Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-2-317 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-23/436-134
Karar Tarihi : 14.04.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, 10
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER : Erdem AYGÜN, Yalçıner YALÇIN
C. BAŞVURUDA : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
BULUNAN
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN:
- GlaxoSmithKline İlaçları San. ve Tic. A.Ş.
Büyükdere Cad. Telpa Plaza No: 195 K:4 Levent/İstanbul 20
E. DOSYA KONUSU: GlaxoSmithKline İlaçları San. ve Tic. A.Ş.’nin, “Alli”
markalı zayıflama ürününü alan müşterilerine kendi markası olan “Corega” diş
protez yapıştırıcı kreminden 4 adet vermesi nedeniyle diş protez bakım kremi
piyasasındaki rakiplerini piyasadan dışlamaya çalıştığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- GlaxoSmithKline İlaçları San. ve Tic. A.Ş.’nin (GSK) “Corega” markası ile diş protez
yapıştırıcı kremini nihai tüketiciye ulaştırdığı ve bu piyasada %(…..) pazar payı ile
hakim durumda olduğu,
- GSK’nın ayrıca “Alli” marka zayıflama ürünü de ürettiği, “Alli” alanlara “Corega” 30
kreminden 4 adet hediye ettiği ve kampanya adı altında farklı ürünleri bağladığı,
- GSK’nın eczanelere bedelsiz krem vermesi nedeniyle diş protez yapıştırıcı kremi
piyasasında rekabetin bozulduğu
iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.12.2010 tarih ve 9610 sayı ile intikal
eden başvuru üzerine yapılan inceleme neticesinde hazırlanan 13.1.2011 tarih ve
2010-2-317/İİ-11-359.EA sayılı İlk İnceleme Raporu, 27.1.2011 tarih ve 11-06 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek, önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar
uyarınca yapılan inceleme ve taraftan istenen bilgilerin 28.3.2011 tarih ve 2339 sayı
ile Kurum kayıtlarına intikali sonucunda düzenlenen 06.04.2011 tarih ve 2010-2-40
317/ÖA-11-359.EA sayılı Önaraştırma Raporu 08.04.2011 tarih ve REK.0.06.00.00-
110.02.02/187 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-23 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığı ifade edilmiştir.
11-23/436-134
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazarlar
Başvuru konusunun esas olarak, bir piyasada hakim durumda olduğu iddia edilen bir 50
teşebbüsün farklı ürünleri bağlayarak satması yoluyla rakiplerinin faaliyetlerini
zorlaştırması ve hakim durumunu kötüye kullanması iddialarına dayandığı görülmüş,
bu çerçevede ilgili pazarlar tespit edilmiştir.
I.1.1. İlgili Ürün Pazarları
Başvuruya konu olan ve GSK’nın birlikte sattığı öne sürülen ürünler; zayıflama ürünü
olan “Alli” ve diş protez yapıştırıcı kremi olan “Corega”dır.
I.1.1.1.Alli
Ülkemizde Sağlık Bakanlığı tarafından ara ürün statüsünde zayıflamaya destek
tedavi olarak eczanelerde satılmak üzere izin verilen Alli, ABD’de ve AB’de
eczanelerde reçetesiz ve tezgah üstünde satılabilmektedir. Diğer bir ifadeyle, Alli 60
zayıflamaya destek amacıyla satılan ve reçetesiz alınabilen bir üründür. Türkiye’de
ilaç olarak değerlendirilmeyen Alli, tek başına zayıflamayı sağlamamakta, diyet ve
egzersiz ile birlikte kilo vermeye yardımcı olmaktadır.
Bilindiği gibi, zayıflamaya yönelik olarak çok çeşitli tedaviler uygulanmaktadır. İlaç
niteliğinde olan ve reçete ile satılan “Xenical” başta olmak üzere, çeşitli haplar, çaylar
ve diyet ürünleri zayıflamaya yardımcı olarak kullanılabilmektedir.
Alli’nin dahil olduğu ilgili ürün pazarının belirlenmesinde hem talep hem de arz
yapısına bakmakta fayda bulunmaktadır. Alli’yi talep edenler açısından bakıldığında
zayıflamaya destek olan ürünlerin birbirlerini ikame edebildiği görülmektedir. Zira Alli
de dahil olmak üzere zayıflamaya destek olan ürünlerin hiçbirisi tek başına 70
zayıflamayı sağlamamaktadır. Bu nedenle, talep edenler açısından kilo vermek
amacıyla alınan tüm ürünler birbirlerini ikame edebilir nitelikte olabilir. Hatta zayıflama
çayları gibi diyet içecekler, yiyecekler ve egzersiz aletleri gibi ürünler dahi birbirlerini
ikame edebilir. Ancak, zayıflamayı isteyen kişiler kendi içinde farklılaşabilmektedir.
Bazıları daha iyi görünmek amacıyla küçük kilo artışlarında dahi zayıflamayı isterken,
bazıları ise sağlık sorunlarını gidermek için hekim ya da diyetisyen kontrolünde kilo
vermeye çalışmaktadır. Bu nedenle spor salonlarını kullanan kişilerle hekim ya da
diyetisyen kontrolünde ilaç ya da ilaç olmayan ürünleri kullanarak zayıflamaya
çalışan kişilerin talepleri farklılaşabilmektedir. Bu çerçevede, kilo vermeye yardımcı
tedavi ürünleri sayılabilecek reçeteli ya da reçetesiz satılan ürünler ile zayıflama 80
çayları, egzersiz aletleri ve zayıflamaya destek olan eşofmanlar gibi giyecekler
arasında ayrıma gidilebilmektedir.
Arz tarafından bakıldığında, Alli gibi ara ürün statüsünde olan ve eczanelerde
reçetesiz satılabilen ürünleri üreten ilaç firmaları ile zayıflama çayları, egzersiz aletleri
ya da eşofman üretenler arasında arz ikamesi bulunmamaktadır. Diğer bir ifadeyle,
kimyasal maddeler kullanılarak üretilen zayıflamaya yardımcı tedavi ürünleri
üreticileri ile diğer üreticiler arasında arz ikamesi bulunmamaktadır.
Bu kapsamda, Alli’nin dahil olduğu ilgili ürün pazarı, “zayıflamaya yardımcı tedavi
ürünleri pazarı” olarak değerlendirilmiştir1. Alli ve diğer benzer ürünler 42 ya da 84
kapsül gibi değişik kutularda satılabilmektedir. 90
1 (……………….TİCARİ SIR………………….)
11-23/436-134
3
I.1.1.2.Corega
Corega, diş protezi bulunanlar için bakım amaçlı kullanılmaktadır. Diş protezlerinin
temizlenmesi ve yapıştırılması için kullanılan bakım ürünleri farklılaşmaktadır. Zira iki
grup ürünün kullanım amaçları değişmektedir. Temizlik amaçlı bakım ürünleri
protezler üzerindeki lekeleri ve yemek artıklarını çıkarmaktadır. Yapıştırıcı ürünler ise
protezin yerinden oynamamasını, protez ile diş eti arasına yiyecek parçası
girmemesini ve ısırma gücünün azalmamasını sağlamaktadır. Bu yapıştırıcılar toz ve
krem şeklinde olabilmektedir. Bu çerçevede “diş protezi yapıştırıcıları pazarı” diğer bir
ilgili ürün pazarı olarak belirlenmiştir. 100
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya kapsamında incelenen ürünlerin ülkenin tamamında benzer koşullar altında
satış ve dağıtımının yapıldığı dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak
belirlenmiştir.
I.2. Hakim Durum Değerlendirmesi
Dosya kapsamında yer alan iddia GSK’nın hakim durumunu kötüye kullanan
faaliyetlerine ilişkindir. Bu nedenle öncelikle GSK’nın ilgili pazarlarda hakim durumda
olup olmadığı tespitinin yapılması gerekmektedir. Önaraştırma kapsamında
raportörlerce yapılan yerinde incelemelerden elde edilen ve GSK’dan alınan bilgiler
çerçevesinde ulaşılan değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir. 110
I.2.1. Zayıflamaya Yardımcı Tedavi Ürünleri Pazarı
İlgili pazara ilişkin bölümde belirtildiği üzere zayıflamaya yardımcı tedavi ürünleri
hizmetleri pazarında ilaç ve ilaç olmayan ürünler bulunabilmektedir. İlaç olarak
değerlendirilen Xenical’in yarı dozundan yapılan ancak ilaç olarak değerlendirilmeyen
Alli’nin de dahil olduğu bu pazarda yer alan başlıca ürünlere ilişkin detaylı bilgiler
aşağıdaki tabloda sunulmuştur.
Tablo 1- Zayıflamaya Yardımcı Tedavi Ürünleri Hizmetleri Pazarındaki Ürünlere İlişkin Bilgiler
Ürün Piyasaya Çıkış Tarihi Satış Adedi (Ekim 2010- Şubat
2011)
Pazar Payı
(%)
Xenical Eylül 1999 (…..) (…..)
Alli Ekim 2010 (…..) (…..)
Formula 7 Mayıs 2008 (…..) (…..)
Solgar Chrom.Pic. Ocak 2005 (…..) (…..)
Solgar Maxi L-C Ocak 2005 (…..) (…..)
Summer 7 Keto Nisan 2010 (…..) (…..)
Apple Chromium Kasım 2008 (…..) (…..)
MRN Forline CLA Şubat 2006 (…..) (…..)
Activin-T Mayıs 2009 (…..) (…..)
Avicenna Form - (…..) (…..)
Diğer - (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..)
Tablodan anlaşılacağı üzere, Alli 2010 yılının Ekim ayında piyasaya sunulan yeni bir
üründür. Bu ürün piyasaya hızlı giriş yapmış ve %(…..) piyasa payına sahip olmuştur.
Ancak, hakim durum açısından değerlendirme yapıldığında; 120
Alli’nin piyasaya henüz girmiş olması,
Piyasa payının yaklaşık %(…..) olması,
Piyasa liderinin yaklaşık %(…..) pazar payı ile başka bir ürün olması,
11-23/436-134
4
İlgili piyasada 2008 yılı sonrasında yeni ürün girişlerinin çok olması,
Piyasanın genişleme sürecinde olması
gibi unsurlar dikkate alınarak Alli’nin “zayıflamaya yardımcı tedavi ürünleri pazarı”nda
hakim durumda olmadığı kanaatine varılmıştır.
I.2.2. Diş Protezi Yapıştırıcıları Pazarı
Diş protezi yapıştırıcıları pazarına ilişkin bazı bilgiler aşağıdaki gibidir:
Tablo 2- Diş Protezi Yapıştırıcıları Pazarındaki Ürünlere İlişkin Bilgiler 130
Satış Adedi Pazar Payı (%) Ürün Piyasaya
Çıkış Tarihi 2009 2010-2011 Şubat 2009 2010-2011 Şubat
Corega 1989 (…..) (…..) (…..) (…..)
Protefix 2001 (…..) (…..) (…..) (…..)
Fittydent 2002 (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) 100 100
Görüldüğü üzere, pazarda lider konumda bulunan Corega’nın son iki yıl içindeki
piyasa payı yaklaşık %(…..). Halihazırda piyasada yer alan ürünler arasında en eski
ürün konumunda olan Corega istikrarlı biçimde pazar liderliğini sürdürmektedir.
Bilindiği gibi, pazar payı hakim durum tespitinde önemli bir parametre olarak
kullanılmaktadır. Zira pazar payı ilgili piyasada fiyat ve arz koşullarını etkileyebilecek
ölçüde pazar gücüne işaret edebilmektedir. Ancak, pazar payı tek başına hakim
durum tespiti için yeterli unsur değildir. Potansiyel rekabet, alıcı gücü, giriş engelleri
gibi diğer unsurlar da hakim durum tespitinde önemli yer tutmaktadır.
Dosya konusu bakımından diş protezi yapıştırıcıları pazarında mevcut durumda
pazar lideri olan Corega’nın hakim durumda olduğu varsayımı altında değerlendirme 140
yapılmasının sonucu değiştirmeyeceğinden hareketle Corega’nın hakim durum
tespitinin net olarak ortaya konulmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
I.2.3. Kötüye Kullanma Değerlendirmesi
Dosya konusu iddialara sebep olan kampanya Kasım ayında yapılmıştır. Bu
kampanyaya göre bir adet “Alli standı” alan eczaneye dört adet Corega krem
bedelsiz verilmiştir. Alli standı ise dört adet 84 kapsül Alli ile bir adet 42 kapsül
Alli’den oluşmaktadır. Diğer bir ifadeyle toplam beş kutu Alli alan eczaneye dört adet
Corega krem verilmiştir.
Alli standının tavsiye edilen satış fiyatı (…..)TL iken Corega kremin tavsiye edilen
satış fiyatı (…..) TL’dir. Dolayısıyla (…..) TL’lik ürün alan eczaneye (…..) TL tutarında 150
bedelsiz ürün verilmiştir.
Kampanya Aralık ayı başında şirket içi gözden geçirme sonrasında durdurulmuştur.
Ancak, (………..) Ecza Deposu 8-31 Aralık tarihleri arasında kampanyaya devam
etmiştir.
Tablo 3- Alli ve Corega’nın satış rakamları
Ürün Ekim 2010 Kasım 2010 Aralık 2010 Ocak 2011 Şubat 2011
Alli (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Corega (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kampanyaya ilişkin diğer bazı bilgiler ise aşağıdaki gibidir;
Kampanya süresince kampanya kapsamında satılan toplam Alli standı sayısı
(…..), kutu sayısı ise (…..)’tir,
11-23/436-134
5
Kampanya süresince bedelsiz verilen Corega kremi sayısı (…..)’dir,
Kampanya süresince toplam satılan Alli sayısı (…..)’dir, 160
Kampanya süresince satılan Corega krem sayısı ise (…..)’dur,
Kampanya nedeniyle bedelsiz verilen Corega krem miktarı, kampanya
döneminde satılan toplam miktarın %(…..) oluşturmaktadır,
Kampanya süresince satılan Alli’nin yaklaşık üçte biri kampanya kapsamında
satılmıştır,
Kampanyanın sona erdiği Ocak ve Şubat aylarında satılan toplam Alli miktarı
kampanya dönemi olan Kasım ve Aralık ayında satılan toplam Alli miktarından
fazladır.
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde, başvuruya konu olan kampanya
neticesinde diş protezi yapıştırıcıları pazarında önemli bir değişiklik olmadığı 170
anlaşılmaktadır. Zira kampanya döneminde yapılan satışların sadece %(…..) bir kısmı
kampanya kapsamında verilen bedelsiz kremlerden oluşmaktadır. Ayrıca;
Kampanyanın kısa dönem yapılmış olması,
Kampanyanın piyasaya yeni girmiş olan2 ve henüz çok düşük pazar payına
sahip olan bir ürünün piyasaya tutunabilmesi amacıyla yapılmış olması,
Kampanyanın etkisinin hem zayıflamaya yardımcı tedavi ürünler hem de diş
protezi yapıştırıcıları pazarlarında çok sınırlı olması,
Bedelsiz verilen Corega kremin bağlandığı ürün olan Alli’nin hakim durumda
olmaması
hususları birlikte değerlendirildiğinde, GSK’nın diş protez yapıştırıcıları pazarında 180
hakim durumda olsa dahi, GSK tarafından düzenlenen kampanyanın bir kötüye
kullanma eylemi olarak değerlendirilemeyeceği kanaatine ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
190
2 (……………….TİCARİ SIR………………….)
Full & Egal Universal Law Academy