Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-56 (Devralma)
Karar Sayısı : 11-26/494-151
Karar Tarihi : 28.04.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç.Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER: Mustafa Mehmet ÖZKARABÜBER, Metin PEKTAŞ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - International Petroleum Investment Company
Temsilcileri: Av. Gönenç GÜRKAYNAK, Av. K. Korhan
YILDIRIM
Çitlenbik Sok. No:12 Yıldız Mahallesi Beşiktaş/İstanbul
20
D. TARAFLAR : - International Petroleum Investment Company
PO Box 7528, Abu Dabi, BİRLEŞİK ARAP EMİRLİKLERİ
- Total S.A. ve Odival S.A.
2 Place de la Coupole La Defense 6 92400
Courbevoile, FRANSA
E. DOSYA KONUSU: International Petroleum Investment Company’nin (IPIC),
Compania Espanola de Petroleos, S.A.’ya (CEPSA) ait ve Total S.A.’nın
(TOTAL) iştiraki olan Odival S.A. elinde bulunan %48,834 oranındaki hissesini
devralarak Compania Espanola de Petroleos, S.A.’daki hissedarlık oranını en
az %95,895’e çıkartarak bahse konu şirketin tek başına kontrolünü devralması 30
işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 05.04.2011 tarih ve 2567 sayı ile intikal
eden bildirim üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 2010/4
sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri çerçevesinde düzenlenen 18.04.2011 tarih ve
2011-1-56/Öİ-11-192.M.M.Ö sayılı Ön İnceleme Raporu, 19.04.2011 tarih ve
REK.0.05.00.00-120/90 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-26 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; işlemin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun ve 2010/4 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması 40
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında ve izne tabi olduğu,
söz konusu birleşme işlemi sonucu 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ile yasaklanan,
bir ya da birden fazla teşebbüsün hakim durum yaratmaya veya mevcut hakim
durumlarını güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut bir kısmında
herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının
söz konusu olmadığından izin verilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
11-26/494-151
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
H.1. İşlemin Kapsamı
Bildirim konusu işlem esasen, International Petroleum Investment Company’nin
(IPIC), Compania Espanola de Petroleos, S.A.’ya (CEPSA) ait ve Total S.A.’nın
(TOTAL) iştiraki olan Odival S.A. elinde bulunan %48,834 oranındaki hissesini
devralarak Compania Espanola de Petroleos, S.A.’daki hissedarlık oranını en az
%95,895’e çıkartarak bahse konu şirketin tek başına kontrolünü devralması işlemidir.
H.2. Taraflar
H.2.1. Devralan: International Petroleum Investment Company (IPIC)
International Petroleum Investment Company (IPIC), hisselerinin tamamı Abu Dabi
Hükümeti elinde bulunan ve uluslar arası ölçekte enerji yatırımları, petrol ve 60
petrokimya alanlarında faaliyet gösteren bir teşebbüstür.
IPIC, iştirakleri olan Borelais AG (Avusturya merkezli) ve Ferrostaal Makine Ticaret
ve Servis A.Ş. aracılığıyla Türkiye’de faaliyetleri bulunmaktadır. IPIC ayrıca Petrol
Ofisi’nin %95,72 hissesine sahip OMV’de %20 azınlık hissesine sahiptir. Bunların
dışında yine dolaylı ortaklıklarla çeşitli şirketlerde azınlık hissedarlıkları
bulunmaktadır.
H.2.2. Devreden: TOTAL S.A. (TOTAL)
Petrol ve doğalgaz üretimi, arıtma ve petrol ürünlerinin, petrokimyasalların ve özellikli
kimyasalların üretimi ve pazarlaması alanında; doğrudan veya iştirakleri aracılığıyla
faaliyet gösteren Total S.A. (TOTAL), Fransa kanunlarına göre kurulmuş halka açık 70
bir limited şirkettir. Dosya konusu işlemde hedef şirket olan CEPSA, TOTAL’in
tamamına sahip olduğu bir iştiraki olan Odival S.A. (Odival) tarafından kontrol
edilmektedir.
H.2.3. Devredilen: Compania Espanola de Petroleos, S.A. (CEPSA)
Compania Espanola de Petroleos, S.A. (CEPSA), İspanya kanunlarına göre
kurulmuş halka açık limited bir şirket olup, esas olarak; petrol ve gaz rezervlerinin
geliştirilmesi ve petrol ve doğalgaz üretimi, petrol ve kimyasal maddelerin arıtımı ve
petrol ürünlerinin pazarlama ve satışı, uçak yakıtı ve gemi yakıtı dağıtımı,
petrokimyasallar: çeşitli petrokimyasal ürünlerin üretim ve satışı, doğalgaz ve elektrik
üretim, iletim ve satışı alanlarında faaliyet göstermektedir. 80
İşlem öncesinde CEPSA’nın %47,06 hissesi IPIC’te, %48,80 hissesi TOTAL’da
bulunmaktadır. Ancak bu hisse oranlarına rağmen, bildirim formundaki bilgiler
çerçevesinde, CEPSA’nın kontrolünün işlem öncesinde tek başına TOTAL’de olduğu
anlaşılmıştır.
CEPSA’nın Türkiye’de herhangi bir iştiraki, bağlı işletmesi veya şubesi
bulunmamaktadır.
H.3. İlgili Pazar
H.3.1. İlgili Ürün Pazarı
İşlem tarafı teşebbüslerin enerji, petrol ve petrokimya alanlarında çok çeşitli
faaliyetleri bulunmaktadır. Bu faaliyetlere bağlı olarak çok sayıda ilgili ürün 90
pazarından söz etmek mümkündür. Ancak işlemin örtüşmeye yol açacağı tek sektör
petrokimyasallar (örneğin petrol yağı veya ham petrolden elde edilen kimyasallar)
sektörüdür. Bu sektörde tarafların faaliyetleri, çeşitli ürünlerin üretiminde kullanılan
fenol ürününde örtüşmektedir.
11-26/494-151
3
Fenol çeşitli kimyasalların üretiminde hammadde olarak kullanılan, beyaz ve kristal
sertliğinde bir katı maddedir. Fenol’ün temel kullanım alanları; polikarbonat üretimi
için kullanılan bisphenol-A üretimi, inşaat sektöründe ahşap yapıştırmada, endüstri
sektöründe döküm ve kum tanelerinde bağlayıcı olarak da kullanılabilen felonik
reçine imalatı, naylon kablo yapımı için kullanılan kaprolaktam üretimidir. Avrupa 100
Komisyonu çeşitli kararlarında fenol pazarının ayrı bir pazar olduğunu kabul etmiştir1.
IPIC’in petrokimya alanında faaliyet gösteren iştiraki Borealis Finlandiya’nın Porvoo
şehrindeki tesisinde, CEPSA ise İspanya’nın Huelva şehrindeki tesisinde fenol
üretimi gerçekleştirmektedir. Her iki tarafın da Türkiye’ye fenol satışı bulunmaktadır.
Bu çerçevede fenol pazarının devralma konusu işlem bakımından etkilenen pazar
olduğu düşünülmektedir.
H.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
Türkiye’de halihazırda herhangi bir şirketin fenol üretimi bulunmamakta ve
Türkiye’deki fenol talebinin tamamı ithal kaynaklardan karşılanmaktadır. Bu nedenle
Türkiye’deki fenol müşterileri uluslararası fenol pazarıyla karşı karşıya bulunmaktadır. 110
Türkiye’deki fenol ihtiyacı büyük ölçüde Avrupa’daki üreticilerden karşılanmaktadır.
Fenol açısından rekabet değerlendirmesinin küresel ölçekte yapılabileceği
düşünülmekle birlikte, 4054 sayılı Kanun’un 2. maddesi uyarınca Kanun’un kapsamı
Türkiye ile sınırlı olduğundan, ilgili coğrafi pazarın en dar anlamıyla “Türkiye” olarak
tanımlanması gerektiği kanaatine varılmıştır.
H.4. Değerlendirme
H.4.1. İşlemin Niteliği Açısından Yapılan Değerlendirme
Dosya konusu işlem CEPSA’nın, dolaylı olarak TOTAL elinde bulunan % 48,83
oranında hissenin IPIC tarafından devralınması ve buna bağlı olarak CEPSA
kontrolünün tek başına IPIC’ geçmesidir. İşlem öncesinde CEPSA % 47,06 hissesi 120
IPIC’te ve devre konu %48,83 hissesi TOTAL’de bulunmaktadır. Geri kalan düşük
miktarda hisse azınlık hissedarlarında bulunmaktadır. İşlem öncesindeki hissedarlık
yapısında IPIC’in sahip olduğu yüksek paya rağmen CEPSA’nın kontrolü tek başına
TOTAL’de bulunmaktadır. Bu çerçevede işlemin, CEPSA’nın kontrolünde yapısal bir
değişikliğe neden olacağı ve 2010/4 sayılı Tebliğ kapsamında bir devralma olduğu
anlaşılmıştır.
H.4.2. Eşikler Yönünden Yapılan Değerlendirme
2010/4 sayılı Tebliğ’in 7. maddesinde,
“(1) Bu Tebliğin 5 inci maddesinde belirtilen bir birleşme veya devralma işleminde;
a) İşlem taraflarının Türkiye ciroları toplamının yüz milyon TL’yi ve işlem taraflarından 130
en az ikisinin Türkiye cirolarının ayrı ayrı otuz milyon TL’yi veya
b) İşlem taraflarından birinin dünya cirosunun beş yüz milyon TL’yi ve diğer işlem
taraflarından en az birinin Türkiye cirosunun beş milyon TL’yi,
aşması halinde söz konusu işlemin hukuki geçerlilik kazanabilmesi için Kuruldan izin
alınması zorunludur.
(2) Ortak girişimler hariç olmak üzere, bu maddenin birinci fıkrasında yer alan eşikler
aşılsa dahi, her hangi bir etkilenen pazarın bulunmadığı işlemler için Kuruldan izin
alınması gerekmez.”
ifadesi yer almaktadır.
1 M.3024 – Bain Capital / Rhodia; And M.442 – Elf Atochem / Rütgers
11-26/494-151
4
İşlem taraflarından IPIC’in tüm iştirakleri vasıtasıyla, 2010 yılında Türkiye 140
satışlarından elde ettiği ciro, toplam ……. TL’dir. CEPSA’nın da 2010 yılı Türkiye
cirosu yaklaşık ……. TL’dir. Bu ciro rakamları nedeniyle, Tebliğ’in 7(1)(a) maddesi
gereğince dosya konusu işlemin Rekabet Kurulu’nun iznine tabi olduğu kanaatine
ulaşılmıştır.
H.4.3. Hakim Durum Açısından Yapılan Değerlendirme
Bildirim Formu’nda verilen bilgiler ışığında, halihazırda tamamı ithalat yolu ile
karşılanan fenolün Türkiye’deki pazar büyüklüğü yaklaşık 19,5 kiloton ve 44.000.000
TL kadardır. Halihazırda 4 farklı noktadan ithalat yapılmaktadır. Bunlardan, devralan
IPIC’nin iştiraklerinden olan Borealis …. kilotonluk satış ile %....., devralınan CEPSA
da …… kilotonluk satış ile %.... oranında paya sahiptir. Devralma işlemi sonrasında 150
IPIC’nin Türkiye’deki fenol pazarında, ilk etapta %..... oranında paya sahip olacağı
görülmüştür.
Bu iki firmanın rakibi olarak Ineos firmasının …. kilotonluk satış ile %..... ve ABD’den
yapılan bir kısım ithalatın da yaklaşık ….. kilotonluk miktar ile %.....’lik bir paya sahip
olduğu görülmüştür.
İlgili ürün pazarının tamamen ithalata dayalı olmasının bir gerekliliği olarak sadece
Türkiye’deki pazar paylarına dayanarak bir karar verilmemesi gerektiği
düşünülmektedir. Türkiye bakımından, ihtiyaç duyulan fenolün temini başta Avrupa
ülkeleri olmak üzere dünyanın değişik yerlerindeki üreticilerden temin edilmesi
mümkündür. Aşağıdaki Tablo’dan da görüleceği üzere, sadece Avrupa’da bulunan 160
üreticilerin çokluğu ve kapasiteleri, ihtiyaç duyulan fenolün çok üstünde bir miktarı,
rekabetçi bir yapı içerisinde pazara arz edilebilmeyi mümkün kılmaktadır.
Tablo: Avrupa Fenol Üreticileri, Kapasite
Üretici Firma Kapasite (KT/YIL)
Borealis (Devralan IPIC’nin iştiraki) 195
CEPSA (Devralınan) 450
DEVRALMA SONRASI TOPLAM: 645
INEOS 1330
Polimeri Europa 520
Novapex 185
Domo Caproleuna 150
Ufaorgsintez 75
Neftechimia 66
Kazanorgsintez 60
Diğer 254
TOPLAM 3285
Sonuç olarak, Türkiye pazarına arzedilen fenolün, sadece Avrupa’daki kapasitenin
%1’i civarında olması, Avrupa’da devralma sonrası IPIC bünyesinde oluşacak
kapasiteden daha büyük kapasiteye sahip üreticilerin bulunması, toplamda 14
üreticinin bulunması, bu üreticilerin her birinin Türkiye’nin fenol tüketiminin üstünde
üretim kapasitesinin bulunması ve fenolün ticaretinin serbestçe yapılabilmesi göz 170
önünde bulundurulduğunda, devralma işlemi sonrasında IPIC’nin %..... oranına
ulaşacağı pazar payı ile herhangi bir hakim durum oluşturmasının söz konusu
olmayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
11-26/494-151
5
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak 180
çıkarılan 2010/4 sayılı “Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı
Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim
durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz
konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
190
Full & Egal Universal Law Academy