Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-356 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 11-07/133-42
Karar Tarihi : 03.02.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER: Harun GÜNDÜZ, Şamil PİŞMAF, Burak SAĞLAM
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - OPET Petrolcülük A.Ş.
Temsilcisi: Dr. Aydın ÖZTUNALI
Turan Güneş Bulvarı No:63/1 Yıldız Çankaya/Ankara
- İskender YILMAZ
Kazım Karabekir Cad. Ali Kabakçı Çarşısı No:85/16 Ankara
- Faris YILMAZ
Aynı adreste
D. TARAFLAR : - OPET Petrolcülük A.Ş. 20
Kısıklı Mah. Sarıgazi Cad. No:65 Üsküdar/İstanbul
- İskender YILMAZ
Kazım Karabekir Cad. Ali Kabakçı Çarşısı No:85/16 Ankara
- Faris YILMAZ
Aynı adreste
- Mavi Beyaz Akaryakıt İnş. Petrol Paz. San. ve Tic. A.Ş.
Macun Mah. Anadolu Bulvarı No:17 Yenimahalle/Ankara
E. DOSYA KONUSU: OPET Petrolcülük A.Ş. (Opet) ile Mavi Beyaz Akaryakıt İnş.
Petrol Paz. San. ve Tic. A.Ş. (Mavi Beyaz Petrol) arasındaki anlaşmanın 2002/2
sayılı Tebliğ'in 5. maddesinde düzenlenen istisna hükmünden yararlandığına 30
karar verilmesi, yahut başvuru konusu dikey ilişkinin daha önce üzerinde
akaryakıt satış faaliyeti gerçekleştirilmeyen arsa üzerinde maliyeti Opet
Petrolcülük A.Ş. tarafından karşılanarak kurulan bir istasyonla ilgili olması
nedeniyle, dikey ilişkiye 10 yıl süreyle muafiyet verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.09.2010 tarih ve 7239 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ve 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 28.01.2011 tarih ve 2010-1-356/MM-11-383.HG
sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu 28.01.2011 tarih ve REK.0.05.00.00-130/26 sayılı
Başkanlık önergesi ile 11-07 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara 40
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Opet Petrolcülük A.Ş. ile malikler İskender YILMAZ ve Faris YILMAZ’ın ortağı
bulunduğu Yayla Petrol Otomotiv Nakliyat Gıda İnşaat Ticaret Ltd. Şti. arasındaki
18.11.2002 tarihli protokol, bununla bağlantılı 22.11.2002 tarihli intifa hakkı ve
02.01.2003 tarihli bayilik sözleşmesi ve 27.05.2003 tarihli kira sözleşmesinden
oluşan dikey anlaşmanın 18.09.2005 tarihinden önce yapılmış olması ve bu tarih
itibarıyla kalan sürelerinin beş yılı aşması nedeniyle, 18.09.2010’a kadar 2002/2
sayılı Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanma ve uygulanma imkanı bulunduğu,
11-07/133-42
2
- Bununla birlikte, söz konusu dikey anlaşmanın daha önce üzerinde akaryakıt bayilik 50
faaliyeti yapılmamış arsa üzerinde kurulan yeni bir akaryakıt istasyonuna ilişkin
olması ve anılan istasyona özgü yatırımın Opet Petrolcülük A.Ş. tarafından
karşılanmış olması dikkate alınarak bayinin, Opet Petrolcülük A.Ş. tarafından
üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek
anlaşmayı sona erdirebilmesi konusunda tarafların mutabık kalmaları koşuluyla,
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca, ilgili dikey anlaşmaya imza tarihten
itibaren on yıla kadar bireysel muafiyet tanınabileceği,
görüşü ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Bildirimin Konusu 60
Kuruma intikal eden başvuruda; Opet ile Mavi Beyaz Petrol arasında yapılan dikey
anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5(a) maddesinde düzenlenen istisna hükmünden
yaralandığının tespiti, bu yönde değerlendirme yapılamaması halinde başvuru konusu
dikey ilişkinin daha önce üzerinde akaryakıt satış faaliyeti gerçekleştirilmeyen arsa
üzerinde maliyeti Opet tarafından karşılanarak kurulan bir istasyonla ilgili olması
nedeniyle, Rekabet Kurulunun geçmiş tarihli kararlarına paralel şekilde dikey ilişkiye 10
yıl süreyle muafiyet tanınması talebiyle bildirimde bulunulmaktadır.
H.2. Taraflar
Dosyadaki bilgilere göre, 1992 yılında kurulan Opet, perakende satışlar, ticari ve
endüstriyel yakıtlar, madeni yağlar, depolama ve uluslararası ticaret konularında 70
faaliyet göstermektedir. Opet ve Sunpet markaları altında toplam istasyon sayısı 1313
adet istasyonlu bayisi bulunmaktadır. EPDK tarafından hazırlanan 2009 yılı Petrol
Piyasası Raporu’nun ilgili bölümüne göre, Opet’in bayiler aracılığıyla yapılan satışlar
bakımından benzin türlerinde pazar payının %16,7; motorin türlerinde ise yaklaşık
%16,5 düzeyinde olduğu görülmektedir.
Diğer taraftan bildirim formunda yer alan bilgilere göre; Mavi Beyaz Petrol, İskender
YILMAZ ve Faris YILMAZ’ın maliki olduğu Ankara ili Yenimahalle ilçesi Macun
mahallesi 43315 ada 10 parselde kayıtlı akaryakıt istasyonu üzerinde Opet ile
imzalamış olduğu işleticilik sözleşmesi kapsamında istasyonlu akaryakıt bayilik faaliyeti
yürütmektedir. Bildirim kapsamındaki dikey ilişkiye konu akaryakıt istasyonunun 80
malikleri olan İskender YILMAZ ve Faris YILMAZ söz konusu istasyon üzerinde Opet
ile ilk bayilik sözleşmesinin tarafı olan Yayla Petrol Otomotiv Nakliyat Gıda İnşaat
Ticaret Ltd. Şti. (Yayla Petrol)’nin ortaklarıdır.
H.3. İlgili Pazar
Taraflar arasındaki “Bayilik Sözleşmesi”nin kapsamı göz önüne alındığında, bildirime
konu işlem çerçevesinde ilgili ürün pazarı, “oto lpg dışında kalan otomotiv yakıtları”
“oto-LPG” ve “madeni yağ” pazarları olarak belirlenmiştir.
Diğer taraftan, gerek beyaz akaryakıt ürünleri, gerekse oto-LPG ve madeni yağ
dağıtım faaliyetlerinin yurt çapında gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler bakımından
rekabet şartlarının farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle ilgili 90
coğrafi pazar, “Türkiye” olarak kabul edilmiştir.
H.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.4.1. İlgili Mevzuat Hükümleri, Danıştay ve Rekabet Kurulu Kararları
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 2. maddesinde
üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla
teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla
yapılan anlaşmalar dikey anlaşma olarak tanımlanmaktadır. Yine aynı Tebliğ’in 5(a)
11-07/133-42
3
maddesinde ise, Tebliğ ile tanınan muafiyetin anlaşmalarda alıcıya getirilen belirsiz
süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğüne uygulanmayacağı
hükme bağlanmıştır. 100
Bunun yanında 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde, anlaşmalardaki rekabet
etmememe yükümlülüklerine veya bu yükümlülüğün anlaşmanın asli bir parçası olduğu
hallerde anlaşmanın tamamına yönelik olarak getirilen beş yıllık grup muafiyeti sınırına
ilişkin olarak bir istisnai durum düzenlenmiştir. Söz konusu hüküm, “Alıcının anlaşmaya
dayalı faaliyetlerini sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti arazi ile birlikte veya alıcı
ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı çerçevesinde
sağlayıcıya ait ise yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan
üçüncü kişilerden elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir
tesiste sürdürecekse, alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü, söz konusu
tesisin alıcı tarafından kullanıldığı süreye bağlanabilir; şu kadar ki, rekabet etmeme 110
yükümlülüğü, bu sürenin beş yılı aşan kısmı bakımından, sadece alıcının söz konusu
tesiste yürüteceği faaliyetini kapsar.” şeklindedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in açıklanmasına ilişkin Kılavuz’un ilgili paragrafında ise, Tebliğ’in
5. maddesinde dikey anlaşmalardaki rekabet etmeme yükümlülüklerine yönelik olarak
düzenlenen istisna hükmünde, “Tebliğ’in 5 inci maddesi ile getirilen bu istisna,
“öncelikle ve özellikle” ilişkinin başlangıcından itibaren üçüncü şahıslardan ayni ya
da şahsi haklar kapsamında taşınmazın kullanma ve/veya yararlanma hakkının
alınması ve bunu müteakiben tesisin bizzat sağlayıcı tarafından işletilmesi ya da
kullanma/yararlanma hakkı veren ile hiçbir bağlantısı olmayan şahıslarla bayilik
ilişkisinin kurulması ile sınırlıdır. Muafiyet kapsamındaki beş yıllık süre dolmadan; 120
faaliyetlerin sona erdirilmesi, devralma vb. yollarla dikey anlaşmanın taraflarında
değişiklik ortaya çıkması halinde muafiyetten yararlanılabilecek sürenin uzaması söz
konusu değildir.” şeklinde açıklama yer almaktadır.
Söz konusu hükümler dikkatle irdelendiğinde, bahse konu istisnadan yararlanmanın,
öncelikle iki koşuldan birinin varlığına bağlı olduğu görülmektedir. Buna göre alıcı
(bayi) anlaşmaya dayalı faaliyetini:
- ya doğrudan veya alıcıyla hiçbir bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir
üst hakkı çerçevesinde sağlayıcıya (dağıtıcıya) ait tesis (akaryakıt istasyonu)
üzerinde,
- ya da bizzat sağlayıcı tarafından alıcıyla hiçbir bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden 130
elde edilen bir ayni veya şahsi kullanım hakkına konu bir tesiste
sürdürmelidir.
Bunun yanı sıra Kılavuzun açık hükümleri çerçevesinde, taraflar arasındaki dikey
ilişkinin istisna hükmünden yararlanabilmesi için, söz konusu ilişkinin en baştan
itibaren yukarıda belirtilen koşullara uygun olarak kurulması gerekmektedir. Nitekim
Danıştay’ın TOTAL/Akdağ dosyasında Rekabet Kurulu kararına karşı Danıştay 13.
Dairesi’nin E.2006/1604 esas numarasına kayden açılan dava sonucunda verilen
13.05.2008 tarihli ve K.2008/4196 sayılı kararın gerekçesi, bu değerlendirmeyi haklı
kılmaktadır. Söz konusu kararda özetle; dağıtıcının bayiiyle kurmuş olduğu hukuki
ilişkinin yani taraflar arasındaki dikey anlaşmanın temelinin işletme sözleşmesi ve kira 140
sözleşmesi olmak üzere iki sözleşmeye dayandığı belirtildikten sonra, Yüksek
Mahkeme’nin, bayilik sözleşmesi de dahil olmak üzere anlaşmanın unsurlarında
sonradan oluşacak değişikliklerin değil, anlaşmanın en baştan itibaren 2002/2 sayılı
Tebliğ’e uygun olarak kurulup kurulmadığının dikkate alınması ve değerlendirmenin bu
çerçevede yapılması gerektiğine işaret ettiği görülmektedir. Bir başka deyişle, dikey
anlaşmanın esaslı unsurlarından olan bayilik sözleşmesinin sonlandırılması halinde
dahi 2002/2 sayılı Tebliğ ve 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine uygunluk
11-07/133-42
4
değerlendirmesi yapılması gerekirken, bayilik sözleşmesinin tarafının değişmesi
halinde de uygunluk değerlendirmesinin öncelikle yapılması gerekmektedir.
Diğer taraftan, Rekabet Kurulunun ve Danıştay’ın konuyla ilgili olarak daha önce almış 150
olduğu kararlar ile de sabit olduğu üzere, bayilik sözleşmeleri ile bu sözleşmelerde yer
alan rekabet etmeme yükümlülüğü süresine etki eden intifa, tapuya şerh edilmiş kira
veya benzeri etkiye sahip sözleşmelerin tamamı tek bir dikey anlaşma olarak kabul
edilmektedir. Bu dikey anlaşmalar ile bayiye 5 yıldan uzun süreli rekabet yasağı
getirilmesi, söz konusu dikey ilişkiyi grup muafiyeti kapsamı dışına çıkarmaktadır. Bu
bakımdan bayilik sözleşmeleri ve bunlarla bağlantılı intifa, kira gibi sözleşmelerin,
aralarındaki hukuki ve iktisadi ilişki nedeniyle tek bir anlaşma olarak 2002/2 sayılı
Tebliğ’e uygunluklarının değerlendirilmesi gerekmektedir.
H.4.2. Bildirime Konu Dikey Anlaşma Kapsamındaki Akaryakıt Bayilik
Sözleşmelerinin, İntifa Hakkı Senedinin, Protokolün ve Kira Sözleşmesinin 160
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği Bakımından
Değerlendirilmesi
Bildirime konu Akaryakıt Bayilik Sözleşmeleri ile bayilerin faaliyetleri üzerine 2002/2
sayılı Tebliğ anlamında rekabet yasağı getirilmekte olup söz konusu yasağın süresinin
belirlenmesinde ise gerek bayilik sözleşmeleri, gerekse Opet lehine tesis edilen
intifa/kira hakkı sürelerinin dikkate alınması gerekmektedir.
Danıştay’ın 13.5.2008 tarihli ve E.2006/1604, K.2008/4196 sayılı kararı, bu karar
üzerine Rekabet Kurulunca alınan 30.10.2008 tarihli ve 08-61/997-389 sayılı Total-
Akdağ kararı, yine Kurulun 5.3.2009 tarihli Pol-Pet Petrol Ürünleri Tur. Konaklama ve
Din. Tesisleri Ltd. Sti.- Bölünmez Petrolcülük A.S.” ve “Barbaros Akaryakıt San Tic. 170
Ltd. Sti.- Altınbas Petrol ve Ticaret A.S.” kararları ile sektöre yönelik yakın tarihte almış
olduğu kararlar ile sabit olduğu üzere; intifa, tapuya şerh edilmiş kira veya benzer
etkiye sahip sözleşmeler, akaryakıt bayilik sözleşmesi ile getirilen bayi üzerindeki
rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin 2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen 5 yıllık
üst sınırı fiili olarak aşmasına neden olmaktadır.
Bu nedenle, bildirim konusu Akaryakıt Bayilik Sözleşmeleri, intifa hakkı tesisine ilişkin
resmi senet, kira sözleşmesi ve protokol 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında
tek bir anlaşma şeklinde değerlendirilerek, öncelikle Kanun’un aynı maddesine ve
2002/2 sayılı Tebliğ’e uygunlukları incelenmiştir.
Dosyada yer alan bilgi ve belgelere göre, Opet ve maliklerin ortağı bulunduğu Yayla 180
Petrol arasında akdedilen 18.11.2002 tarihli Protokol’e istinaden, İskender YILMAZ ve
Faris YILMAZ’ın maliki olduğu taşınmaz üzerinde 22.11.2002 tarihinden itibaren geçerli
olmak üzere Opet lehine 15 yıl süreli intifa hakkı tesis edildiği, yine anılan Protokol’e
istinaden Opet ve Yayla Petrol arasında 02.01.2003 tarihli bir bayilik sözleşmesi
imzalandığı, anılan intifa hakkı sürerken maliklerle Opet arasında bu kez 27.05.2003
tarihinde 01.06.2003 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 15 yıl süreli bir kira
sözleşmesi düzenlendiği anlaşılmıştır.
Yine bildirim formunda, Yayla Petrol ile imzalanan bayilik sözleşmesi kapsamında adı
geçen şirkete 01.05.2003 ve 02.05.2003 tarihlerinde olmak üzere yalnızca iki kez
akaryakıt sevk edildiği, bu ürünlerin ise Yayla Petrol’ün 30.05.2003 tarihli faturalarıyla 190
iade edildiği belirtilmiş, bu nedenle Yayla Petrol ile Opet arasındaki dikey ilişkinin
“başlamadan bittiği” öne sürülmüştür. Daha sonra ise istasyonun işletmeciliğinin Opet
ile imzalanan 02.06.2003 tarihli bayilik sözleşmesi çerçevesinde Çektaş Çekiç Hafriyat
Nakliye ve Taahhüt Ticaret A.Ş. (Çektaş) tarafından yürütüldüğü; mevcut durumda ise
istasyonun 17.11.2008 tarihli ve beş yıl süreli bayilik sözleşmesi çerçevesinde Mavi
Beyaz Petrol tarafından işletildiği belirtilmiştir. Malikler ile gerek eski işletici Çektaş
gerekse mevcut işletici Mavi Beyaz Petrol arasında herhangi bir bağlantı bulunmadığı
11-07/133-42
5
hususu da ayrıca ifade edilmiştir. Bu çerçevede, taraflar arasında kurulan dikey
ilişkinin, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5(a) maddesinde düzenlenen istisna hükmünden
yararlandığının tespit edilmesi talep edilmektedir. 200
Ancak yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri, ilgili yargı ve Kurul kararları uyarınca,
taraflar arasındaki rekabet yasağına dayalı dikey ilişkinin, dikey anlaşmalardaki
rekabet etmeme yükümlülüklerine ilişkin olarak 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5(a) maddesinde
öngörülen istisna kapsamında değerlendirilebilmesi için, ilgili dikey anlaşmanın en
baştan itibaren istisna hükmüne uygun olarak kurulmuş olması gerekmektedir. Buna
karşın Opet ile Yayla Petrol arasında imzalanan 18.11.2002 tarihli Protokol’ün 2.
maddesi şu şekildedir:
“Ankara ili, Yenimahalle ilçesi, Macun mevkii, … sayfada Faris Yılmaz ve İskender
Yılmaz adına kayıtlı bulunan 7714 metrekare yüzölçümlü taşınmaz üzerinde Opet
renkleri ve amblemi altında akaryakıt istasyonu işletilecektir. 210
Opet ile Bayi arasında tesis edilecek olan akaryakıt istasyonunun işletmeciliği ve
bayiliği ile ilgili olarak ayrıca Opet’in standart ‘Bayilik Sözleşmesi’ ve ‘Ariyet
Sözleşmesi’ imzalanacaktır.”
Anılan Protokol’ün 3/A. maddesinde ise şu hükümler bulunmaktadır:
“A- Malikler Faris Yılmaz ve İskender Yılmaz söz konusu gayrimenkul üzerinde, Opet
lehine 15 yıl süreli intifa hakkı tesis edecektir. …”
Nitekim anılan Protokolün imza tarihinden dört gün sonra, ilgili taşınmaz üzerinde Opet
lehine 15 yıl süreli olarak intifa hakkı tesis edilmiş ve bu tarihten 10 gün sonra ise Opet
ile maliklerin ortağı bulunduğu Yayla Petrol arasında bayilik sözleşmesi akdedilmiştir.
Bu şekilde taraflar arasında yapılan dikey anlaşmayla Maliklere, ilgili taşınmaz 220
üzerinde 15 yıl süreyle Opet ürünleriyle rekabet etmememe yükümlülüğü getirilmiştir.
Dolayısıyla Malikler ve Opet arasındaki incelemeye konu dikey ilişkinin, yukarıda
ayrıntılı olarak açıklanan istisna hükmüne uygun olarak kurulmadığı aşikardır. Her ne
kadar Opet tarafından sunulan bildirim formunda, Yayla Petrol’e iki ayrı tarihte yapılan
sevkiyata konu ürünlerin, bu sevkiyat tarihlerinden yaklaşık bir ay sonra iade edildiği
belirtilmek suretiyle, taraflar arasında imzalanan bayilik sözleşmesinin fiili olarak
hayata geçirilmediği ifade edilmekteyse de; Opet lehine intifa hakkı sürerken yeni bir
kira sözleşmesi yapılarak, istasyonun işletmesinin üçüncü bir kişiye bırakılmış
olmasının, anlaşmayı istisna hükmü kapsamına sokmayacağı değerlendirilmektedir.
Sayılan nedenlerle, 18.09.2005 tarihinden önce yapılan ve bu tarihi itibarıyla bakiye 230
süresi beş yılı aşan bildirim konusu dikey anlaşmanın, 2002/2 sayılı Tebliğ ile getirilen
grup muafiyetinden yararlanma süresinin 18.09.2010 tarihinde sona erdiği
düşünülmektedir.
H.4.3. Bireysel Muafiyet İncelemesi
Bildirim formunda ilgili dikey anlaşmaya konu istasyonun, daha önce üzerinde
akaryakıt satış faaliyeti yapılmamış bir arsa üzerinde toplam 889.053,24 TL tutarındaki
yatırım bedeli Opet tarafından kurulmak suretiyle inşa edilmiş olduğu belirtilmiş ve
taraflar arasındaki dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5(a) maddesi kapsamında
değerlendirilmemesi halinde, bildirim konusu dikey anlaşmaya Rekabet Kurulunun
geçmiş tarihli kararları doğrultusunda 10 yıl süreyle bireysel muafiyet verilmesi talep 240
edilmiştir.
Bildirim konusu dosya kapsamındaki bireysel muafiyet incelemesinde, Rekabet
Kurulunun daha önce almış olduğu benzer konulu anlaşmalara ilişkin kararlarında1
1 Rekabet Kurulunun 25.02.2010 tarih, 10-19/229-87 ile 10-19/228-86 sayılı, 18.03.2010 tarih, 10-24/338-122 sayılı,
31.03.2010 tarih, 10-27/408-154 sayılı ve 26.08.2010 tarih, 10-56/1077-406 sayılı kararları.
11-07/133-42
6
yapmış olduğu ayrıntılı değerlendirmelerden yararlanılmıştır. Söz konusu kararlarda
özetle, dağıtıcıların bayileri ile aralarındaki dikey anlaşmalara 5 yılın üzerinde bireysel
muafiyet tanınabilmesi için;
- Daha önce üzerinde hiçbir gerçek ve/veya tüzel kişi tarafından akaryakıt bayilik
faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler üzerinde kurulacak yeni akaryakıt istasyonlarına
ilişkin olması,
- Akaryakıt istasyonlarına özgü yatırımların dağıtıcı tarafından üstleniliyor olması, 250
- Bayilerin 5. yılın sonunda, dağıtım şirketi tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın
varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona erdirebilmeleri
konusunda tarafların anlaşmaları
şartlarının karşılanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda, anılan kararlar
sonrasında benzer nitelikteki bireysel muafiyet başvurularının değerlendirilmesinde bu
kriterlerin birlikte göz önünde bulundurulması gerekmektedir.
Yukarıda yer verilen şartlar göz önünde bulundurularak; bildirime konu anlaşmanın
geçerli olduğu istasyonun, daha önce akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmayan arsa
üzerinde kurulmuş yeni bir istasyon olması dikkate alınarak, Kurulun emsal
kararlarında getirilen koşulları karşıladığı görülmektedir. Bununla birlikte Kurulun söz 260
konusu kararları irdelenecek olursa, tarafların “bayinin dağıtım firması tarafından
üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek
dikey anlaşmayı sona erdirebilmesi konusunda anlaşmaları koşulu”nun, esasen ilgili
anlaşmanın grup muafiyetinden yararlandığı süre içerisinde yerine getirilmesinin
gerektiği değerlendirilmektedir. Kuşkusuz bu durumda Kurulca toplamda 10 yıllık süre
için verilen koşullu muafiyet kararının, taraflar bakımından pratikte ne gibi bir fayda
sağlayacağı sorusu akla gelecektir. Ancak her ne kadar taraflar grup muafiyeti süresi
sonunda rekabet yasağına ilişkin beş yıllık sınırı aşmamak koşuluyla yeni bir dikey
anlaşma yapma imkanına sahip iseler de 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesi dikkate
alındığında, mevcut anlaşmayı sürdürmek ile yeni bir anlaşma yapmak arasında özel 270
hukuk bakımından farklı sonuçlar ortaya çıkabilecektir. Kurulun 5+5 şeklinde ifade
edilen koşullu bireysel muafiyet kararları, bu konuda taraflara seçim imkanı
getirmektedir.
Buna karşın yukarıda da ifade edildiği üzere bildirim konusu anlaşmanın 18.09.2010
tarihi itibarıyla 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyeti kapsamı dışında kaldığı
değerlendirilmektedir. Ancak Kurulun geçmiş tarihli uygulamasıyla uyumlu olacak
şekilde, anılan istasyona ilişkin olarak Opet ile Yayla Petrol arasında akdedilen dikey
anlaşmaya, “bayinin, Opet tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan
süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmayı sona erdirebilmesi” konusunda
tarafların anlaşmaları koşuluyla, dikey anlaşmanın imza tarihinden itibaren toplamda 280
10 yıllık sürenin sonuna tekabül eden 18.11.2012 tarihine kadar ilgili dikey anlaşmaya
bireysel muafiyet tanınabileceği sonucuna varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Opet Petrolcülük A.Ş. ile malikler İskender YILMAZ ve Faris YILMAZ'ın ortağı
bulunduğu Yayla Petrol Otomotiv Nakliyat Gıda İnşaat Ticaret Ltd. Şti. arasındaki
18.11.2002 tarihli protokol, bununla bağlantılı 22.11.2002 tarihli intifa hakkı ve
02.01.2003 tarihli bayilik sözleşmesi ve 27.05.2003 tarihli kira sözleşmesinden oluşan
dikey anlaşmanın 18.09.2005 tarihinden önce yapılmış olması ve bu tarih itibarıyla
kalan sürelerinin beş yılı aşması nedeniyle, 18.09.2010'a kadar 2002/2 sayılı Dikey 290
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile tanınan muafiyetten yararlandığına,
11-07/133-42
7
2- Bununla birlikte, söz konusu dikey anlaşmanın daha önce üzerinde akaryakıt bayilik
faaliyeti yapılmamış arsa üzerinde kurulan yeni bir akaryakıt istasyonuna ilişkin olması
ve anılan istasyona özgü yatırımın Opet Petrolcülük A.Ş. tarafından karşılanmış olması
dikkate alınarak bayinin, Opet Petrolcülük A.Ş. tarafından üstlenilen ilişkiye özgü
yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmayı sona
erdirebilmesi konusunda tarafların mutabık kalmaları koşuluyla, 4054 sayılı Kanun'un
5. maddesi uyarınca, ilgili dikey anlaşmaya 18.11.2002 tarihinden itibaren on yıla kadar
bireysel muafiyet tanınmasına,
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir. 300
(3.2.2011 tarihli, 11-7/133-42 sayılı Kurul Kararı’na)
KARŞI OY GEREKÇESİ
Karara aşağıda açıklanan nedenlerden dolayı iştirak etmemiz mümkün
olamamıştır.
Dosyada yer alan bilgi ve belgelere göre; OPET ve malikler İskender
Yılmaz ve Faris Yılmaz arasında 22.11.2002 tarihinden geçerli olmak üzere
OPET lehine 15 yıllık intifa hakkı tesis edilmiştir. Daha sonra maliklerin ortağı
bulunduğu Yayla Petrol ile bayilik sözleşmesi imzalanmış, ancak yine
dosyadaki bilgilere göre bu ilişki başlamadan bitmiştir. Bunun üzerine OPET
önce Çektaş ile 2008 tarihinde de Mavi Beyaz Petrol arasında bayilik
sözleşmesi yapılmıştır. Anılan işleticilerle malikler arasında herhangi bir
bağlantı bulunmadığı da Raporda ve Kararda yer alan hususlar arasındadır.
Bir dikey ilişkinin varlığından söz edebilmek için evleviyetle bir
bayilik/işleticilik ilişkisinin bulunması gerekmektedir. Kira/intifa sözleşmeleri bu
dikey ilişki için kurucu unsur değildir. Başka bir anlatımla, intifa/kira
sözleşmesi olmaksızın da bir dikey ilişki kurmak mümkün iken, salt kira/intifa
sözleşmeleri tek başına bir dikey ilişki kurmak için yeterli değildir. Olayımızda
da OPET ile malikler arasında önce bir intifa ilişkisi ortaya çıkmış, daha sonra
başlamadan sona eren bir bayilik ilişkisi ortaya çıkmıştır. Ancak, bu ilişki
başlamadan sona erdiği için hali hazırda OPET ile malikler arasında bir dikey
ilişkiden söz edilemez. Sadece intifaya dayanılarak bu ilişkinin bir dikey ilişki
olduğunu öne sürmek mümkün değildir.
Bu itibarla, OPET ile Mavi Beyaz Petrol arasındaki dikey ilişkinin,
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5(a) maddesinde düzenlenen istisna hükmünden
yararlandığını düşündüğümüzden, Karara katılmamız mümkün olamamıştır.
Mehmet Akif ERSİN Murat ÇETİNKAYA
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy