Rekabet Kurumu - Karar Sayı 11-22/392-125

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-254 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 11-22/392-125
Karar Tarihi : 07.04.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER : Esin AYGÜN, Gülçin DERE
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Goodyear Lastikleri T.A.Ş.
Temsilcisi: Dr. M. Fevzi TOKSOY, Hilal UTKU
Maya Akar Center No:100/10 34394 Esentepe/İstanbul
D. TARAF : Goodyear Lastikleri T.A.Ş.
Büyükdere Cad. Maslak Meydanı, Maslak İş Merkezi No: 41
34398 Şişli/ İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Goodyear Lastikleri T.A.Ş. (Goodyear) ile bayileri arasında
franchising şebekesi kurmaya yönelik hazırlanan “Premio Franchise 20
Anlaşması”na 25.07.2007 tarih ve 07-61/716-248 sayılı Kurul Kararı ile tanınmış
olan bireysel muafiyet süresinin uzatılması veya süresiz olarak bireysel muafiyet
tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.09.2010 tarih ve 7305 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 31.03.2011 tarih ve 2010-4-254/MM-11-360.EA sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 01.04.2011 tarih ve REK.0.08.00.00-130.01.03/131 sayılı
Başkanlık önergeleri ile 11-22 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
- “Premio Franchise Sözleşmesi”ne lastik ürün grubuna ilişkin olarak içerdiği rekabet
yasağı, “Ürün Tavsiye Anlaşması”na ise lastik dışı ürün gruplarında satın alma 30
zorunluluğu içermesi nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi
tespit belgesi verilemeyeceği,
- Lastik ürün grubuna ilişkin olarak öngörülen rekabet yasağının 2005/4 sayılı “Motorlu
Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği”nin 6. maddesi kapsamında yer alması nedeniyle bu Tebliğ ile sağlanan
muafiyetten yararlanamayacağı,
- Lastik dışı ürün gruplarında tesis edilen satın alma zorunluluğu içeren ortak satın
alma sisteminin yatay rekabet kısıtlaması niteliği taşıması nedeniyle 2005/4 sayılı
Tebliğ kapsamında yer almadığı,
- Kurulması tasarlanan sistemin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen şartları 40
sağladığı tespit edildiğinden söz konusu anlaşmalara takdiri Kurula ait olmak üzere, 5 yıl
süre için muafiyet tanınabileceği
hususlarına yer verilmiştir.
11-22/392-125
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Bildirim konusu Premio Franchise Sözleşmesi’nde düzenlenen ürünler dikkate alınarak,
ilgili ürün pazarları, “Lastik yenileme pazarı”, “Otomobil yedek parça satışı” ve
“Otomobillerin satış sonrası bakım onarım hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar 50
Otomobillerin satış sonrası yedek parça, bakım ve onarım hizmetlerinin tüm Türkiye
çapında verildiği ve herhangi bir bölgeyle sınırlı olmadığı göz önüne alınarak, bildirim
konusu işlemde ilgili coğrafi pazar "Türkiye" olarak tespit edilmiştir.
H.2. Tespitler ve Değerlendirme
H.2.1. Bildirim Konusu Sistem ve Sözleşmeler
Bildirim Formu’nda yer alan bilgilere göre, Premio Sistemi, Goodyear ve bayileri
arasında imzalanan Premio Franchise Sözleşmesi (dikey anlaşma) ve Goodyear ile
diğer sağlayıcı firmalar arasında imzalanan “Ürün Tavsiye Anlaşması” çerçevesinde
kurulan “ortak satın alma sistemin”den (yatay anlaşma) oluşmaktadır. Premio Franchise
Sözleşmesi niteliği bakımından, bir hizmet ya da ürün tedarikçisi firma ile pazara ürünü 60
sunan bir dağıtım kanalının üyeleri arasındaki ilişkileri düzenleyen bir Franchise
anlaşmasıdır. Franchise veren (Goodyear), kendi sistemine ilişkin know-how bilgilerini,
Premio isim hakkını ve reklam hakkını; profeyonel marka imajına uygun, kaliteli ve
uzman bir şekilde yedek parça satışı ve servis hizmetlerinin yürütülebilmesi amacıyla
Franchise Alan (Premio Servisi) tarafa münhasır olmamak kaydıyla devretmektedir.
Premio Bayileri, Sözleşme kapsamındaki faaliyetleri ile ilgili her türlü mali ve ticari riski
kendi üzerinde taşımaktadır. Ancak Franchise sisteminin bir getirisi olarak bayiler,
sisteme ait know-how bilgilerini içeren Premio El Kitabı’nda yer alan servis işletmesinin
iç ve dış görünümü ve dizaynı ile ilgili koşulları sağlamakla yükümlüdür. Franchise
Alan’ın bir diğer yükümlülüğü ise, Sözleşme ile belirlenen yıllık satış performanslarının 70
yerine getirilmesidir. Sözleşme ile Franchise Alan’ın yıllık net satış cirosuna göre
belirlenecek bir franchise ücretini Goodyear’a ödemesi öngörülmektedir. Franchise Alan,
Premio Sistemi’ne girdiği ilk yıl bu ücretten muaf tutulacak, bununla birlikte ikinci yılın net
satış cirosu üzerinden hesaplanan franchise ücreti üçüncü yılın başında ödenecektir.
Ücretin ödenmesi Sözleşme ile 4 eşit taksite bölünmüştür. Buna ek olarak Franchise
Alan’ın kendisine verilecek know-how, El Kitabı ve Premio işleri ile ilgili tüm
dokümantasyon, ilk başlangıç eğitimi, franchise işleri yürütülürken kullanılacak bilgisayar
sistemi ve yazılımın kurulması gibi hazırlıklara ilişkin verilecek yardım ve danışmanlık
hizmeti için bir defaya mahsus olmak üzere anlaşmanın imzalanmasıyla beraber … ABD
Doları bir başlangıç ücreti ödeyeceği belirtilmiştir. Buna karşılık Goodyear’ın Franchise 80
Alan’a yıllık satış taahhüdünü yerine getirmesi karşılığında yıllık yaklaşık … ABD Doları
destek primi sağlaması planlanmıştır.
Diğer taraftan, Goodyear lastik dışı ürün tedarikçileri ile Premio sisteminin devamlılığı
için işbirliği anlaşmaları imzalamaktadır. Premio Sistemi, otomobil yedek parça ve
aksesuarlarının sağlanmasının yanında otomobilin yağ değişimi, lastik bakımı, akü, fren
sistemi, amortisör veya egzoz kontrolü gibi hizmetlerin bir arada, hızlı ve pratik bir
şekilde sunulacağı bir sistem kurmayı hedeflemektedir. Bu nedenle lastik dışı yedek
parça ürünlerinin de Premio Sistemi bünyesinde yer alması planlanmıştır. Ürün Tavsiye
Anlaşması, belirli marka ürünlerin Goodyear tarafından Franchise Alanlara tavsiye
11-22/392-125
3
edilmesi halinde Goodyear’a yatırım desteği sağlanması ve yapılacak satışlar üzerinden 90
Goodyear’a prim ödenmesini konu almaktadır. Bildirim Formu’nda Goodyear’ın Premio
Sistemi’ni geliştirmek için bu tür anlaşmalar ile sağlanacak ek yatırım desteklerine ihtiyaç
duyduğu, bu tür anlaşmaların varlığının Sistemin devamlılığı açısından önemli bir unsur
olduğu açıklanmıştır. Bununla birlikte hâlihazırda bu platformda yalnızca BP Petrolleri
A.Ş. (BP) ile yazılı bir anlaşmanın bulunduğu belirtilmiş ve BP ile yapılan anlaşma
sunulmuştur. Bu kapsamda Goodyear, BP’den 5 yıl içinde geri ödemek kaydıyla ve
Premio Servislerine aktarmak üzere yatırım desteği almakta, ayrıca BP, ürünlerinin
Premio Servislerinde yıllık toplam satışlarının belirli bir sayıyı bulması halinde
Goodyear’a ciro primi ödeme yükümlülüğü altına girmektedir.
Sonuç olarak, Premio Sistemi ile lastik ürün grubu bakımından münhasırlık, lastik dışı 100
ürün grubu bakımından ise belirli markalara ilişkin satın alma taahhüdü içeren bir sistem
kurulmuştur. Aşağıda, sırasıyla, söz konusu sistemin hukuki çerçevesini oluşturan
“Premio Franchise Sözleşmesi”nin ve “Ürün Tavsiye Anlaşması”nın önemli maddelerine
yer verilmektedir.
…
Goodyear ile BP arasında 25.6.2007 tarihinde akdedilen Ürün Tavsiye Anlaşması’nın
önemli görülen maddelerine aşağıda yer verilmiştir.
…
H.3. Değerlendirme
H.3.1. Bildirim Konusu Sözleşmelerin Niteliği 110
Bildirim konusu “Premio Franchise Sözleşmesi” ile taraflar otomobil yedek parça ve
aksesuarlarının sağlanmasının yanında otomobilin yağ değişimi, lastik bakımı, akü, fren
sistemi, amortisör veya egzoz kontrolü gibi hizmetlerin bir arada hızlı ve pratik bir şekilde
sunulacağı bir sistem kurmayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda franchise veren
konumundaki Goodyear kendi sistemine ilişkin know-how bilgilerini; Premio adını
kullanma hak ve yükümlülüğünü; profesyonel, marka imajına ve kalite standardına
uygun hizmetler sunulmasını sağlayacak materyalleri franchise alan konumundaki
teşebbüse vermeyi taahhüt etmektedir. Diğer taraftan, alıcı konumundaki teşebbüs,
Sözleşme’nin 10. maddesinde düzenlenen yıllık Premio lisans ücretini ödemeyi kabul
ederek sağlayıcı tarafından öngörülen şartlar altında Premio Servisi olarak hizmet verme 120
imkânı elde edecektir. Franchise veren konumundaki Goodyear franchise konusu
olduğu ifade edilen mallardan yalnızca lastik grubunun üreticisi ve dağıtıcısı
konumundadır. Dolayısıyla inceleme konusu sözleşmenin franchise veren tarafında yer
alan Goodyear’ın, sözleşmeye konu edilen lastik dışı ürün gruplarının üretim, dağıtım ve
satışında yer almadığı görülmektedir. Bu nedenle, bildirim konusu sözleşmeye paralel
olarak ikinci bir “Ürün Tavsiye Anlaşması” yapıldığı anlaşılmıştır. Bu Sözleşme’de,
kurulacak franchise sisteminde satışa sunulacak belirli markalı ürünlerin, Goodyear
tarafından franchise alanlara tavsiye edilmesi halinde prim ödenmesine ilişkin
düzenlemeler yer almaktadır. Diğer yandan, Premio Franchise Sözleşmesi’nin 9.
maddesi ve 1 No’lu eki düzenlemeleri ile franchise alanlara hem franchise veren 130
konumundaki Goodyear’ın üretim ve dağıtımını yaptığı lastik grubu ürünlerini
münhasıran dağıtmaları hem de yukarıda anılan “Ürün Tavsiye Anlaşması” ile belirlenen
ve Goodyear tarafından Premio Franchise Sözleşmesi’nin 1 No’lu eki ile franchise
alanlara bildirilen ürünlerin münhasır satışı öngörülmektedir. Buna karşılık “Ürün Tavsiye
Anlaşması” ile belirlenen miktarlarda yatırım desteği ve prim Goodyear’a ödenecektir.
Bildirim Formu’nda söz konusu yatırım desteğinin ilgili servis’e aktarıldığı, ayrıca ortak
11-22/392-125
4
satın alma sisteminin söz konusu tedarikçiler için de güvenilir bir marka altında standart
servis veren bir sistemin bir parçası olma avantajı getirdiği açıklanmaktadır. Dolayısıyla
inceleme konusu sistemin bir yandan lastik üreticisi ve dağıtıcısı konumundaki
Goodyear ile lastik temin etme yükümlülüğü altına girdiği teşebbüsler arasındaki dikey 140
bir anlaşma niteliğini taşıdığı görülmüştür. Diğer yandan inceleme konusu sistem,
Goodyear önderliğinde bir araya gelen teşebbüslerin belirli markalı ürünlerin satın
alınmasına ve böylece elde edilecek pazarlık gücünün kullanılması ile finansal fayda
sağlanmasına yönelik bir “ortak satın alma anlaşması”nı da içermektedir ve kurulacak
sistemin bu unsuru yatay rekabet kısıtlaması niteliği taşımaktadır. Başvuru konusu
sistem yatay ve dikey anlaşma göz önünde bulundurularak değerlendirilmelidir. Bununla
birlikte önceki Kurul kararının alınmasından günümüze kadarki süreçte pazarda yaşanan
değişikliklerin neler olduğuna aşağıda yer verilmektedir.
H.3.2. Kurul Kararı’nın Alınmasından Başvuru Tarihine Kadarki Süreç
H.3.2.1. Genel Olarak Premio Franchise Sistemi’nin Nasıl Uygulandığı 150
Bildirim Formu’nda vurgulanan ilk husus, Premio Franchise Sözleşmesi’nin uygulandığı
ilk üç yıllık süreçte sistemden beklenen sonuçların ortaya çıkmamış olduğudur.
Öncelikle, hiçbir bayiden Franchise ücreti talep edilmediği ifade edilmektedir. Buna ek
olarak sistemin emekleme döneminde olduğundan, gerek sistemi teşvik etmek gerekse
Premio Bayilerinin faaliyetlerini kolaylaştırmak amacıyla başlangıç ücretinin de
Goodyear tarafından talep edilmediği belirtilmektedir. Benzer şekilde, lastik dışı ürün
gruplarına ilişkin münhasırlık hükümlerinin ve alım taahhütlerinin ilk üç yıllık sürede
uygulanmadığı ve bayiler üzerinde bu yönde yaptırım uygulanmadığı açıklanmaktadır.
BP ile yapılan anlaşma kapsamında Premio Bayilerinin taahhüt ettikleri alımları
gerçekleştirememiş olmalarına rağmen Goodyear’ın BP’den aldığı yatırım desteğini geri 160
ödemeye devam ettiğine dikkat çekilmektedir. Bu durumun gerekçesi hem Premio
Servislerinin lastik ağırlıklı çalışmak istemesi ve bu yüzden lastik dışı ürünlerin satışı için
yeterince çaba göstermemesi hem de olumsuz fiziki koşullar (örneğin akaryakıt
istasyonunda kurulan servislerde madeni yağ satılamaması gibi) nedeniyle mümkün
olamaması olarak bildirilmiştir. Premio Sistemi’ne dahil olan bayilerce lastik dışı ürünlerin
satışı kimileri tarafından tam olarak gerçekleştirilirken kimileri tarafından kısmen
(yalnızca akü ve jant satışı) gerçekleştirilmektedir. Sisteme dahil bayiler halihazırda
lastik dışı ürünleri Premio Sistemi’nin öngördüğü bayilerden almamakta, bunun yerine
kendi ürünlerini kendi imkanları ile tedarik etmektedirler. Dolayısıyla Goodyear’ın ortak
satın alma sisteminden beklediği faydayı temin etmesinin bugüne kadar mümkün 170
olmadığı, bununla birlikte lastik dışı ürünlerin Premio Sistemi’nde yer almasının sistemin
finansmanının ve devamlılığının sağlanması bakımından önemli olduğu ve bu nedenle
söz konusu ortak satın alma sisteminin ve ürün tavsiye anlaşmalarının sürdürülmek
istendiği ifade edilmektedir. Bildirim Formu’nda yer alan bilgilere göre, Goodyear, tek
taraflı olarak, Premio Sistemi’ni teşvik etmek ve yaygınlaştırmak için başta bayilere
verilen Franchise destek ücreti olmak üzere, üzerine düşen tüm yükümlülükleri yerine
getirmiştir. Buna karşılık, Premio Bayileri çeşitli gerekçelerle Sözleşme ekinde yer alan
alım taahhütlerini yerine getirmemiş olmakla birlikte, bu aykırılık sonucunda bayilere
herhangi bir yaptırım uygulanmamış veya verilen destek primleri geri alınmamıştır.
Dolayısıyla gerek sistemin devamlılığının sağlanması gerekse bugüne kadar sistemin 180
“besleyicisi” olarak tabir edilen Goodyear’ın sistemden beklediği faydayı önümüzdeki
dönemde elde edebilmesi bakımından ortak satın alma sistemi ile lastik dışı ürün
grupları bakımından bayilere yükümlülük getirilmesinin gerekli ve makul olduğu ifade
edilmektedir.
11-22/392-125
5
H.3.2.2. Pazarda Ortaya Çıkan Değişiklikler
Premio Franchise Sistemi’ne yönelik olarak alınan Muafiyet Kararı sonrasında
Goodyear’ın bayilik sisteminde herhangi bir değişiklik meydana gelmediği bildirilmiştir1.
Türkiye genelinde hâlihazırda faaliyet gösteren Premio Sistemi’ne dâhil 49 bayi
bulunmaktadır. Bu bayiler prensipte lastik ve lastik dışı ürünler satmak ve bu ürünler
kapsamında otomobillerin satış sonrası bakım ve onarımlarını yapmak üzere dizayn 190
edilmiştir. Muafiyet Kararı’nın alındığı tarihten bugüne kadar Goodyear bayiliğinden
Premio Franchise Sistemi kapsamındaki bayiliğe geçiş yapan bayi sayısı …’dur. Premio
Sistemi’ne dâhil bayilerde yapılan lastik satışlarının Goodyear’ın 2010 yılında yaptığı
toplam satışlardaki payı … olarak gerçekleşmiştir.
Tablo-1: Goodyear’ın Türkiye’deki 2010 yılı lastik satışları2
Müşteri Grupları Müşteri Adedi 2010 Lastik Satışları
Bayi … …
Premio … …
Satınalma Grupları3 … …
Otomobil Yetkili Satıcılar/yetkili Servisler … …
Otomobil Filoları … …
Pancar Kooperatifi … …
Kamyon Filoları … …
TOPLAM … …
Goodyear’ın müşteri grupları bazında satış noktası/müşteri sayısına yukarıdaki tabloda
yer verilmiştir. Türkiye genelinde toplam … satış noktası bulunmakla birlikte, bunların
…’ü genel lastik bayileri sınıfında yer almaktadır. Aşağıdaki tabloda ise Türkiye otomobil
lastiği yenileme pazarında faaliyet gösteren satış noktalarının sayısına ve dağılımına yer
verilmiştir. Bayi kategorisinde 5400 firmanın yer aldığı, bunlardan 3200’ünün alt bayi 200
statüsünde olduğu, alt bayilerin herhangi bir ana firmayla sözleşmesi bulunmayıp
ürünleri diğer kategorilerden temin eden kuruluşlar olduğu bildirilmiştir.
Tablo-2: Türkiye Geneli 2010 yılı lastik satışları4
Müşteri Grupları Müşteri Adedi 2010 Lastik Satışları
Bayiler 5400 5.600.000
Franchise/Perakende5 94 400.000

1 Goodyear ürünlerini genel lastik bayileri, büyük perakendeciler ve OEM (Original Equipment
Manufacturer / Türkiye’de faaliyet gösteren otomotiv fabrikalarına gönderilen ve doğrudan araç
montajlarında kullanılan lastiklerin satışlarının yapıldığı kanal)satışları olmak üzere üç ana satış kanalı
üzerinden pazarlamaktadır. Genel lastik bayileri hâlihazırda yürürlükte bulunan Yetkili Satıcı Sözleşmeleri
kapsamında bulunan kanal iken, büyük perakendeciler kampanya satışları yolu ile yetkili servislerle
yapılan anlaşmaları ve Premio bayileri ile yapılan anlaşmaları içermektedir. OEM satışları ise Türkiye’de
faaliyet gösteren otomotiv fabrikalarına gönderilen ve doğrudan araç montajlarında kullanılan lastiklerin
satışının yapıldığı kanaldır.
2 Bu rakamlar ticari olmayan lastik satışları toplamıdır. Premio sistemi kapsamında ticari lastiklere yer
verilmediği için bu verilen değerlerin daha sağlıklı bir değerlendirme yapılmasını sağlayacağı
düşünülmüştür.
3 Speedy satışları bu kapsamda değerlendirilmiştir.
4 Bu rakamlar ticari olmayan lastik satışları toplamı olup rakamlar tahmini olarak sunulmuştur.
5 Premio bu grup altında değerlendirilmiştir.
11-22/392-125
6
Satınalma Grupları 4 200.000
Otomobil Yetkili Satıcılar/yetkili Servisler 1000 400.000
Otomobil Filoları 40 140.000
Pancar Kooperatifi 31 500
Kamyon Filoları 20 500
Distribütörler 22 1.909.000
TOPLAM 6611 8.650.000
Goodyear’ın ilgili ürün pazarlarındaki paylarına bakıldığında, lastik yenileme pazarındaki
payının … oranında olduğu görülmektedir. Premio Sistemi’ne dâhil bayilerin bu
pazardaki payı … olarak ortaya çıkmaktadır. Otomobillerin satış sonrası bakım ve
onarım hizmetleri pazarına bakıldığında, pazar gücünün ağırlıklı olarak yetkili servisler
ve bağımsız servisler tarafından paylaşıldığı görülmektedir. Otomobil yedek parça
pazarında ise parça satışları daha çok otomotiv üreticilerinin/sağlayıcılarının yetkili
servisleri veya yetkili dağıtıcılar tarafından gerçekleştirilmektedir. Premio Sistemi’ne 210
dâhil bayilerin lastik dışı ürünleri performans beklentilerini gerçekleştirecek oranda
satamadıkları ve bu ürünlere ilişkin bakım onarım hizmeti vermedikleri göz önüne
alınarak bu pazarlarda anlamlı bir pazar payına ulaşamadıkları sonucuna ulaşılmıştır.
Dolayısıyla Goodyear’ın bu pazarlar bakımından ihmal edilebilir bir pazar payına sahip
olduğu anlaşılmıştır.
İlgili pazarda yaşanan değişikliklerden bir diğeri esasen Premio Sistemi’nin de dâhil
olduğu quick-fit olarak tabir edilen hızlı bakım onarım ağlarında faaliyet gösteren
teşebbüslerin sayısındaki artıştır. Söz konusu değişim bu alanda faaliyet gösteren
teşebbüslerin sayısının gösterildiği aşağıdaki tablolardan daha iyi anlaşılmaktadır:
Tablo-3: Hızlı Bakım Onarım Hizmeti Veren Ağlarda Faaliyet Gösteren Bayi Sayıları 220
Marka Bayi Sayısı (2007) Bayi Sayısı (2010)
Premio … …
Speedy … …
ACL (Ford) … …
Oto Pratik (Brisa) … …
Oto Fix (VW) … …
TOPLAM … …
Buna ek olarak, lastik sektöründe faaliyet gösteren Abdülkadir ÖZCAN adlı şahsın
“Çarçabuk” isimli hızlı servis konsepti ile giriş yaptığı, lastik sektöründe faaliyet gösteren
“Tatko” grubu’na ait “Lastik Park” konseptinin sisteme dâhil olduğu bildirilmiştir6.
Dolayısıyla hızlı servis konseptlerinin önemli bir gelişim gösterdiği söylenebilir. Bununla
birlikte satış sonrası hizmetler alanında faaliyet gösteren yetkili ve bağımsız servislerin
sayıca çokluğu dikkate alındığında halen pazarın ufak bir kısmını teşkil ettikleri
anlaşılmıştır.
H.3.3. Menfi Tespit Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 8. maddesinde; ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin
başvurusu üzerine Kurul’un, elinde bulunan bilgiler çerçevesinde bir anlaşmanın, 230

6 Bununla birlikte bu sistem daha çok lastik satışına yönelik olup servis odaklı bir sistem değildir.
11-22/392-125
7
kararın, eylemin veya birleşme ve devralmanın Kanun’un 4., 6. ve 7. maddelerine aykırı
olmadığını gösteren bir menfi tespit belgesi verebileceği hükmü yer almaktadır. Bildirim
konusu işlem kapsamında “Premio Franchise Sözleşmesi”nin “Premio Ürün Çeşidi ve
Mal Alımı” başlıklı 9. maddesi çerçevesinde alıcıya rekabet yasakları getirildiği, “Ürün
Tavsiye Anlaşması” çerçevesinde Goodyear’ın üretiminde ve dağıtımında rol almadığı
ürünlerin satın alınmasına ilişkin bir ortak satın alma sistemi kurulduğu ve satın alma
zorunluluğu getirildiği görülmüştür. Bu nedenle, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında rekabet kısıtlamaları içeren sözleşmelere Kanun’un 8. maddesi uyarınca
menfi tespit belgesi verilmesi mümkün değildir.
H.3.4. 2005/4 Sayılı Grup Muafiyeti Tebliği Kapsamında Yapılan İnceleme 240
1.1.2006 itibariyle yürürlüğe giren 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey
Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'nin Kapsam başlıklı 2.
maddesinde "Yeni motorlu taşıtların, bunların yedek parçalarının tamir ve bakım
hizmetlerinin alımı, satımı veya yeniden satımı konulu dikey anlaşmalar, dikey
sınırlamalar içermeleri halinde bu Tebliğ'de düzenlenen koşullara uymak kaydıyla,
Kanun'un 4 üncü maddesindeki yasaklamadan Kanun'un 5 inci maddesinin üçüncü
fıkrasına dayanılarak grup olarak muaf tutulmuştur." hükmü yer almaktadır.
Premio Franchise Sistemi'nin, yatay bir rekabet kısıtlaması niteliğindeki lastik ürün grubu
dışındaki ürün grupları bakımından satın alma zorunluluğu içeren “Ürün Tavsiye
Anlaşması” unsuru 2005/4 sayılı Tebliğ ile getirilen muafiyetten yararlanabilecek nitelikte 250
değildir. Bununla birlikte, inceleme konusu sistemin dikey unsuru niteliğindeki lastik
grubu ürünlerinin sağlanması ve dağıtımı bakımından, başvuru konusu sistem 2005/4
sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilmiştir.
2005/4 sayılı Tebliğ'in 4. maddesi grup muafiyetinin uygulanması için anlaşmaların
uyması gereken genel koşulları belirlemektedir. Bu çerçevede, ilk olarak muafiyetin
uygulanmasını belirli pazar payı eşiklerine bağlayan hükümler yer almaktadır. Tebliğ'de
muafiyet hükümlerinin motorlu taşıt veya yedek parça ya da bakım ve onarım hizmeti
pazarına yönelik olarak sağlayıcının payının %30'u geçmemesi durumunda
uygulanacağı belirtilmektedir. Goodyear’ın ilgili ürün pazarlarındaki paylarına
bakıldığında, lastik yenileme pazarındaki payının … oranında olduğu görülmektedir. 260
Otomobillerin satış sonrası bakım ve onarım hizmetleri ve otomobil yedek parça
pazarında ise Goodyear’ın anlamlı bir pazar payına ulaşamadığı ve bu pazarlar
bakımından ihmal edilebilir bir pazar payına sahip olduğu anlaşılmaktadır. Bu çerçevede
pazar payı eşiğinin sağlandığı tespit edilmiştir.
Tebliğ’in 4. maddesinde düzenlenen muafiyetin genel şartları ile ilgili diğer hükümler
açısından bakıldığında, bildirime konu sözleşmenin; dağıtıcı veya yetkili servisin
anlaşmadan doğan hak ve yükümlülüklerini devir hakkı, fesih ihbarının detaylı, objektif
gerekçeleri biçimde yazılı olarak yapılması ve uyuşmazlıkların çözümü için hakeme
gitme koşullarını karşıladığı anlaşılmıştır.
Tebliğ’in 5. maddesi ile anlaşmaları grup muafiyeti dışına çıkaran sınırlamalara yer 270
verilmiş ve dağıtıcı veya yetkili servisin kendi satış fiyatını belirleyebilme serbestîsinin
kısıtlanması, Tebliğ’le sayılan haller dışında dağıtıcı veya yetkili satıcının anlaşma
konusu mal veya hizmetleri satacağı bölge ya da müşterilere ilişkin kısıtlamalar
getirilmesi, dağıtıcının, bakım onarım hizmetlerine ilişkin yükümlülüklerini, imzalayacağı
alt anlaşmalarla yetkili servislere devretme hakkının kısıtlanması gibi kısıtlamalar ağır
kısıtlamalar arasında sayılmıştır. Bildirime konu anlaşmanın incelenmesi sonucunda söz
11-22/392-125
8
konusu anlaşmada Tebliğ’in 5. maddesinde yer verilen ve anlaşmanın tümünün grup
muafiyetinden yararlanmasını engelleyecek hükümlerin bulunmadığı saptanmıştır.
Son olarak, Premio Franchise Sözleşmesi'nin "Premio Ürün Çeşidi ve Mal Alımı" başlıklı
9. maddesinde yer alan alım yükümlülüklerine ilişkin olarak getirilen hükmün de Tebliğ’le 280
öngörülen rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin hükümler karşısındaki durumunun
değerlendirilmesi gerekmektedir. Hemen belirtilmelidir ki söz konusu maddede yer alan
düzenleme Tebliğ anlamında rekabet etmeme yükümlülüğü olarak kabul edilmelidir. Zira
Tebliğ’in rekabet etmeme yükümlülüğü başlıklı maddesine göre, “rekabet etmeme
yükümlülüğü, alıcının anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden malları veya
hizmetleri üretmesini, satın almasını, satmasını veya yeniden satmasını engelleyen
doğrudan ya da dolaylı her türlü yükümlülüktür”. Tebliğ’in “Özel hükümler” başlıklı 6.
maddesi ile her türlü doğrudan veya dolaylı rekabet etmeme yükümlülüğüne muafiyet
uygulanmayacağı düzenlenmiştir. Rekabet etmeme yükümlülüğü, 2005/4 sayılı Tebliğ’in
“Özel Hükümler” başlıklı 6. maddesinde yer almaktadır. Bilindiği üzere söz konusu 290
maddede düzenlenen hususlar, anlaşmayı grup muafiyetinden çıkarmamakta, sadece
ilgili hükmün grup muafiyetinden yararlanmasını engellemektedir. Bu nedenle yukarıda
yer verilen bilgiler ışığında, bildirime konu Premio Franchise Sözleşmesi'nin rekabet
etmeme yükümlülüğüne ilişkin düzenlemesi hariç olmak üzere 2005/4 sayılı Tebliğ ile
tanınan grup muafiyetinden yararlandığı, ancak rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin
düzenlemenin bu haliyle grup muafiyetinden yararlanamayacağı anlaşılmıştır. Bu
nedenle, söz konusu yükümlülüğün tek başına bireysel muafiyet koşullarını karşılayıp
karşılamadığı incelenmiştir.
H.3.5. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Premio Franchise Sözleşmesi’nin “Premio Ürün Çeşidi ve Mal Alımı” başlıklı 9. maddesi 300
çerçevesinde alıcıya rekabet yasakları getirildiği, Goodyear’ın üretiminde ve dağıtımında
rol almadığı ürünlerin satın alınmasına ilişkin bir ortak satın alma sistemi kurulduğu ve
satın alma zorunluluğu getirildiği görülmektedir. Premio Franchise Sözleşmesi'nin
"Premio Ürün Çeşidi ve Mal Alımı" başlıklı 9. maddesi ve Sözleşme'nin 1 No'lu eki ile
getirilen ve 2005/4 sayılı Tebliğ ile sağlanan muafiyetten yararlanamayacağı tespit
edilen rekabet etmeme yükümlülüğü ile satın alma zorunluluğu içeren “Ürün Tavsiye
Anlaşması” bireysel muafiyet hükümleri çerçevesinde değerlendirilmiştir. Esasen,
herhangi bir rekabet kısıtlamasına bireysel muafiyet tanınması için iki olumlu iki olumsuz
koşulun birlikte sağlanması gerekmektedir. Bu hallerden birinin dahi karşılanmaması
halinde, bireysel muafiyet tanınması mümkün olmayacaktır. 310
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmelerin sağlanması
Bu hüküm çerçevesinde hangi hallerin ekonomik yarar sağladığının somut olayın
özelliklerine göre değerlendirilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte, üretim ve dağıtım
maliyetlerinin düşürülmesi, kalitenin artırılması, malın arzında devamlılığın sağlanması,
yeni piyasalara girişin kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin
bulunması ekonomik yararın sağlandığı hususlar arasında görülmektedir.
Başvuru konusu işlem bakımından söz konusu koşul incelendiğinde, satış sonrası
hizmetler ve yedek parça pazarları bakımından gelişmelerin ortaya çıkabileceği
değerlendirilmiştir. Satış sonrası hizmetlerde rekabetin tesis edilmesinin bir yolu da, 320
bağımsız teşebbüslerin sisteme dâhil edilmesidir. Bağımsız teşebbüsler ise bağımsız
tamirciler ve hızlı-tamir zincirlerinden (fast-fit chains) oluşmaktadır. Bağımsız tamirciler,
11-22/392-125
9
belli bir marka konusunda uzmanlaşan ve teknik donanım bakımından yeterli
teşebbüsler olabildiği gibi, birçok markaya birden hizmet veren teşebbüsleri de
içermektedir. Mehaz mevzuata sahip AB’de 1980’li yılların ortalarından itibaren,
bağımsız tamircilerin bir kısmının özellikle kâr marjı yüksek olan rutin bakım hizmetlerini
içeren hızlı-tamir işine yönelmesiyle, hızlı-tamir zincirleri, satış sonrası hizmetler
piyasasının önemli bir unsuru olarak ortaya çıkmıştır. Birden çok markaya hizmet veren;
ancak güçlü marka imajlarına sahip olan hızlı-tamir zincirlerinin özelliği, sınırlı ve rutin
bakım işlerini hızlı ve ucuz fiyatlarla vermeleridir. Motorlu taşıtların garanti sürelerinin 330
sona ermesinden sonraki dönemde, yetkili servislerle, bağımsız tamirciler ve son yıllarda
yaygınlaşmaya başlayan “hızlı-tamir” zincirleri rekabet etmektedir. AB Komisyonu, satış
sonrası hizmetler konusunda etkin rekabetin ancak bağımsız teşebbüslerin de rekabete
dâhil olduğu bu dönemde ortaya çıktığını düşünmektedir. Komisyon’a göre bağımsız
tamirciler ve hızlı-tamir zincirlerinin son yıllarda gösterdiği başarı, bunların bakım-onarım
hizmetleri konusunda üreticilerin yetkili ağlarına ciddi birer alternatif olabileceğini ve
müşteri beklentilerini yeterli düzeyde karşılayabildiğini göstermiştir. Yetkili servisler
tarafından verilen satış sonrası hizmetlerin fiyatları ise, çoğu hizmeti yetkili servislere eş
kalite düzeyinde verebilen bağımsız tamircilere kıyasla daha yüksek düzeydedir. Bu
nedenle Komisyon, bakım-onarım hizmetleri pazarında rekabetin korunması 340
bakımından, yeterli sayıda etkin çalışan bağımsız tamirci ve hızlı-tamir zincirinin
bulunmasını önemli görmektedir. 2005/4 sayılı Tebliğ’e mehaz teşkil eden 1400/2002
sayılı Tüzük, satış sonrası hizmetler alanında rekabetin artırılması amacına yönelik
olarak, bağımsız tamircilerin rekabet edebilmesini daha da kolaylaştırıcı düzenlemeler
getirmiştir. Paralel şekilde, 2005/4 sayılı Tebliğ de bağımsız tamircilerin bilgi ve
teknolojiye ulaşmalarını kolaylaştırarak hizmet kalitelerini yetkili servisler ile eşdeğer
düzeye çıkarmalarını amaçlamaktadır. Hızlı tamir zincirlerinin kurulması ve
yaygınlaşması, satış sonrası otomobil bakım ve onarım hizmetleri pazarı ile yedek parça
satış pazarlarındaki rekabet düzeyini artırarak, sektörde genel bir iyileşme sağlama
potansiyeline sahiptir. Her ne kadar sistemin ilk dönemlerinde Goodyear açısından 350
beklenen faydaların ortaya çıkmadığı anlaşılsa da, söz konusu zincirlerin sayısındaki
artış bu yönde bir talebin varlığını ortaya koymaktadır. Bu çerçevede sistemin
devamlılığının pazardaki rekabetin artmasında ve gelişmesinde önemli bir role sahip
olacağı anlaşılmıştır.
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması
Muafiyetin ikinci şartı; anlaşmanın tüketicilere ortaya çıkan objektif faydadan adil bir pay
alma imkânı tanıması gereğidir. Kanun'un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı
etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet alabilmesi için, yukarıda değinilen malların dağıtımı
veya hizmetlerin sunulmasından elde edilen iyileşmenin tüketiciye yansıtılması ve ortaya
çıkan ekonomik fayda ile tüketicinin elde edeceği menfaat arasında makul bir denge 360
olması gerekmektedir. Bu çerçevede; fiyatlar seviyesindeki düşüş, satış sonrası etkin
hizmetler, ürün çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne daha kolay ulaşabilmesi, malın
arzında devamlılığın sağlanması gibi koşullar tüketicinin elde edeceği menfaat
kapsamında değerlendirilebilmektedir.
Bildirim konusu işlem sonucunda pazarda oluşturulacak alternatif bir dağıtım kanalı,
tüketicinin nitelikli hizmet alma ve hizmet sunucuları arasında seçim yapma imkânını
artıracak, alınacak hizmetin niteliğini arttırırken fiyatların düşmesini sağlayacak
niteliktedir. Bu kapsamda tüketicilerin satış sonrası hizmetlerde artan rekabetten ve bu
rekabetin sonuçlarından faydalanacağı anlaşılmıştır.
11-22/392-125
10
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması 370
Muafiyetin üçüncü şartı, anlaşmanın veya kararın teşebbüslere ilgili piyasanın önemli bir
bölümünde rekabeti ortadan kaldırma imkânı tanımaması, bir başka deyişle sağlanan
ekonomik gelişme veya fayda ile tüketicinin bundan yarar sağlamasının rekabetin
ortadan kaldırılması sonucunda elde ediliyor olmamasıdır. Bu şartın amacı, rekabetin
kısmen sınırlandırılmasına izin verilen piyasalardaki reel ve potansiyel rekabetin
devamının teminidir.
İnceleme konusu başvurunun ilgili ürün pazarlarındaki yapı ve rekabet durumu dikkate
alındığında Premio Franchise Sistemi'nin bu pazarlarda rekabeti ortadan kaldırmasının
muhtemel olmadığı görülmektedir. Nitekim sözleşme konusu mal ve hizmetlerin tamamı
bakımından alternatif temin kaynakları ve dağıtım kanalları mevcuttur. İnceleme konusu 380
dağıtım sistemi, yerleşik kanallara bir alternatif olarak ortaya çıkma iddiasındadır. Bu
nedenle anılan sistem rekabetin ortadan kaldırılmasından ziyade yeni bir alternatif
oluşturmak suretiyle rekabetin artmasını sağlayabilecek niteliktedir. Premio Sistemi’ne
dâhil bayilerin lastik yenileme pazarındaki payının … olduğu görülmektedir.
Otomobillerin satış sonrası bakım ve onarım hizmetleri ile otomobil yedek parça
pazarında ise Premio Sistemi’ne dâhil bayilerin lastik dışı ürünleri performans
beklentilerini gerçekleştirecek oranda satamadıkları ve bu ürünlere ilişkin bakım onarım
hizmeti veremedikleri görülmektedir.
Sonuç olarak bildirime konu işlem sonucunda ilgili pazarın önemli bir bölümünde
rekabetin ortadan kalkmayacağı ve muafiyetin bu koşulunun sağlandığı 390
değerlendirmesine ulaşılmıştır.
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen bu son koşul gereği, tüketicilere yansıtılan
ekonomik gelişme ve iyileştirmenin elde edilmesinde rekabeti daha az sınırlayan bir
yöntem mevcut ise anlaşmaya muafiyet tanınamayacaktır. Bu koşula aykırılık, ya
izlenen amacın elde edilmesi için rekabetin gereğinden fazla sınırlanması ya da
rekabetin sınırlanması gereğinin dahi bulunmaması halinde olabilir.
25.7.2007 tarih ve 07-61/716-248 sayılı Muafiyet Kararı’nda, özellikle kuruluş
aşamasında sistem içi tek tipliğin, sisteme tüketici gözündeki tutarlı ve güvenilir bir imaj 400
kazandırılmasına katkı sağlayabileceği değerlendirilmiştir. Diğer yandan kuruluş ve
yerleşme aşamasında tüketici gözünde tutarlı ve güvenilir bir imaj oluşturarak rekabet
edebilir bir pazar konumu elde etme amacına yönelik olarak, birtakım rekabet
kısıtlamalarının hoş görülebilir olduğu, ancak amaç hâsıl olduktan sonra söz konusu
rekabet kısıtlamalarının 4054 sayılı Kanun’un 5(d) maddesi bakımından rekabetin
zorunlu olandan fazla kısıtlanması niteliği kazanacakları da dikkate alınmıştır. Ayrıca,
kurulacak fon yaratma sisteminin asıl itibarıyla sistem ortaklarının rekabet
özgürlüklerinden toplu halde vazgeçilmesi karşılığında elde edilecek primlere dayandığı,
bu sisteme verilen muafiyetin altında yaratılacak fonun sistemin kurulması ve
yerleştirilmesinde kullanılacağı kabulünün yattığına dikkat çekilmiştir. Buna karşılık 410
yaratılacak fonların, sistem işleticisinin karlılığının bir unsuru haline dönüşmesinin,
muafiyet tanınan rekabet kısıtlamalarının amacının aşılması niteliğini taşıyacağı karara
bağlanmıştır. Son olarak, franchise sistemi aracılığı ile dağıtılacak mallardan birinin
(lastiğin), hâlihazırda başka bir dağıtım kanalı aracılığı ile dağıtıldığı ve bu dağıtım
kanalı bakımından 2005/4 sayılı Tebliğ’in yasaklarına tabi olduğu dikkate alınmıştır.
11-22/392-125
11
Başka bir deyişle, Goodyear’ın hâlihazırda kullanmakta olduğu bayilik sisteminde
rekabet yasağı getiremediği, ancak % 30 oranında satın alma şartı öngörebildiği ve
başvuru konusu franchise sisteminin, lastik dağıtım kanalı üyelerinin devşirilmesi ile
kurulması nedeniyle franchise sistemine tanınacak muafiyetin denetlenmesine karar
verilmiş ve muafiyet üç yıllık bir süre için tanınmıştır. 420
Anılan Kurul Kararı’nda yer verilen çekincelerin uygulamaya nasıl yansıdığına
bakıldığında, hâlihazırda Goodyear tarafından beklenen faydanın ortaya çıkmadığı, bu
kapsamda sistem içi tek tipliğe yönelik hükümlerin sistemin devamlılığı için önemli
olduğu görülmektedir. Bundan başka Ürün Tavsiye Anlaşması’nın BP dışında bir firma
ile akdedilemediği ve dolayısıyla bu kapsamda bir fonun yaratılamadığı, dolayısıyla bu
anlamda da karlılığa dönüşecek bir unsurun ortaya çıkmadığı anlaşılmıştır. Son olarak
Goodyear’ın … adet “genel lastik bayisi”nin bulunduğu, Muafiyet Kararı’nın
alınmasından günümüze kadar geçen süreçte Premio sistemi kapsamındaki bayiliğe
geçiş yapan bayi sayısının ise … olduğu belirtilmiştir. Kararın alındığı tarihten itibaren
geçen süre ve Goodyear’ın genel bayi sayısı dikkate alındığında, geçiş yapan bayi 430
sayısının oldukça düşük olduğu dolayısıyla bu kanalın rekabet etmeme yükümlülüğünü
dolaşmanın bir aracı olarak algılanamayacağı değerlendirilmiştir Bununla birlikte
Muafiyet Kararı’nda yer verilen çekinceler göz önünde bulundurularak ve sistemin henüz
tam olarak uygulanmadığı dikkate alınarak söz konusu anlaşmalara -anlaşma sürelerine
de paralel olacak şekilde- beş yıl süre ile muafiyet tanınmasının uygun olacağı
sonucuna ulaşılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- "Premio Franchise Sözleşmesi”ne lastik ürün grubuna ilişkin olarak içerdiği rekabet
yasağı nedeni ile "Ürün Tavsiye Anlaşması"na ise lastik dışı ürün gruplarında satın alma 440
zorunluluğu içermesi nedeniyle 4054 sayılı Kanun'un 8. maddesi çerçevesinde menfi
tespit belgesi verilemeyeceğine,
2- Lastik ürün grubuna ilişkin olarak öngörülen rekabet yasağının 2005/4 sayılı "Motorlu
Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği"nin 6. maddesi kapsamında yer alması nedeniyle bu Tebliğ ile sağlanan
muafiyetten yararlanamayacağına,
3- Lastik dışı ürün gruplarında tesis edilen satın alma zorunluluğu içeren ortak satın
alma sisteminin yatay rekabet kısıtlaması niteliği taşıması nedeniyle 2005/4 sayılı Tebliğ
kapsamında yer almadığına,
4- Kurulması tasarlanan sistemin 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinde öngörülen şartları 450
sağladığı tespit edildiğinden söz konusu anlaşmalara 5 yıl süre süre ile bireysel muafiyet
tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy