Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-2-190 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-07/ 136-45
Karar Tarihi : 3.2.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Hakan Suat ÖLMEZ, Ekrem SOLMAZ, Hatice YAVUZ
C. BAŞVURUDA : - Gizlilik Talebi Bulunmaktadır.
BULUNANLAR - Mehmet TUNÇ
(Sanayi ve Ticaret Bakanlığı kanalıyla) 20
m.tunc@
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR:
- Akçansa Çimento San. ve Tic. A.Ş.
Hüseyin Bağdatlıoğlu İş Merkezi Kaya Sultan Sok. No:81
Kat:5-8 Kozyatağı 34742 İstanbul
- Adoçim Çimento Beton San. ve Tic. A.Ş.
Eski Büyükdere Cad. Tahirağa Çeşme Sk. Ayazağa Tic. Mrk.
12. Kat No:2 Maslak/İstanbul 30
- Cimpor Yibitaş Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Hasanoğlan Sanayi Bölgesi Bahçelievler Mah. Atatürk Cad.
No:8/L, M, N (A, B, C Blok) Hasanoğlan - Elmadağ/Ankara
E. DOSYA KONUSU: Akçansa Çimento San. ve Tic. A.Ş., Adoçim Çimento
Beton San. ve Tic. A.Ş. ve Cimpor Yibitaş Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin
Orta Karadeniz Bölgesi’nde, CEM-I ve CEM-II 42,5 sınıflarındaki dökme
çimentoya birlikte zam yaptıkları ve müşteri paylaştıkları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; 40
Samsun ili Ladik ilçesinde bulunan Akçansa Çimento San. ve Tic. A.Ş. (Akçansa
Çimento), Tokat ili Artova ilçesinde bulunan Adoçim Çimento Beton San. ve Tic.
A.Ş. (Adoçim) ve Çorum ilinde bulunan Cimpor Yibitaş Çimento Sanayi ve Ticaret
A.Ş. (Cimpor)’nin çimento fiyatlarında yapılacak zam oranlarını aralarında
anlaşarak belirledikleri,
Son zamda söz konusu üç firmanın da CEM-I ve CEM-II 42,5 sınıflarındaki
çimento fiyatlarını 115-120 TL+KDV seviyesine çıkardıkları,
11-07/136-45
2
Yapılan zam oranının her üç firmada da aynı olması nedeni ile çimento alımında
firma seçme şansının ortadan kalkığı ve bunun kendi rekabet güçlerini azalttığı,
Adoçim bayisine yapılan çimento taleplerinin reddedildiği ve bunun nedeni olarak 50
Adoçim’in kendilerine satış yapılmasını istemediği şeklinde beyan edildiği,
Söz konusu çimento firmalarının müşteri paylaşımı yaparak alıcıları mağdur ettiği
iddia edilmiş ve 4054 sayılı Kanun kapsamında gerekli yaptırımların uygulanması
talep edilmiştir.
Dosya kapsamında, başvuru konusu iddialara ilişkin başvuru sahibinden talep edilen
bilgiler 2.8.2010 tarih ve 6117 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Söz konusu
yazıda, 24.1.2010-11.7.2010 tarihleri arasında yaklaşık altı ay gibi kısa bir zamanda
çimentoya 17,02 TL+KDV tutarında zam yapıldığı, %14,50 zam oranına tekabül eden
bu artış hakkında çimento firmalarının herhangi bir açıklama yapmadığı, halihazırda
Cimpor’dan çimento temin ettikleri ve birkaç ay önce diğer bayiler aracılığıyla başka 60
çimento fabrikalarından çimento aldıklarında Cimpor’un sözlü olarak kendilerini
uyardığı, bunun çimento piyasasında müşteri paylaşımı olduğunu gösterdiği iddia
edilmektedir.
Başbakanlık İletişim Merkezi’ne yapılan Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından
kurumumuza iletilen Mehmet TUNÇ tarafından gönderilen başka bir elektronik
postada ise özetle;
Trabzon ve Samsun’da hazır beton santrallerinin bulunduğu,
2010 yılı içerisinde çimentoya üç kere zam yapıldığı ve yaklaşık 25 TL tutarında
olan söz konusu zamları çimento firmalarının birbirleriyle anlaşıp toplantılar
yaparak ve kendilerini de tehdit ederek yaptığı, 70
Ülkedeki diğer malların fiyatları düşerken çimento üreticilerinin piyasadaki şartları
öne sürerek söz konusu zamları yapmalarının düşündürücü olduğu
iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 20.07.2010/5690, 28.07.2010/41 tarih ve
sayılar ile intikal eden başvurular üzerine yapılan inceleme neticesinde hazırlanan
18.08.2010 tarih ve 2010-2-190/İİ-10-373.ESO sayılı İlk İnceleme Raporu,
26.08.2010 tarih ve 10-56 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda
düzenlenen 26.01.2011 tarih ve 2010-2-190/ÖA-11-196.HSÖ sayılı Önaraştırma
Raporu 01.02.2011 tarih ve REK.0.06.00.00-110/55 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-80
07 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara yönelik
olarak, Akçansa Çimento San. ve Tic. A.Ş., Adoçim Çimento Beton San. ve Tic. A.Ş.
ve Cimpor Yibitaş Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiği yönünde herhangi bir bilgi ve belgeye
ulaşılamadığından anılan teşebbüsler hakkında aynı Kanun 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikâyetlerin reddedilmesi gerektiği ifade
edilmiştir.
90
11-07/136-45
3
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüsler
Önaraştırma konusu iddialar temel olarak, Orta Karadeniz Bölgesi’nde faaliyet
gösteren çimento üreticilerinin kendi aralarında anlaşma yapmak sureti ile 2010 yılı
Ocak ayından itibaren çimento fiyatlarını birlikte belirledikleri ve bunun sonucunda
bölgedeki çimento fiyatlarının 2010 yılında yükseldiği, belirtilen çimento üreticilerinin
bölgedeki çimento müşterilerini paylaştıkları ve bu nedenle şikayetçi firmanın Adoçim
ve Adoçim’in bayisinden çimento temin edemediği iddia edilmektedir. Bu kapsamda,
Orta Karadeniz Bölgesi’nde çimento üretiminde bulunan Akçansa Çimento Ladik 100
Fabrikası, Adoçim Tokat Fabrikası, Cimpor Çorum Fabrikası, Adoçim İdari Merkezi
ve Cimpor İdari Merkezi’nde raportörlerce yerinde inceleme yapılmıştır.
I.1.1. Akçansa Çimento1
Akçansa, Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş. ve HeidelbergCement Mediterranean
Basin Holdings, S.L. ortak kuruluşudur. Şirketin %79.4 hissesine Hacı Ömer Sabancı
Holding ve HeidelbergCement Mediterranean Basin Holdings, S.L. eşit oranda
sahiptir, kalan %20.57'si halka açıktır. Marmara, Ege ve Karadeniz bölgelerinde
faaliyet gösteren Akçansa, İstanbul-Büyükçekmece, Çanakkale ve Samsun-Ladik’teki
üç fabrikasında çimento ve klinker üretimini gerçekleştirmektedir. Şirketin ayrıca
İstanbul-Ambarlı, İzmir-Aliağa, Yalova, Yarımca ve Hopa’da kurulu beş çimento 110
terminali bulunmaktadır. Akçansa, iştiraki olan Betonsa ile 1998 yılında birleşmesi
sonucunda, “Betonsa” markasıyla hizmet vermeye başlamış olup hazır beton
üretimini Marmara ve Ege bölgelerinde bulunan 35’in üzerinde tesisinde
gerçekleştirmektedir. Diğer bir iştiraki olan Agregasa Agrega ile 2002 yılında birleşen
şirket, agrega üretim faaliyetini “Agregasa” markası altında 4 tesisi ile
sürdürmektedir.
I.1.2. Adoçim2
Adoçim, 1995 yılında Antalya’da çimento sektöründe faaliyet göstermeye başlamıştır.
Adoçim'in %50 hissesi, 17 Nisan 2008 tarihi itibari ile çok uluslu bir çimento üreticisi
olan Titan Cement Company S.A. tarafından satın alınmıştır. Titan Çimento Grubu 120
yedi farklı ülkede faaliyet göstermektedir. Dosya kapsamında elde edilen bilgilere
göre, Adoçim’in Antalya, Tekirdağ ili Marmara Ereğlisi ilçesi ve Tokat ili Artova
ilçesinde çimento fabrikası ile Tokat merkez, Artova, Sivas ve Antalya’da hazır beton
tesisi bulunmaktadır.
I.1.3. Cimpor3
Cimpor, 2007 yılından itibaren Cimpor Cimentos de Portugal SGPS, SA tarafından
kontrol edilmektedir. Çorum, Yozgat, Sivas ve Hasanoğlan’da çimento fabrikası
bulunan Cimpor, aynı zamanda 2 adet öğütme tesisi, 2 adet agrega tesisi ve 16 adet
hazır beton tesisine sahip bulunmaktadır.
I.2. İlgili Pazar 130
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Çimento temel olarak beyaz çimento ve gri çimento olmak üzere iki ana ürün
grubuna ayrılmaktadır. Gri çimento, inşaat ve alt yapı sektörünün en büyük
1 Akçansa’nın internet sitesinden faydalanılmıştır.
2 Adoçim’in internet sitesinden faydalanılmıştır.
3 Cimpor Cimentos de Portugal SGPS, SA şirketinin internet sitesinden faydalanılmıştır.
11-07/136-45
4
girdilerinden birisi durumundadır. Beyaz çimento ise daha çok yapıştırıcı ve derz
dolgu malzemeleri, mimari ve dekoratif betonlar, prefabrik dış cephe panelleri,
prekast elemanları üretiminde kullanılmaktadır. Bu bakımdan beyaz çimentonun
kullanım alanı ve miktarı gri çimentoya oranla çok azdır.
Beyaz ve gri çimentonun (özellikle bunların girdisi konumundaki klinkerin) üretim
süreçleri birbirinden ayrı yürütülmekte olup, bunların arz ve talep bakımından ikame
olması söz konusu değildir. Bu bakımından bu iki çimento türünün ayrı pazarlar 140
olarak ele alınması gerekmektedir.
Çimento türleri ile ilgili bir diğer ayrım ise “torbalı” ve “dökme” olmak üzere pazarlama
yöntemi açısından yapılmaktadır. Ayrıca, içerisindeki katkı maddesine göre de çeşitli
ürün gruplarına (PKÇ 32,5, PÇ 42,5 gibi) ayrılmaktadır. Ancak, gri çimento üreten bir
tesisin belirtilen tüm ürünleri üretebilmesi mümkün olmaktadır.
Diğer taraftan, dosya konusu başvuru, çimento üreticilerinin aralarında anlaşarak
dökme çimento fiyatlarını belirledikleri ve hazır beton üretimi gerçekleştiren bir
teşebbüse mal verilmesinin reddedilmesine ilişkindir. Hazır beton üretiminde ise
temel olarak dökme çimento kullanılmaktadır. Ayrıca dökme çimento, hazır beton
tesislerinin yanı sıra diğer endüstriyel üreticiler ve silosu olan büyük inşaat şirketleri 150
tarafından kullanılmakta iken; torbalı çimento, “elle beton dökümü” gibi daha düşük
yoğunluklu tüketim gerektiren işlerde kullanmak üzere talep edilmektedir.
Torbalı ve dökme çimento, sadece tüketicileri açısından değil, tüketim merkezleri
açısından da farklılık göstermektedir. Dökme çimento müşterileri genellikle şehir
merkezlerinde yer almaktadır. Ayrıca dökme çimentonun nakliyesi, kapalı özel
kamyonlarla (silobas) yapıldığından tek yönlü nakliyeye neden olmakta ve bu da
nakliye maliyetini yükseltmektedir. Buna karşılık, torbalı çimentonun nakliyesi, genel
amaçlı nakliye kamyonlarıyla yapılabilmekte ve çift yönlü nakliye avantajına sahip
olunduğunda, daha düşük nakliye maliyetiyle çok daha uzun mesafelere
satılabilmektedir4. Yukarıda belirtilenler ışığında, mevcut dosya özelinde çimento 160
ürünü için “torbalı” ve “dökme” ayrımına gidilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
Dosya bakımından ilgili ürün pazarları “dökme çimento pazarı” ve “torbalı çimento
pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Rekabet Kurulu’nun 26.08.2010 tarih ve 10-56/1096-M sayılı kararı ile Orta
Karadeniz Bölgesi’nde faaliyet gösteren çimento üreticilerine yönelik olarak
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Önaraştırma konusu iddialar söz konusu
bölgelerde çimento satışı yapan teşebbüslerin çimento fiyatlarına birlikte zam
yaptıkları ve müşteri paylaştıklarına yöneliktir.
Bir ağır sanayi ürünü olarak çimentonun, yükte ağır pahada hafif niteliğiyle birlikte, 170
ekonomik olarak satılabildiği bölgenin bir hinterlant oluşturarak belli bir uzaklığı
geçmemesi, daha uzağa nakliye edilmesi halinde, nakliye maliyetinin çok yükselerek
kârlılığı ortadan kaldırması nedeniyle, çimento pazarı satış yapılabilen hinterlant göz
önüne alınarak belirlenmektedir.
Bununla birlikte dosya konusu iddiaların değerlendirilmesinde coğrafi pazar tanımı
yapılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
4 19.10.2006 tarih ve 06-77/992-287 sayılı Rekabet Kurulu Kararı
11-07/136-45
5
I.3. Değerlendirme
Dosya konusu iddialar temel olarak ilgili pazarda faaliyet gösteren çimento Adoçim,
Cimpor ve Akçansa Çimento’nun aralarında anlaşarak çimento fiyatlarına zam
yaptıkları ve müşteri paylaşımına gittiklerine ilişkindir. Söz konusu iddialar, 180
teşebbüslerde yapılan yerinde incelemelerde elde edilen belgeler ve teşebbüslerden
talep edilen bilgiler çerçevesinde değerlendirilecektir.
I.3.1. Yerinde İncelemede Elde Edilen Belgeler
Dosya kapsamında Adoçim Tokat Artova, Cimpor Çorum ve Akçansa Ladik entegre
çimento üretim tesislerinde ve Cimpor Ankara idari merkezi ile Adoçim İstanbul idari
merkezinde raportörlerce yerinde inceleme yapılmıştır.
Yapılan yerinde incelemelerde elde edilen belgelerde çimento sektöründe genel
olarak karşılaşıldığı üzere teşebbüslerin rakiplerinin fiyatları, satış miktarları, ayrıntılı
çimento nakliye maliyetleri konusunda bilgi sahibi oldukları ve rakiplerinin fiyat
artışlarını yakından takip ettikleri görülmektedir. Bu durum rakipler arası bir 190
anlaşmanın şartlarının yerine getirilip getirilmediğinin teşebbüsler tarafından kontrol
edilmesi olarak değerlendirilebilir. Diğer taraftan çimento pazarında az sayıda
teşebbüsün faaliyet göstermesi, ürünün homojen olması, müşterilerin hazır beton
üreticileri ve çimento bayileri olması ve bu müşterilerin yüksek miktarlı az sayıda alım
gerçekleştirmeleri nedeniyle çimento üreticileri rakiplerinin faaliyetleri hakkında
yukarıda belirtilen bilgilere, teşebbüsler arası karşılıklı bilgi değişimi olmadan da
ulaşabilmektedirler.
Teşebbüslerde yapılan yerinde incelemelerde teşebbüslerin birlikte fiyat
belirlediklerini veya müşteri paylaştıklarını gösteren herhangi bir bilgi veya belgeye
ulaşılmamıştır. Bununla birlikte teşebbüslerin pazarda rekabet içerisinde olduklarını, 200
birbirlerinin fiyat değişimlerini takip ettiklerini ve bu değişimlere cevap verdiklerini
gösteren çok sayıda belgeye ulaşılmıştır.
I.3.2. Teşebbüslerden Talep Edilen Bilgiler Çerçevesinde Yapılan Tespitler
Dosya konusu iddiaların değerlendirilmesi bakımından teşebbüslerden talep edilen
bilgiler önem taşımaktadır. Şikayet dilekçesinde, çimento sektöründe faaliyet
gösteren Adoçim, Cimpor ve Akçansa Çimento’nun aralarında anlaşarak çimentoya
birlikte zam yaptıkları iddia edilmektedir. Dosya kapsamında Adoçim Tokat Artova,
Cimpor Çorum ve Akçansa Ladik entegre çimento üretim tesislerinin şikayetçinin
faaliyet gösterdiği il olan Amasya ile çimento tesislerinin bulunduğu Çorum, Samsun
ve Tokat illerine yönelik 2010 yılı çimento satış fiyatları talep edilmiştir. Bu bölümde 210
dosya kapsamındaki iddialar teşebbüslerden gelen bilgiler çerçevesinde
değerlendirilecektir.
I.3.2.1. Çimento Üreticilerinin Aralarında Anlaşarak Çimentoya Birlikte Zam
Yaptığı İddiası
Aşağıdaki şekillerde Amasya, Çorum, Samsun ve Tokat illerine yönelik Adoçim,
Akçansa ve Cimpor’un 2010 yılı ortalama çimento fiyatları yer almaktadır5. Dosya
konusu başvuru çimento üreticileri tarafından hazır beton tesislerine sağlanan
çimentonun fiyatında 2010 yılında meydana gelen artışa yöneliktir. Bu nedenle il
bazında çimento fiyatlarının incelenmesi aşamasında dökme ve torbalı çimento
5 Amasya, Çorum, Samsun ve Tokat illerinin toplam çimento tüketimlerinin sırasıyla %(…..), %(…..),
%(…..) ve %(…..)’u belirtilen üç çimento fabrikası tarafından karşılanmaktadır. Bu nedenle fiyat
hareketlerinin incelenmesinde sadece belirtilen fabrikaların satışları dikkate alınmıştır.
11-07/136-45
6
fiyatları ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Ayrıca yıl içerisindeki fiyat değişimlerinin doğru 220
olarak tespit edilebilmesi amacıyla teşebbüslerin il bazındaki satışları açısından
sadece belirli çimento türleri (ör. Cem II/B-P 32,5 Torbalı, Cem II/A-LL 42,5 N Dökme,
Cem I/42,5 Dökme) ve fabrikaların bant çıkış fiyatları dikkate alınmıştır6.
I.3.2.1.1. İl Bazında Fiyat Hareketlerinin İncelenmesi
I.3.2.1.1.1. Amasya
Aşağıdaki şekilde Adoçim, Akçansa ve Cimpor’un Amasya ili 2010 yılı dökme
çimento ortalama satış fiyatları yer almaktadır:
Şekil 1: 2010 yılı Amasya İli Dökme Çimento Ortalama Satış Fiyatları
230
(………..TİCARİ SIR………)
Yukarıdaki şekilden de görüldüğü üzere genel olarak Amasya ili dökme çimento
fiyatlarında 2010 yılında Akçansa, Cimpor ve Adoçim’in fiyatlarında sırasıyla (…..)
TL, (…..) TL ve (…..) TL artış meydana gelmiştir. Ortalama fiyatlardaki oransal artış
Akçansa’da %(…..), Cimpor’da %(…..) ve Adoçim’de %(…..) olarak gerçekleşmiştir.
Ayrıca şikayette belirtilene benzer şekilde Cimpor ve Adoçim’in dökme çimento
fiyatlarında (…..) ayında kayda değer bir artış görülmektedir. Bununla birlikte (…..) 240
döneminde Akçansa’nın fiyatında herhangi bir değişiklik meydana gelmemiştir. Her
ne kadar fiyatlar genel olarak yıl boyunca devamlı bir artış içinde olsa da
teşebbüslerin fiyat artışlarını aynı zamanlarda gerçekleştirmedikleri görülmektedir.
Örneğin (…..) döneminde Cimpor’un fiyatları sabit iken Akçansa ve Adoçim’in fiyatları
yükselmiş, (…..) döneminde Akçansa’nın fiyatları sabit iken Adoçim ve Cimpor’un
fiyatları yükselmiştir.
Aşağıdaki şekilde Adoçim, Akçansa ve Cimpor’un Amasya ili 2010 yılı torbalı çimento
ortalama satış fiyatları yer almaktadır:
Şekil 2: 2010 yılı Amasya İli Torbalı Çimento Ortalama Satış Fiyatları
250
(………..TİCARİ SIR………)
Şekil 2’de görüldüğü üzere 2010 yılında Amasya ili torbalı çimento fiyatlarında
yaklaşık (…..) TL artış meydana gelmiştir. Akçansa ve Cimpor’un ortalama fiyatları
%(…..) oranında artarken, aynı dönemde Adoçim’in ortalama fiyatında %(…..)’luk bir
artış meydana gelmiştir. Belirtilen artış oranları oldukça yüksek olarak
nitelendirilebilir. Ayrıca yıl boyunca fiyatların genel olarak yükseldiği ve teşebbüslerin
fiyat hareketlerinde belirli oranda benzerlik olduğu görülmektedir.
6 Teşebbüslerin il bazındaki dökme ve torbalı çimento satışları genellikle, büyük oranda belirli çimento
türlerinde yoğunlaşmakta veya bir ile sadece bir çimento türünün satışı gerçekleştirilmektedir.
11-07/136-45
7
I.3.2.1.1.2. Çorum 260
Aşağıdaki şekilde Adoçim, Akçansa ve Cimpor’un Çorum ili 2010 yılı dökme çimento
ortalama satış fiyatları yer almaktadır:
Şekil 3: 2010 yılı Çorum İli Dökme Çimento Ortalama Satış Fiyatları
(………..TİCARİ SIR………)
Yukarıdaki şekilde görüldüğü üzere Çorum ili dökme çimento fiyatlarında 2010 yılı 270
içerisinde kayda değer bir değişim meydana gelmemiş ve fiyatlar (…..) TL
yükselmiştir7.
Aşağıdaki şekilde Adoçim ve Cimpor’un Çorum ili 2010 yılı torbalı çimento ortalama
satış fiyatları yer almaktadır8:
Şekil 4: 2010 yılı Çorum İli Torbalı Çimento Ortalama Satış Fiyatları
(………..TİCARİ SIR………)
Çorum ili torbalı çimento fiyatları 2010 yılında (…..) TL yükselmiştir. Cimpor’un 280
fiyatlarında artış %(…..) oranında gerçekleşirken, Adoçim’in fiyatları %(…..) artmıştır.
Bununla birlikte teşebbüslerin yıl içerisindeki fiyat artış ve azalışlarının aynı
dönemlerde meydana geldiği görülmektedir.
I.3.2.1.1.3. Samsun
Aşağıdaki şekilde Adoçim, Akçansa ve Cimpor’un Samsun ili 2010 yılı dökme
çimento ortalama satış fiyatları yer almaktadır:
Şekil 5: 2010 yılı Samsun İli Dökme Çimento Ortalama Satış Fiyatları
(………..TİCARİ SIR………) 290
Yukarıdaki şekilde görüldüğü üzere Samsun ili dökme çimento fiyatları 2010 yılı
içerisinde sürekli artış göstermiştir. Adoçim, Akçansa ve Cimpor’un fiyatları sırasıyla
(…..) TL, (…..) TL ve (…..) TL yükselmiş ve bu artışlar yılbaşı ile kıyaslandığında yine
sırasıyla %(…..), %(…..) ve %(…..)’lik oranlara tekabül etmektedir. Cimpor’un (…..)
dönemindeki fiyat hareketleri dışında teşebbüslerin fiyatlarının yıl içerisinde birlikte
hareket ettiği görülmektedir.
7 Akçansa tarafından Eylül ayında (…..) TL birim fiyatla (…..) tonluk tek bir satış gerçekleştirilmiştir.
Belirtilen satış dışında 2010 yılında yapılan tüm satışlar (…..) TL’den gerçekleştirilmiştir.
8 Akçansa’nın 2010 yılında (…..) iline torbalı çimento satışı bulunmamaktadır.
11-07/136-45
8
Aşağıdaki şekilde Adoçim ve Akçansa’nın Samsun ili 2010 yılı torbalı çimento
ortalama satış fiyatları yer almaktadır9: 300
Şekil 6: 2010 yılı Samsun İli Torbalı Çimento Ortalama Satış Fiyatları
(………..TİCARİ SIR………)
Samsun ili torbalı çimento fiyatları 2010 yılı içerisinde sürekli artış göstermiştir. 2010
yılı Ocak ayı ile kıyaslandığında Adoçim’in ortalama fiyatlarında yıl sonunda %(…..)
(….. TL), Akçansa’nın ise %(…..)’lık (….. TL) bir artış meydana gelmiştir. Ayrıca
teşebbüslerin fiyatlarında büyük oranda bir paralellik görülmektedir.
I.3.2.1.1.4. Tokat
Aşağıdaki şekilde Adoçim, Akçansa ve Cimpor’un Amasya ili 2010 yılı dökme 310
çimento ortalama satış fiyatları yer almaktadır:
Şekil 7: 2010 yılı Tokat İli Dökme Çimento Ortalama Satış Fiyatları
(………..TİCARİ SIR………)
Yukarıdaki şekilde görüldüğü üzere 2010 yılında genel olarak Tokat ili dökme
çimento fiyatları artmıştır. Ayrıca Akçansa ve Adoçim’in fiyatlarının belirli oranda
birlikte hareket ettiği görülmektedir. 2010 yılı boyunca Akçansa’nın fiyatları %(…..)
(…. TL), Adoçim’in fiyatları ise %(…..)’luk (…. TL) artış göstermiştir.
Aşağıdaki şekillerde Adoçim, Akçansa ve Cimpor’un Tokat ili 2010 yılı torbalı çimento 320
ortalama satış fiyatları yer almaktadır:
Şekil 8: 2010 yılı Tokat İli Torbalı Çimento Ortalama Satış Fiyatları
(………..TİCARİ SIR………)
Tokat torbalı çimento fiyatları incelendiğinde tüm teşebbüslerin ortalama fiyatlarının
yıl içerisinde yükseldiği dikkati çekmektedir. Bununla birlikte Cimpor’un fiyat
hareketlerinin Akçansa ve Adoçim’in fiyat hareketlerinden farklı olduğu, Cimpor’un
fiyatlarının genel olarak yılın büyük bölümünde (……..) görülmektedir. Akçansa ve
Adoçim’in fiyatları belirli oranda birlikte hareket etmektedir. Benzer şekilde 2010 330
yılında meydana gelen fiyat değişimleri incelendiğinde Akçansa’nın fiyatlarının
%(…..) (…. TL), Adoçim’in fiyatlarının %(…..) (…. TL) artmasına karşılık Cimpor’un
fiyatlarında yalnızca %(…..) (…… TL) oranında bir artış gerçekleşmiştir.
9 Cimpor’un 2010 yılında (…..) iline torbalı çimento satışı bulunmamaktadır.
11-07/136-45
9
I.3.2.1.2. Teşebbüslerin Çimento Üretim Maliyetleri
Yukarıda belirtildiği gibi Amasya, Samsun ve Tokat illeri dökme ve torbalı çimento
fiyatlarında 2010 yılı içerisinde kayda değer oranda artış meydana gelmiştir. Belirtilen
artışların değerlendirilebilmesi amacıyla teşebbüslerin aylık bazda 2010 yılı çimento
üretim maliyetleri incelenmiştir. 340
Şekil 9: Adoçim Ortalama Çimento Maliyetleri (TL/ton)
(………..TİCARİ SIR………)
Şekil 10: Akçansa Ortalama Çimento Maliyetleri10 (TL/ton)
(………..TİCARİ SIR………)
350
Şekil 11:Cimpor Ortalama Çimento Maliyetleri (TL/ton)
(………..TİCARİ SIR………)
Yukarıdaki şekillerde de görüldüğü gibi teşebbüslerin çimento üretim maliyetlerinde
2010 yılı içerisinde bazı artış-azalışlar meydana gelmiş olsa da 2010 yılı Ocak ayı ile
kıyaslandığında (……………………..), teşebbüslerin 2010 yılında çimento üretim
maliyetlerinde (…..) söz konusudur. Bu durum ise 2010 yılında teşebbüslerin çimento
fiyatlarında meydana gelen artışların üretim maliyetlerindeki artışlardan 360
kaynaklanmadığını göstermektedir.
I.3.2.2. Çimento Üreticilerinin Aralarında Anlaşarak Çimentoya Birlikte Zam
Yaptığı İddiasına İlişkin Değerlendirme
Şikayet dilekçesinde, çimento sektöründe faaliyet gösteren Adoçim, Cimpor ve
Akçansa’nın aralarında anlaşarak çimentoya birlikte zam yaptıkları iddia edilmektedir.
Dosya kapsamında Akçansa, Adoçim ve Cimpor’un Amasya, Samsun, Tokat ve
Çorum illeri 2010 yılı ortalama dökme ve torbalı çimento fiyatları incelenmiştir.
Teşebbüslerin yıl içerisindeki ortalama fiyatlarında kayda değer bir oranda birlikte
hareket ettiği görülmüştür.
Çimento talebinin mevsimsel değişim göstermesi ve ilkbahar-yaz aylarında artması 370
ile birlikte belirtilen aylarda çimento fiyatlarının yükselmesi, kış aylarında ise talebin
azalması ile birlikte fiyatların belirli oranda düşmesi ve bunun sonucunda sektörde
faaliyet gösteren değişik çimento üreticisi teşebbüslerin yıl içerisindeki fiyat
hareketlerinin birbirleri ile benzerlik göstermesi sektörde karşılaşılan bir durumdur.
Fakat Amasya, Samsun ve Tokat illeri 2010 yılı dökme ve torbalı çimento fiyat
10 Maliyetler yalnızca değişken maliyetleri içermektedir.
11-07/136-45
10
hareketleri incelendiğinde genel olarak fiyatların (…..) döneminde artmaya başladığı
ve fiyat artışlarının genel olarak (…..) kadar devam ettiği görülmektedir. Ayrıca
yukarıda da belirtildiği gibi 2010 yılı içerisinde Amasya torbalı çimento fiyatları
%(…..), Samsun torbalı çimento fiyatları %(…..) ve Tokat torbalı çimento fiyatları
%(…..) oranlarında yükselmiştir. Türkiye genelindeki çimento fiyatlarındaki değişimler 380
dikkate alındığında belirtilen artış oranları oldukça yüksek olarak nitelendirilebilir.
Fiyat artışlarının yılsonuna kadar devam etmesinin çimento talebinde meydana gelen
artıştan kaynaklanıp kaynaklanmadığının belirlenebilmesi amacıyla Amasya, Samsun
ve Tokat illerindeki aylık bazda 2010 yılı çimento talebi incelenmiştir. Genel olarak
(…..) döneminde çimento talebinde artış meydana gelmiş, (…..) ayı sonrasında
talepteki artış sona ermiş veya talep düşmeye başlamıştır. Bu nedenle fiyatlarda
yılsonuna kadar devam eden artışın çimento talebindeki artıştan kaynaklanmadığı
tespit edilmiştir. Ayrıca yukarıda da belirtildiği gibi 2010 yılı içerisinde teşebbüslerin
çimento üretim maliyetlerinde genel olarak (…..) meydana gelmemiştir.
Yukarıda belirtilenler dikkate alındığında Amasya, Samsun ve Tokat illeri 2010 yılı 390
dökme ve torbalı çimento fiyat hareketlerinin, teşebbüslerin anlaşarak birlikte hareket
ettiği pazarlardaki fiyat hareketleri ile benzerlik gösterdiği görülmektedir. Bununla
birlikte Adoçim Tokat Artova, Cimpor Çorum ve Akçansa Ladik entegre çimento
üretim tesislerinde ve Cimpor Ankara idari merkezi ile Adoçim İstanbul idari
merkezinde yapılan yerinde incelemelerde teşebbüslerin çimento fiyatlarını birlikte
belirlediklerini gösteren herhangi bir bilgi veya belgeye ulaşılmamıştır.
I.3.2.3. Müşterilerin Paylaşıldığı İddiası
Şikayet dilekçesinin ekinde Adoçim’in bir bayisi tarafından şikayetçiye gönderilen
faks metni yer almaktadır. Faks metninde başvuru sahibinin bayiye yaptığı çimento
talebinin Adoçim’in isteği doğrultusunda reddedildiği belirtilmektedir. Başvuru sahibi, 400
Cimpor dışında bir fabrikadan mal alınması nedeniyle Cimpor’un kendilerini
uyardığını ve Adoçim, Cimpor ve Akçansa’nın aralarında müşteri paylaşımına gittiğini
iddia etmektedir.
Adoçim’in bir bayisi tarafından başvuru sahibine mal verilmesinin reddedilmesi ve bu
uygulamanın Adoçim’in isteği doğrultusunda gerçekleştirildiği iddiası hakkında
Adoçim Ticaret Direktörü tarafından aşağıdaki açıklamayı yapılmıştır:
“Artova Çimento Üretim tesisinin (…………………………………………....)yapıldığı
gibi (…..) de satış yapılmaktadır. Bu doğrultuda (…..) yaptığı satışlardan Adoçim
sorumlu olmamakla birlikte, Adoçim (…..) yaptığı satışlardan herhangi bir ücret veya
maddi çıkar elde etmemekte ve (…..) yapacağı satışlara, müşterilerine yaptığı 410
uygulamalara ya da müşterilerinin kimler olacağına müdahale etmemektedir.
(……………………….TİCARİ SIR……………………....).”
Teşebbüslerden 2010 yılında Amasya, Samsun, Tokat ve Çorum illerinde satış
yaptıkları müşteriler hakkında bilgi talep edilmiştir. Söz konusu bilgilerin incelenmesi
sonucunda (…..)’da (…..) ve (…..) tarafından satış yapılan ortak bir müşteri haricinde
teşebbüslerin tamamıyla farklı müşterilere çimento sattıkları görülmüştür. Ayrıca üç
teşebbüsün (…..),(…..) ve (…..) illerinde satış yaptıkları ortak herhangi bir müşteri
bulunmamaktadır. Bununla birlikte Akçansa, Cimpor ve Adoçim’de yapılan yerinde
incelemelerde teşebbüslerin aralarında müşterilerin paylaşımına yönelik bir anlaşma
yaptıklarını gösteren herhangi bir bilgi veya belgeye ulaşılmamıştır. 420
11-07/136-45
11
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına, şikayetin reddine OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
430
Rekabet Kurulu’nun 03.02.2011 tarih ve 11-07/136-45 Sayılı Kararına;
KARŞI OY GEREKÇESİ
440
Rekabet Kurulu’nun mezkur kararına, dosyada yer alan bilgi ve belgeler
doğrultusunda, haklarında önaraştırma yapılan teşebbüslerin bulunduğu pazardaki
ekonomik parametrelerin, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4.
maddesi çerçevesinde uyumlu eylem göstergesi olarak değerlendirilebileceği ve bu
nedenle söz konusu ilgili pazarlarda soruşturma açılabileceği gerekçesi ile
katılmamız mümkün olmamıştır.
450
Murat ÇETİNKAYA
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy