Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-98 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 11-04/65-27
Karar Tarihi : 19.01.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU Şamil PİŞMAF, Tuğçe KOYUNCU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Shell&Turcas Petrol A.Ş.
Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
Gazi Umur Paşa Sok. Bimar Plaza No:38/8 Balmumcu
Beşiktaş/İstanbul
D. TARAFLAR : - Shell&Turcas Petrol A.Ş.
Karamancılar İş Merkezi Gülbahar Mah. Salih Tozan Sok.
No:18 B Blok Esentepe-Şişli/İstanbul
- Metro Turizm Petrol Ürünleri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. 20
Otoyol İstanbul Yönü (Gümüşova-Gerede 106+097 Km.)
Dörtdivan/Bolu
E. DOSYA KONUSU: Shell&Turcas Petrol A.Ş. (Shell&Turcas) ile Metro Turizm
Petrol Ürünleri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Metro) arasındaki anlaşmanın 2002/2
sayılı Tebliğ'in 5. maddesinde düzenlenen istisna hükmünden yararlandığına
karar verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.04.2010 tarih ve 3124 sayı ile giren
bildirimler üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ve 2002/2
sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca
yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 23.12.2010 tarih ve 2010-1-98/MM-10-30
139.İAY sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu ve 14.01.2011 tarih ve 2010-1-98/BN-11-
139.İAY sayılı Bilgi Notu, sırasıyla 27.12.2010 tarihli, REK.0.05.00.00-130/454 ve
14.01.2011 tarihli ve REK.0.05.00.00-130/15 sayılı Başkanlık önergeleri ile 11-04
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor ve Bilgi Notu’nda;
- Bildirim konusu bayilik anlaşmasının ilgili olduğu istasyonlar bakımından, taraflar
arasındaki dikey ilişkinin; Ulaştırma Bakanlığı Makamının 23.03.2004 tarihli ve 710-
0527 sayılı oluruna istinaden Metro-Karayolları Genel Müdürlüğü-Turcas Petrol A.Ş.
arasında imzalanan 18.11.2005 tarihli Devir Sözleşmesine kadar 2002/2 sayılı
Tebliğ’in 5/a maddesinde yer alan istisna hükmüne uyduğu, 40
- Devir Sözleşmesi tarihinden itibaren ise istasyonların işletme hakkının, 13.12.1996
tarihli Yap-İşlet-Devret Sözleşmesi çerçevesinde hukuken Metro’da bulunması
nedeniyle taraflar arasındaki dikey anlaşmanın istisna hükmü kapsamından çıktığı,
- Bu nedenle bahse konu dikey anlaşmanın 18.11.2005 tarihinden itibaren 5 yıl süre
ile 2002/2 sayılı Tebliğ ile getirilen grup muafiyetinden yararlanma imkanı
bulunduğu, ancak bu sürenin sona ermiş olması nedeniyle mevcut durumda grup
muafiyeti kapsamı dışında kaldığı,
11-04/65-27
2
- Bildirim konusu anlaşmaya ilişkin olarak Rekabet Kurulunun 26.08.2010 tarihli ve
10-56/1074-403 sayılı kararında yer verilen değerlendirmeleri esastan etkileyecek
herhangi bir ilave gerekçe bulunmaması nedeniyle başvuru kapsamındaki bireysel 50
muafiyet talebinin reddedilmesi gerektiği,
- 13.12.1996 tarihli Yap-İşlet-Devret sözleşmesinin 15. maddesine aykırı olarak
idarenin bilgisi dışında Metro ve Shell&Turcas arasında imzalanan 24.04.2008 tarihli
Kullanım Hakkı Devri sözleşmesi ile ilgili olarak Karayolları Genel Müdürlüğüne bilgi
verilmesi gerektiği,
görüşü ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Bildirimin Konusu
Kuruma intikal eden başvuruda; 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde düzenlenen
istisna hükmü uyarınca, Shell&Turcas ile Metro arasında imzalanan Akaryakıt Bayilik 60
Sözleşmesinde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğünün, T.C. Ulaştırma Bakanlığı
Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) ile yapılan Yap-İşlet-Devret sözleşmesinden
kaynaklanan kullanım hakkı müddetince devam edebileceği yönünde muafiyet
tanınması için bildirimde bulunulmaktadır.
Ayrıca bildirim formunda, başvuru konusu iki istasyondan biri hakkında Kurum’a
22.02.2010 tarih ve 1599 sayı ile başvuru yapıldığı ancak mevcut başvurunun
öncekinden farklı gerekçeler içerdiği belirtilmiştir. Söz konusu başvuru 2005 sonrası
açılan ya da Shell&Turcas tarafından yatırım yapılan istasyonlar bakımından yapılan
muafiyet talepleri çerçevesinde Rekabet Kurulunun 26.08.2010 tarihli toplantısında
görüşülmüş ve 10-56/1074-403 sayı ile karara bağlanmıştır. Ancak başvuru 70
kapsamında öne sürülen yeni gerekçeler bakımından da işbu karar kapsamında
değerlendirme yapılmıştır.
H.2. Taraflar
Dosyadaki bilgilere göre, Türkpetrol ve Madeni Yağlar T.A.Ş. ile İngiliz Burmah Castrol
firması ile ortaklaşa kurulan Turcas Petrolcülük A.Ş. (Turcas), Tabaş Petrolcülük A.Ş.
(Tabaş) tarafından satın alınmış olup 1999 yılında iki şirket Turcas Petrol A.Ş. unvanı
altında birleşmiştir. Rekabet Kurulunun 06-08/103-29 sayı ve 02.02.2006 tarihli kararı
ile izin verilen işlem sonucunda ise Turcas Petrol A.Ş. ve The Shell Company of
Turkey Ltd., Shell&Turcas Petrol A.Ş. (Shell&Turcas) unvanlı ortak girişim şirketi çatısı
altında faaliyetlerini birleştirmişlerdir. EPDK tarafından hazırlanan 2009 yılı Petrol 80
Piyasası Raporu’nun ilgili bölümüne göre Shell&Turcas’ın bayiler aracılığıyla yapılan
satışlar bakımından benzin türlerinde pazar payının %28,7; motorin türlerinde ise
yaklaşık %17 düzeyinde olduğu görülmektedir.
Diğer taraftan bildirim formunda yer alan bilgilere göre, Metro, KGM ile Turcas
Petrolcülük A.Ş. (Shell&Turcas) arasındaki Yap-İşlet-Devret Sözleşmesine binaen
Shell&Turcas ile imzalamış oldukları işletmecilik sözleşmesi çerçevesinde ilgili
istasyonlarda bayilik faaliyeti yürütmektedir.
H.3. İlgili Pazar
Taraflar arasındaki “Bayilik Sözleşmesi”nin kapsamı göz önüne alındığında, bildirime
konu işlem çerçevesinde ilgili ürün pazarı, “oto lpg dışında kalan otomotiv yakıtları” 90
“oto-LPG” ve “madeni yağ” pazarları olarak belirlenmiştir.
Diğer taraftan, gerek beyaz akaryakıt ürünleri, gerekse oto-LPG ve madeni yağ
dağıtım faaliyetlerinin yurt çapında gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler bakımından
rekabet şartlarının farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle ilgili
coğrafi pazar, “Türkiye” olarak kabul edilmiştir.
11-04/65-27
3
H.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.4.1. İlgili Mevzuat Hükümleri, Danıştay ve Rekabet Kurulu Kararları
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 2. maddesinde
üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla
teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla 100
yapılan anlaşmalar dikey anlaşma olarak tanımlanmaktadır. Yine aynı Tebliğ’in 5(a)
maddesinde ise, Tebliğ ile tanınan muafiyetin anlaşmalarda alıcıya getirilen belirsiz
süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğüne uygulanmayacağı
hükme bağlanmıştır.
Bunun yanında 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde, anlaşmalardaki rekabet
etmememe yükümlülüklerine veya bu yükümlülüğün anlaşmanın asli bir parçası olduğu
hallerde anlaşmanın tamamına yönelik olarak getirilen beş yıllık grup muafiyeti sınırına
ilişkin olarak bir istisnai durum düzenlenmiştir. Söz konusu hüküm, “Alıcının anlaşmaya
dayalı faaliyetlerini sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti arazi ile birlikte veya alıcı
ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı çerçevesinde 110
sağlayıcıya ait ise yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan
üçüncü kişilerden elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir
tesiste sürdürecekse, alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü, söz konusu
tesisin alıcı tarafından kullanıldığı süreye bağlanabilir; şu kadar ki, rekabet etmeme
yükümlülüğü, bu sürenin beş yılı aşan kısmı bakımından, sadece alıcının söz konusu
tesiste yürüteceği faaliyetini kapsar.” şeklindedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in açıklanmasına ilişkin Kılavuz’un ilgili paragrafında ise, Tebliğ’in
5. maddesinde dikey anlaşmalardaki rekabet etmeme yükümlülüklerine yönelik olarak
düzenlenen istisna hükmünde, “Tebliğ’in 5 inci maddesi ile getirilen bu istisna,
“öncelikle ve özellikle” ilişkinin başlangıcından itibaren üçüncü şahıslardan ayni ya 120
da şahsi haklar kapsamında taşınmazın kullanma ve/veya yararlanma hakkının
alınması ve bunu müteakiben tesisin bizzat sağlayıcı tarafından işletilmesi ya da
kullanma/yararlanma hakkı veren ile hiçbir bağlantısı olmayan şahıslarla bayilik
ilişkisinin kurulması ile sınırlıdır. Muafiyet kapsamındaki beş yıllık süre dolmadan;
faaliyetlerin sona erdirilmesi, devralma vb. yollarla dikey anlaşmanın taraflarında
değişiklik ortaya çıkması halinde muafiyetten yararlanılabilecek sürenin uzaması söz
konusu değildir.” şeklinde açıklama yer almaktadır.
Söz konusu hükümler dikkatle irdelendiğinde, bahse konu istisnadan yararlanmanın,
öncelikle iki koşuldan birinin varlığına bağlı olduğu görülmektedir. Buna göre alıcı
(bayi) anlaşmaya dayalı faaliyetini: 130
- ya doğrudan veya alıcıyla hiçbir bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir
üst hakkı çerçevesinde sağlayıcıya (dağıtıcıya) ait tesis (akaryakıt istasyonu)
üzerinde,
- ya da bizzat sağlayıcı tarafından alıcıyla hiçbir bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden
elde edilen bir ayni veya şahsi kullanım hakkına konu bir tesiste
sürdürmelidir.
Bunun yanı sıra Kılavuzun açık hükümleri çerçevesinde, taraflar arasındaki dikey
ilişkinin istisna hükmünden yararlanabilmesi için, söz konusu ilişkinin en baştan
itibaren yukarıda belirtilen koşullara uygun olarak kurulması gerekmektedir. Nitekim
Danıştay’ın TOTAL/Akdağ dosyasında Rekabet Kurulu kararına karşı Danıştay 13. 140
Dairesi’nin E.2006/1604 esas numarasına kayden açılan dava sonucunda verilen
13.05.2008 tarihli ve K.2008/4196 sayılı kararın gerekçesi, bu değerlendirmeyi haklı
kılmaktadır. Söz konusu kararda özetle; dağıtıcının bayiiyle kurmuş olduğu hukuki
ilişkinin yani taraflar arasındaki dikey anlaşmanın temelinin işletme sözleşmesi ve kira
sözleşmesi olmak üzere iki sözleşmeye dayandığı belirtildikten sonra, Yüksek
11-04/65-27
4
Mahkeme’nin, bayilik sözleşmesi de dahil olmak üzere anlaşmanın unsurlarında
sonradan oluşacak değişikliklerin değil, anlaşmanın en baştan itibaren 2002/2 sayılı
Tebliğ’e uygun olarak kurulup kurulmadığının dikkate alınması ve değerlendirmenin bu
çerçevede yapılması gerektiğine işaret ettiği görülmektedir.
Diğer taraftan, Rekabet Kurulunun ve Danıştay’ın konuyla ilgili olarak daha önce almış 150
olduğu kararlar ile de sabit olduğu üzere, bayilik sözleşmeleri ile bu sözleşmelerde yer
alan rekabet etmeme yükümlülüğü süresine etki eden intifa, tapuya şerh edilmiş kira
veya benzeri etkiye sahip sözleşmelerin tamamı tek bir dikey anlaşma olarak kabul
edilmektedir. Bu dikey anlaşmalar ile bayiye 5 yıldan uzun süreli rekabet yasağı
getirilmesi, söz konusu dikey ilişkiyi grup muafiyeti kapsamı dışına çıkarmaktadır. Bu
bakımdan bayilik sözleşmeleri ve bunlarla bağlantılı intifa, kira gibi sözleşmelerin,
aralarındaki hukuki ve iktisadi ilişki nedeniyle tek bir anlaşma olarak 2002/2 sayılı
Tebliğ’e uygunluklarının değerlendirilmesi gerekmektedir.
H.4.2. Bildirim Kapsamındaki Anlaşmaların Konusu ve Niteliği
Bildirim formunda yer alan bilgilere göre; KGM ile Turcas Petrolcülük A.Ş. 160
(Shell&Turcas) arasında 02.02.1999 tarihinde, mülkiyeti KGM’ye ait bulunan Otoyol
Hizmet Tesislerinin yapılıp işletilmesi ve görev süresi sonunda KGM’ye devri işi için bir
Yap-İşlet-Devret sözleşmesi imzalanmıştır1. Bu sözleşme, 13.03.2015 tarihinde sona
erecek şekilde kurulmuştur.
Söz konusu sözleşmeye binaen Turcas Petrolcülük A.Ş. (Shell&Turcas) ile Metro
arasında 05.05.1999 tarihinden itibaren günümüze kadar gelen bir bayilik sözleşmesi
imzalanmış ve böylece Metro, ilgili tesislerin inşasını ve ilgili iki adet akaryakıt
istasyonunun kendi nam ve hesabına işleticiliğini üstlenmiştir.
Anılan bayilik sözleşmesi, Metro’nun; Turcas Petrolcülük A.Ş.’nin Yap-İşlet-Devret
Sözleşmesi kapsamında hak sahibi olduğu taşınmaz üzerinde, Turcas Petrolcülük A.Ş. 170
ve KGM tarafından öngörülen plan, proje ve ihale şartlarına uygun olarak anılan
tesislerin yapımı, bakımı, inşa edilerek satış ve servis istasyonlarının münhasıran
Turcas Petrolcülük A.Ş.’ye ait amblem altında işletilmesi ve yine münhasıran Turcas
Petrolcülük A.Ş. tarafından veya Turcas Petrolcülük A.Ş.’nin uygun gördüğü herhangi
bir şahıs tarafından sağlanan bilumum petrol ürünlerinin depolanması ve satılması ve
motorlu kara taşıt araçlarının yıkama, yağlama servis hizmetlerinin yapılması ve
işletme süresince gayri safi hasıla üzerinden KGM’ne yıllık pay ödenmesi maksadıyla
akaryakıt istasyonu işletilmesi prensiplerini kapsamaktadır. Bu sözleşme, Turcas
Petrolcülük A.Ş.’nin söz konusu Otoyol Hizmet Tesisi ile ilgili olarak KGM ile arasındaki
sözleşmeler yürürlükte kaldığı sürece geçerliliğini koruyacak şekilde düzenlenmiştir. 180
Daha sonra, Turcas Petrolcülük A.Ş., Yap-İşlet-Devret Sözleşmesi kapsamında
yüklendiği görevleri 14.07.2003 tarihli Protokol ile Metro’ya devretmiştir.. Bildirim
formunda yer alan bilgilere göre ilerleyen süreçte Metro, devralmış olduğu Yap-İşlet-
Devret Sözleşmesi’nden doğan kullanım hakkının KGM tarafından 7 yıl 2 ay 4 gün
uzatılması üzerine, 24.04.2008 tarihinde akdedilen Kullanım Hakkı Devri Anlaşması2
ile Yap-İşlet-Devret Sözleşmesinden doğan haklarını tekrar Shell&Turcas’a
devretmiştir. Kullanım Hakkı Devri Anlaşması uyarınca söz konusu tesislerin kullanım
hakkı, anlaşmanın imza tarihinden itibaren 15 yıllık bir süre için geçerli olmak üzere
Shell&Turcas’a devredilmiştir.
Bildirim formunda yukarıda özetlenen Shell&Turcas ile Metro arasındaki ilişki; 190
05.05.1999 tarihli Bayilik Sözleşmesi ile 14.07.2003 tarihli Devir Protokolüne kadar
geçen dönem birinci dönem, 14.07.2003 tarihli Devir Protokolü ile 24.04.2008 tarihli
1 Bahse konu sözleşmenin imza tarihi 13.12.1996 olup KGM’den alınan bilgiye göre 02.02.1999 tarihi, anılan
sözleşmenin KGM muvafakatiyle Turcas Petrolcülük A.Ş.’ye devir tarihidir.
2 Söz konusu anlaşmanın noterden onay tarihi 25.04.2008’dir.
11-04/65-27
5
Kullanım Hakkı Devir Anlaşması arasında geçen dönem ikinci dönem ve 24.04.2008
tarihli Kullanım Hakkı Devri Anlaşmasından günümüze kadar gelen dönem üçüncü
dönem olmak üzere üç döneme ayrılarak açıklanmıştır.
Birinci dönemde, Metro ile KGM arasında kurulmuş herhangi bir bağlantı
bulunmadığından, bu dönem bakımından bayilik sözleşmesinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in
5 (a) maddesinde yer alan istisna hükmünden yararlandığı iddia edilmiştir.
İkinci dönem olarak adlandırılan 14.07.2003 tarihli Devir Protokolü ile 24.04.2008 tarihli
Kullanım Hakkı Devir Anlaşması arasında geçen dönem bakımından Shell&Turcas ile 200
KGM arasındaki Yap-İşlet-Devret Sözleşmesi ve buna bağlı görevlendirmenin Metro’ya
devredildiği, bu devir ile birlikte alıcı ile malik arasında bir bağlantı kurulmuş olsa da
anılan bağlantının Tebliğ kapsamındaki istisnadan yararlanmayı engelleyen bir durum
yaratmadığı; zira Metro’nun kullanım hakkına sahip olduğu Otoyol Hizmet Tesisleri
üzerinde Shell&Turcas lehine şahsi ya da ayni bir hak tesis etmediği, dolayısıyla
Shell&Turcas’ın Metro üzerine getirilmiş olan rekabet etmeme yükümlülüğünü intifa
yahut benzeri sözleşmeler ile uzatma olanağının bulunmadığı ifade edilmiştir.
Üçüncü dönem olarak adlandırılan 24.04.2008 tarihli Kullanım Hakkı Devri
Anlaşmasından günümüze kadar gelen ve devam edecek olan dönemde ise, Metro
tarafından Yap-İşlet-Devret Sözleşmesinden doğan kullanım hakkının ücreti 210
mukabilinde tekrar Shell&Turcas’a devredildiği, birinci dönemdeki gerçek üçlü ilişkinin
yeniden tesis edildiği ve bu ilişkinin de istisna hükmü kapsamında olduğu belirtilmiştir.
Malik KGM ile Metro arasında bir ilişkinin bulunmadığı hususu da ayrıca ifade
edilmiştir.
Bildirime konu sözleşmelerin içerikleri incelendiğinde; 05.05.1999 tarihli Bayilik
Sözleşmesinin 4. maddesi ile bayinin faaliyetleri üzerine 2002/2 sayılı Tebliğ
anlamında rekabet yasağı getirilmekte olduğu ve 16. maddede sözleşmenin süresinin,
Shell&Turcas’ın söz konusu Otoyol Hizmet Tesisi ile ilgili olarak KGM ile arasındaki
sözleşmeler yürürlükte kaldığı sürece geçerliliğini koruyacak şekilde düzenlendiği
görülmektedir. Bu nedenle, Yap-İşlet-Devret Sözleşmesinin de ayrıca irdelenmesi 220
gerekmektedir. Shell&Turcas’tan talep edilen ilgili Yap-İşlet-Devret Sözleşmesi, Kurum
kayıtlarına 5.10.2010 tarihinde intikal etmiştir.
Shell&Turcas ile KGM arasındaki Yap-İşlet-Devret Sözleşmesinin 2. maddesinde
sözleşmenin konusu, Gümüşova Gerede Otoyolu 106-097 Km ve Dörtdivan civarındaki
B tipi Otoyol Hizmet Tesisinin projelendirilmesi, yapımı, bakımı, işletilmesi, işletme
süresince gayri safi hasıla üzerinden idareye yıllık pay ödenmesi ve görev süresi
sonunda idareye bedelsiz ve kullanılabilir durumda devredilmesi işi olarak tanımlanmış
ve devamında bu sözleşme süresince 66+109 km ve 87+090 km’deki D tipi Otoyol
Hizmet Tesislerinin işletilmesi, bakımı ve temizliğinden de sorumlu olunacağı
belirtilmiştir. Yine sözleşmenin 3. maddesinde sözleşme süresinin 13.03.2015 tarihinde 230
sona ereceği belirtilmiş ve akaryakıt tesisleri bayilik sözleşmesi bu sözleşmenin eki
olarak yer almıştır. Ancak yukarıda değinildiği üzere söz konusu anlaşmanın süresinin
uzatıldığı, bu çerçevede Metro ile Shell&Turcas arasında 24.04.2008 tarihinden
itibaren 15 yıl süreyle geçerli olacak Kullanım Hakkı Devir Anlaşması imzalandığı, bu
kapsamda taraflar arasındaki Bayilik Anlaşmasının süresinin de bu tarihe kadar
uzatıldığı anlaşılmaktadır.
Turcas Petrolcülük A.Ş. (Shell&Turcas) ile Metro arasındaki 05.05.1999 tarihli Bayilik
Sözleşmesinin 15. maddesinde; Metro’nun sözleşme konusu tesislerin yapımı, bakımı
ve işletilmesi için Shell&Turcas ile KGM arasında imzalanan ve 13 kalem halinde
sıralanan sözleşme, şartname ve ilgili düzenlemelerde belirlenen Shell&Turcas’ın tüm 240
yükümlülüklerini üstlenmeyi ve anılan sözleşme ve eklerinin bu sözleşmenin ayrılmaz
ekleri olduğu kabul ve taahhüt edilmiştir.
11-04/65-27
6
Görüldüğü üzere ilgili Yap-İşlet-Devret Sözleşmesi, KGM’ye ait taşınmaz üzerine
tesisler yapılıp belirli bir süre kullanıldıktan sonra devredilmesini ve bu süre içinde yıllık
pay ödenmesine öngören, kira sözleşmesi niteliğinin dışında hukuki boyutları da
bulunan karma bir sözleşme olarak değerlendirilebilecektir. Shell&Turcas ile Metro
arasındaki Bayilik Sözleşmesi ise Shell&Turcas ile KGM arasındaki Yap-İşlet-Devret
Sözleşmesinin ayrılmaz bir parçası niteliğindedir. Bu nedenle, Shell&Turcas ile Metro
arasında imzalanan 05.05.1999 tarihli İşletmecilik Sözleşmesinin bayi üzerine rekabet
yasağı getiren bir dikey anlaşma niteliğinde olduğu, bu sözleşmenin süresine etki eden 250
ve 02.02.1999 tarihinde Shell&Turcas’a devredilen 13.12.1996 imza tarihli Yap-İşlet-
Devret Sözleşmesinin de 2002/2 sayılı Tebliğ’de yer alan düzenlemeler çerçevesinde
incelenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
H.4.3. Bildirime Konu Anlaşmaların 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği Bakımından Değerlendirilmesi
Bildirim konusu Bayilik Sözleşmesi ve Yap-İşlet-Devret Sözleşmesi ile ilgili protokoller,
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında tek bir anlaşma şeklinde değerlendirilerek,
öncelikle Kanun’un aynı maddesine ve 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygunlukları
incelenmiştir. Bildirim konusu Yap-İşlet-Devret Sözleşmesi ve onunla bağlantılı Bayilik
Sözleşmesinin süresi dikkate alındığında, dikey anlaşmanın 5 yılı aşar nitelikte rekabet 260
etmeme yükümlülüğü içerdiği anlaşılmaktadır. Ancak söz konusu dikey anlaşma,
akaryakıt sektöründe yaygın olarak görülen taşınmaz maliki aynı zamanda bayi
tarafından dağıtım firması lehine tesis edilen uzun süreli şahsi veya ayni bir hak
çerçevesinde gerçekleştirilen bayilik faaliyetinden farklı olduğu görülmektedir. Burada
dikey anlaşmanın, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde alıcı üzerine getirilebilecek
rekabet etmeme yükümlülüklerine ilişkin beş yıllık üst sınırın bir istisnası olarak
öngörülen düzenleme çerçevesinde incelenmesi gerekmektedir. Söz konusu
düzenleme ve bu düzenlemenin uygulanmasına ilişkin Kılavuz ile Rekabet Kurulu
kararları yukarıda açıklanmıştır.
Bu kapsamda yapılan incelemeler sırasında bazı eksiklikler tespit edilmesi üzerine, 270
Shell&Turcas’a bilgi isteme yazısı gönderilmiş, söz konusu yazıya cevabi yazı Kurum
kayıtlarına 3.11.2010 tarihinde intikal etmiştir. Cevabi yazıda, bilgi isteme yazısında yer
alan; KGM, Shell&Turcas ile Metro arasında üç taraflı olarak imzalanmış herhangi bir
anlaşma/protokol olup olmadığı sorusuna cevaben, böyle bir anlaşmanın bulunmadığı
ifade edilmiştir. İkinci olarak Tebliğ’in 5(a) maddesindeki istisna hükmünde belirtilen
anlamda bir bağlantı bulunup bulunmadığının tespiti bakımından, KGM ile Metro
arasında bir kira veya benzeri bir sözleşme olup olmadığı sorusuna cevaben ise, böyle
bir sözleşme olup olmadığının Shell&Turcas tarafından bilinmediği ifade edilmiştir.
Bununla birlikte Yap-İşlet-Devret Sözleşmesinin Shell&Turcas’tan Metro’ya devredildiği
dönemde ve kullanım hakkının tekrar Shell&Turcas’a devredildiği belirtilen 24.04.2008 280
tarihli Kullanım Hakkı Devir Anlaşması döneminde, söz konusu devirler bakımından
KGM’nin muvafakatinin alınıp alınmadığı sorusuna ise, 24.04.2008 tarihli Kullanım
Hakkı Devri Anlaşması ile Metro ile KGM arasındaki sözleşmenin devredilmediği;
Metro’nun KGM ile imzaladığı Yap-İşlet-Devret sözleşmesine konu alanın bir kısmının
kullanım hakkının Shell&Turcas’a devredildiği, dolayısıyla herhangi bir izin alınmasının
söz konusu olmadığı ifade edilmiştir. Diğer yandan 02.02.1999 tarihli Yap-İşlet-Devret
sözleşmesinin “Sözleşmenin Devri ve Taşeron Çalıştırılması” başlıklı 15. maddesine
göre, 13.12.1996 tarihli Yap-İşlet-Devret sözleşmesinin Bakan Onayı olmaksızın
üçüncü bir şirkete devri imkanı bulunmadığı görülmektedir.
Bildirim formu ve bilgi isteme yazılarına cevaben gönderilen yazının incelenmesinden, 290
yukarıda bahsi geçen 24.04.2008 tarihli Kullanım Hakkı Devir Anlaşması bakımından
KGM’nin onayının alınmadığı anlaşılmıştır. Bu kapsamda KGM’ye de Yap-İşlet-Devret
Sözleşmesinin Shell&Turcas’tan Metro’ya devredildiği 14.07.2003 tarihli Protokol
11-04/65-27
7
döneminde ve kullanım hakkının tekrar Shell&Turcas’a devredildiği 25.04.2008 tarihli
Kullanım Hakkı Devri Anlaşması döneminde, KGM’nin söz konusu devirler bakımından
muvafakatinin alınıp alınmadığına ve buna ilişkin yazılı bir belgenin bulunup
bulunmadığına, diğer yandan Metro ile KGM arasında herhangi bir kira sözleşmesi
veya anlaşma yapılıp yapılmadığına ilişkin olarak bilgi isteme yazısı gönderilmiştir.
Kurum kayıtlarına 06.12.2010 tarihinde intikal eden cevabi yazıda özetle; Metro’da
olan Kullanım Hakkının tekrar Shell&Turcas’a devrine ilişkin 24.04.2008 tarihli 300
Kullanım Hakkı Devir Anlaşması’yla ilgili olarak KGM’nin herhangi bir bilgisinin ve
konuya ilişkin Bakan Onayı ve/veya idarenin herhangi bir muvafakatinin olmadığı;
13.12.1996 tarihli Yap-İşlet-Devret sözleşmesinin Metro’ya devrine ilişkin olarak Metro,
Shell&Turcas ve KGM arasında imzalanan 18.11.2005 tarihli Devir Sözleşmesi
uyarınca, sözleşmenin sona ereceği tarihe kadar hukuken Yap-İşlet-Devret
sözleşmesinin bir tarafının KGM, diğer tarafının ise Metro olduğu anlaşılmaktadır.
Konuya ilişkin rapor üzerine Kurul tarafından istenen bilgiler doğrultusunda
Raportörlerce hazırlanan bilgi notunda da, söz konusu Devir Anlaşmasının hukuki
niteliği ve geçerliliği hususunda KGM’den alınan ilave görüşe yer verilmiştir. KGM’den
gelen 04.01.2011 tarihli cevabi yazıda; söz konusu işin görevli şirketinin Mepet Metro 310
Petrol ve Tesisleri San. Tic. A.Ş. olduğu, Metro ve Shell&Turcas arasında imzalanan
Kullanım Hakkı Devri Anlaşmasına İdarelerinin muvafakatinin bulunmadığı, adı geçen
yap-işlet-devret modelli işin Shell&Turcas Petrol A.Ş.’ye devrinin söz konusu olmadığı
belirtilmiştir.
Bildirim konusu anlaşma bu bilgiler ışığında değerlendirilecek olursa; 13.12.1996 tarihli
Yap-İşlet-Devret Sözleşmesine konu istasyonlar bakımından, taraflar arasındaki dikey
ilişkinin, bildirim formunda birinci dönem olarak adlandırılan Yap-İşlet-Devret
Sözleşmesinin Metro’ya devredildiği 18.11.2005 tarihli Devir Sözleşmesine kadar
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5(a) maddesinde “...yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile
bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının 320
konusu olan bir tesiste sürdürecekse...” şeklinde ifadesini bulan istisna hükmüne
uyduğu, ancak Devir Sözleşmesi tarihinden (18.11.2005) itibaren istisna hükmü
kapsamından çıktığı değerlendirilmektedir. Zira; 18.11.2005 tarihli Devir Sözleşmesi
sonrası bakımından, Shell&Turcas tarafından idareden alınan bir hak çerçevesinde
istasyonun işletmesi Metro’da olmayıp tam tersine Metro tarafından KGM’den elde
edilen işletme hakkına dayanarak –idarenin bilgisi dışında- kullanım hakkının
Shell&Turcas’a devri ve bu çerçevede Shell&Turcas ile Metro arasındaki önceki tarihli
bayilik sözleşmesinin sürdürülmesi söz konusudur.
Sayılan nedenlerle taraflar arasındaki dikey anlaşmanın; Ulaştırma Bakanlığı
Makamının 23.03.2004 tarihli ve 710-0527 sayılı oluruna istinaden Metro-KGM-330
Shell&Turcas arasında imzalanan Devir Sözleşmesi uyarınca, 13.12.1996 tarihli Yap-
İşlet-Devret sözleşmesinin ve sözleşmeye konu işletme hakkının Metro tarafından
devralındığı 18.11.2005 tarihinden itibaren 5 yıl süre ile 2002/2 sayılı Tebliğ ile getirilen
grup muafiyetinden yararlanma imkanı bulunduğu, bu sürenin de sona ermiş olması
nedeniyle mevcut durumda grup muafiyeti kapsamı dışında kaldığı kanaatine
varılmıştır.
Bildirim formunda bahse konu anlaşmanın, ilgili istasyonlara yapılan yatırıma istinaden
Yap-İşlet-Devret sözleşmesi süresince 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin
uygulamasından bireysel olarak muaf tutulması talep edilmiştir. Ancak yukarıda da yer
verildiği üzere, başvuru konusu iki istasyondan biri hakkında Shell&Turcas tarafından 340
Kurum’a 22.02.2010 tarihinde bireysel muafiyet başvurusu yapılmış; bildirim
gerekçeleri Rekabet Kurulunun 26.08.2010 tarihli toplantısında ayrıntılı olarak
görüşülerek, 10-56/1074-403 sayılı karar ile bireysel muafiyet talebi reddedilmiştir.
Mevcut durumda Shell&Turcas ile Metro arasındaki dikey anlaşmaya ilişkin olarak
11-04/65-27
8
Kurulun söz konusu kararında yer verilen değerlendirmeleri esastan etkileyecek
herhangi bir ilave gerekçe bulunmadığı, bu çerçevede başvuru kapsamındaki bireysel
muafiyet talebinin reddedilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Bildirim konusu bayilik anlaşmasının ilgili olduğu istasyonlar bakımından, taraflar 350
arasındaki dikey ilişkinin; Ulaştırma Bakanlığı’nın 23.03.2004 tarih ve 710-0527 sayılı
oluruna istinaden Metro Turizm Petrol Ürünleri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.-Karayolları
Genel Müdürlüğü-Turcas Petrol A.Ş. arasında imzalanan 18.11.2005 tarihli Devir
Sözleşmesine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ'in 5/a maddesinde yer alan istisna
hükmünden yararlandığına,
2- Devir Sözleşmesi tarihinden itibaren ise istasyonların işletme hakkının, 13.12.1996
tarihli Yap-İşlet-Devret Sözleşmesi çerçevesinde hukuken Metro Turizm Petrol Ürünleri
Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’de bulunması nedeniyle taraflar arasındaki dikey
anlaşmanın istisna hükmü kapsamından çıktığına,
3- Bununla birlikte, bahse konu dikey anlaşmanın 18.11.2005 tarihinden itibaren 5 yıl 360
süre ile 2002/2 sayılı Tebliğ ile getirilen grup muafiyetinden yararlandığına, ancak bu
sürenin sona ermiş olması nedeniyle mevcut durumda grup muafiyeti kapsamı dışında
kaldığına,
4- Bildirim konusu anlaşmaya ilişkin olarak 26.08.2010 tarih, 10-56/1074-403 sayılı
Kurul kararında yer verilen değerlendirmeleri esastan etkileyecek herhangi bir ilave
gerekçe bulunmaması nedeniyle başvuru kapsamındaki bireysel muafiyet talebinin
reddine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy