Rekabet Kurumu - Karar Sayı 11-15/260-88

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2010-2-268 (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 11-15/260-88
Karar Tarihi : 10.03.2011

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER : Bayram Ali GEÇGİL, Ayşe Özlem UZUN, Can TANERİ

C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Clear Channel Tanıtım ve İletişim A.Ş.,
- Ströer Kentvizyon Reklam Pazarlama A.Ş. ve
- Wall Şehir Dizaynı ve Tic. Ltd. Şti.
Temsilcileri: Ali ILICAK, Dr. M. Fevzi TOKSOY
Maya Akar Center No:100/10 34394 Esentepe/İstanbul

D. TARAFLAR : - Açıkhava Reklamcıları Derneği
Gazeteciler Sitesi Keskin Kalem Sok. No:33 Esentepe
34394 Şişli/İstanbul
- Reklamverenler Derneği
Nispetiye Cad. Yanarsu Sok. Mustafa Çelik Apt. No:58
D:2 Etiler/İstanbul
- Reklamcılar Derneği
İstiklal Cad. NO: 203 Kat: 4 Beyoğlu/ İstanbul
- Clear Channel Tanıtım ve İletişim A.Ş.
Palanga Caddesi No:24 34347 Ortaköy/İstanbul
- Ströer Kentvizyon Reklam Pazarlama A.Ş.
Gümüşsuyu Mahallesi İnönü Caddesi Miralay Şefikbey Sok.
No:7 Gümüşsuyu/İstanbul
- Wall Şehir Dizaynı ve Tic. Ltd. Şti.
Gazeteciler Sitesi 23 Temmuz Meydanı No:5 34394
Esentepe-Şişli/İstanbul
- Açıkhava İzleme Araştırma Kurulu
Nispetiye Cad. Yanarsu Sok. Mustafa Çelik Apt. No:58
D:2 Etiler/İstanbul

E. DOSYA KONUSU : Açık hava reklam mecralarında yer alan reklamların
ölçümlenmesi amacını taşıyan Açıkhava İzleme Araştırma Kurulu'nun kurucu
anlaşması olan AÇİAK Kuruluş, Yönetim ve Uygulama Protokolü'ne menfi
tespit belgesi verilmesi/ muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 24.11.2010 tarih ve 8914 sayı ile giren
ve eksiklikleri en son 25.02.2011 tarih ve 1483 sayılı yazı ile tamamlanan bildirim
üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4., 5. ve 8.
11-15/260-88
2
maddelerinin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen
04.03.2011 tarih ve 2010-2-268/MM-11-325.BAG sayılı Menfi Tespit/Muafiyet
Raporu, 07.03.2011 tarih ve REK.0.06.00.00-130/119 sayılı Başkanlık Önergesi ile
11-15 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; AÇİAK Kuruluş, Yönetim ve
Uygulama Protokolü’nün ve bu Protokol çerçevesinde AÇİAK’ın gerçekleştirmeyi
planladığı faaliyetlerin 4054 sayılı Kanun’un 4, 6 ve 7. maddelerine aykırı bir nitelik
taşımaması nedeniyle başvuru konusu işleme 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi
uyarınca menfi tespit belgesi verilebileceği ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Konu
Açıkhava Reklamcıları Derneği (ARED), Reklamverenler Derneği (RVD), Reklamcılar
Derneği (RD), Clear Channel Tanıtım ve İletişim A.Ş. (Clear Channel), Ströer
Kentvizyon Reklam Pazarlama A.Ş. (Ströer) ve Wall Şehir Dizaynı ve Tic. Ltd. Şti.
(Wall) arasında, Açıkhava İzleme Kurulu’nu (AÇİAK) kurmak amacıyla imzalanan
AÇİAK Kuruluş, Yönetim ve Uygulama Protokolü’nün (Protokol) 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde, Kanun’un 4., 6.
ve 7. maddelerine aykırı olmadığının tespitine ilişkin menfi tespit, bunun mümkün
olmaması halinde ise, Kanun’un 5. maddesi kapsamında muafiyet tanınması talep
edilmektedir.
Dosya mevcudundan; eksikliklerin giderilmesi amacıyla raportörlerce ACT ECON,
İletişim Açıkhava Reklamcılık A.Ş. (İletişim Reklamcılık), Karma Açıkhava
Reklamcılık A.Ş. (Karma Reklamcılık) ve Kitlesel İletişim A.Ş. (Kitlesel İletişim)
firmalarından bilgi talep edildiği, ayrıca Ankara Büyükşehir Belediyesi Destek
Hizmetleri Dairesi Başkanlığı Kiralama ve İdari İşler Şube Müdürü, bilgi talep edilen
sektör oyuncuları ve başvuru sahibi taraflar ile görüşme yapıldığı anlaşılmıştır.
H.2. Taraflar
H.2.1. Ströer
Almanya merkezli Ströer Grubu’nun Türkiye’de açık hava reklamcılığı alanında
faaliyet gösteren grup şirketidir. Ströer AG’nin Akademi Reklam Tan. Tur. Tek. San.
ve Dış Tic. Ltd. Şti. (Akademi Reklam) ile (………….) bir şirket olan Ströer; açık hava
reklam panolarının alımı, satımı ve pazarlanması faaliyetleri ile uğraşmaktadır. Ströer
Grubu Türkiye’de ayrıca Citylights Reklam Pazarlama Ltd. Şti. ve Outdoortv
aracılığıyla da açık hava reklamcılığı sektöründe faaliyet göstermektedir. Grubun
Türkiye’de ilgili pazarda faaliyet gösteren diğer bağlı ortaklıkları; %(…)’üne sahip
olduğu Ströer Akademi, İlbak Neon, Dünya Tanıtım ve Gündem Matbaacılık ile
%(…)’ine sahip olduğu Objektif Kentvizyon, %(…)’sine sahip olduğu İnter Tanıtım ile
İnter Tanıtım’a bağlı olan Konya İnter ve Medya Grup Tanıtım’dır. 1998 yılında
kurulan şirket, Türkiye’nin (…) bölgesinde ve (…) ilinde, sahip olduğu yaklaşık (…)
reklam yüzü ile özellikle şehir mobilyaları üzerine yoğunlaşmış şekilde faaliyet
göstermektedir.
H.2.2. Clear Channel
Amerika Birleşik Devletleri merkezli Clear Channel Grubu’nun Türkiye’de açık hava
reklamcılığı alanında faaliyet gösteren grup şirketidir. Clear Channel Grubu
Türkiye’de ayrıca Mars Reklam Prodüksiyon A.Ş. aracılığıyla da açık hava
reklamcılığı alanında faaliyet göstermektedir.
11-15/260-88
3
Clear Channel (…) civarında hareketli ve sabit reklam paneline sahiptir ve özellikle
şehir mobilyaları üzerine yoğunlaşmış şekilde faaliyet göstermektedir. Şirket’in
(……..), More Group Overseas Ltd.’dir.
H.2.3. Wall
Almanya merkezli Wall AG Türkiye’de açık hava reklamcılığı alanında faaliyet
gösteren grup şirketidir. Wall AG’nin, %(…) oranında iştiraki olan Wall dışında
Türkiye’de açık hava reklamcılığı pazarında faaliyet gösteren başka bir teşebbüsü
yoktur. Wall, Türkiye’de ilgili pazarda ayrıca iştiraki ERA aracılığıyla da faaliyet
göstermektedir.1 ERA, özellikle Ege Bölgesi’nde lider konumda olup Wall’a paralel
olarak açık hava reklam panoları kurma, işletme ve pazarlama faaliyetlerinde
bulunmaktadır.
Wall’un Eylül 2009 itibariyle Türkiye’de sahip olduğu reklam yüzeyi sayısı (…)’dir.
Türkiye’de (…) ilde faaliyet gösteren Wall özellikle şehir mobilyaları üzerine
yoğunlaşmış şekilde faaliyet göstermektedir.
H.2.4. ARED
Dernek, tanıtım sektörü içinde yer alan açık hava reklam imalatçıları, mecra kiralama
firmaları, şehir mobilyası uygulayıcı firmalar, dijital baskı firmaları gibi pek çok alanda
faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişinin bir çatı altında toplanması, üyeler arasında
iletişim sağlayarak yeniliklerin takip edilmesi, dünyadaki standartların yakalanması,
sektörün geliştirilmesi ve çok yönlü desteklenmesi gibi amaçlarla 06.06.2000
tarihinde kurulmuştur. Dernek, bu kapsamda ilgili amaçları gerçekleştirmek için
araştırma ve geliştirme faaliyetleri yapılması, şehir kirliliğine engel olan faaliyetlerin
ortadan kaldırılması gibi birçok alanda çalışmalarda bulunmaktadır. Derneğin mevcut
durumda, tanıtım sektörünün farklı alanlarında faaliyet gösteren 163 gerçek ve tüzel
kişi üyesi vardır.
H.2.5. RVD
Reklamcılık ve medya gelişmeleri konularında üyeler arasında bilgi, tecrübe ve fikir
alışverişi sağlamak, reklamcılık ve medya standartlarının yükselmesine katkıda
bulunmak, yeni imkânlar ve tekniklerle ilgili çeşitli analizler yaptırmak, reklamcı,
reklam veren ve medya arasında doğabilecek anlaşmazlıklarda arabuluculuk ve
danışmanlık hizmetlerinde bulunmak amacıyla 29 Temmuz 1992 tarihinde kurulmuş
olan Reklamverenler Derneği'nin halen 97 üyesi bulunmaktadır. Dernek üyesi
teşebbüsler Türkiye reklamcılık piyasasının %(…)'inden fazlasını kontrol etmektedir.
H.2.6. RD
Türkiye'deki reklam ajanslarının mesleki kuruluşu durumunda olan Reklamcılar
Derneği, Türkiye'de reklamcılık mesleğinin ve reklam ajanslarının gelişimini ve
devamlılığını sağlamak amacıyla 1984 yılında kurulmuştur. Tüzükte belirtilen
niteliklere sahip reklam ve medya ajanslarının tüzel kişi, bu tür ajanslarda çalışan
imza yetkisine sahip yöneticilerin de gerçek kişi olarak üye olabildiği derneğin halen
98 tüzel kişi (11 üyesi medya ajansı olmak üzere) ve 28 gerçek kişi üyesi
bulunmaktadır.
H.2.7. AÇİAK

1 Rekabet Kurulu’nun 06.12.2007 sayılı 07-89/1129-440 sayılı kararı ile ERA’nın %(…) oranındaki
hisselerinin Wall tarafından devralınmasına izin verilmiştir.
11-15/260-88
4
AÇİAK; RVD, RD, ARED ve abone şirketler olan Ströer, Wall ve Clear Channel
tarafından açık hava reklam mecralarının izleme ölçümü faaliyetlerini gerçekleştirmek
amacıyla kurulmuş tüzel kişiliği bulunmayan bir müşterek endüstri komitesidir.
AÇİAK, halihazırda derneklerden üçer ve abone şirketlerden ikişer olmak üzere
toplam 15 üyeden meydana gelmektedir.
H.3. İlgili Pazar
H.3.1. Açık Hava Reklam Sektörüne İlişkin Genel Bilgiler
Açık hava reklamcılığı; dışarıda fazla vakit geçiren, özellikle genç ve alım gücü olan
müşteri kesimine hitap etmesi, televizyon, radyo veya sinema reklamlarından farklı
olarak görsel anlamda uzun süre kalıcı olması ve böylece akıllarda yer etmesi,
insanların bu mecralardaki reklamlarla karşılaşmaları için yayın niteliğindeki bir
platforma erişmelerinin gerekmemesi, bütün hafta/ay/yıl boyunca hedef kitlenin gözü
önünde yaygın şekilde yer alması, mevsimsellik gibi zaman sınırlaması olmaması,
kısa ve etkili mesajlarla daha kolay farkındalık yaratabilmesi ve tüketici nezdinde
sürekli hatırlanma ve tercih edilmeyi sağlaması gibi özellikleriyle reklamcılık sektörü
içinde diğer reklam türlerinden ayrılmaktadır.
Açık hava reklamcılığı pazarı esas olarak, “out of home media” (ev dışı reklam
mecraları) pazarının içinde yer almaktadır. Ev dışı reklam mecraları pazarı, evden
dışarı çıkıldığı andan itibaren karşılaşılan tüm reklam mecralarını içine alan geniş bir
kümeyi oluşturmakta, açık hava dışında metro, havalimanı, alışveriş merkezi gibi
kapalı mekanlarda yer alan reklam panolarını da kapsamaktadır. Sektördeki
şirketlerin bazıları metro, havalimanı gibi belirli kapalı alanlarda faaliyet
göstermektedir. Bununla birlikte, sektörde, açık hava reklam mecraları ve ev dışı
reklam mecraları arasında şirketler ve ürünler açısından kesin bir ayrım
yapılamamaktadır.
Türkiye’de açık hava reklam yerlerinin pazarlanması dünya uygulamalarına paralel
olarak gerçekleştirilmektedir. Açık hava reklam yerleri, genelde kamuya ait olmaları
sebebiyle, belediyeler ve bağlı şirketleri tarafından 5272 sayılı Belediye Kanunu,
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, belediyelerce çıkarılan yönetmelikler ve 2886
sayılı Devlet İhale Kanunu çerçevesinde ihale usulü veya encümen heyeti kararı ile
kiraya verilmektedir. İhaleyi kazanan firmalar belediye ile imzaladıkları sözleşme
uyarınca 3 ile 10 yıl arasında değişen sürelerle reklam yerlerini kiralayıp bu yerlerin
her türlü bakım ve onarımı yapmakta, elektrik, vergi, harç gibi çeşitli masraflarını
karşılamaktadır. Sözleşme süresi bitiminde reklam yerleri ilgili belediyeye iade
edilmektedir. Firmalar, kiraladıkları yerlere konuşlandırılacak reklam panolarını ya
kendileri üretmekte veya bunları üreten teşebbüslerden satın alıp medya planlama
şirketleri aracılığıyla reklam verenlere pazarlamaktadır.
Araç, pencere kaplama veya bina giydirme gibi özel mülkiyete ait yerlerde
gerçekleştirilen reklam faaliyetleri de açık hava reklamcılığı kapsamına girmektedir.
Ancak bu tip reklam yerleri için belediyelerdeki ilgili müdürlüklerden onay alınması
gerekmektedir. Bu onay çerçevesinde, reklam veren, reklam ajansı ve reklam yeri
sahibi aralarında anlaşmaktadır. Bu bir durumda mecra pazarlama şirketleri devreye
girmemektedir.


H.3.2. İlgili Ürün Pazarı
11-15/260-88
5
Genel olarak, açık hava reklamcılığı, bir ürün veya hizmet için belli bir imaj yaratmak
ve ürün veya hizmete yönelik talebi arttırmak amacıyla iç/dış mekanlarda
oluşturulmuş, yazılı ve/veya görsel mesajlar içeren reklam araçlarına ve bunlarla
gerçekleştirilen uygulamalara verilen addır. Açık hava reklamcılığına dahil olan
ürünler talebe ve teknik özelliklerine göre farklı nitelikler taşıyabilmektedir. Bu
araçların belli bir bölgede konumlandırılmış ve reklam alanı 4,5 m²’den büyük olanları
billboard, billboarda göre boyları daha büyük olanlara megaboard, billboarda göre
çapları daha küçük olanlara raket adı verilmektedir. Bunların yanı sıra kuleler, ışıklı
billboardlar, otobüs durakları ayrıca araçlar, duvar, pencere gibi reklam yerleri, açık
hava reklamcılığında reklam yeri olarak kullanılan ünitelerdir. Açık hava reklamcılığı
pazarı ürün bazında billboardlar, şehir mobilyaları (otobüs durakları/raketler, kiosklar,
aydınlatma direkleri, mega lightlar) ve yol panoları (duvar, çatı vb.) olmak üzere üç
ana gruba ayrılmaktadır.2
Söz konusu reklam yerleri arasında billboard, megaboard ve otobüs durağı/raket
talep, pazarlama stratejileri ve arz bakımından diğer ürün kategorilerine göre ayrı bir
yere ve öneme sahiptir. Bu ürünlerin bir bütün halinde pazarlanmaları, hâlihazırda
çoğunlukla belediye ihaleleri ile kiralanmaları, arz miktarını ihaleyle kiralanan miktarın
belirlemesi, bu anlamda bu ünitelerin büyük çoğunluğunun belediyelerin elinde
bulunması, sektörde daha kurumsal yapıda çalışan şirketlerce işletilmeleri, ürünlere
yönelen talep yapılarının göreli olarak farklı olması, bu üniteleri açık hava reklamcılığı
içinde yer alan diğer ürünlerden ayırmaktadır. Bu ürünlerin pazarda sahip oldukları
özel yere atfedilen öneme paralel olarak Türkiye’de belediye ihaleleri büyük önem
taşımakta, pazardaki güç dengesini belirlemektedir.
Ürün bazında yapılacak ayrım dışında açık hava reklamcılığında “ana arter-ara arter”
ayrımı da oldukça belirleyicidir. Bir reklam panosunun ana arterde veya ara arterde
olmasına göre pazarlama fiyatı değişmektedir. Doğal olarak, açık hava reklam yeri
pazarlama şirketleri, müşteriler ve medya planlama ajansları açısından talep, ana
arterlerde yoğunlaşmaktadır.
Pazardaki büyük oyuncular esas olarak durak/raket, billboard, megaboard ürünlerinin
işletilmesi ile uğraşan firmalar olup sektörde ayrıca araç ve duvar giydirme gibi diğer
açık hava mecralarını pazarlayan, pazar payı ve ciroları diğer büyük şirketlere göre
daha küçük olan şirketler de bulunmaktadır. Mevcut bildirime taraf olan teşebbüsler
de genel olarak açık hava reklamcılığı sektöründe faaliyet göstermekle beraber
özellikle şehir mobilyaları üzerinde yoğunlaşmışlardır. Dosya mevcuduna göre,
bildirime konu protokol kapsamında gerçekleştirilmesi öngörülen ölçümleme
faaliyetinin, billboardlar, şehir mobilyaları ve yol panolarını kapsayacağı, duvarlara
yapıştırılan posterleri, alışveriş merkezi, metro içi gibi kapalı alanlarda yer alan
reklamların kapsam dışında tutulacağı anlaşılmıştır.
Bu çerçevede, açık hava reklamcılığı pazarında şehir mobilyaları ve billboardların
talep ve arz yapıları bakımından ayrı bir yere ve öneme sahip olduğu anlaşılmaktadır.
Ancak, pazarın alt bölümlere ayrılmasının, mevcut dosya özelinde yapılacak
değerlendirmeleri değiştirmeyecek olması nedeniyle dosya kapsamında ilgili ürün
pazarı “açık hava reklam yeri sağlama pazarı” olarak belirlenmiştir.3
H.3.3. İlgili Coğrafi Pazar

2 24.04.2007 tarih ve 07-34/351-131 sayılı Rekabet Kurulu kararı.
3 Rekabet Kurulu’nun , 07-78/965-366, 09-59/1437-375, 07-14/114-34, 07-89/1129-440, 07-34/351-
131 sayılı kararlarında da paralel nitelikte pazar tanımları yapılmıştır.
11-15/260-88
6
Açık hava reklamcılığı, sektöre yönelik talep nedeniyle Türkiye’nin belirli bölgelerinde
yoğunlaşma göstermektedir. Türkiye’nin büyük bir kısmında açık hava reklamcılığı
yapılabilmesine karşın sektördeki gelirlerin çok büyük bir bölümü belirli sayıdaki
büyük şehirlerden elde edilmektedir. Hatta bu gelirlerin çok büyük bir payının başta
İstanbul olmak üzere üç büyük şehirde yoğunlaştığı anlaşılmaktadır. Sektörde ciro
bakımından yaşanan bu yoğunlaşma, açık hava reklam ünitelerinin hitap ettiği nüfus
ve toplam reklam yüzü gibi ölçütler açısından da geçerlidir.
Bu ölçütler açısından büyükşehirler arasında, sektördeki cironun yarıdan fazlasına
tek başına sahip olması, Türkiye’nin sanayi ve ticaret merkezi olması ve bu anlamda
hem şirket patronlarına hitap etmesi hem de büyük şirketlerin merkezlerine ev
sahipliği yapması gibi sebeplerle İstanbul ilk sırada yer almaktadır.
Açıkhava reklam yerlerine olan talep açısından, reklam verenler söz konusu reklam
yerlerini talep eden müşteri konumundadır. Reklam verenler, yerel ya da
ulusal/uluslararası firma olmalarına göre yerel ya da ulusal çapta alım
yapabilmektedirler. Bu açıdan bakıldığında, yerel firmalar ve ulusal firmaların yerel
iştirakleri için o yerdeki reklam yerleri başka bölgelerle ikame özelliği taşımazken
farklı coğrafi alanlardaki reklam yerleri ulusal ya da uluslararası bir şirket için
yürütülen reklam kampanyasına göre birbirine kısmen de olsa ikame özelliği
taşıyabilmektedir.
Sektörde hem arz yönündeki büyük oyuncuların faaliyet alanları hem de talep
tarafındaki büyük reklam verenlerin reklam politikalarının ulusal bir nitelik taşıdığı göz
önünde bulundurulmakla birlikte, Türkiye’nin farklı bölgelerinde/illerinde ihalenin
yapılış şekli, şartları ve ihaleyi kazanan firmaların çalıştığı rekabet ortamlarının farklı
olması, reklam verenin tercihini İstanbul başta olmak üzere nüfus yoğunluğu ve
talebin fazla olduğu bölgeler/illerden yana kullanması gibi nedenlerle farklı
bölgeler/illerdeki rekabet koşullarının paralellik göstermediği kanaatine ulaşılmıştır.
Yukarıda yer verilen bilgiler ve inceleme konusu işlemin niteliği çerçevesinde, mevcut
dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar tespiti yapılmasına gerek olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır.
H.4. Değerlendirme
H.4.1. Reklam ve Medya Piyasalarında Mecra Ölçüm Bilgilerinin Önemi
Mecra ölçüm bilgileri reklam verenler için kritik öneme sahiptir. Reklam verenler bu
bilgileri, ürün ve hizmet reklamlarının hangi mecrada ve mecranın hangi bölümünde
yer alacağı kararını vermede ve bu doğrultuda reklam yatırımı ve harcamalarını
hesaplamada kullanmaktadırlar. Aynı şekilde reklam ajansları da bu bilgileri
reklamların hazırlanması, hedef kitlenin tespiti, hedef kitleye ulaşım ve reklam
bütçelerinin hazırlanması aşamalarında kullanmaktadırlar.
Dünya genelinde medya mecralarına ilişkin erişim bilgilerinin elde edilmesinde,
piyasada farklı bireysel ve kurumsal çıkar grupları tarafından üretilen birden fazla
erişim bilgisinden ziyade belirli bir mecraya ilişkin, o mecranın ve piyasanın bütün
katılımcıları tarafından benimsenen görece daha kapsamlı ve profesyonel bir çalışma
sonucunda elde edilen bir tek ortak birim (tek ölçüt- single currency) sistemi
uygulanmaktadır. Söz konusu bu ortak birim sistemi ile, piyasada birden fazla erişim
bilgisinin yol açabileceği karmaşanın önlenmesi amaçlanmaktadır.
Nitekim Rekabet Kurulu’nun 02.11.2009 tarih ve 09-50/1236-310 kararında da, tek
ölçüt konusunda uzlaşmaya varılmamış olan durumlarda herkesin kendi başına veri
11-15/260-88
7
elde etmeye çalışacağı, bunu sağlamak için teşebbüslerin aynı veya farklı
sağlayıcılarla çalışma veya kendi imkânlarıyla bu verileri elde etme yoluna gideceği
ifade edilmiş, bu tür piyasalarda birden fazla ölçüm tekniği, ölçüm hizmeti sağlayıcısı
ve aynı mecraya ilişkin birden fazla ölçüm verisinin ortaya çıkabileceği belirtilmiştir.
Ayrıca kararda, bu durumun sektörde faaliyet gösteren rakip veya dikey ilişki
zincirinde yer alan teşebbüslerin, harcamaların, gelirlerin ve yatırımların
planlanmasında ihtiyaç duydukları izlenme bilgilerinin birden fazla olmasına ve
devamında da hangi verinin esas alınması gerektiği noktasında bir karmaşıklığa
neden olabileceği belirtilmiştir.
H.4.2. Ortak Birimin Elde Edilmesinde Kullanılan Modeller
Araştırma Şirketinin Kendi Servisi: Araştırma şirketi, erişim bilgilerini özel, ticari bir
teşebbüs gibi arz etmekte ve bilgileri satın alanlarla tek taraflı pek çok sözleşme
imzalamaktadır. Bu sistemlerin, kullanıcı gruplarıyla yapılan düzenli kullanıcı
görüşmeleri için resmi hüküm getirmesi, bağımsız bir denetçiye ve endüstrinin aktif
katılımını içeren denklik prosedürlerine tabi olması beklenmektedir.
Kullanıcı Sektör Komitesi (Media Owners Committee-MOC): Bazı erişim bilgisi
kullanıcıları, belirli bir hizmet için ihaleye çıkar/sözleşme imzalar ve finansmanı
garanti ederler. Bu yapılanmanın en yaygın örneklerinden birisi mecra kuruluşlarının
bir araya gelmesiyle oluşan medya sahipleri komitesidir. Reklamcılar ve ajanslar
komite lisansı hükümlerinin belirlenmesinde veya sözleşmenin denetlenmesinde yer
almazlar fakat istişarî kullanıcı teknik komitelerinde yer almaları için davet
edilmelidirler.
Sistemden yararlanan tüm kullanıcılara resmi veya düzenli danışma hizmeti
verilmesindeki aksamalar özellikle reklamcılar ve ajanslar bakımından kabul
edilemez bulunmaktadır. Medya sahipleri, telif haklarına sahip olabilirler ya da
araştırma şirketinin telif haklarını elinde tutmasına engel olarak bilgiyi diğer taraflara
satabilirler.
Müşterek Endüstri Komiteleri-MEK (Joint Industry Committee-JIC): Bilgi işleme ve
alan çalışması faaliyetlerini yerine getiren araştırma şirket veya şirketleri, yayımcı,
reklamcı ve ajans temsilcilerinden oluşan bir birleşik endüstri komitesiyle resmi bir
sözleşmeye sahiptir. Komite, genellikle hizmete yönelik ihale şartnamelerini düzenler,
ihale katılımcılarını davet eder, ihaleyi yapar, sözleşmeyi kurar, hizmeti denetler, telif
haklarına sahiptir ve bilgiye ulaşım lisansına yönelik şart ve hükümleri tespit eder.
Günlük yönetim faaliyeti yetkisi ve teknik görev ve yetkiler; temsili yönetime ve teknik
danışma komitelerine verilmektedir.
H.4.3. MEK Modelinin Rekabet Hukuku Açısından Değerlendirilmesi
Dünyada mecra ölçümleri farklı yöntemlerle yapılmaktadır. Türkiye’de TV, radyo ve
internet mecralarında da uygulanmakta olan sistem, sektörün farklı oyuncularının bir
araya gelerek oluşturdukları MEK sistemidir. Bazı ülkelerde uygulanmakta olan
Media Owners Committe sisteminde ise yayıncılar bir araya gelerek kendi izlenme
oranlarını ölçtürmekte ve bu bilgiyi talep eden diğer teşebbüs ve teşebbüs birliklerine
(reklamcı, reklamveren, yapımcı) belirli şartlar altında sağlamaktadırlar. Bu anlamda
AÇİAK da açık hava reklam mecrasının ölçümlenmesi amacıyla oluşturulmuş bir
MEK’dir.
İlgili pazar(lar)da faaliyet gösteren teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin meydana
getirdiği MEK veya Media Owners sistemlerinin rekabet hukuku açısından etkilerinin
tam olarak anlaşılabilmesi için bu sistemlerin var olmadığı bir yapının nasıl
11-15/260-88
8
olabileceği üzerine durulmasında fayda bulunmaktadır. Bahsedilen bu yapıda
birbirleriyle rekabet eden ya da alt veya üst ilişkili pazarlarda faaliyet gösteren
teşebbüsler ihtiyaç duydukları ölçüm bilgilerini tamamen kendi başlarına elde etmeye
çalışacaklardır. Bu durumda teşebbüsler farklı veya aynı sağlayıcılarla veyahut bir
sağlayıcı kullanmaksızın tamamen kendi imkânlarıyla ilgili mecranın ve reklamların
ölçüm bilgilerini elde etmeye çalışacaktır.
Böyle bir piyasada birden fazla ölçüm metodu, sağlayıcısı ve buna bağlı olarak aynı
reklam veya programa ilişkin olarak birden fazla ölçüm verisinin ortaya çıkması da
mümkün olacaktır. Böyle bir durum, sektörde faaliyet gösteren rakip veya dikey ilişki
zinciri içinde yer alan teşebbüslerin, harcamaların, gelirlerin ve yatırımların
planlanmasında ihtiyaç duydukları ölçüm bilgilerinin birden fazla olmasına ve
devamında da hangi verinin esas alınması gerektiği noktasında bir karmaşıklığa
neden olabilecek bir durumdur. Bu nedenlerle birçok ülkede birden fazla izlenme
verisinin oluşturabileceği kaostan kaçınmak amacıyla sektörün benzer (Media
Owners Committee modeli) veya farklı (MEK modeli) katılımcıları bir araya gelerek
sektör için tek geçerli ölçüt (single currency) olacak tek bir mecra ölçüm verisinin elde
edilmesini sağlamaktadırlar.
Ortak birimin elde edilmesi işlemi, tüm aşamalarında bütün teşebbüsler için tek bir
metodoloji ve kurallar bütününün uygulanmasını da beraberinde getirmekte ve bu
yönüyle her teşebbüsün ihtiyacı olan erişim bilgilerini, kendisinin belirlediği şartlar ve
imkanlar çerçevesinde elde ettiği sistemden ayrılmaktadır. Bu noktada söz konusu bu
metodoloji ve kurallar bütününün belirlenme şekli, içeriğinin ne olduğu ve uygulama
şekli piyasadaki rekabet üzerinde önemli etkiler yaratabilecektir.
Bu nedenle ortak birimin sağlanmasında kullanılan ve sektördeki çeşitli tarafların bir
araya gelmesi ile oluşturulan MEK’in yapısının, söz konusu bu kuralların ve
metodolojinin belirlenmesi, uygulanması ve denetlenmesi gibi konularda bağımsız
karar alabilen, objektif olarak belirlenmiş yerleşik kurallara göre çalışan, hukuki
belirliliğe ve kurumsal yapıya sahip bir organizasyon olması gerekmektedir.
Söz konusu özellikleri haiz olmayan bir MEK yapısının, ortak birim sisteminden
beklenen faydaları sağlaması mümkün değildir. Bu durumda ilgili piyasalarda
rekabetin kısıtlanması imkân dâhilindedir. Nitekim Rekabet Kurulu bu kapsamda
değerlendirdiği ve rekabet ihlali oluşturabilecek nitelikte olan bazı MEK yapılarını
incelemeye tabi tutmuş ve bu yönde var olan endişelerin giderilmesi için bir takım
önlemler almıştır.4
H.4.4. Başvuru Konusu İşlem: Açık Hava Reklam Mecraları Ölçümü
Bildirim konusu Protokol, taraflar arasında AÇİAK’ı kurmak suretiyle açık hava reklam
mecralarında yer alan reklamlara ilişkin erişim, frekans ve görülebilirliğe bağlı temas
(VAC) ile ilgili verileri derlemek ve raporlamak suretiyle ilgili tarafların kullanımına
sunmak amacıyla hazırlanmıştır. Bu kapsamda Protokol’e taraf olan teşebbüsler,
açık hava mecralarına ilişkin izleme araştırmalarının usul ve esaslarını belirlemek ve
bu mecraların gerçek değerlerini ortaya çıkarmak için AÇİAK oluşumunu kurarak
Protokol’de belirtilen yükümlülükleri üstlenmeyi taahhüt etmektedirler.
Açık hava reklam yerleri belirli özellikleri nedeniyle diğer mecralardan farklılık arz
etmektedir. Açık hava reklam mecralarının erişim, frekans ve temas oranı, dolayısıyla
da ticari değeri, bu mecra üzerinde yer alan görselin içeriğinden bağımsızdır. Bu
mecranın ticari değeri, kurulduğu günden itibaren belli olmakta ve şehir planlaması

4 Rekabet Kurulu’nun ABC Türkiye ve TİAK Kararları
11-15/260-88
9
ve yol güzergâhlarında büyük bir değişiklik meydana gelmedikçe aynı kalmaktadır.
Bu durum, açık hava mecrası ölçümlerinin de diğer mecralardan farklı olması
sonucunu doğurmuştur. Buna göre, bir açık hava mecrasının ölçümünün bir defa
yapılması yeterli olup, ölçümü yapılan mecranın bulunduğu yerdeki şehir
planlamasında veya yol güzergâhlarında önemli ölçüde bir değişiklik olmadığı
takdirde de bu ölçüm sonuçları uzun sürelerle geçerli olmaya devam edecektir.
Açık hava mecralarının bu özelliği, ölçme ve araştırmayı yapacak olan şirketin belirli
bir süre ile değil, belirli bir portföyün tamamının ölçümü ile görevlendirilmesini
gerektirmektedir. Ölçüm araştırmasına konu olan mecraların tümünün şirket
tarafından ölçümlenmesi sonunda, uzun sürelerle geçerli olabilecek bir sonuç elde
edilecek, ölçümlemenin kısa süre içinde tekrarlanması gerekmeyecektir. Açık hava
izleme araştırması yalnızca yeni kurulan açık hava mecraları ile şehir planlamasında
veya yol (ana arter-ara arter) güzergâhlarında yaşanacak değişiklikler sonucunda
yapısı ve dolayısıyla ticari değeri değişen mecralarla sınırlı olmak kaydıyla devam
edecektir.
H.4.5. AÇİAK’ın Yapısı ve Faaliyetleri
AÇİAK; RVD, RD, ARED ve abone şirketler olan Ströer, Wall ve Clear Channel
tarafından açık hava reklam mecralarının izleme ölçümü faaliyetlerini gerçekleştirmek
amacıyla kurulmuş tüzel kişiliği bulunmayan bir MEK’tir. AÇİAK, halihazırda
derneklerden üçer ve abone şirketlerden ikişer olmak üzere toplam 15 üyeden
meydana gelmektedir.
AÇİAK’ın, reklam yerlerinin pazarlanmasını yapan tüm ticari kuruluşları da üye olarak
kabul ettiği, sonradan üye olmak isteyen bir teşebbüsün mevcut üyeler ile aynı hak
ve yükümlülüklere sahip olduğu ifade edilmiştir. AÇİAK’ın görevleri;
- Sektörün ihtiyacı olan araştırmanın hedefini belirlemek, kriterlerini oluşturmak,
izleme ölçümlerini gerçekleştirecek şirketi belirleyecek ihaleyi açmak veya teklif
alma sürecini başlatmak ve yönetmek, verilen teklifleri değerlendirerek
sonuçlandırmak, araştırmayı takip etmek, geliştirmek, denetim konusunda
uluslararası standartlara uygunluk sağlamış kuruluşlar arasında akredite etmek,
- Ölçümleme süreci içinde çıkan sorunları ve uyuşmazlıkları çözmek,
- Açıkhava ölçümü konusundaki ihtiyaçları belirlemek,
- Ölçümleme verilerinin belli aralıklarla güncellenmesini sağlamak,
- Ölçümleme şirketi ile yapılacak sözleşmeyi hazırlamak,
- Abone şirketlerin ölçüm şirketi ile iletişimini kurmak,
- Denetçiyi veya Denetçileri atamak,
- Bütçeyi ve bütçenin dağılımını objektif ve adil esaslar çerçevesinde, ayrımcılığa
yol açmayacak ve sistemin sağlıklı işleyişini sağlayacak şekilde belirlemek,
onaylamak ve denetlemek,
- AÇİAK projesinin yaşatılması ve geliştirilmesini, sözleşmenin uygulanması ve
araştırmanın koordinasyonunu sağlamak,
- Halkla ilişkiler, pazarlama, iletişim vb. faaliyetlerde bulunmak
olarak sayılmıştır.
11-15/260-88
10
AÇİAK’ın yürüteceği temel faaliyet, açık hava reklam alanlarının kullanım
ihtiyaçlarına hitap eden ölçüm bilgilerinin elde edilmesine ilişkin koordinasyonun
sağlanmasıdır. Açık hava izleme ölçümlerinde; hem yapısı itibariyle hem de teknik
açıdan televizyon ve basın izleme araştırmaları gibi faaliyetlerden farklı bir
ölçümleme yapılmakta ancak ölçümleme için kurulan sistem benzerlik taşımaktadır.
Dosya mevcudunda, AÇİAK’ın endüstrinin çeşitli gruplarının bir araya geldiği, açık
hava reklamları ile ilgili izleme araştırmasının ne şekilde yapılacağına ilişkin objektif
ve sağlıklı bir model ortaya koyan bir müşterek endüstri komitesi olduğu ifade
edilmiştir.
Protokol’ün E.3.a. sayılı maddesinin, ölçümlemenin bağımsız ve tarafsız bir şekilde
yerine getirilmesini güvence altına aldığı, AÇİAK’a üye teşebbüslere, diğer üye
teşebbüslerin ölçüm çalışmalarına gözlemci göndererek bu ölçümlerin doğruluğunu
denetleme hakkı tanındığı belirtilmektedir. Ayrıca, ayrı ve bağımsız bir kişi veya
kuruluş tarafından bildirilen açık hava reklam yerlerinin de denetlenebileceği,
dolayısıyla oluşturulan sistemin oldukça şeffaf olduğu ve taraflar arası bağımlılığın
veya taraflardan birinin veya birkaçının üstünlüğünün söz konusu olmadığı
belirtilmektedir.
Bu çerçevede araştırmanın şeffaflığını sağlamanın yanı sıra, denetimin birbirine rakip
ve farklı çıkar gruplarınca sağlanması amaçlanmaktadır. Böylece yanlış bilgi
verilmesinin, araştırma sonuçlarına duyulabilecek güvensizliğin önüne geçilecek,
elde edilen verilerin sağlam birer referans teşkil etmesi sağlanacaktır.
Dosya mevcudu belgelerde AÇİAK’ın, birbirine rakip teşebbüsleri bünyesinde
barındıracağı ve rakiplerin birbirlerinin envanteri hakkındaki bilgilere ulaşabileceği
ifade edilmiş ancak bu bilgilerin piyasadaki herhangi bir araştırma şirketine
yaptırılabilecek bir araştırmayla öğrenilebileceği, açık hava reklam mecralarının
bulundukları yerler kamuya açık olduğundan isteyen herkesin kendi imkanlarıyla
ölçümleme yapabileceği belirtilmiştir.
Ayrıca, AÇİAK’ın yapısının ve işleyişinin piyasadaki herhangi bir teşebbüsün (yapıya
dahil olan teşebbüsler ve yapıya dahil olmak isteyenler) faaliyetlerini zorlaştırıcı
nitelikte olup olmamasının önem arz ettiği, bu çerçevede, Protokol’ün D.1. sayılı
maddesinde, üyeliğin ve yönetim kurulu üyeliğinin tüm ticari kuruluşlara açık olduğu
yönünde bir düzenlemeye yer verildiği ifade edilmektedir.
Taraflar, Protokol ile kurulan AÇİAK aracılığıyla açık hava reklam yerlerinin izleme
araştırmalarının yapılabilmesi için gerekli usul ve kuralları oluşturacak, bu
araştırmanın finansmanını, etkin bir biçimde devamını ve denetimini
sağlayacaklardır.
Dosya mevcudu belgelerde izleme araştırmalarının sağlıklı şekilde yürütülmesi ve
“tek ölçüt” koşulunun yerine getirilebilmesi için tek ölçümleme şirketi ile çalışılmasının
tek etkin çözüm olarak ortaya çıktığı, açık hava izleme ölçümleri yapıldıktan sonra
kısa bir süre içinde yeni mecralar için de ayrı bir ölçümleme şirketi ile anlaşılmasının
rasyonel bir çözüm gibi görünmediği ifade edilmiştir. Buna göre, ölçümlenmiş bir
mecranın belirli bir süre sonra tekrar ölçüme tabi tutulması, istisnai haller dışında
gereklilik taşımadığı için kaynak israfına yol açacaktır.
Ayrıca, farklı araştırma şirketlerince kullanılacak farklı teknik ve metotların, eski
mecralar için elde edilen veriler ile yeni mecralar için elde edilecek verilerin farklı
olmasına yol açabileceği, sonuç olarak, araştırmaya hakim olan “tek ölçüt” ilkesine
aykırı olacağı, eski ve yeni mecraların birbirleriyle kıyaslanamamasına ve
11-15/260-88
11
araştırmadan beklenen verimin elde edilememesine neden olacağı ifade
edilmektedir.
İzleme araştırmalarında birden fazla ölçüm yapılmasının tek ölçüt ilkesine aykırı
olması nedeniyle izleme ölçümleri genellikle tek bir şirket tarafından aynı metotla
yapılmaktadır. Dosya mevcudu belgelerde AÇİAK’ın teklif toplama, ihale gibi yollar
kullanarak bu şirketi belirlemesinin, araştırma şirketlerinin ihaleyi kazanmak için etkin
bir şekilde rekabet etmelerini sağlayacağı ifade edilmiştir.
Bu çerçevede, AÇİAK tarafından yürütülecek olan açık hava izleme araştırmaları
faaliyetlerini yerine getirecek şirket, piyasadan teklif toplama yoluyla belirlenmiştir.
Teklif toplama sonucunda, en uygun teklifi veren Simon Cooper Associates, Beacon
Dodsworth ve Yönelim Araştırma şirketleri ölçümleme faaliyetini yerine getirmek
amacıyla tayin edilmiş, Simon Cooper ile AÇİAK üyeleri arasında 01.10.2010
tarihinde AÇİAK Anlaşması imzalanmıştır.
İzleme araştırmasının, Protokol’de kuruluşta ya da sonradan ölçümlemeye katılan
açık hava reklam yerlerinin pazarlamasını yapan ticari kuruluşlar olarak tanımlanan
abone şirketlerin sahip oldukları mecralara ilişkin envanter bilgilerini AÇİAK
yazılımına aktarmaları, ölçümleme şirketinin farklı abone şirketlere ait bu envanter
bilgilerini düzenleyerek sahada gerekli araştırmaları yapması ve araştırma
sonuçlarını ilgili taraflarla paylaşması şeklinde gerçekleşeceği taraflarca ifade
edilmiştir.
Ölçümleme faaliyetinin gerçekleştirecek olan şirketle imzalanan anlaşma uyarınca,
Yönelim Araştırma, sahadan anket ve başka yollarla toplayacağı bilgileri Simon
Cooper ve Dodsworth’e sağlayacak, bu şirketler de elde edilen veriyi programa
aktarmak suretiyle araştırmadan beklenen ölçümleme sonuçlarını elde edeceklerdir.
Araştırma, İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya ve Bursa olmak üzere Türkiye’nin beş
ilinde ve Eylül 2010-Ağustos 2012 tarihleri arasında yapılacaktır.
H.4.6. AÇİAK’ın Teşebbüs Birliği Yapısı
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun’un Tanımlar başlıklı 3.
maddesinde teşebbüs, “Piyasada mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek
ve tüzel kişilerle, bağımsız karar verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil
eden birimler”, teşebbüs birliği ise “Teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak için
oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da tüzel kişiliği olmayan her türlü birlikler” olarak
tanımlanmıştır. AÇİAK’ın açık hava reklamcılığı sektöründe üyeleri adına yapmayı
amaçladığı ve yukarıda ayrıntılı biçimde açıklanan faaliyetleri dikkate alınarak bir
teşebbüs birliği niteliğinde olduğu anlaşılmıştır.
H.4.7. Menfi Tespit Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca bir anlaşmanın, kararın, eylemin veya
birleşme/devralmanın, Kanun’un 4, 6 ve 7. maddelerine aykırı olmaması durumunda
ilgili işleme menfi tespit belgesi verilebilmektedir.
Yukarıda da belirtildiği üzere reklam mecralarının erişim bilgilerinin bütün sektör
tarafından benimsenen bir ortak birim şeklinde elde edilmesi amacıyla sektörün
bütün katılımcılarının bir araya gelerek oluşturduğu MEK’ler, yapı ve işleyişlerinde bir
takım problemlerin var olması durumunda yapıya dâhil olan veya olmayan bireysel
veya kurumsal teşebbüslerin piyasadaki faaliyetlerini zorlaştırıcı etki doğurabilir.
Çünkü MEK yoluyla elde edilen ortak birim, başta reklam verenler olmak üzere
sektörün bütün katılımcıları tarafından yatırım ve harcamalarda en temel kriter olarak
11-15/260-88
12
kabul edilmektedir. Bu çerçevede, ilk olarak AÇİAK’ın yapısının ve işleyişinin
piyasadaki herhangi bir teşebbüsün faaliyetlerini zorlaştırıcı nitelikte olup olmadığı
incelenmiştir. Burada yer verilen faaliyetlerin zorlaştırılması durumu bu yapı
içerisindeki teşebbüs veya teşebbüs birliklerini kapsadığı gibi yapıya dâhil olmak
isteyen teşebbüs ve teşebbüs birlikleri için de geçerli olabilecektir.
Protokol, mevcut durumda RD, RVD, ARED ve açık hava reklamcılığı sektöründe
faaliyet gösteren üç büyük şirket arasında hazırlanmıştır. Esas olarak, açık hava
reklam mecralarının ölçümlenmesine yönelik çalışmalar, reklam verenlerin bu
konudaki talepleri ve sektörde bilimsel verilere dayalı sonuçlar elde etme isteği gibi
sebeplerle 2007 yılında başlamıştır. AÇİAK Çalışma Komitesi’ne ilk yıllarda News
Outdoor (Karma Reklamcılık) ve Medya Pano da dahil iken zaman içinde bu şirketler
oluşumun içinden ayrılmışlardır.
Rekabet Kurulu’nun açık hava reklamcılığı sektörüne ilişkin geçmiş kararlarında
AÇİAK’a mevcut durumda üye olan Ströer, Wall ve Clear Channel’ın bu sektörde
faaliyet gösteren en büyük üç şirket olduğu5, AÇİAK tarafından tespit edilen beş ilde
özellikle bu üç şirketin etkin oldukları, açık hava reklamcılığı pazarında Avrupa ve
Amerika’da yerleşik, güçlü firmaların Türkiye’deki iştirakleri oldukları bilgilerine yer
verilmiştir.6
Bu çerçevede, AÇİAK oluşumunun açık hava reklam yerleri sağlanması pazarında
zaten güçlü konumda olan bu reklam şirketleri arasında pazardaki rekabeti
engelleyici veya kısıtlayıcı bir işbirliğine yol açacak nitelikte olup olmadığı, sektördeki
diğer reklam şirketlerine de teklif sunulup sunulmadığı, AÇİAK’a üye olma kriterleri
açısından sektörde faaliyet gösteren diğer firmalar aleyhine bir durumun söz konusu
olup olmadığı, sadece beş il belirlenerek diğer illerde faaliyet gösteren firmaların zor
durumda bırakılıp bırakılmadığı ve ölçüm sonucu elde edilecek verilerin ortak birim
haline gelerek ölçüm yaptırmayan reklam şirketleri aleyhine pazara giriş engeli
yaratıp yaratmayacağı önem arz etmektedir.
AÇİAK Protokolü’nün C.4. maddesinde AÇİAK’ın “ ‘abone şirket’ tanımına giren
bütün ticari kuruluşların katılımına açık, katılanların tümüne aynı, güvenilir, açık ve
eşit teknik veri üretilmesine ve üretilen verilerin kullandırılmasına aracı olan, özerk bir
birleşik komite” olduğu vurgulanmaktadır. Protokol’ün “Tanımlar” bölümünde abone
şirketin tanımı, “kuruluşta ya da sonradan ölçümlemeye katılan açık hava reklam
yerlerinin pazarlamasını yapan ticari kuruluşlar” şeklinde yapılmıştır. Bu hükümler
çerçevesinde, AÇİAK’ın sektörde faaliyet gösteren tüm şirketlere açık olduğu
görülmektedir.
Protokol’ün D.1. maddesinde açıklanan üyelik koşullarında da AÇİAK’ın açık hava
reklam yerlerinin pazarlamasını yapan tüm ticari kuruluşlara açık olduğu, bu sektörde
faaliyette bulunan her üye ticari kuruluşun AÇİAK yönetim kurulunda yer edinme
hakkına sahip olduğu belirtilmektedir. 2007 ve 2008 yıllarında gerçekleştirilmiş
AÇİAK oluşumuna ilişkin toplantı tutanakları incelendiğinde de Ströer Kentvizyon,
Wall ve Clear Channel dışındaki açık hava reklamcısı şirketlerin AÇİAK’ın yapmayı
planladığı çalışmalardan haberdar edildiği ve bu şirketlerin AÇİAK’a davet edildiği

5 Rekabet Kurulu’nun 6.12.2007 tarih ve 07-89/1129-440 sayılı kararında Ströer, Wall ve Clear
Channel’ın Türkiye’de açık hava reklam yerleri sağlanması pazarında faaliyet gösteren en büyük
firmalar arasında cirolar bakımından payı 2007 yılı ilk on ayı itibariyle %(…) iken 2006 yılı itibariyle
%(…)dir.
6 Rekabet Kurulu’nun 24.4.2007 tarih ve 07-34/351-131 sayılı, 6.12.2007 tarih ve 07-89/1129-440
sayılı kararları.
11-15/260-88
13
ortaya çıkmaktadır. Bu gelişmelerden, AÇİAK’ın sadece üç büyük açık hava
reklamcısı şirkete yönelik kapalı bir yapı olmadığı, pazardaki diğer şirketlerin de bu
oluşuma davet edilmeye çalışıldığı anlaşılmaktadır.
Bunun gibi, üyelerden tahsil edilecek katkı payları açısından üyeler arasında ayrıcalık
yaratacak bir durum göze çarpmamaktadır. Üyelerden iki tür katkı payı tahsil
edilmektedir. Bunlardan ilki, üyeliğin başladığı tarihten itibaren tahsil edilen
“koordinasyon katkı payı”, diğeri, üyelikten önceki dönemleri de kapsayacak şekilde
tahsil edilen “ölçümleme katkı payı”dır. Ölçümleme katkı payı, AÇİAK bünyesinde
yürütülmekte olan ölçümleme araştırmalarına ait maliyetlerin her abone şirket ve
kullanıcıya düşen bölümü olup ölçümleme şirketinin belirlenmesi, AÇİAK’ın kuruluş
aşamasındaki hazırlık ve kuruluş masrafları, güncelleme masrafları, ölçümleme
maliyeti gibi unsurlardan meydana gelmektedir.
Açık hava ölçümlemesinin diğer reklam mecraların ölçümlenmesinden farklı
niteliklere sahip olması, örneğin gazete tiraj veya televizyon rating ölçümlerine göre
süreklilik ve periyodik olma açısından benzememesi7, ölçümlerin (2 yıl gibi) uzun ve
ayrıntılı bir araştırmayı gerektirmesi sebebiyle ekonomideki makro parametreler
değişmedikçe veya ölçümlenen noktanın sosyo-ekonomik yapısını değiştirecek
(Marmaray Projesi gibi) bir gelişme yaşanmadıkça ölçümlerin kısa bir süre içinde
yenilenmesi gereği bulunmamaktadır. Ölçümleme sonunda elde edilecek verilerin
herkes tarafından faydalanılabilir olma niteliği sebebiyle katılımı tarihinden önce
yapılan masraflar da kendisine düşen oranda yeni üyeden talep edilmektedir.
Bu açılardan Protokol’ün, gerek üyeliğe giriş ve gerekse üyelerden talep edilen katkı
payları açısından teşebbüsler arasında ayrımcı veya kayırıcı bir hükme sahip
olmadığı görülmektedir.
AÇİAK’a üye teşebbüs yetkilileri ile gerçekleştirilen görüşmede de, ölçümleme
faaliyetinin belli bir zaman diliminde gerçekleştirilmesi gereken, ayrıntılı ve maliyetli
bir işlem olduğu, bu sebeple ilk önce sektörde en fazla paya sahip olan beş ilin
seçildiği, daha sonraki süreçte talep halinde bu ölçümü yapılan il sayısının
arttırılabileceği, ilgili pazara girişin belediye ihalelerini almakla ilgili olduğu, dolayısıyla
AÇİAK’a üye olmamanın pazara giriş engeli yaratmayacağı, ölçümler sonucu elde
edilecek verilerin pazara giriş engeli yaratmasının da mümkün olmayacağı bilgilerine
ulaşılmıştır. Ayrıca, sektörde faaliyet gösteren ve AÇİAK üyesi olmayan rakip
şirketlerle gerçekleştirilen görüşmelerde de AÇİAK üyesi olmamanın pazara giriş
engeli yaratmayacağı ifade edilmiştir.
Ankara Büyükşehir Belediyesi’nde raportörlerce gerçekleştirilen görüşmede de
AÇİAK’ın yapacağı ölçümlerin ve elde edeceği verilerin belediye ihalelerini
etkilemeyeceği, belediyelerin kendi mevzuatları çerçevesinde ihaleler yaptıkları
belirtilmiştir. Bunun gibi, AÇİAK üyesi açık hava reklamcılığı şirketlerinden ticari sır
niteliği taşıyan bilgilerin değil zaten halka açık olan ya da medya planlama
şirketlerinin elinde olan bilgilerin talep edildiği ve her bir şirketin verisinin sadece
ölçümleme şirketinde toplandığı, bu verilerden diğer şirketlerin haberinin olmadığı,
iskonto oranları veya sözleşme bilgileri gibi sektörde gizli bilgilerin zaten talep
edilmediği, dünyada açık hava reklamcılığı sektöründe bu tarz ölçümleme yaptıran
oniki ülke olduğu ve ölçümleme faaliyetini gerçekleştirmek için ihaleyi alan Simon

7 Örneğin belli bir televizyon kanalında belli bir gün ve saatte yayımlanan programın izlenirliğinin
ölçümlenmesi periyodik olarak tekrarlanması gerekirken bir sokakta, bir noktada yer alan billboard ya
da otobüs durağının görünürlüğü sık sık değişebilen bir durum olmadığı için buranın ölçümü süreklilik
ya da kısa süreler içinde yenileme gerektirmemektedir.
11-15/260-88
14
Cooper firmasının bu konudaki önder firmalardan olduğu AÇİAK yetkilileri tarafından
beyan edilmiştir.
Sektörde konuya ilişkin olarak görüşlerine başvurulan rakiplerden Karma Reklamcılık
tarafından gönderilen yazıda da diğer ülkelerde benzer çalışmaların yapıldığı,
özellikle ABD’de bu tür oluşumların önemli olduğu, Argison ve TAB’ın bu konuda
önemli bir yere sahip olduğu ve bu oluşumların ülkenin çok geniş bir kısmında ölçüm
yapmaları nedeniyle elde ettikleri verilerin pazarda yaygın ve etkin bir şekilde
kullanıldığı, AÇİAK’ın sadece belirli iller veya bölgelerle sınırlı ölçüm yapması halinde
elde edilen bilgilerin genelleme yapmak için sağlıklı verilere dönüştürülemeyeceği
bildirilmiştir.
Gerek Karma Reklamcılık’ın dile getirdiği bu endişe, gerekse diğer açık hava
reklamcısı şirketlerin belirttiği çekinceler AÇİAK yetkilileri ile yapılan görüşmede de
raportörler tarafından gündeme getirilmiştir. Yetkililerin yaptığı açıklamaya göre,
mevcut ve potansiyel üyelerden talep gelmesi ve uzlaşı sağlanması halinde, ölçümü
yapılan illerin ve kent mobilyalarının kapsamı genişletilecektir. Süreklilik, kurumsallık
gibi bazı kriterleri sağladığı takdirde örneğin duvarlar dahi ölçülebilecektir. Bu açıdan,
AÇİAK’a mevcut durumda üye açık hava reklamcısı şirketler dışındaki şirketlerin
taleplerine de açık bir ortam yaratılmaya çalışıldığı izlenimi edinilmiştir.
Bununla birlikte, yapılmakta olan değerlendirmede üzerinde durulması gerekli olan bir
diğer husus ise AÇİAK’ın yapısı ve işleyişinin, AÇİAK’a üye olan ya da olmayan,
piyasadaki herhangi bir teşebbüsün faaliyetlerini zorlaştırıcı nitelikte olup olmadığıdır.
Yukarıda açıklandığı üzere AÇİAK’ın faaliyetlerinin veya Protokol’ün, ilgili pazarda
faaliyet gösteren üye olan veya olmayan teşebbüs ya da teşebbüs birlikleri açısından
herhangi bir zorlaştırıcı, rekabeti engelleyici bir yönü tespit edilememiştir. AÇİAK’ın
yaptıracağı ölçümlerin belli bir reklam firmasından ziyade belli bir noktanın
görünürlüğünün ölçümlenmesi odaklı oluşu ve bu noktanın belediye ihaleleri ile belli
dönemlerde el değiştirme potansiyeline sahip olması, elde edilen tespitleri ve ulaşılan
kanaati güçlendirmektedir. Zira, ilgili pazara girişin serbest piyasa koşullarına uygun
olarak gerçekleşmesinde belediye ihalelerinin objektif ve rekabetçi koşullarda ve
mümkün olduğunca kısa dönemlerde gerçekleşmesinin son derece büyük önem arz
ettiği Kurulun açık hava reklamcılığına ilişkin önceki kararlarında da ortaya
konulmaktadır.
Bunun dışında, Protokol’de AÇİAK’ın toplantı ve karar almaya ilişkin yeter sayıları
incelendiğinde üyeler arasında da dengenin sağlanmış olduğu, veto veya bir başka
özel hak ile herhangi bir üyenin kayrılmadığı görülmektedir. Protokol’ün C.8.
maddesine göre AÇİAK, ayda bir kez üye sayısının 2/3’ü ile ve RVD, RD ve
ARED‘den en az bir üyenin katılımı ile toplanır. Bu toplantıda çoğunluk
sağlanamazsa bir sonraki toplantı, çoğunluk ve RVD, RD ve ARED’den en az bir
üyenin katılımı aranmadan yapılır, kararlar oyçokluğu ile alınır. Ancak, Protokol’ün,
ölçümleme şirketinin, araştırma içeriği ve metodolojisinin değiştirilmesine ilişkin
kararlar için toplantıda mevcut üyelerin 2/3 çoğunluğu aranmaktadır.
Ayrıca, yukarıda da belirtildiği gibi, Protokol’ün D.1. maddesi uyarınca AÇİAK’a üyelik
ve AÇİAK yönetim kurulu üyeliği tüm ticari kuruluşlara açık olup Protokol’ün E.3.a.
maddesi gereğince AÇİAK’a üye teşebbüslere, diğer üye teşebbüslerin ölçüm
çalışmalarına gözlemci göndererek bu ölçümlerin doğruluğunu denetleme hakkı
tanınmaktadır. Diğer yandan, AÇİAK tarafından belirlenecek ayrı ve bağımsız bir kişi
veya kuruluş tarafından da her abone şirketin bildirdiği açık hava reklam yerlerinin
%5’lik bir kısmının denetlenebilmesine olanak tanınmıştır. Bu hükümler ile
11-15/260-88
15
ölçümlemenin bağımsız, tarafsız ve şeffaf bir şekilde yapılması için çaba sarf edilmiş
olduğu gözlemlenmektedir.
Yukarıda yer verilen açıklamalar ve Protokol hükümlerinin bir arada değerlendirilmesi
sonucunda, AÇİAK oluşumunun veya söz konusu ölçümleme faaliyetinin; açık hava
reklamcılığı pazarında pazara giriş engeli yaratılması, rakipler arasında gizli bilgi
paylaşımına yol açılması ya da rakipler arası işbirliğinin kolaylaştırılması gibi
durumlara yol açarak 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal edici bir niteliğe sahip
olmadığı kanaatine varılmıştır.
H.4.8. Rekabet Kurulu’nun Önceki MEK Kararları Doğrultusunda Yapılan
Değerlendirme
AÇİAK’ın yapısı ve faaliyetlerinin Kurul’un ABC Türkiye ve TİAK kararlarında ortaya
konan, reklam mecralarına ilişkin ölçüm ve araştırma yapmak amacıyla kurulan
MEK’lerin sahip olması gereken hususlar açısından da değerlendirilmesi
gerekmektedir.
Rekabet Kurulu’nun 11.03.2010 tarih ve 10-22/303-111 sayılı kararında, “…ortak
birimin sağlanmasında kullanılan ve sektördeki çeşitli tarafların bir araya gelmesi ile
oluşturulan MEK’in yapısının, söz konusu bu kuralların ve metodolojinin belirlenmesi,
uygulanması ve denetlenmesi gibi konularda bağımsız karar alabilen, objektif olarak
belirlenmiş yerleşik kurallara göre çalışan, hukuki belirliliğe ve kurumsal yapıya sahip
bir organizasyon olması gerekmektedir. Söz konusu özellikleri haiz olmayan bir MEK
yapısının, ortak birim sisteminden beklenen faydaları sağlaması mümkün değildir. Bu
durumda ilgili piyasalarda rekabetin kısıtlanması imkân dâhilindedir…”, “…reklam
mecralarının erişim bilgilerinin bütün sektör tarafından benimsenen bir ortak birim
şeklinde elde edilmesi amacıyla sektörün bütün katılımcılarının bir araya gelerek
oluşturduğu MEK’ler, yapı ve işleyişlerinde bir takım problemlerin var olması
durumunda yapıya dâhil olan veya olmayan bireysel veya kurumsal teşebbüslerin
piyasadaki faaliyetlerini zorlaştırıcı etkiler doğurabilirler. Çünkü MEK yoluyla elde
edilen ortak birim başta reklam verenler olmak üzere sektörün bütün katılımcıları
tarafından yatırım ve harcamalarda en temel kriter olarak kabul edilmektedir…”
ifadelerine yer verilmiştir.
Bu kararlarda tespit edilen ve MEK’lerin yapısında varlığı aranan koşullar; tam
bağımsızlık, kurumsal yapı, yazılı ve objektif kurallara göre hareket etme, hukuki
belirlilik ve teknik yeterliliktir. Aşağıda AÇİAK’ın bu koşullar çerçevesinde
değerlendirilmesine yer verilmiştir;
Tam Bağımsızlık: Dosya mevcudu belgelerde AÇİAK’ın, bağımsız üyelerden
oluştuğu ve bu üyelerin herhangi birine ya da başka bir kuruluşa bağlı olarak hareket
eden bir MEK olmadığı ifade edilmiştir. Protokol incelendiğinde de AÇİAK’ın herhangi
bir yapıya bağımlılığının söz konusu olmadığı görülmektedir.
Protokol hükümlerinden ayrıca AÇİAK tarafından gerçekleştirilecek olan ölçümleme
araştırmasının her bir üye için şeffaf hale getirildiği, bu anlamda faaliyetin ve
tarafların sundukları verilerin birbirlerince denetlenmesi hakkının tanındığı, dış
müdahale ve etkilemelere kapalı bir yapı oluşturulduğu, dolayısıyla şeffaflık ve
bağımsızlığın koruma altına alındığı anlaşılmaktadır.
Kurumsal Yapı: Dosya mevcudu belgelerde, Protokol ile AÇİAK’ın kuruluşu ve
işleyişine ilişkin kuralların taraf teşebbüslerce belirlendiği ayrıca RVD tarafından
yürütülmek üzere bir sekretarya kurularak koordinasyon hizmetlerinin sağlanmasının
öngörüldüğü ifade edilmiştir. Sekretaryada, AÇİAK’a mahsus çalışanlar bulunacağı,
11-15/260-88
16
bunların maaş ödemelerinin AÇİAK üyelerinden toplanan koordinasyon katkı
paylarından sağlanacağı ifade edilmiştir. Ayrıca AÇİAK başkanlığının ilk dönemi için
RVD’nin atanmış olduğu ancak başkanlığın iki yıllık dönüşümler ile diğer tüm
üyelerce yürütülmesinin öngörüldüğü ifade edilmiştir. AÇİAK’ın altında yapılacak
ölçümlerin değerlendirilmesi amacıyla birde teknik komite kurulmuştur. Abone
şirketler ve derneklerden üyelerin oluşturduğu bu komitenin ölçüm bilgilerinin elde
edilmesine ilişkin koordinasyonu sağlamayı hedeflediği belirtilmiştir.
Ayrıca Protokol’ün H.1. maddesi ile AÇİAK faaliyetlerine yönelik bir şikayet prosedürü
öngörülmüştür. Karar alım nisapları ve olağan toplantı tarihleri de Protokol’de
düzenlenmiştir. Bu kapsamda AÇİAK ve gerçekleştirilecek ölçüm faaliyetine ilişkin
usul düzenlemeleri kısmen de olsa gerçekleştirilmiş, kurumsal yapının temelleri
oluşturulmuştur.
Yazılı ve Objektif Kurallara Göre Hareket Etme: Protokol’ün C.8. maddesinde
AÇİAK’ın, ayda bir kez üye sayısının 2/3’ü ile ve RVD, RD ve ARED’den en az bir
üyenin katılımı ile toplanacağı düzenlenmiştir. Bu toplantıda çoğunluk sağlanamazsa,
bir sonraki toplantının, çoğunluk ve RVD, RD ve ARED’den en az bir üyenin katılımı
aranmadan yapılacağı da hükme bağlanmıştır. Buna göre kararlar oyçokluğu ile
alınacaktır. Ancak; Protokol, ölçümleme şirketi, araştırmanın içeriği ve metodolojisinin
değişimine ilişkin kararlar için toplantıda mevcut üyelerin 2/3 çoğunluğu
aranmaktadır. Herhangi bir üyeye veto hakkı, azınlık hakkı veya benzeri bir hak
verilmemiş, üyelerin hakları birbirlerine eş değerde düzenlemeye tabi tutulmuştur.
Dosya mevcudu belgelerde, Protokol’ün D maddesinde düzenlenen üyeliğe ilişkin
olarak; Kurul üyeliğinin açık hava yerlerinin pazarlamasını yapan tüm ticari
kuruluşlara açık olduğu, üyelerin borçlarını ödemek şartıyla istedikleri zaman
üyelikten çıkabilecekleri, yükümlülüklerini yerine getirmeyen üyelerin ise belirli şartlar
altında üyelikten çıkarılabileceği ifade edilmiştir. Bu çerçevede, AÇİAK üyeliği
hususunda da taraflar arasında ve üye olan/olmayan rakiplerin AÇİAK’a girişi veya
AÇİAK’tan çıkışı konusunda eşitsizlik yaratılmamıştır.
Hukuki Belirlilik: Dosya mevcudu belgelerde AÇİAK’ın tüzel kişiliğinin bulunmadığı
ancak Rekabet Kurulu’nun 10-22/303-111 sayılı kararında incelenen RİAK ve IAB’nin
de tüzel kişiliği haiz olmadığı ve ilgili kararda RİAK ve IAB’nin tüzel kişiliği haiz
olmaması üzerinde durulmadığı ifade edilmiştir. Bu açıdan AÇİAK’ın da MEK
modelinin bir getirisi olarak tüzel kişiliği haiz olmamasının rekabet açısından bir
endişe yaratmayacağının düşünüldüğü belirtilmiştir.
Rekabet Kurulu’nun MEK yapılarını incelemeye tabi tuttuğu kararlarda hukuki belirlilik
kriteri, mevcut yapının ve bu yapının sahip olduğu bağımsızlığın ortaya konulabilmesi
amacına yönelmektedir. Bu çerçevede MEK yapılarının açık, hukuka uygun,
bağımsız yapılar olarak ortaya çıkması beklenmekte ancak kesinlikle bir tüzel kişilik
yapısına sahip olması veya özellikle belirli bir yapılanma olarak ortaya çıkması
aranmamaktadır.
11-15/260-88
17
Teknik Yeterlilik: AÇİAK bünyesinde kurulmuş olan teknik komite ARED, RD, RVD ve
her bir abone şirket tarafından atanan bir asil ve bir yedek üye ile AÇİAK Kurulu
tarafından başkanlığa atanacak bir üyeden oluşmaktadır. Teknik komite, teknik
şartnamenin hazırlanması ve açık çağrı usulü uygulanacak ihaleye katılacak şirketler
konusunda kurula görüş ve yorumlarını sunmaktadır. Teknik komite üyeleri üçer aylık
periyotlarda ve ihtiyaç görülen durumlarda olağanüstü toplanır. Teknik komite
üyeliğine Kurul temsilcileri dışından komitenin uygun göreceği üçüncü kişiler de
atanabilir.
Dosya mevcudu belgelerde yer alan bu bilgiler çerçevesinde teknik komitenin, açık
hava reklam yeri sağlanması pazarında faaliyet gösteren ve sektöre hakim olan üye
dernekler ve abone şirketlerce atanacak üyelerden meydana geldiği anlaşılmaktadır.
Ayrıca Protokol’de, teknik açıdan ihtiyaç duyulması halinde komiteye üçüncü kişilerin
atanabileceği de öngörülmüştür. Bu kapsamda, AÇİAK bünyesinde yürütülen
faaliyetin teknik açıdan yetkin kişilerce yürütülecek ve yürütülen faaliyetin denetimi,
şirketlerin incelenmesi gibi prosedürlerin konusunda uzman kişilerce yapılacak
olması teknik açıdan donanımlı bir yapı oluşturulduğunu göz önüne koymaktadır.
Bu değerlendirme çerçevesinde, Rekabet Kurulu’nun MEK’leri inceleme konusu
yaptığı önceki kararlarında değerlendirmede göz önünde tuttuğu kriterlerin sağlandığı
ve bu hususlara ilişkin endişelerin giderildiği anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen inceleme ve değerlendirmeler sonucunda, AÇİAK Kuruluş,
Yönetim ve Uygulama Protokolü’nün ve bu Protokol çerçevesinde AÇİAK’ın
gerçekleştirmeyi planladığı faaliyetlerin 4054 sayılı Kanun’un 4, 6 ve 7. maddelerine
aykırı bir nitelik taşımadığı kanaatine ulaşılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, AÇİAK Kuruluş, Yönetim ve
Uygulama Protokolü'nün ve bu Protokol çerçevesinde AÇİAK'ın gerçekleştirmeyi
planladığı faaliyetlerin 4054 sayılı Kanun'un 4, 6 ve 7. maddelerine aykırı bir nitelik
taşımaması nedeniyle başvuru konusu işleme 4054 sayılı Kanun'un 8. maddesi
uyarınca menfi tespit belgesi verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.




Full & Egal Universal Law Academy