Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-265 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 11-19/354-114
Karar Tarihi : 31.03.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. 10
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Esin AYGÜN, Sinan BOZKUŞ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Lucien ARKAS ve Arkas Denizcilik ve Nakliyat A.Ş.
Temsilcisi: Av. H. Bumin ANAL
Şehit Nevres Blv. No:5 K:4 35210 İzmir
D. TARAFLAR : - Arkas Denizcilik ve Nakliyat A.Ş.
Şehit Nevres Bulvarı No:5 Kat:4 35210 İzmir
- Tarros SPA
Via Privata Enel 19100 La Spezia (SP) İtalya 20
E. DOSYA KONUSU: Arkas Grubu bünyesinde bulunan Tarros Denizcilik ve
Nakliyat A.Ş. (Tarros Denizcilik)'nin %50 oranında hissesinin Tarros SPA
tarafından devralınarak şirketin taraflar arasında ortak girişim haline getirilmesini
amaçlayan anlaşmaya izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 11.10.2010 tarih ve 7725 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 02.12.2010 tarih ve 2010-4-265/BN-10-257.KT sayılı Bilgi
Notu, 08.12.2010 tarih ve 10-76 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek, bildirime konu
işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ çerçevesinde devralma
olarak nitelendirilemeyeceğine, söz konusu başvuruya ilişkin olarak muafiyet-menfi
tespit incelemesi yapılmasına 10-76/1576-M sayı ile karar verilmiştir. 30
Taraflardan istenen ilave bilgilerin en son 21.01.2011 tarih ve 657 sayı ile Kurum
kayıtlarına intikal etmesini takiben, söz konusu karar çerçevesinde hazırlanan,
25.03.2011 tarih ve 2010-4-265/ MM-11-257.KT sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu,
28.03.2011 tarih ve REK.0.08.00.00-130.01.03/112 sayılı Başkanlık önergeleri ile 11-19
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda;
- Bildirime konu Ortak Girişim Anlaşması’nın, Kanun’un 4. maddesi kapsamında
değerlendirilebileceği,
- Ancak anılan Anlaşma’nın, Kanun’un 5. maddesinde öngörülen muafiyet şartlarını haiz
olduğu ve bu nedenle söz konusu anlaşmaya 5 yıl süre için muafiyet tanınabileceği 40
görüşüne yer verilmiştir.
11-19/354-114
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Tarafların faaliyet alanları dikkate alınarak, ilgili ürün pazarları “gemi acentelik hizmetleri
pazarı” ve “hatlı konteynır taşımacılığı pazarı” olarak belirlenmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Gemi acenteliği hizmetinin ülkemizdeki tüm limanlarda ve tüm yük tipleri için (konteynır,
kuru dökme yük gibi) verilebilmesi mümkündür. Diğer taraftan, ilgili mevzuat hükümleri 50
uyarınca acentelik hizmetlerinin sunumunda coğrafi bir sınırlama bulunmamaktadır. Bir
ilde kurulu bulunan acenteler diğer illerde doğrudan (yerel şubeler vasıtasıyla) veya tali
acenteler aracılığı ile faaliyet gösterebilme imkânına sahiptirler. Bu çerçevede, gemi
acentelik hizmetleri için ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
Hatlı konteynır taşımacılığı pazarı içinse, işlemin etkisinin görülebileceği “Türkiye-İtalya
hattı” ilgili coğrafi pazar olarak tespit edilmiştir.
H.2. Tespitler ve Değerlendirme
H.2.1. İşlemin 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 5. Maddeleri Kapsamında
Değerlendirilmesi
İnceleme konusu Anlaşma’nın tarafları arasında konteynır taşımacılığı pazarındaki 60
rakiplik münasebeti, Anlaşma’nın 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği kapsamında ele alınmasına engel teşkil ettiğinden, Kanun’un 5. maddesi
çerçevesinde bireysel muafiyet incelemesi yapılmıştır.
Bildirim konusu ortak girişimin ana teşebbüsleri gemi acenteliği ve konteynır taşımacılığı
alanında faaliyet göstermektedirler. Bu çerçevede, bildirim konusu işlemin teşebbüsler
arasında koordinasyon doğurucu bir etkisinin olup olmayacağının incelenmesi
gerekmektedir.
H.2.1.1. Acentelik Hizmetleri Bakımından
Dosya mevcudu bilgilere göre, Tarros Grubu Türkiye’de, mevcut bildirim ile kurulması
planlanan Tarros Denizcilik dışında, gemi acenteliği hizmeti vermemekte veya böyle bir 70
hizmet sunan teşebbüste ortaklığı bulunmamaktadır. Arkas Grubu ise Arkas Denizcilik
ve Nakliyat A.Ş. (Arkas Denizcilik) vasıtasıyla Türkiye’de gemi acenteliği hizmeti
sunmaktadır. Dolayısıyla, ana teşebbüslerden yalnızca birinin acentelik hizmet vermesi
nedeniyle, gemi acenteliği hizmetleri bakımından taraflar arasında koordinasyon
doğurucu bir etkinin oluşmayacağı anlaşılmıştır.
H.2.1.2. Konteynır Taşımacılığı Hizmetleri Bakımından
Bildirim Formu’nda yer alan bilgilere göre hem Arkas Grubu hem de Tarros Grubu
konteynır taşımacılığı alanında faaliyet göstermektedir. Tarafların faaliyetleri arasındaki
çakışma Türkiye-İtalya hattı bakımından söz konusu olup, anılan pazarda Arkas
Grubu’nun pazar payı …, Tarros Grubu’nun pazar payı ise … olarak bildirilmiştir. 80
Dolayısıyla konteynır taşımacılığı pazarındaki faaliyetlerinde, anılan hatta örtüşme
bulunan tarafların, ortaklaşa kurdukları acentelik şirketi vasıtasıyla koordinasyona yol
açma riskinin bulunup bulunmadığı incelenmiştir.
11-19/354-114
3
Esasen, herhangi bir rekabet kısıtlamasına bireysel muafiyet tanınması için iki olumlu iki
olumsuz koşulun birlikte sağlanması gerekmektedir. Bu hallerden birinin dahi
karşılanmaması halinde, bireysel muafiyet tanınması mümkün olmayacaktır.
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmelerin sağlanması
Bu hüküm çerçevesinde hangi hallerin ekonomik yarar sağladığının somut olayın 90
özelliklerine göre değerlendirilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte, üretim ve dağıtım
maliyetlerinin düşürülmesi, kalitenin artırılması, malın arzında devamlılığın sağlanması,
yeni piyasalara girişin kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin
bulunması ekonomik yararın sağlandığı hususlar arasında görülmektedir.
İnceleme konusu olayda, yeni şirketin kurulma amacı, gemi acenteliği sektöründe
dünyadaki gelişmelere ayak uydurabilmek ve küresel ölçekte faaliyet gösteren Tarros
Grubu’nun Türkiye’de böyle bir ortaklıkla mevcudiyetini sağlayarak sunulan hizmetin
kalitesini arttırmak ve müşteri lehine avantajlı fiyatlar uygulanmasını temin etmek olarak
bildirilmiştir. Buna ek olarak e-booking (internet üzerinden rezervasyon yaptırma) gibi
teknoloji yönü ağır basan uygulamalarda ilerleme görüleceği ifade edilmiştir. Tarros 100
Grubu’nun uluslararası tecrübelerinden faydalanıp müşterilere fayda sağlayacak yeni
lojistik çözümler üretilmesi de beklenen faydalar arasındadır. Öte yandan, daha önce
Arkas Denizcilik tarafından yürütülen acentelik hizmetleri yeni kurulan şirket tarafından
verilmeye başlanacağından, Tarros Grubu’nun Türkiye pazarına daha yakın olacağı ve
taşımacılık pazarındaki gelişmeleri daha yakından takip etme imkânına sahip olacağı;
kurulacak ortaklıkla Tarros Grubu’na hizmet veren Arkas Denizcilik kadrosu kurulacak
yeni şirkete geçeceğinden hizmet kalitesinde düşüş olmayacağı; Tarros Grubu
tarafından atanacak ve faaliyet gösterecek İtalyan personelin varlığının Tarros
Grubu’nun operasyonlarını daha iyi yürütmesini sağlayacağı taraflarca belirtilmiştir.
Tarros Grubu’nun Türkiye’deki faaliyetini bizzat kuracağı bir iştiraki vasıtasıyla yürütmek 110
yerine böyle bir yapıyı tercih etmesinin gerekçeleri, Arkas Denizciliğin yetiştirmiş olduğu
personelden yararlanmak, yeni bir acente olarak müşteri ile ilişki yürütmenin
zorluklarından kaçınmak, yasal ve ticari koşullara daha kolay adapte olmak şeklinde
sıralanmıştır.
Özetle tarafların yeni şirketi, sunulan hizmetin teknik niteliğini ve kalitesini yükseltmek
amacıyla kurdukları anlaşılmaktadır. Kurulacak yeni şirketin Tarros Grubu’nun verdiği
hizmetlerin yeknesaklığının, standart temininin ve global organizasyona uygunluğunun
sağlanması açısından önem taşıdığı, bu şirket sayesinde her iki tarafın tecrübe ve
birikimlerini birleştirme imkânının doğacağı görülmektedir. Bu itibarla inceleme konusu
işlemin, Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine uygun olduğu 120
değerlendirilmektedir.
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması
Muafiyetin ikinci şartı; anlaşmanın tüketicilere ortaya çıkan objektif faydadan adil bir pay
alma imkânı tanıması gereğidir. Kanun'un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı
etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet alabilmesi için, yukarıda değinilen malların dağıtımı
veya hizmetlerin sunulmasından elde edilen iyileşmenin tüketiciye yansıtılması ve ortaya
çıkan ekonomik fayda ile tüketicinin elde edeceği menfaat arasında makul bir denge
olması gerekmektedir. Bu çerçevede; fiyatlar seviyesindeki düşüş, satış sonrası etkin
hizmetler, ürün çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne daha kolay ulaşabilmesi, malın
11-19/354-114
4
arzında devamlılığın sağlanması gibi koşullar tüketicinin elde edeceği menfaat 130
kapsamında değerlendirilebilmektedir.
Taşıtılan malların tesliminde ve takibinde sağlanan iyileşmeler, Tarros Grubu’nun
uluslararası tecrübelerinden faydalanılıp müşterilere yeni lojistik çözümler üretilmesi, her
iki grubun tecrübelerinin birleştirilmek suretiyle müşterilerin ürünlere daha kolay
ulaşabilmesinin sağlanması kuşkusuz hizmetten yararlanan tüketicilerin lehine olan
gelişmelerdir. Bu çerçevede Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer
alan koşulun da sağlandığı anlaşılmıştır.
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
Muafiyetin üçüncü şartı, anlaşmanın veya kararın teşebbüslere ilgili piyasanın önemli bir
bölümünde rekabeti ortadan kaldırma imkânı tanımaması, bir başka deyişle sağlanan 140
ekonomik gelişme veya fayda ile tüketicinin bundan yarar sağlamasının rekabetin
ortadan kaldırılması sonucunda elde ediliyor olmamasıdır. Bu şartın amacı, rekabetin
kısmen sınırlandırılmasına izin verilen piyasalardaki reel ve potansiyel rekabetin
devamının teminidir.
İnceleme konusu başvurunun etkilemesi muhtemel olan deniz yolu ile konteynır
taşımacılığının yapısı ve rekabet durumu dikkate alındığında, uluslararası rekabete açık
bir pazar olduğu görülmektedir. Konteynır taşımacılığında fiyat özellikle maliyet, taşıma
imkânı ve talep çerçevesinde şekillenmektedir. Büyük bir etkisi olmasa da sunulan
hizmetin kalitesi (zamanında yükleme-boşaltma, hasarsız yükleme, hızlı tazmin, tazmin
takibi, zamanında varış gibi) de talebin oluşumuna etki edebilmektedir. Konteynır 150
taşımacılığında armatör navlunları indirirken veya yükseltirken değişik faktörleri hesaba
katmakta ve gireceği piyasadaki navlunları baz alarak piyasaya girmeye çalışmaktadır.
Konteynır taşımacılığı sektöründe navlunun uzun süre sabit kalması mümkün değildir,
yukarı/aşağı hareketlenmeler gözlenmektedir. Finansman maliyetleri, gemi
kiralama/satın alma maliyetleri, liman masrafları, petrol fiyatları yıl içinde değişebildiği
için navlun miktarları da değişim göstermektedir. Buna ek olarak konteynır taşımacılığı
küresel bir faaliyet olduğundan, navlun fiyatlarının belirlenmesinde ülkeler arasında
ihracat/ithalat dengesizliği gibi durumlar da etkili olabilmektedir. Özetle, konteynır
taşımacılığı pazarı, düşük pazar paylarına sahip iki teşebbüsün anlaşma yapmak
suretiyle şekillendirebileceği nitelikte bir pazar değildir. 160
Bildirime konu işlem neticesinde pazarın bundan olumsuz etkilenme imkânının da
bulunmadığı düşünülmektedir. Her ne kadar tarafların konteynır taşımacılığına ilişkin
faaliyetlerinde kısmi bir örtüşme bulunsa da, bu çakışmanın sınırlı düzeyde olduğu
görülmektedir. Zira Tarros Grubu Türkiye girişli-çıkışlı olarak doğrudan sadece Türkiye-
İtalya hattında hizmet vermekte, Arkas Grubu ise Arkas Line ile Akdeniz-Karadeniz
güzergâhında konteynır taşımacılığı hizmeti vermektedir. Arkas Line’ın bu kapsamda
İtalya limanlarına da uğramasına rağmen, Türkiye-İtalya hattında faaliyet gösteren
gemisi bulunmamaktadır. Bununla birlikte söz konusu çakışmanın pazarın en dar
tanımlanması durumunda pazara ne düzeyde etki edeceğinin tespiti açısından tarafların
pazar payı bilgilerine başvurulmuş ve konteynır taşımacılığı bakımından Türkiye-İtalya 170
hattında tarafların toplam pazar payının … oranında bir artışla …’ye ulaşacağı
anlaşılmıştır.
Önem arz eden bir diğer durum ise Arkas Grubu’nun Tarros Grubu’ndan başka; Hapag
Lloyd, Hanjin Shipping, Grimaldi Group, Yang Ming Marine, ve Mediterranean Shipping
Company gibi global konteynır taşıyıcısı teşebbüslere de acentelik hizmeti veriyor
11-19/354-114
5
olmasıdır. Arkas Grubu’nun acentelik hizmeti sunarak aracılık ettiği konteynır
yükleme/boşaltmalarının Türkiye pazarındaki oranı yaklaşık olarak …’dir. Dolayısıyla,
gemi acenteliği pazarında hizmet satın alanların yaklaşık …’ü, başka taşıyıcı ve
acentelerle iş yapmaktadır. Buradan da pazarın önemli bir kısmının rekabete açık
olduğu sonucu çıkarılmaktadır. Arkas’ın acenteliğini yaptığı …’ye dahil olan taşıyıcılar 180
arasında Arkas aracılığı ile koordinasyon gerçekleşme riski ise, daha önce bahsedilen
global rekabete açık pazar yapısı sebebiyle mümkün değildir. Diğer bir deyişle, Arkas’a
acentelik veren teşebbüsler de kendi aralarında rekabete devam etmekte, acente olarak
Arkas’ın arz ya da navlun fiyatı gibi konularda herhangi bir insiyatifi bulunmamaktadır.
Sonuç olarak bildirime konu anlaşma sonucunda ilgili pazarın önemli bir bölümünde
rekabetin ortadan kalkmayacağı ve muafiyetin bu koşulunun sağlandığı
değerlendirmesine ulaşılmıştır.
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen bu son koşul gereği, tüketicilere yansıtılan 190
ekonomik gelişme ve iyileştirmenin elde edilmesinde rekabeti daha az sınırlayan bir
yöntem mevcut ise anlaşmaya muafiyet tanınamayacaktır. Bu koşula aykırılık, ya
izlenen amacın elde edilmesi için rekabetin gereğinden fazla sınırlanması ya da
rekabetin sınırlanması gereğinin dahi bulunmaması halinde olabilir.
Bildirim konusu işlem, tarafların konteynır taşımacılığı pazarında hat bazında örtüşen
faaliyetlerinin bulunması nedeniyle potansiyel olarak rekabeti kısıtlayabilecek niteliktedir.
Bununla birlikte işlem sonucunda kurulan yeni şirket, tarafların sahip oldukları tecrübeleri
birleştirerek hizmet kalitesinin artmasına hizmet edebilecek niteliktedir. Bu kazanımların
elde edilmesi için kısıtlanma ihtimali olan rekabet düzeyi ise pazarın geneline
bakıldığında düşük düzeyde kalmaktadır. Zira yukarıda (c) bendi altında yapılan 200
açıklamalarda ifade edildiği üzere, pazarın yapısı ve tarafların pazar payları dikkate
alındığında rekabetin kısıtlanması oldukça sınırlı bir ihtimal dâhilindedir. Bu hususlar
dikkate alınarak, bildirime konu anlaşma ile ortaya çıkan potansiyel kısıtlamanın ortaya
çıkan yararla kıyaslandığında rekabeti zorunlu olandan fazla kısıtlamadığı kanaatine
varılmıştır.
Bu çerçevede, Kanun’un 5. maddesinde belirtilen koşulları sağlayan bildirime konu
Anlaşma’ya, bireysel muafiyet verilebileceği anlaşılmıştır. Bununla birlikte tarafların
konteynır taşımacılığı pazarındaki faaliyetleri arasındaki kısmı çakışmanın herhangi bir
etki doğurup doğurmadığının tespit edilebilmesini teminen muafiyetin 5 yıl ile sınırlı
olması gerektiği kanaatine varılmıştır. 210
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Arkas Grubu bünyesinde bulunan Tarros Denizcilik ve Nakliyat A.Ş'nin %50
oranındaki hisselerinin Tarros SPA tarafından devralınarak şirketin taraflar arasında
ortak girişim haline getirilmesini amaçlayan Ortak Girişim Anlaşması’nın, 4054 sayılı
Kanun’un 7. maddesi kapsamında olmadığına 4. maddesi kapsamında olduğuna,
2- Bununla birlikte söz konusu anlaşmaya, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan
11-19/354-114
6
şartların tamamını karşılaması nedeniyle 5 yıl süreyle bireysel muafiyet tanınmasına 220
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy