Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-21 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-28/550-168
Karar Tarihi : 04.05.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit 10
GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Ali Fuat KOÇ, Sinan BOZKUŞ
C. BAŞVURAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Antalya/Kemer ilçesinde faaliyet gösteren oteller
E. DOSYA KONUSU: Antalya ili Kemer ilçesinde faaliyet gösteren özellikle beş
yıldızlı otellerin çoğunluğunun büyük seyahat acentelerinin yalnızca birisi ile tek
satıcılık anlaşması yapmaları nedeniyle diğer acentelerin faaliyetlerinin
engellendiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Son iki yıldır seyahat acenteleri arasındaki rekabetin artması 20
nedeniyle büyük çaplı satış yapan acentelerin otellerle tek satıcılık anlaşması yaptıkları
ifade edilmektedir. Başvuruya göre, özellikle Antalya-Kemer ilçesinde bulunan beş
yıldızlı otellerin yaklaşık %90’a yakın kısmı belli başlı büyük acentelerle tek satıcılık
anlaşması yapmıştır.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.01.2011 tarih ve 798 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 31.01.2011 tarih ve 2011-4-21/İİ-11-257.M.H. sayılı İlk İnceleme
Raporu, 09.02.2011 tarih ve 11-08 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 11-
08/159-M sayı ile karar verilmiştir. 30
İlgili karar uyarınca düzenlenen 28.04.2011 tarih ve 2011-4-21/ÖA-11-326.AFK sayılı
Önaraştırma Raporu 29.04.2011 tarih ve REK.0.08.00.00-110.02.02/179 sayılı
Başkanlık önergesi ile 11-28 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; Kemer ilçesinde faaliyet gösteren otellerin
4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddesini ihlal ettiği iddiasını destekler nitelikte kanıt
bulunmadığından, bu teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
40
11-28/550-168
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Rekabetin sınırlandığı iddia edilen faaliyetler dikkate alınarak ilgili ürün pazarı “4 ve 5
yıldızlı otelcilik hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir. Diğer taraftan, bahse konu
uygulamalardan etkilenmesi muhtemel diğer ürün pazarı ise “seyahat acenteliği
hizmetleri pazarı”dır.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar 50
Mevcut dosya bakımından daha geniş bir tanım yapılabilmesi mümkün olmakla birlikte,
belirgin bir fark oluşmayacağından, ilgili coğrafi pazar şikâyet edilen eylemlerin
gerçekleştiği “Antalya ili” olarak tespit edilmiştir.
Seyahat acenteliği hizmetleri bakımından ise, coğrafi pazar, bu hizmetlerin ülke çapında
verilebiliyor olması nedeniyle, “Türkiye” olarak tanımlanmıştır.
I.2. Yapılan Tespitler ve Değerlendirme
I.2.1. Önaraştırma Kapsamında Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
Görevli raportörlerce Antalya ili ve aynı ilin Kemer ilçesinde bulunan 5 yıldızlı 23 otelden
elde edilen, yatak kapasiteleri ve sözleşme imzalanan acentelerle ilgili bilgiler
çerçevesinde ulaşılan sonuçlara aşağıda yer verilmiştir: 60
1. Anılan otellerin tamamı birden fazla acente ile çalışmaktadır.
2. Otellerin müşterilerinin önemli bir bölümü acenteler vasıtası ile gelenlerden
oluşmaktadır. Bu oran çoğunlukla %90’ın üzerindedir.
3. Otellerden 4’ü bölgesel bazda tek bir yetkili acente ile çalışmayı tercih etmektedir.
Örneğin, Rusya ve Doğu Avrupa pazarı için tek bir acente ile Batı Avrupa pazarı için tek
bir acente ile çalışılabilmektedir.
4. Sözleşme süreleri genellikle sezonluk yapılmakta olup, 6 ay-1,5 yıl aralığında
değişmektedir.
Diğer taraftan, Antalya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünden alınan bilgiler çerçevesinde,
aşağıdaki hususlar ifade edilebilir: 70
1. Kemer ilçesinde bulunan 4 ve 5 yıldızlı otellerin Antalya’da bulunan 4 ve 5 yıldızlı
oteller içindeki toplam payı; tesis sayısı bazında yaklaşık %18, oda sayısı bazında
yaklaşık %17, yatak kapasitesi bazında ise yaklaşık %16’dır.
2. Yalnızca Kemer ilçesi içinde dahi en yüksek pazar payına sahip olan otelin yatak veya
oda kapasitesi bakımından pazar payı %4’ün altındadır. İlgili coğrafi pazarın Antalya
olarak belirlendiği dikkate alınırsa bu oran çok daha düşük bir seviyeye inecektir.
I.2.2. DEĞERLENDİRME
Dosya konusu şikâyet dilekçesinde yer verilen davranışlar Kemer ilçesinde faaliyet
gösteren 5 yıldızlı otellerin tek bir acente ile çalışarak diğer acentelerin pazardan
dışlanması şeklinde özetlenebilir. Şikâyet edilen uygulamaların, bahsi geçen otellerin 80
hâkim durumda olmaları halinde yahut hâkim durumda olmasalar dahi, pazardaki
otellerin çoğunluğunun bazı seyahat acenteleri ile benzer münhasır anlaşmalar
yapması, yani paralel ağlar ile pazarın kapatılması halinde rekabeti kısıtlayıcı etkileri
11-28/550-168
3
bulunabilecektir. Bu çerçevede, öncelikle şikâyete konu pazarlarda hâkim durum analizi
yapılmıştır.
I.2.2.1. 4054 sayılı Kanun’un 6. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirmeler
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya
da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut
başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanmasını
yasaklamaktadır. Bu maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi “Ticari faaliyet alanına başka 90
bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin
piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler”i kötüye kullanma
hallerinden biri olarak saymıştır. Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilen bir
eylemin ihlal olarak nitelendirilebilmesi için ise eylemi gerçekleştiren teşebbüsün hâkim
durumda olduğunun tespit edilmesi gerekmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde hâkim durum; “Belirli bir piyasadaki bir veya birden
fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim
ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak
tanımlanmıştır. Hâkim durum tespitinde kullanılan başlıca kriterleri üç grup altında
toplamak mümkündür. Bunlar teşebbüsün ve rakiplerinin pazardaki konumu, pazara giriş 100
ve genişleme engelleri ve alıcı gücü olarak sıralanabilir.
Hâkim durum değerlendirmesinde en temel kriter teşebbüslerin pazar payıdır. Yukarıda
yer alan bilgiler çerçevesinde, Kemer’de 3 adet 1. sınıf, 13 adet 5 yıldızlı, 1 adet 4
yıldızlı tatil köyü; 38 adet 5 yıldızlı ve 33 adet 4 yıldızlı otel (toplam 88 tesis)
bulunmaktadır. Dosya mevcudu bilgilere göre, Kemer ilçesinde faaliyet gösteren
otellerden herhangi birinin ilgili pazardaki pazar payı %4’ü geçmemektedir.
Diğer yandan seyahat acenteliği hizmetleri pazarında da, çok sayıda acentenin faaliyette
bulunduğu ve benzer bir yapının söz konusu olduğu görülmektedir. Acentelik
sözleşmeleri incelendiğinde söz konusu otellerin genellikle farklı acenteler ile çalıştığı
anlaşılmaktadır. Acentelik hizmetleri genel olarak, piyasada pek çok oyuncunun faaliyet 110
gösterdiği oldukça rekabetçi bir pazar olarak kabul edilmektedir. Son verilere göre
5.685’i A grubu olmak üzere TÜRSAB’a üye 6.056 tane acente bulunmaktadır. Piyasaya
girmek isteyen teşebbüsler için yasal veya teknik herhangi bir engel bulunmadığı da
anlaşıldığından, herhangi bir acentenin ilgili pazarda hâkim durumda bulunduğundan
bahsedebilmek mümkün görülmemektedir. Dolayısıyla, 5 yıldızlı otellerle acenteler
arasında tek satıcılık anlaşması bulunsa dahi, söz konusu otellerin pazar payları oldukça
düşük bir seviyede olduğundan, şikâyet konusu eylemlerin 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesi kapsamında ihlal teşkil etmediği sonucuna ulaşılmaktadır.
I.2.2.2. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirmeler
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi; belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya 120
dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı taşıyan veya bu etkiyi
doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmaları
yasaklamaktadır. İlgili madde, aynı seviyede faaliyet gösteren rakip teşebbüsler
arasındaki rekabeti sınırlayıcı anlaşmaları (yatay anlaşmalar) kapsadığı gibi rakip
olmayan, başka bir ifadeyle ticaretin farklı seviyelerinde yer alan teşebbüsler arasındaki
anlaşmaları (dikey anlaşmalar) da kapsamaktadır.
Oteller ile seyahat acenteleri arasında düzenlenen dikey anlaşmalar da 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesini ihlal etmemek durumundadır. Öte yandan 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ) ile bazı şartları sağlayan
11-28/550-168
4
dikey anlaşmalar 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin uygulanmasından grup olarak 130
muaf tutulmuştur. Dolayısıyla acentelik sözleşmelerinde yer alan rekabet etmeme
yükümlülükleri, 2002/2 sayılı Tebliğ çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Bu doğrultuda raporun önceki bölümlerinde yer verilen bilgiler çerçevesinde; ilgili ürün
pazarlarında faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar paylarının çok düşük olması,
örnekleme yöntemi ile seçilen otellerin gönderdiği bilgilere göre rekabet etmeme
yükümlülüğü içeren acentelik sözleşmelerinin sınırlı sayıda olması yanında rekabet
etmeme yükümlülüklerinin sadece bölgesel bazda olması ve sözleşmelerin süresinin 6
ay-1,5 yıl arasında olması hususları dikkate alındığında, söz konusu rekabet etmeme
yükümlülüğü içeren sözleşme hükümlerinin 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan muafiyetten
faydalandığı ve ilgili pazarlarda yer alan münhasırlık hükmü içeren benzer dikey 140
anlaşmalar ile pazarın kapatılmasının söz konusu olmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy