Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-268 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-36/757-234
Karar Tarihi : 09.06.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : İbrahim AYDEMİR, Mücteba ALTUN 10
C. BAŞVURAN : Hüseyin AVCI
Çengilti Köyü Karatay/Konya
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Türk Motor Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Dünya Ticaret Merkezi A-3 Blok K:8 Yeşilköy/İstanbul
- Koçaklar Otomotiv Traktör San. Tic. Ltd. Şti.
Musalla Bağları Mah. Demiral Sok. No:3/B Selçuklu/Konya
E. DOSYA KONUSU: Konya İlinde faaliyet gösteren Koçaklar Otomotiv Traktör San.
Tic. Ltd. Şti. (Koçaklar)’nin kredili traktör satışlarında keyfi davranarak satış
yapmadığı, ayrıca tüketicilerin diğer il veya ilçelerden traktör alımının engellendiği 20
iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Konya’da faaliyet gösteren Türk Motor Sanayi
ve Ticaret A.Ş. (Tümosan)’nin tüm bayilerinin aynı aileye ait olduğu; aynı ilde faaliyet
gösteren Koçaklar’ın kredili traktör satışlarında keyfi davranarak satış yapmayabildiği ve
ayrıca diğer il veya ilçelerden traktör alımının engellendiği iddia edilmektedir. Bu
çerçevede, söz konusu şikâyetin asıl olarak pasif satış yasağı uygulaması olduğu tespit
edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 11.10.2010 tarih ve 7774 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 09.11.2010 tarih, 2010-4-268/İİ-11-385.SK sayılı İlk İnceleme Raporu,
25.11.2010 tarih ve 10-73 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma açılmasına 30
gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 30.05.2011 tarih ve 2010-4-268/ÖA-11-151.İA sayılı
Önaraştırma Raporu 02.06.2011 tarih ve REK.0.06.00.00-110.02.02/348 sayılı Başkanlık
önergesi ile 11-36 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; Tümosan bayilerinin pasif satışını engellediği
iddialarına yönelik olarak yeterli bulguya ulaşılamadığı ve bu nedenle 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı görüşüne yer
verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 40
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
11-36/757-234
2
Dosya kapsamında ilgili ürün pazarı “tarımsal traktörler pazarı” olarak tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Tümosan ile bayileri arasında yapılan sözleşmelerde tespit edilen alanlar, Türkiye
Cumhuriyeti sınırları içinde kalan tüm coğrafyayı kapsamaktadır. Bu sebeple, ilgili coğrafi
pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler
I.2.1. Tümosan Bayilik Sözleşmelerine İlişkin Tespitler
Koçaklar’da yapılan yerinde incelemede elde edilen, 11.10.2004 tarihinde Tümosan’la 50
Koçaklar arasında imzalanan Bayilik Sözleşmesi’nin 5.18. maddesinde şu ifadeler yer
almaktadır:
“… bayi diğer bir bayi bölgesinde satış ve pazarlama faaliyetlerinde bulunamaz. Satış
faaliyetlerinde ALÇELİK TÜMOSAN ve diğer Bayilere karşı haksız rekabet yapamaz. Diğer
bayilerin bölgesine satış yaptığı tespit edildiğinde ALÇELİK TÜMOSAN tarafından
belirlenen bayilik kar oranı nispetinde diğer bayiye ödeme yapar.”
Yukarıda geçen son cümlede yer alan ifade yalnızca aktif satışı değil, pasif satışı da içeren
bir kısıtlamadır; zira bölge dışına herhangi bir yolla satış yapıldığında ilgili bölgedeki bayiye
ödeme yapılmasını hükme bağlamaktadır.
Bahis konusu sözleşmenin 2. maddesinde sözleşmenin bir yıl süreli olduğu, fakat tarafların 60
biri diğerine sözleşmenin yenilenmeyeceğini yazılı olarak ihbar etmezse işbu sözleşmenin
kendiliğinden ve aynı şartlarla bir yıl daha uzayacağı belirtilmektedir. Koçaklar’ın da bu
sözleşme çerçevesinde faaliyetlerini sürdürdüğü tespit edilmiştir.
Tümosan’dan edinilen bayilik sözleşmesi örneğinde de benzer şekilde “(bayi) diğer
bayilerin bölgesine satış yaptığı tespit edildiğinde TÜMOSAN tarafından belirlenen bayilik
kar oranı nispetinde diğer bayiye ödeme yapar. Ancak, BAYİ TÜMOSAN’dan müsaade
almak şartıyla serbest bölge olarak belirlenen ve bayilik verilmeyen bölgelerde satış
yapabilir. Bayi’nin işbu hükme aykırı davranışı TÜMOSAN tarafından sözleşmenin haklı
nedenle fesih sebebidir.” hükmü mevcuttur.
Tümosan, konu hakkında Kuruma gönderdiği açıklamasında, Sözleşme içeriğinde tespit 70
edilen bölge dışına satışları engelleyen ifadelere, bankaların kredi kullandırma
işlemlerinde bölge harici uygulama yapılmaması nedeniyle, bankaların verdikleri kredilerde
bayilerin kefaletini istememesi, bayilere müşterileri takip zorunluluğu getirmemesi ve
bayilerin satışlarından dolayı tahsilât problemleri yaşanmaması için yer verildiği
belirtilmiştir. Bununla birlikte, açıklamada, 2006 yılından itibaren düzenlenen bayilik
sözleşmelerinde bölge dışı satışları engelleyen maddelerin kaldırıldığı; rekabeti engelleyici
herhangi bir ifadeye sözleşmelerde yer verilmediği; ancak bankalarla yapılan buy-back
anlaşmaları gereğince, kredili satışlarda şirketlerinin ve müteselsilen bayilerinin de sorumlu
olması nedeniyle, bayilerinin peşin olmayan bölge dışı satışlarda dikkatli olmaları
konusunda sözlü olarak uyarıldıkları dile getirilmiştir. 80
I.2.2. Diğer Tespitler
Dosya konusu iddialara yönelik olarak, Koçaklar yetkilisi tarafından yalnızca Tümosan’ın
belirlediği bölgelerde işyeri açmalarının mümkün olduğu, ancak her bölgeye satış
yapabildikleri ifade edilmiştir.
28.02.2011 tarihinde Tümosan tarafından Koçaklar’a verilen satış yetki belgesinde, söz
konusu belgenin 31.12.2011 tarihine kadar, Konya ilinin merkez, Bozkır, Doğanhisar,
11-36/757-234
3
Hadım, Ilgın, Kadınhanı, Tuzlukçu, Yalıhüyük, Güneysınır, Derbent, Çeltik, Taşkent,
Derebucak, Altınekin, Akören, Selçuklu, Karatay, Meram, Yunak, Seydişehir ve Sarayönü
ilçeleri için verildiği belirtilmektedir. Ayrıca aynı ekonomik bütünlük içerisinde
değerlendirilen Koçkara Traktör Zirai Aletler Otomotiv San. ve Tic. Ltd. Şti. (Koçkara)’ne de 90
benzer şekilde Akşehir ilçesi için satış yetki belgesi verilmiştir.
Bununla birlikte, yapılan incelemede Koçaklar’ın satış yetki belgesinde yer almayan
Cihanbeyli, Karapınar ilçelerine ve Kütahya, Afyonkarahisar, Çanakkale, Karaman ve
Aksaray gibi çeşitli illere satış yapmış olduğu tespit edilmiştir. Bu tespit, teşebbüs
yetkilisinin ifadelerini doğrular niteliktedir.
Tümosan yetkilisi görevli raportörlerle yaptığı görüşmede, benzer şekilde, bayilere bölge
dışı satış yasağı uygulanmadığını belirtmiştir. Ayrıca yapılan yerinde incelemede, Sakarya
bayisinin Bilecik, Bolu, Düzce, Kocaeli, Zonguldak illerine, Denizli bayisinin Aydın’a, Çorum
bayisinin Amasya ve Ağrı illerine satış yaptığını gösteren faturalar tespit edilmiştir.
I.3. Değerlendirme 100
2002/2 sayılı “2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin 4. maddesine göre, alıcının kendi alış ve
satış fiyatını belirleme serbestîsinin engellenmesi ve aktif satışlar hariç olmak kaydıyla
alıcının sözleşme konusu mal veya hizmetleri satacağı bölge veya müşterilere ilişkin
kısıtlar getirilmesi yasaktır.
Tümosan’ın tarımsal traktörler pazarındaki payının yaklaşık %... olması ve bu çerçevede
Tebliğ’de getirilen eşiğin aşılmaması sebebiyle, Tümosan ve bayileri arasındaki
anlaşmalar ilgili Tebliğ kapsamında değerlendirilmiştir. Buna göre, Tebliğ’in yukarıda yer
verilen hükmü uyarınca, Tümosan’ın aktif satış yasağını kısıtlaması grup muafiyeti
kapsamında olup, pasif satışın kısıtlanması ise muafiyet alamamaktadır. 110
Esasen, Tümosan’ın 2006 yılına kadar yapmış olduğu bayilik sözleşmelerinin yasaklanmış
olan pasif satışın kısıtlanması anlamında değerlendirilmesi gerekmektedir. Konuyla ilgili
görüşmede teşebbüs yetkilisi pasif satışı kısıtlayan maddelerin 2006 yılında kaldırıldığını
beyan etse de bahse konu maddelerin sözleşmeden çıkarıldığı ilk bayilik sözleşmesinin
2008 tarihli olduğu görülmektedir; daha önceki tarihli bir örnek sunulamamıştır.
Diğer yandan, teşebbüs yetkilisiyle yapılan görüşmede, 2006’ya kadar yapılan bayilik
sözleşmelerinde her ne kadar pasif satışların kısıtlanması sonucunu doğuran maddeler
bulunsa da fiilen pasif satışların anılan tarihlerde de devam ettiği dile getirilmiştir. Yerinde
incelemelerde anılan tarihlerde pasif satışların fiilen yapılıp yapılmadığına ilişkin herhangi
bir bulguya ulaşılamamıştır. 120
Raportörlerce yapılan yerinde incelemeler ve elde edilen bilgi ve belgeler çerçevesinde,
hâlihazırda Tümosan tarafından pasif satışın engellenmesi yönünde bir politika izlendiği ya
da bayilere bu yönde baskı yapıldığına dair herhangi bir delile rastlanmamış, aksine bölge
dışına satış yapıldığını gösteren faturalar elde edilmiştir. Ayrıca, Tümosan yetkilisi,
kendilerince bölge dışına satış yasağı uygulanmadığını, bölge dışına satış yapmak
istemeyen bayilerin T.C. Ziraat Bankası A.Ş.’nin kredileri (buy-back kredileri) kapsamında
müşteriye kefil olmalarının banka tarafından istenmesi nedeniyle, böyle bir tutum takınılmış
olabileceğini ifade etmiştir. Bu bağlamda, başka bölgeden müşterilere satış
yapılmamasının nedeninin müşterinin ödeme riskinin/kredibilitesinin bilinememesi olduğu,
dolayısıyla uygulamanın pasif satışın engellenmesine dönük bir politikadan değil, ticari risk 130
almama eğiliminden kaynaklandığı anlaşılmaktadır.
11-36/757-234
4
Özetle, Tümosan ile bayileri arasında hâlihazırda yapılan bayilik sözleşmelerinde pasif
satışın yasaklanmamış olması, Tümosan’ın pasif satışı önlemeye dönük bir eyleminin
tespit edilememiş olması, gerek bayilerden gerekse Tümosan tarafından pasif satışın
yapıldığına dair faturaların elde edilmiş olması, kredili satışlarda ortaya çıkan risk
nedeniyle bölge dışına satış yapılmamasının makul karşılanabilecek ticari nedenlere
dayanması gibi unsurlar bir arada ele alındığında, dosya konusuyla ilgili olarak soruşturma
açılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik 140
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy