay vade ile ödeme
yaparken Doruk Ecza Deposunun kendilerine periton diyaliz ürünlerini 2 ay vade ile
sattığını göstermektedir. Periton diyaliz ürünlerinin, eczane cirosunun ne kadarını
oluşturduğunu tam olarak bilmediğini fakat bu durumun kendilerini maddi anlamda
olumsuz etkilediğini belirtmiştir.
I.1.2. Sektörün Yapısı
Böbrek yetmezliği, böbreklerin süzme işleminin (normal değer 90-145 ml/dak) çeşitli
sebeplerle normal fizyolojik değerlerin altına düşmesi sonucu böbrek fonksiyonlarının
(zararlı maddelerin idrarla atılması, su ve tuz dengesi, tansiyonun düzenlenmesi,
hormon üretimi vs.), altta yatan sebebe bağlı olarak, geçici veya bazen de kalıcı olarak 80
bozulması durumudur. Bu dönemde hastaların böbrek fonksiyonlarını yerine koyacak
tedavilere ihtiyaçları vardır. Böbrek fonksiyonlarının geçici olarak bozulması Akut
Böbrek Yetmezliği, böbrek fonksiyonlarının kalıcı olarak geri dönüşümü olmadan
bozulması Kronik Böbrek Yetmezliği olarak adlandırılır.
Kronik böbrek yetmezliğinde başlıca periton diyalizi, hemodiyaliz ve transplantasyon
(böbrek nakli) tedavileri uygulanabilmektedir. Periton diyalizi, karın boşluğuna küçük bir
ameliyat ile yerleştirilen ince, yumuşak, silikondan yapılmış kalıcı bir tüp aracılığı ile
yapılmaktadır. Hemodiyaliz kanın vücut dışında bir makine aracılığıyla temizlenip (suni
böbrek) vücuda geri verilmesi işlemidir. Normalde hastanelerin böbrek diyaliz
ünitelerinde yapılır. Transplantasyon ise bir başka insandan (yaşayan veya ölü) alınan 90
böbreğin, böbrek fonksiyonlarını yitirmiş olan hasta insana, cerrahi operasyonla
nakledilmesidir.
Raportörlerce Eczacıbaşı-Baxter yetkilisi ile yapılan görüşmede elde edilen bilgilere
göre periton diyalizi, hemodiyaliz tedavisine alternatif bir tedavidir. Hemodiyaliz ve
periton diyaliz tedavilerinin endikasyonları tamamen aynı olmakla birlikte, hangi
tedavinin uygulanacağı hastanın sağlık durumuna ve sosyal koşullarına göre
belirlenmektedir. Ayrıca her iki tedavinin de uzun süreli uygulanması halinde çeşitli
11-04/62-25
3
problemler doğması sebebiyle bir tedaviden diğerine geçiş yapmak mümkündür.
Hemodiyaliz ve periton diyaliz arasındaki başlıca farklılık ise hemodiyaliz tedavisinin
klinik ortamında yapılması gerekirken periton diyaliz tedavisi hastanın evinde 100
yürütülebilmesidir. Bunun yanında hemodiyaliz ve periton diyaliz tedavilerinin birbirini
tamamladığı da söylenebilir. Şöyle ki her iki tedavi de yaklaşık 6 yıl sonunda
uygulanamaz hale gelmektedir. Hastanın sağlık durumuna bağlı olarak bir tedaviyi
sonlandırınca diğer tedavi yöntemi ile devam etmek zorunluluğu bulunmaktadır.
Mevcut durumda Türkiye’de yaklaşık 5500 periton diyalizi, 48.000 hemodiyaliz hastası
bulunmaktadır. Periton diyaliz ve hemodiyaliz arasında periton diyaliz yönünde karar
verildikten sonra sıra hangi firmanın kateterinin takılacağı yönündedir. Çünkü periton
diyaliz tedavisi bir sistem tedavisidir ve hangi firmanın ürünleriyle tedaviye başlanırsa o
firmanın ürünleriyle ve solüsyonlarıyla devam edildiği uygulamada görülmektedir.
Türkiye’de periton diyalizi alanında faaliyet gösteren iki teşebbüs bulunmaktadır: 110
Eczacıbaşı-Baxter ve Fresenius. Hangi firmanın tercih edileceği aşamasında hastanın
özellikleri bakımından bu tercihi etkileyen bir neden bulunmamaktadır. Türkiye’deki
yaklaşık (….) periton diyaliz hastasının yaklaşık (….) Fresenius’un, yaklaşık (….) de
Eczacıbaşı-Baxter’ın ürünlerini kullanmaktadır.
I.1.3. Firma- Depo İlişkisi
Periton diyaliz tedavileri pek çok yardımcı madde kullanılmasını gerektirmektedir.
Ayrıca tedavide kullanılan ürünler hacim olarak büyük boyutlara ulaşabilmektedir. Bu
nedenle sağlayıcı firma ürünleri çoğunlukla hastaya doğrudan ulaştırmayı tercih
etmektedir. Bu durumda ürünlerin hastalara ulaştırılması bakımından deponun
fonksiyonu daha sınırlı düzeyde kalabilmektedir. Şöyle ki, depolar daha çok hastanın 120
solüsyonunun değiştirilmesi ve hastalara yardımcı malzemelerin temininin gerekmesi
gibi acil durumlarda önemli bir rol oynamaktadır.
Türkiye’de periton diyaliz ürünlerini sağlayan iki teşebbüsten biri olan Fresenius’un
ihtiyaç duyduğu depoculuk faaliyetini kendine ait deposu aracılığıyla yürüttüğü
bilinmektedir. Diğer sağlayıcı firma olan Eczacıbaşı-Baxter’in ise depoculuk faaliyeti
bulunmadığından bağımsız depolar ile çalışmaktadır. Yapılan görüşmede Eczacıbaşı-
Baxter yetkilisi Türkiye genelinde toplam 12 adet depo ile çalıştıklarını ifade etmiştir.
Anılan 12 depo ile mevcut ilişkinin oluşumunda dikkate alınan yazılı kriterler olmadığı
gibi firma ile depolar arasında yazılı bir sözleşme de yoktur. Firma ile depolar
arasındaki mevcut ilişkinin süregelen ticari faaliyet doğrultusunda geliştiği 130
anlaşılmaktadır. Bu depoların her biri belirli bir bölgede söz konusu ürünlerin dağıtımını
yapmaktadır. Eczacıbaşı-Baxter’ın belirli bir bölgede yalnızca bir depoya ürün verdiği
anlaşılmaktadır. Bununla birlikte bu depoların firma dışında diğer depolardan ürün
sağlamasının veya başka bir bölgedeki hastalara ürün temin etmesinin önünde bir
engel bulunmamaktadır.
I.2. Değerlendirme
İstanbul’da faaliyet gösteren ve bir eczacı olan başvuru sahibi yaptığı başvuruda
Eczacıbaşı-Baxter’ın periton diyaliz ürünlerini tek bir depo aracılığıyla satmasının 4054
sayılı Kanun’a aykırı olduğunu iddia etmiştir.
Dosyadaki bilgilere göre; Eczacıbaşı-Baxter ve Doruk Ecza Deposu yetkililerinden 140
alınan bilgiler çerçevesinde, şikâyete konu olan periton diyaliz solüsyonlarının
dağıtımının, hem fiziksel gereklilikler hem de ihtiyaç duyulan hizmetin kalitesi
bakımından sınırlı sayıda depo ile gerçekleştirilmesinin tercih edildiği anlaşılmıştır.
Nitekim yukarıda da belirtildiği üzere Eczacıbaşı-Baxter, Türkiye’de faaliyetlerini her
biri farklı bölgelerde faaliyet gösteren 12 depo vasıtasıyla yürütmektedir.
11-04/62-25
4
Eczacıbaşı-Baxter’ın bu depolarla yazılı bir sözleşmesi bulunmamakla birlikte
süregiden ticari ilişkinin özellikleri şu şekilde özetlenebilecektir:
- Depoların mevcut koşullarda faaliyet gösterdiği iller belli olmakla birlikte, buna
yönelik katı bir ayrım bulunmamakta, bir eczane istediği herhangi bir depodan
ürün temin edebilmektedir. 150
- Bu 12 deponun birbirlerine ya da üçüncü bir depoya ürün sağlamalarının
önünde herhangi bir engel bulunmamaktadır.
- Eczacıbaşı-Baxter çalıştığı depoların tümüne aynı satış koşullarını
uygulamakta, bu çerçevede halihazırda SGK’nın öngördüğü mecburi ıskontonun
üzerine %(….) oranında ilave ıskonto ve (….) gün vade ile satış yapmaktadır.
- Eczacıbaşı-Baxter depoların eczanelere uyguladıkları satış koşullarına herhangi
bir şekilde müdahale etmemektedir.
Buna ek olarak ürünlerin dağıtımını üstlenmek üzere söz konusu depolara alternatif
olarak Eczacıbaşı-Baxter firmasına son 7 yıl içinde başvuruda bulunan ve reddedilen
başka bir deponun olmadığı, aksine meşakkatli bir iş olduğundan depoların bu faaliyet 160
alanına girmeyi tercih etmediği öğrenilmiştir.
Bu açıklamalar sonucunda Eczacıbaşı-Baxter’in Doruk Ecza Deposu ile olan ticari
ilişkisinin rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı taşıyan veya bu etkiyi
doğuran nitelikte olmadığı, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
ihlal olarak değerlendirilemeyeceği kanaatine ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir
Full & Egal Universal Law Academy