Rekabet Kurumu - Karar Sayı 11-37/784-247

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2011-3-71 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-37/784-247
Karar Tarihi : 16.6.2011

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER: Onur Yelda YÜKSEL, Didem ULUÇ, Nilgün KOCADAĞ

C. ŞİKAYET
EDEN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR: 20
- İşbir Sünger Sanayi A.Ş.
İstanbul Yolu 17. Km. Etimesgut / Ankara

E. DOSYA KONUSU : İşbir Sünger Sanayi A.Ş.’nin, bayilerinin yeniden satış
fiyat ve koşullarını belirlemek ve başka markalı yatak/uyku ürünleri satışı
yapmalarını yasaklamak suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; İşbir Sünger Sanayi
A.Ş.(İşbir)’nin, bayilerine kendisinin belirlediği perakende satış fiyatlarından satış
yapmaları için baskı yaptığı, bayilerin tüketiciye yönelik herhangi bir indirim veya 30
kampanya yapmalarına ve İşbir’e rakip markaların bayiliğini, İşbir ile bayilik ilişkisine
başladıktan sonra almalarına izin vermediği, bu şartlara uygun davranmayan
bayilerin bayiliklerini feshettiği belirtilerek, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun kapsamında İşbir hakkında soruşturma açılarak, gerekli
yaptırımların uygulanması, ihlalin giderilmesi için önlemlerin alınması talep edilmiştir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.3.2011 tarih ve 2037 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 7.4.2011 tarih ve 2011-3-71/İİ-11-261.YY sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 14.4.2011 tarih ve 11-23/429-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun 40
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.

İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 7.6.2011 tarih ve 2011-
3-71/ÖA-11-261.YY sayılı Önaraştırma Raporu 14.6.2011 tarih ve REK.0.07.00.00-
110.02.02/191 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-37 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.

11-37/784-247
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda özetle; başvuruya konu iddialara
yönelik olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikayetin reddedilmesi 50
gerektiği kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İncelemeye Konu Teşebbüs: İşbir Sünger Sanayi A.Ş. (İşbir)

İşbir 1977 yılında sünger imalatı ile faaliyetine başlamış olup, günümüzde başta
yatak olmak üzere uyku ürünleri pazarında faaliyet göstermektedir. Şirketin yaylı
yatak, viskoelastik yatak, sünger yatak, yatak bazaları, ev tekstil ürünleri gibi yatak ve
uyku ürünlerinden oluşan geniş bir ürün yelpazesi bulunmaktadır. Üretiminin bir
kısmını yurt dışına ihraç eden İşbir’in Hollanda, Danimarka, İsveç Belçika gibi Avrupa 60
ülkelerinin yanı sıra Birleşik Arap Emirlikleri, Irak, İran, Ürdün, Mozambik, Avustralya,
Macaristan, Kazakistan, Azerbaycan gibi dünyanın çeşitli bölgelerine ihracatı
bulunmaktadır.

Yatak ürünlerinde “Viscostar”, “Pocket Spring”, “Lateksit”, “Coilsit” gibi üst markalara
sahip olan İşbir’in, toptan satış yapan 15 bölge bayiliği ve 126’sı uyku merkezi olmak
üzere toplam 342 perakende satış noktası bulunmaktadır.

İşbir yetkililerinden alınan bilgilere1 göre teşebbüs 2010 yılında toplam …. yatak
satmıştır. 2010 yılında Türkiye’de yaklaşık 2 milyon yatak satışı yapıldığı bilgisi temel 70
alındığında, İşbir’in 2010 yılı satış miktarı bazlı pazar payının yaklaşık % ….2
düzeyinde olduğu anlaşılmaktadır.

I.2. İlgili Pazar

Günümüz yatak sektöründe başta yaylı yatak olmak üzere, sünger yatak, lateks
yatak, su yatağı ve klasik şilteler satışa sunulmaktadır. Nicel olarak Türkiye’de 2010
yılında yaklaşık 2 milyon adet hazır yatak satılırken, satışı yapılan bu yatakların 1,3
milyon adetle % 65’ini yaylı yataklar; yaklaşık 650 bin adetle %35’ini sünger
yatakların oluşturduğu, Türkiye’de yatak yenileme süresinin 6 yıldan 4 yıla kadar 80
düştüğü dosya mevcudundan anlaşılmıştır.

Pazarda yer alan yerli markalar arasında İstikbal, Mondi, Bellona, İşbir, İdaş, Yataş,
Yatsan, Doğtaş sıralanabilecekken ithal ürünler arasında ise Tempur, Sealy,
Dunlopillo, Hastens gibi markalar ön plana çıkmaktadır.

Türkiye’de çoğunluğunu küçük ölçekli firmaların oluşturduğu çok sayıda oyuncunun
yer aldığı yatak pazarının belirli bir kapasite fazlası ile çalıştığı dosya mevcudundan
anlaşılmıştır. Pazar farklılaşmış ürünler ve tüketici tercihlerinin değişmesi ile
büyümektedir. Bu bakımlardan sektörde önemli bir giriş engelinin olmadığı ve 90
sektörün rekabetçi bir yapıya sahip olduğu kanaati oluşmuştur.

I.2.1. İlgili Ürün Pazarı


1 İşbir yetkilileriyle 12.5.2011 tarihinde yapılan görüşmeye ilişkin Bilgi Tutanağı.
2 İşbir yetkilileri 2010 yılında Türkiye’de 4 milyon adet yatak satışı yapıldığı düşüncesinden yola çıkarak pazar
paylarını %.... düzeyinde tahmin etmektedirler.
11-37/784-247
3
İlgili ürün pazarının tespitinde; tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve
nitelikleri bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate
alınmakta, ayrıca bu amaçla arz ikamesi gibi diğer unsurlar da
değerlendirilebilmektedir.

Yastık, yorgan, alez, yatak bazası ve başlığı gibi uyku ve ev tekstili ürünlerinin de 100
satışını yapmakla birlikte, İşbir’in faaliyetleri temel olarak yatak üretim ve satışına
yoğunlaşmaktadır. İşbir’in satışını yaptığı yataklar, yaylı yatak, viskoelastik yatak,
sünger yatak şeklinde sınıflandırılabilecektir. Her ne kadar kullanım özellikleri
bakımından ele alındığında genel olarak yatakların aynı amaca hizmet ettikleri
söylenebilse de, fiyatları ve nitelikleri bakımından yataklar farklılaşabilmekte ve alt
segmentlerin ayrı birer ilgi ürün pazarı niteliğinin sorgulanması gerekliliği ortaya
çıkabilmektedir. Zira İşbir tarafından satışa sunulan yatakların fiyat aralıkları
incelendiğinde de büyük bir çeşitliliğin olduğu dikkat çekmektedir3. Diğer yandan
pazardaki oyuncuların fiyat ve nitelik açısından farklı segmentlerde
değerlendirilebilecek ürün gruplarının birçoğunda aynı anda faal olmaları dikkate 110
alınarak, arz ikamesinin kolaylığı temelinde ilgili ürün pazarının tüm bu pazarları
kapsayacak şekilde tanımlanabilmesi de mümkün olabilecektir.

Bu noktada belirtmek gerekir ki, İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’un 20.
maddesinde “…inceleme konusu işlem, gerek ürün gerekse de coğrafi açıdan olası
alternatif pazar tanımları çerçevesinde rekabet açısından endişeler yaratmıyor ya da
alternatif tüm tanımlar açısından rekabeti bozucu bir etki söz konusu oluyorsa pazar
tanımı yapılmayabilir.” denildiği üzere, inceleme konusu işlem bazında alternatif
pazar tanımlarının ulaşılan sonucu etkilemediği durumlarda Kurul ilgili pazarı
tanımlamayabilmektedir. Mevcut dosya bağlamında ilgili pazarın yukarıda belirtilen 120
alternatiflerden herhangi biri temel alınarak belirlenmesi dosyada ulaşılan sonuçlar
üzerinde etkili olmadığından net bir ilgili ürün pazar tanımı yapılmasına gerek
görülmemiştir.

I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

Yatak ve benzeri uyku ürünlerinin tüm Türkiye'de satışının yapıldığı ve ülke genelinde
rekabet koşullarında bölgeler bazında belirgin farklılıklar olmadığı dikkate alınarak
ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
130
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

Önaraştırma döneminde İşbir’in merkezinde, İşbir Yatak Akyurt şubesinde, İşbir
Ankara Bölge Bayisi ve Ankara’daki 6 uyku merkezinin işleticisi Ufuk İthalat İhracat
Mobilya Makine ve Dış Ticaret Ltd. Şti.’nin (Ufuk Ltd.) merkezinde yerinde
incelemeler yapılmıştır. Ayrıca raportörlerce çeşitli uyku merkezleri ziyaret edilerek
yetkilileriyle görüşmeler yapılmıştır. Bazı bayilerden de telefon görüşmeleriyle bilgi
alınmıştır.

I.3.1. İşbir’in Dağıtım Yapılanması 140


3 İşbir yetkilileri ile yapılan görüşmede, teşebbüsün yatak fiyatlarının yaklaşık 300 ila 3.000 TL
arasında değiştiği bilgisi edinilmiştir. Teşebbüsün fiyat listeleri incelendiğinde de bu aralıkta fiyatlarla
karşılaşılmaktadır.
11-37/784-247
4
İşbir, ürünlerinin dağıtımını esas olarak toptancı seviyesinde faaliyet gösteren bölge
bayileri aracılığıyla gerçekleştirmektedir. Halihazırda İşbir’in Türkiye genelinde 15
bölge bayiliği bulunmaktadır. Bölge bayileri ise iki farklı türde perakende satış
noktasına dağıtım yapmakta olup bunlar “İşbir uyku merkezi” ile “corner” olarak tabir
edilen bayilerden oluşmaktadır. İşbir’in bölge bayileri temel olarak toptan seviyede
faaliyet göstermekle birlikte, bazı bölge bayileri işlettikleri İşbir uyku merkezleri ile
aynı zamanda perakendeci seviyede de faaliyet göstermektedirler.

İşbir “uyku merkezi” projesine 2005 yılından itibaren başlamış olup, halihazırda 34 150
ilde toplam 126 uyku merkezi bulunmaktadır. Uyku merkezi konsepti altında faaliyet
gösteren mağazalar, İşbir ile akdedilen “Uyku Merkezleri Tabela-Mağaza İç
Dekorasyon Sözleşmesi” çerçevesinde İşbir ürünlerinin satışını yapmaktadırlar. İlgili
sözleşme uyarınca İşbir tarafından bu noktalara tabela, iç dekorasyon malzemeleri
ve diğer iç görseller konusunda yatırım yapılmakta, mağazada sadece İşbir ürünleri
sergilenmektedir. Ayrıca söz konusu uyku merkezlerinin 11’inde İşbir, 3. kişilerden
kiraladığı mağazayı alt kiralama yoluyla bayilerine kullandırmaktadır. Dosya mevcudu
bilgi ve belgelerden; alt kiralama yoluyla faaliyet gösteren uyku merkezlerine İşbir
tarafından kısmi kira desteği de yapılabildiği anlaşılmıştır.
160
Uyku merkezlerinin büyüklüğü değişmekle birlikte, özellikle büyükşehirlerdeki
alışveriş merkezlerinde bulunan uyku merkezlerinde yatak ve uyku ürünlerinin
müşterilere tanıtılması amacıyla deneme odaları bulunabilmekte, hatta fizyoterapist
eşliğinde müşterilere bilgilendirme yapılabilmektedir. Sayıları gün geçtikçe artan uyku
merkezlerinin, İşbir’in geleceğe dönük politikasında önemli bir yer teşkil ettiği
söylenebilecektir. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; İşbir’in 2010 yılı
satışlarından, cirosunun %....’ini uyku merkezleri kanalındaki satışların oluşturduğu
anlaşılmaktadır.

Öte yandan, İşbir ürünleri “corner” olarak ifade edilen, çeşitli mobilya ve ev tekstil 170
ürünleri gibi yatak ve uyku ürünü dışındaki ürünlerin de satışını yapan ve İşbir’in
yatak ve uyku ürünlerinin yanı sıra rakip yatak ve uyku ürünlerini de satışa sunabilen
karma perakende satış noktalarında da satılmaktadır. Söz konusu noktalar, İşbir ya
da İşbir’in bölge bayisi ile yaptıkları “Corner Bayi Tabela ve/veya Mağaza İç
Dekorasyon Sözleşmesi” çerçevesinde İşbir ürünlerinin satışını yapmaktadırlar. İlgili
sözleşme kapsamında, mağazada tabela ve iç dekorasyon malzemeleri konusunda
yatırım yapılmaktadır.

“Corner” tabir edilen bayiler İşbir ürünlerini toptancı niteliğindeki bölge bayilerinden
temin etmektedir. Mevcut durumda İşbir ürünlerinin satışını yapan Türkiye genelinde 180
toplam 216 “corner” niteliğinde mağaza bulunmaktadır. Uyku merkezlerine kıyasla
“corner”ların İşbir satışları içerisindeki payları gittikçe azalmakta olup, İşbir 2010 yılı
satışlarının sadece %....’sini bu kanal aracılığıyla gerçekleştirmiştir.

I.3.2. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Belgeler

Yerinde incelemelerde örnekleri alınan belgelerden önemli görülenlerin içeriklerine
aşağıda yer verilmektedir:
- Ticari sır…………. çalışanı tarafından İşbir’in merkezine gönderilen 23.10.2010
tarihli e-postada, …… mağazalarında müşteriye bir yatak ve bazayı uzun süren 190
pazarlıklar sonucu %10 iskonto ile sattıkları, ancak müşterinin daha sonra aynı
11-37/784-247
5
ürünün fiyatını …….’daki İşbir uyku merkezinden de sorduğu ve ……..mağazasının
aynı ürüne %26 iskonto yapması üzerine, müşterinin kendilerine gelerek kaporayı
geri aldığı ve satışı iptal ettirdiği belirtilmiştir. Söz konusu e-postanın ardından
25.11.2010 tarihinde yine …….’un bir yetkilisi tarafından İşbir genel müdür ve genel
müdür yardımcısı ile Ankara bölge bayisi Ufuk Ltd. ortağı/genel müdürü de dahil bir
dizi alıcıya aynı konuda e-posta gönderilmiş, bu e-postada; “…Her geçen gün
çoğalarak devam eden fiyat indirimlerinin artık dozu çok fazla kaçmıştır. Her geçen
gün artarak devam etmektedir.” ifadelerine yer verilmiş, devamında %15-20’lere
varan indirimlerle …….’un bu işi yürütmesinin mümkün olmadığı, son zamanlarda 200
özellikle ……… firmasının müşterilerine diğer İşbir bayileri tarafından yüksek
indirimler yapıldığı, ……. bayisinin4 yanı sıra ……. mağazasının da nakitte %20
iskonto yaptığı, rekabetin olabileceği ancak ……. bayisinin satılan bir ürün için
müşteriye iptal ettirin ben size % 26 iskonto vereceğim demesinin etik olmadığı
belirtilerek, ticari etik kurallarından haberi olmayan ……. bayisi için gerekli
uygulamanın yapılması talep edilmiştir. Söz konusu e-postaların ekinde …… söz
konusu tüketiciye yaptığı satışın sipariş formu ile 300 TL tutarındaki kaporanın
alındığını ve daha sonra iptal edildiğini gösteren kredi kartı slipleri yer almaktadır. ….
yetkilileri tarafından İşbir ve Ufuk Ltd. yetkililerine gönderilen yukarıda özetlenen e-
postaların birer örneği hem İşbir’in merkezinde, hem İşbir Yatak Akyurt Şubesi’nde 210
hem de Ufuk Ltd.’nin merkezinde yapılan yerinde incelemeler sırasında alınmıştır.
Söz konusu e-postaya cevaben İşbir genel müdür yardımcısı tarafından 25.10.2010
tarihinde …… gönderilen e-postada “…Konuyu sizin için de uygunsa bu hafta
buluştuğumuzda konuşalım diyoruz.” ifadeleri yer almaktadır.

Bu e-postalar, bir İşbir bayisinin diğer bayilerin yaptığı indirimlerden duyduğu
rahatsızlığı dile getirmesi bakımından önemlidir. E-postaların içeriğinden İşbir
bayilerinin tüketiciye yaptıkları satışlarda çeşitli oranlarda fiyat indirimlerine gittikleri
kanaati oluşmuştur. İşbir bayisi, bir taraftan bayiler arasında bir dereceye kadar fiyat
rekabeti olabileceğini kabul etmekte, ancak bunun dozunun çok fazla kaçtığını ifade 220
etmektedir. Bayinin bu rahatsızlığını İşbir’e bildirmesi üzerine, İşbir’in konuyu bayiyle
yüz yüze görüşüldüğünde konuşmak üzere ertelediği anlaşılmaktadır.

- İşbir Yatak Akyurt Şubesinde yapılan yerinde inceleme sırasında alınan e-posta
örneklerinde İşbir yatak satın almak isteyen İstanbul’daki bir tüketicinin İşbir’in
kurumsal web sitesi üzerinden şikayet formu doldurduğu anlaşılmaktadır. 15.1.2011
tarihli e-postadaki şikayet formunun “Şikayet Konusu” başlıklı bölümünde tüketici
satın almak istediği İşbir yatak için “Ürünün fiyatı her yerde farklı bir şekilde karşımıza
çıktı hatta sizin internetten kendi satışınızda bile farklılık var bu konuda en kısa
zamanda yetkililerin bize dönüş yapıp bizi en doğru ve en ucuz şekilde 230
yönlendirmelerini rica ederim…” demektedir. Bu şikayet İşbir Yatak satış müdürü
tarafından İşbir İstanbul bölge bayisine 18.1.2011 tarihli e-posta ile iletilerek; üzerine
“Müşterimiz ……. Uyku Merkezinden 1.600 TL, …… Uyku Merkezinden 1.800 TL,
……. bir bayiden 1.200 TL fiyat almış. Kafası karışmış, bizi arıyor.” notu düşülmüştür.

Söz konusu tüketici şikayeti İşbir bayilerinin aynı dönemde aynı ürün için farklı fiyatlar
uygulayabildiklerini göstermektedir. Ayrıca şikayetin yapıldığı dönemde geçerli olan
2011/1 sayılı İşbir perakende fiyat listesindeki fiyatlar temel alındığında ilgili ürün için
geçerli olan fiyatın 1.946 TL olduğu görülmekte, dolayısıyla İşbir bayilerinin ilgili ürün

4 Çayyolu bayisi ifadesi ile kastedilenin önceki e-postaya paralel şekilde …. …… Uyku Merkezi olduğu kanaati
oluşmuştur.
11-37/784-247
6
için tüketiciye önerdikleri fiyatların, liste fiyatından; yüksekten düşük fiyata yaklaşık 240
%7,5, %17,8 ve %38 oranlarında indirimlere tekabül ettiği görülmektedir. 2011/1
sayılı fiyat listesinde “Nakit ödemelerde toplam fiyat üzerinden %7 iskonto uygulanır.”
ifadeleri yer almaktadır. Dolayısıyla bu e-posta İstanbul’daki İşbir bayilerinin tüketici
nakit ödemede bulunmak istemiş olsa bile %7’den daha yüksek ve birbirlerinden
farklı oranlarda fiyat indirimlerine gitmiş olduklarına, dolayısıyla liste fiyatlarından
daha düşük fiyatlar teklif ettiklerine işaret etmektedir.

- Yerinde incelemede İşbir’in tip sözleşme niteliğinde olan “Uyku Merkezleri Tabela-
Mağaza İç Dekorasyon Sözleşmesi” örneği ile “corner” tipi satış noktalarıyla
akdedilen “Corner Bayi Tabela ve/veya Mağaza İç Dekorasyon Sözleşmesi” örneği 250
alınmıştır. Uyku merkezleriyle imzalanan sözleşme hükmü uyarınca münhasıran İşbir
yatak ve uyku ürünlerini satacak uyku merkezi niteliğindeki mağazalar için 5 yıl süreli
bir rekabet etmeme yükümlülüğü bulunmaktadır. “Corner” niteliğindeki satış noktaları
ile imzalanan sözleşmede ise rekabet etmeme yükümlülüğü olarak
nitelendirilebilecek herhangi bir hüküm mevcut değildir. Öte yandan, her iki tip
sözleşmede de bayilerin yeniden satış fiyatını belirlemeye yönelik doğrudan ya da
dolaylı herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Yapılan incelemeler sırasında
İşbir’in zaman zaman özellikle alışveriş merkezlerinde yer alan uyku merkezi
niteliğindeki bayileri ile girişebildiği alt kiralama ilişkisine yönelik “Alt Kiralama
Sözleşmesi”nin de bir örneği alınmıştır. Alt kiralama sözleşmesinde de bayilerin 260
yeniden satış fiyatını belirlemeye yönelik herhangi bir hüküm ya da rekabet etmeme
yükümlülüğü yer almamaktadır.

- Yerinde incelemede teşebbüsten 12 adet fiyat kataloğu alınmıştır. Söz konusu fiyat
listeleri ağırlıklı olarak iki aylık aralarla yayınlanmakta olup, listelerin tümünde
“Kampanyalı Perakende Fiyat Listesi” ibaresi yer almaktadır. Söz konusu listelerde
İşbir’in çeşitli bankalarla yaptığı anlaşmalar çerçevesinde tüketiciye çeşitli vadelerde
sağlanan taksit, taksit ve erteleme, ekstra taksit olanakları ile İşbir’in zaman zaman
kimi yatak ürünlerinin satışında yastık, yorgan hediyesi gibi uygulamalarına yönelik
kampanya ve promosyon bilgileri ve perakende satış fiyatları yer almaktadır. 270
Listelerin sonunda nakit ödemelerde toplam fiyat üzerinden %75 iskonto
uygulanacağına ilişkin bir açıklama; hemen ardından “Fiyatlar tavsiye edilen KDV
dahil fiyatlardır” ifadesi bulunmaktadır.

I.3.3. Teşebbüslerle Yapılan Görüşmeler

Önaraştırma döneminde İşbir’in merkezinde yapılan inceleme kapsamında İşbir
genel müdürüyle; İşbir Yatak Akyurt Şubesinde yapılan inceleme kapsamında İşbir
yatak genel müdür yardımcısıyla ve satış müdürüyle raportörlerce görüşmeler
yapılmıştır. Yapılan görüşmelerde iddialara yönelik olarak alınan bilgiler kısaca; nihai 280
satış noktalarıyla ilişkilerin bölge distribütörleri tarafından yürütüldüğü, alt bayilere
iletilen perakende satış fiyatı listelerinin tavsiye niteliğinde olduğu, gerek uyku
merkezlerine gerekse “corner” tipi satış noktalarına liste fiyatına uymaları yönünde
herhangi bir teşvik ya da zorlamada bulunulmadığı, bayinin İşbir’in bankalarla yaptığı
anlaşmalar çerçevesinde elde ettiğinden daha avantajlı bir uygulama elde etmesi
halinde, İşbir’in bu uygulamayı engellemesinin söz konusu olmadığı, uyku
merkezlerinde “corner” niteliğindeki mağazalardan farklı olarak sadece İşbir

5 Haziran 2010’dan sonra yayınlanan fiyat listelerindeki nakit iskontosu %7 olmakla birlikte, daha önceki tarihlerde
yayınlanan listelerde % 8 gibi farklı oranlarda nakit iskontoları gözlemlenebilmektedir.
11-37/784-247
7
ürünlerinin satılmasının esas olduğu, uyku merkezleriyle yapılan sözleşmelerde yer
alan ve sözleşmenin süresiyle bağlantılı olarak 5 yıl süreli olan rekabet etmeme
yükümlülüğünün mağaza alanıyla sınırlı olduğu yönündedir. 290

İşbir’in yetkililerinin yanı sıra Ankara’da bulunan çeşitli İşbir uyku merkezlerine
gidilerek yetkilileriyle görüşülmüştür. Ayrıca İşbir’in Ankara Bölge Bayisi ve
Ankara’daki 6 uyku merkezinin işleticisi Ufuk Ltd. yetkilisiyle de Ufuk Ltd.’nin
merkezinde yapılan yerinde inceleme kapsamında görüşülmüştür. Bunların yanı sıra
Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde faaliyet gösteren İşbir bayilerinin bazılarıyla telefon
görüşmeleri yapılmıştır. Görüşmelerde elde edilen bilgiler özetle aşağıda
sunulmaktadır.

İşbir ………… uyku merkezinin sahibi, İşbir tarafından gönderilen fiyat listelerinden 300
daha düşük fiyatla satış yapabildiklerini, ayrıca bazı müşterilerin senetlerine
kampanya vadelerinden daha uzun vade uyguladıklarını, kısa vade isteyen
müşterilere de daha avantajlı fiyatlar verdiklerini belirtmiş, İşbir’in kendilerine fiyat ya
da vade konusunda herhangi bir zorlaması olmadığını ifade etmiştir.

İşbir ………… uyku merkezleri sahibi, yapılan görüşmede ……. uyku merkezinin
Türkiye’de en geniş alana sahip uyku merkezi olduğunu, müşterilerine ürünleri
fizyoterapist eşliğinde deneme olanağı sunduğunu, ancak müşterilerin ürünü
denedikten sonra daha ucuzunu bulmak için diğer bayilere gittiklerini, bu durumun
esnaf olarak kendilerini rahatsız ettiğini belirtmiş, ancak İşbir’in ya da bölge bayisinin 310
hangi fiyatta satış yapmaları gerektiğine dair kendilerine hiçbir şekilde karışmadığını,
maddi veya manevi bir yaptırım uygulamadığını ifade etmiştir.

Halihazırda İşbir Ankara bölge bayisi Ufuk Ltd. tarafından işletilmekte olan …… ….
uyku merkezinin mağaza müdürü, mağaza olarak Ankara’da Ufuk Ltd. tarafından
işletilen 6 uyku merkezinden biri olduklarını, İşbir tarafından kendilerine gönderilen
listeler çerçevesinde nakit (peşin veya tek çekim) alımlarda %7 iskonto öngörülmekle
birlikte, %7’nin üzerine kendi insiyatifleriyle ve bağlı oldukları Ufuk Ltd.’nin tanıdığı 3-
4 puanlık serbestiyle müşterilere ilave indirimler yapabildiklerini, İşbir’in bayilerin aynı
fiyatları uygulamaları konusunda bir baskı ya da teşvikinin olduğuna ilişkin herhangi 320
bir bilgilerinin bulunmadığını ifade etmiştir.

Öte yandan, İşbir ….. uyku merkezi mağaza müdürüyle yapılan görüşmede yukarıda
belirtilenlerin aksi nitelikte bazı beyanlarda bulunulmuştur. Söz konusu mağaza
çalışanı, hem …….. uyku merkezinin hem de …….. uyku merkezinin sahibi olan
Ticari sır………….’nin üç kardeş ortağından birinin eşidir. …… uyku merkezinin iki
yıldır faaliyet gösterdiğini belirten çalışan, 2010 yılının Aralık ayının yaklaşık
ortalarında bir toplantı yapıldığını, kendisi bu toplantıya katılmamış olmakla birlikte,
bayiler arasındaki fiyat farklılıklarının rahatsızlık yaratması nedeniyle bu toplantıda
İşbir tarafından tüm bayilerce aynı fiyatın uygulanması konusunda karar alınmış 330
olduğunu, fiyatlara uyulmaması durumunda İşbir’in uyarıda bulunacağının
bildirildiğini, ancak şimdiye kadar herhangi bir uyarı almadıklarını belirtmiştir. İşbir’in
yayımladığı fiyat listelerine aile içine satış gibi istisnai haller dışında uyduklarını
beyan eden çalışan, normal şartlarda nakit ödemelerde toplam fiyat üzerinden %7
iskonto uyguladıklarını ancak alımın yüksek tutarda olması halinde tek çekime %7,
nakit ödemede %10 indirim yapabildiklerini, diğer bayilerin fiyat listelerine uyup
uymadıkları konusunda herhangi bir bilgilerinin olmadığını ifade etmiştir.
11-37/784-247
8

Ancak …… uyku merkezi mağaza müdürünün bu beyanları, 2 yıldır …. uyku merkezi
ile 5 yıldır …. uyku merkezi işleticisi olan …………. ile …….. uyku merkezinde 340
yapılan görüşmede desteklenmemiştir. Görüşmede, ………. uyku merkezi mağaza
müdürünün İşbir’le ne doğrudan bir ilişkisinin ne de uygulamaları hakkında bilgisinin
olduğu, …… uyku merkezini kendilerinin işlettiği dolayısıyla mağaza müdürüne hangi
üründe ne kadar indirim yapabileceği de dahil tüm talimatların şirket ortakları
tarafından verildiği, ………. mağaza müdürünün bu talimatlar doğrultusunda hareket
ettiği ve bazen kendisini çok fazla indirim yapmaması konusunda uyarabildikleri ifade
edilmiştir. Diğer yandan Aralık 2010 tarihinde Ankara uyku merkezleri toplantısının
yapıldığını, bu toplantıya …….. uyku merkezi mağaza müdürünün değil, bizzat
kendisinin katıldığını belirten yetkili, toplantıda genel olarak bayilerin fiyat
indirimlerinden duydukları rahatsızlıkları dile getirdiklerini, İşbir’in ise fiyat listesinin ve 350
bayilerin kar marjının ortada olduğunu, bayilerin liste fiyatlarından indirim yapmaları
halinde bunun kendi kar marjlarının düşmesi anlamına geleceğini, ancak indirim
yapıp yapmama kararlarının bayilere ait olduğunu ifade etmiştir.

Yetkili ayrıca İşbir’in kendilerine gönderdiği fiyat listelerine uyulmasını zorunlu
tutmadığını, özellikle nakit alımlarda müşterilere %7 iskontonun yanı sıra %3 ya da
%5 indirim yapabildiklerini, hatta toplamda %20’ye kadar indirim yapılan durumlar
olduğunu ifade etmiştir. Ayrıca İşbir’in kampanyalarından daha avantajlı uygulamalar
yaptıkları, örneğin kampanya fiyatından %10 indirim yapıldıktan sonra kalan tutarın
12 takside bölünebildiği ifade edilmiş, esasen İşbir’in bayilerin uyguladığı fiyatları 360
istese de kontrol edemeyeceği ve herhangi bir yaptırım uygulamadığı vurgulanmıştır.
Mağaza yetkilisi, tavsiye fiyatlara uyma sıklıklarının kendi fiyat politikalarına göre
değiştiğini, amaçlarının çok satmak değil az da olsa karlı mal satabilmek olduğunu
belirtmiş, satışlarının yaklaşık %80’inde liste fiyatını uyguladıklarını ifade etmiştir.

Bir diğer görüşme ve yerinde inceleme İşbir’in Ankara bölge bayisi olan ve aynı
zamanda Ticari sır…………. uyku merkezlerini işleten Ufuk Ltd.’nin merkezinde
gerçekleştirilmiştir. Yapılan görüşmede şirket ortağı 2005’den bu yana İşbir’in Ankara
bölge bayiliğini yürüttüklerini, İşbir’in şirket politikası çerçevesinde doğrudan bayiler
ile muhatap olmadığını, gerek kendilerinin gerekse İşbir’in bayilerinin satış fiyatlarına 370
müdahale etmediklerini, İşbir bayilerinin satışlarında ve kendilerinin gerek toptan
gerekse perakende satışlarında fiyatların müşterilerle yapılan pazarlık sonucunda
oluştuğunu, bayilerin ticari kararları doğrultusunda müşterilere ilave iskontolar
yapabildiğini ifade etmiştir.

Görüşmenin devamında şirket yetkilisi, 7 Aralık 2010 tarihinde yapılmış olan İşbir
Ankara uyku merkezleri toplantısını kendisinin organize ettiğini, İşbir’in Akyurt
şubesinde gerçekleşen söz konusu toplantının amacının ve gündeminin 2010 yılının
performans değerlendirmesi olduğunu belirtmiş, bayilere fiyat konusunda herhangi bir
uyarı yapılmasının ya da zorlamada bulunulmasının söz konusu olmadığını 380
vurgulamış, zaten tek fiyat uygulamaya ya da iskonto sabitlemeye yönelik bir
uygulamanın denetlenmesinin de mümkün olmadığını savunmuştur.

…….. uyku merkezi sahibi ile yapılan görüşmede ise İşbir’in yayımlayarak bayilerine
gönderdiği matbu bir tavsiye fiyat listesinin olduğu ancak bu listeye uyulmasının
zorunlu olmadığı, İşbir’in liste fiyatlarını uygulamaya yönelik herhangi bir baskı ya da
teşvikinin bulunmadığı, liste fiyatından daha düşük fiyatlar uyguladıklarında herhangi
11-37/784-247
9
bir sorunla karşılaşmadıkları, liste fiyatlarına kendi inisiyatifleriyle genel olarak
uymaya çalışsalar da, tüketiciyle gelişen pazarlık süreci çerçevesinde farklı fiyatlar da
uyguladıkları belirtilmiştir. Yetkili İşbir’in Ankara’daki uyku merkezleriyle yaptığı Aralık 390
2010 tarihindeki toplantıda hatırlayabildiği kadarıyla, iki bayinin bir araya geldiği çoğu
zaman olduğu gibi fiyat farklılıklarının espirili bir şekilde sohbet konusu olmuş
olabileceğini, ancak İşbir’in peşin alımlarda herhangi bir orandan fazla indirim
yapmayın ya da vadeli/kampanyalı satışlarda liste fiyatından daha düşük fiyatlarla
satış yapmayın gibi bir söyleminin olmadığını beyan etmiştir.

…… uyku merkezi sahibi ise …… uyku merkezini önceki sahibinden devralarak 5-6
aydır işletmekte olduklarını, İşbir’in tavsiye fiyat listeleri bulunduğunu, bu listelerden
düşük fiyatlarla satış yapabildiklerini, böyle durumlarda İşbir’in herhangi bir baskı ya
da zorlamasıyla karşılaşmadıklarını ve İşbir’in fiyatlarına karışmadığını ifade etmiş; 7 400
Aralık 2010 tarihinde henüz İşbir ……. uyku merkezini işletmeye başlamamış
olmaları nedeniyle, bu tarihte yapılan toplantı hakkında bilgilerinin olmadığını
vurgulamıştır.

İşbir uyku merkezleriyle yapılan ve yukarıda özetlenen görüşmeler sırasında
bayilerden liste fiyatlarına göre farklı fiyatlardan satış yaptıklarını gösterecek nitelikte
örnek faturalar alınmıştır. Ayrıca Ufuk Ltd. mal tedarik ettiği uyku merkezlerinin ve
kendi işlettiği uyku merkezlerinin farklı indirimlerle farklı fiyatlardan satış yaptığını
gösterir nitelikte fatura örneklerini Kurumumuza göndermiştir.
410
Diğer yandan yukarıda özetlenen görüşmelerin yanı sıra Türkiye’nin çeşitli
bölgelerinde faaliyet gösteren İşbir bayilerinin bazılarıyla telefon görüşmeleri
yapılmıştır. Bu telefon görüşmelerinden ikisi aynı zamanda yüz yüze görüşme
yapılan ……………. uyku merkezleri sahipleri olan kişilerledir. Bu yetkililerin yüz yüze
yapılan görüşmede verdikleri ve tutanağa bağlanan bilgiler yukarıda özetlenmiştir.
Telefon görüşmesi yapılan diğer bayilerden yedisi6 fiyatların, kampanya ve/veya
indirimlerin İşbir tarafından belirlendiğini, kendilerinin İşbir tarafından belirlenen fiyat,
indirim ve kampanya koşullarına uyduklarını ifade etmişlerdir. Bu ifadeler İşbir’in
aleyhine beyanlar olarak değerlendirilebilecek olmakla birlikte, daha sonra yapılan
telefon görüşmeleri ile yüz yüze görüşmelerde bayilerin “belirlemek” kavramından 420
İşbir’in perakende satış fiyatlarını, düzenlediği kampanya ve indirim koşullarını
bayilerine bildiriyor olmasını kastettikleri anlaşılmıştır. Ayrıca bu bayilerle yapılan
telefon görüşmelerinde görüşülen kişilerin bayinin sahibi ya da ortağı değil; mağaza
çalışanı olduğu görülmektedir. Mağaza çalışanlarının İşbir’in uygulamaları hakkında
doğrudan bilgi sahibi olamayacağı dikkate alındığında, söz konusu mağaza
çalışanlarından alınan ve yukarıda özetlenen bilgilerle sınırlı kalan bilgilerin İşbir’in
lehine ya da aleyhine değerlendirilebilecek nitelikte olmadıkları kanaati oluşmuştur.

Öte yandan telefon görüşmesi yapılan diğer bayilerden dördü7 İşbir’in uyguladıkları
fiyatlara herhangi bir müdahalesinin olmadığını, liste fiyatlarından daha düşük fiyatlar 430
uyguladıklarında herhangi bir uyarı ya da baskı ile karşılaşmadıklarını dile
getirmişlerdir. Kalan dört bayinin8 yetkilileri ile yapılan telefon görüşmelerindeki
beyanları ise İşbir’in liste fiyatlarına, kampanya koşullarına uymamaları halinde
uyarılacaklarını belirtmiş olmaları yönüyle diğer bayi beyanlarından ayrılmaktadır.

6 Bu bayiler Ticari sır………….’dir.
7 Bu bayiler Ticari sır…………. dir.
8 Bu bayiler Ticari sır………….’dir.
11-37/784-247
10
Ayrıca bu dört görüşmeden üçünün İşbir’in uygulamaları hakkında doğrudan bilgi
sahibi olabilecek mağaza sahip ya da ortaklarıyla yapıldığı görülmektedir. Konunun
somutlaştırılması amacıyla bu dört bayinin yetkilileriyle tekrar yapılan telefon
görüşmelerinde ise farklı bir manzara ortaya çıkmıştır. Söz konusu bayiler şimdiye
kadar İşbir’den kendilerine herhangi bir uyarı gelmediği, dolayısıyla böylesi bir
durumu bizzat yaşamadıkları, İşbir’in böylesi bir söylemiyle karşılaşmadıkları, 440
verdikleri bilgilerin duyumdan ibaret olduğu yönünde beyanlarda bulunmuşlardır.
Ayrıca bu bayilerden biri İşbir’in mağazalara “gölge müşteri” göndererek hangi fiyatın
uygulandığını kontrol ettiğini düşündüğü için önceki telefon görüşmesinde İşbir’in
fiyatlara uyulup uyulmadığını kontrol ettiğini ve uyarıda bulunduğunu ifade ettiğini
belirtmiştir.

Bu noktada “gölge müşteri” uygulaması hakkında bilgi vermekte fayda
bulunmaktadır. İşbir uyku merkezlerine müşteri gibi bir kişiyi göndererek, mağazada
çalışan elemanların kılık kıyafetinden, müşteriyi karşılama biçimlerine; vitrin
camlarının, mağaza zemininin temizliğinden mağazadaki müzik yayınına, asılı olması 450
gereken resmi levhaların asılı olup olmadığına kadar toplamda 65 maddeden oluşan
unsurları denetlettirerek bir denetim puanı vermektedir. Bu denetim yapılırken temel
alınan “İşbir Uyku Merkezleri Denetim Hizmeti” başlıklı formun bir nüshası yapılan
yerinde incelemeler sırasında alınmıştır. Bu formda mağazanın uyguladığı fiyata, liste
fiyatlarına uyup uymadığına ilişkin hiçbir kıstas bulunmamaktadır. Yerinde
incelemelerde bu denetimler sonucu oluşturularak İşbir’e iletilmiş raporlara
rastlanılmış ancak bu raporlarda mağazanın uyguladığı fiyata ilişkin herhangi bir
saptamayla karşılaşılmamıştır.

Sonuç olarak bu dört bayi, ikinci kez yapılan telefon görüşmelerinde, ilk 460
görüşmelerde verdikleri İşbir’in liste fiyatlarına, düzenledikleri kampanyalara
uydukları/uymaları gerektiği yönündeki beyanların bu fiyatlardan daha düşük fiyatlarla
satış yapmadıkları anlamına gelmediğini vurgulayıp, hangi durumlarda ne tür
indirimler yaptıklarına ilişkin açıklamalarda bulunmuşlar ve nihai olarak İşbir’in fiyatlar
konusunda herhangi bir empozesinin olmadığını ifade etmişlerdir.

I.3.4. Hukuki Değerlendirme

4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi; belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı taşıyan veya 470
bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmaları
yasaklamaktadır. İlgili madde, aynı seviyede faaliyet gösteren rakip teşebbüsler
arasındaki rekabeti sınırlayıcı anlaşmaları (yatay anlaşmalar) kapsadığı gibi rakip
olmayan, başka bir ifadeyle ticaretin farklı seviyelerinde yer alan teşebbüsler
arasındaki anlaşmaları (dikey anlaşmalar) da kapsamaktadır.

2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nde üretim veya
dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs
arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla
yapılan anlaşmalar dikey anlaşmalar olarak tanımlanmaktadır. İşbir ile yeniden 480
satıcılar arasındaki ticari ilişki 2002/2 sayılı Tebliğ anlamında bir dikey anlaşma/ilişki
niteliği taşımaktadır.

11-37/784-247
11
Önaraştırmaya konu iddialar bayilerinin yeniden satış fiyat ve koşullarını belirlemek
ve başka markalı yatak/uyku ürünleri satışı yapmalarını yasaklamak suretiyle 4054
sayılı Kanun’u ihlal ettiği yönündedir. Önaraştırma sürecinde elde edilen bilgi ve
belgeler çerçevesinde bu iddiaların değerlendirilmesine aşağıda yer verilmektedir.

I.3.4.1.Yeniden Satış Fiyatının Tespitine Yönelik İddiaların Değerlendirilmesi
490
Sağlayıcının alıcılarının yeniden satış fiyatını belirlemesi, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4.
maddesinde sıralanan ve bu tür kısıtları içeren anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı
dışına çıkaran sınırlamalardan en temel olanıdır. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4 (a)
maddesi doğrudan ya da dolaylı amacı sabit ya da minimum bir yeniden satış
fiyatının tespiti olan anlaşma ya da uyumlu eylemlerle ilgilidir. Yeniden satış fiyatının
tespitine yönelik olarak sözleşmede doğrudan bir hüküm bulunan durumlarda konu
açıktır. Bununla birlikte yeniden satış fiyatının tespiti sonucuna bazı dolaylı yollarla da
ulaşılabilir. Alıcının kar marjının belirlenmesi, tavsiye fiyat niteliğinde ilan edilmiş bir
fiyat seviyesinden alıcının yapabileceği indirimin en üst seviyesinin belirlenmesi,
alıcının belli bir yeniden satış fiyatına bağlı kalmaması halinde uyarılması, tehdit 500
edilmesi, cezai yaptırımlara muhatap olması, sözleşmesinin feshedilmesi,
siparişlerinin geciktirilmesi ya da iptal edilmesi, yeniden satış fiyatının belirlenmesine
yönelik dolaylı yöntemlere verilebilecek örneklerdir. Yeniden satış fiyatının tespitini
amaçlayan bu doğrudan ya da dolaylı yöntemler, yeniden satış fiyatına uymayan
alıcının örneğin bir fiyat izleme mekanizması yardımıyla tespit edilebilmesini
sağlayan önlemlerle birleştirildiğinde daha etkili olmaktadırlar.

Benzer şekilde doğrudan ya da dolaylı yeniden satış fiyatının tespiti, sağlayıcının
ürünün üzerine tavsiye edilen satış fiyatını basması gibi alıcının satış fiyatını indirme
güdüsünü azaltan yöntemlerle birleştirildiğinde çok daha etkili olmaktadır. 510

İşbir’in nihai satış noktalarına yönelik “Uyku Merkezleri Tabela-Mağaza İç
Dekorasyon”, “Corner Bayi Tabela ve/veya Mağaza İç Dekorasyon“ ve halihazırda 11
bayi ile imzalanmış olan “Alt Kira” sözleşmelerinde yeniden satış fiyatının tespitine
yönelik doğrudan ya da dolaylı herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Teşebbüs,
ürünlerinin perakende satış fiyatlarını, kampanya ve promosyon bilgilerini içeren fiyat
kataloglarını düzenli olarak yayımlayarak nihai satış noktalarına göndermekle birlikte,
bu listelerin sonunda fiyatların tavsiye fiyatlar niteliğinde olduğuna dair bir ibare
bulunmaktadır. Fiyat, kampanya ve promosyon bilgilerini içeren bu kataloglar
fiyatların tavsiye niteliğinde olduğuna dair ibareyle birlikte teşebbüsün internet sitesi 520
üzerinden tüketicinin bilgisine sunulmakta, yine zaman zaman çeşitli basım yayın
organları üzerinden verilen reklamlarla tüketicinin İşbir’in düzenlediği kampanya ve
promosyonlardan haberdar olması sağlanmaktadır. Fiyat, kampanya ve promosyon
bilgilerinin tüketicinin bilgisine de sunulması, kampanya/promosyon dönemindeki ya
da normal dönemlerdeki tavsiye fiyatların azami fiyat işlevi kazanmasına yol
açabilecek olmakla birlikte, 2002/2 sayılı Tebliğ çerçevesinde sağlayıcının azami fiyat
belirlemesi mümkündür.

Diğer taraftan dosya kapsamında İşbir’in merkezinde, İşbir Yatak Akyurt Şubesinde
ve Ufuk Ltd.’nin merkezinde yapılan yerinde incelemelerde İşbir’in bayilerinin yeniden 530
satış fiyat ve koşullarını belirlediğine işaret edebilecek herhangi bir belge ya da
bulguya ulaşılamamıştır. Aksine yerinde incelemelerde bayilerin liste fiyatlarından
çok daha düşük fiyatlar uygulayabildiklerini gösteren iki belge tespit edilmiştir. Bu iki
11-37/784-247
12
belgeden yukarıda alıntılanan ilkinde ….. uyku merkezi, bir taraftan bayiler arasında
belli bir dereceye kadar rekabet olabileceğini kabul etmekte, bir taraftan ise İşbir
bayilerinin tüketiciye giderek artan bir şekilde yüksek indirimler verdiklerinden, bu
indirimlerin dozunun kaçtığından yakınmakta ve özellikle …… olmak üzere …… ve
….. uyku merkezlerinin fiyat indirimlerini İşbir’e şikayet etmektedir. Hem ……… hem
de ……. uyku merkezlerinin beyanı şimdiye kadar düşük fiyat uygulamaları nedeniyle
İşbir’den herhangi bir uyarı almadıkları yönündedir. Benzer şekilde İstanbul’daki bir 540
tüketicinin yaptığı fiyat araştırması sonucunda aynı ürün için birbirinden çok farklı (ve
liste fiyatlarından daha düşük) fiyatlarla karşılaşması sonucunda İşbir’e gönderdiği
şikayet formu üzerine İşbir’in söz konusu tüketiciye indirimli fiyatları teklif eden
………. ve ……. bayilerine herhangi bir uyarıda bulunmadığı, bu bayilerin yetkilileriyle
yapılan görüşmelerden anlaşılmaktadır. Dolayısıyla yerinde incelemelerde elde
edilen bu belgelerin, belgelerde adı geçen bayilerden alınan bilgiler ışığında, İşbir’in
bayilerinin yeniden satış fiyatını belirlediği yönündeki iddialar karşısında teşebbüsün
lehine değerlendirilebilecek nitelikte oldukları kanaatine varılmıştır.

Diğer yandan bayilerle yapılan ve yukarıda özetlenen görüşmeler çerçevesinde nihai 550
tahlilde genel olarak bayi beyanlarının İşbir’in tavsiye niteliğinde bir fiyat listesi
yayımladığı, dönem dönem kampanya ve promosyonlar düzenlediği ve bunların
bilgisini kendilerine ilettiği, ancak bayilerin belli bir fiyattan satış yapmalarına yönelik
herhangi bir söyleminin ya da zorlamasının olmadığı, liste fiyatlarından daha düşük
fiyatlar uyguladıklarında herhangi bir uyarı ya da yaptırımla karşılaşmadıkları
yönündedir. Bayilerin genel olarak bu beyanlarına karşın …… uyku merkezi
çalışanının farklı beyanları olmuş, çalışan katılmamış olmakla birlikte 2010 yılının
Aralık ayında yapılan toplantıda bayiler arasındaki fiyat farklılıklarının rahatsızlık
yaratması nedeniyle İşbir tarafından tüm bayilerce aynı fiyatın uygulanması
konusunda karar alınmış olduğunu, fiyatlara uyulmaması durumunda İşbir’in uyarıda 560
bulunacağının bildirildiğini ifade etmiştir. Diğer bayilerle de yapılan görüşmeler
sonucunda, 7 Aralık 2010 tarihinde İşbir Yatak Akyurt Şubesinde bir Ankara uyku
merkezleri toplantısı yapıldığı anlaşılmıştır. Ancak toplantı içeriğine ilişkin …… uyku
merkezi çalışanının beyanları, ne toplantıya bizzat katılmış olan ……… ve ……. uyku
merkezlerinin ortağı ne de toplantıya katılan diğer bayiler tarafından desteklenmiştir.
7 Aralık 2010 toplantısına katıldıklan bayiler (devretmiş olması nedeniyle ……… uyku
merkezi yetkilisi hariç) ile yüz yüze görüşmeler yapılmıştır. Bu görüşmelerde alınan
bilgiler, toplantının Ufuk Ltd. tarafından organize edilen ve yaklaşık yılda bir, önceki
yılın performans değerlendirilmesinin yapılması amacıyla mutad olarak bayilerin ve
İşbir’in bir araya geldiği toplantılardan biri olduğu, toplantıda bayilerin fiyat 570
konusundaki uygulamalarının yine bayiler tarafından sohbet konusu edildiği ancak
İşbir’in bayilerin belli bir fiyat ya da iskontoyu uygulamaları yönünde hiçbir söyleminin
ya da zorlamasının olmadığı şeklindedir.

İşbir uyku merkezleriyle yapılan görüşmeler sırasında bayilerden liste fiyatlarına göre
farklı fiyatlardan satış yaptıklarını gösterecek nitelikte örnek faturalar alınmıştır.
Ayrıca Ufuk Ltd. mal tedarik ettiği uyku merkezlerinin ve kendi işlettiği uyku
merkezlerinin farklı indirimlerle farklı fiyatlardan satış yaptığını gösterir nitelikte fatura
örneklerini Kurumumuza göndermiştir. Bu faturalar çerçevesinde son aylarda muhtelif
zamanlarda Ankara’da bulunan çeşitli İşbir uyku merkezleri tarafından uygulanmış 580
olan bazı fiyatlar aşağıda tablolaştırılmıştır.


11-37/784-247
13





Tablo-1: İşbir Uyku Merkezleri Örnek Satış Verileri
Ürün adı Satış Tarihi
Liste
Fiyatı (TL)
Kart veya Ürüne
özel Kampanya
İndirimi (%)*
Satış Fiyatı
(TL)
İndirim
Tutarı (TL)
İndirim
Oranı (%)
160*200 Ergoplas Yatak 02.05.2011 1352 World’e özel %20 900 452 33,432
160*200 Ergoplas Yatak 13.05.2011 1352 World’e özel %20 880 472 34,911
160*200 Ergoplas Yatak 26.03.2011 1352 1000 352 26,036
90*190 Ergoplas Yatak 20.05.2011 821 World’e özel %20 590 231 28,136
90*200 Visko Relax Yatak 29.01.2011 945 756 189 20,000
90*200 Visko Relax Yatak 11.02.2011 945 703 242 25,608
160*200 Visko Relax Yatak 11.01.2011 1556 1163 393 25,257
160*200 Visko Relax Yatak 15.04.2011 1556 1245 311 19,987
160*200 Frezya Yatak 03.02.2011 1082 880 202 18,669
160*200 Frezya Yatak 29.03.2011 1082 805 277 25,601
160*200 Frezya Yatak 11.05.2011 1082 866 216 19,963
90*190 Menekşe Yatak 28.01.2011 390 290 100 25,641
90*190 Menekşe Yatak 01.02.2011 390 312 78 20,000
90*190 Menekşe Yatak 08.05.2011 390 291 99 25,385
100*200 Menekşe Yatak 13.05.2011 464 417 47 10,129
90*190 Lale Yatak 02.05.2011 336 277 59 17,560
120*200 Lale Yatak 22.03.2011 441 355 86 19,501
90*190 Zambak Yatak 06.04.2011 384 305 79 20,573
160*200 Zambak Yatak 09.02.2011 666 533 133 19,970
90*190 Lilium Yatak 30.05.2011 350 Ürüne özel %20 255 95 27,143
100*200 Lilium Yatak 28.01.2011 395 316 79 20,000
120*200 Lilium Yatak 09.04.2011 448 355 93 20,759
160*200 Lilium Yatak 28.05.2011 601 Ürüne özel %20 430 171 28,453
90*190 V. Yatak Pedi 20.04.2011 450 360 90 20,000
160*200 V. Yatak Pedi 20.04.2011 742 593 149 20,081
100*200 Alez 28.01.2011 46 34 12 26,087
120*200 Alez 22.03.2011 56 45 11 19,643
90*190 Visko Relax Yatak 18.01.2011 924 616 308 33,333
180*200 Visko Relax Yatak 18.05.2011 1728 World’e özel %20 1245 483 27,951
90*190 Katlanır Somya 17.05.2011 453 220 233 51,435
90*200 Motor Hareketli
Lata 11.02.2011 1074 799 275 25,605
100*200 Motor Hareketli
Set 16.05.2011 2391 World’e özel %20 1900 491 20,535
160*200 Tulip Baza (ÇP) 13.05.2011 747 640 107 14,324
160 Alaturka Başlık 13.05.2011 370 280 90 24,324
200*200 Visco Yatak Pedi 02.06.2011 979 717 262 26,762
150*200 Comfort Yatak 22.04.2011 1850 1350 500 27,027
160*200 Comfort Yatak 17.05.2011 1946 World’e özel %20 1400 546 28,058
Kaynak: Teşebbüslerden Alınan Faturalar 590
(*) 23 Nisan-31 Mayıs 20111 tarihleri arasında Viscostar grubundaki bazı ürünlere World kart ile
ödemede %20 indirim; 1-31 Mayıs 2011 tarihleri arasında Lilium full ortopedik yataklarda %20 indirim
kampanyası bulunmaktadır.
Tabloda, uyku merkezlerinin, satışların yapıldığı tarihlerde geçerli olan liste
fiyatlarından, bu listelerde geçen nakit ödemelerdeki %7 iskontodan ve kampanya
indirim oranlarından çok daha yüksek oranlarda indirimli satış yaptıkları örneklerin
olduğu görülmektedir. Tablodaki fiyatlar liste ve kampanya fiyatlarıyla
karşılaştırıldığında, %10 indirim oranının da çok üstünde oranlarla fiyat indirimine
gidilebildiği anlaşılmaktadır. Tabloda ayrıca aynı liste fiyatlarının ve kampanyanın
11-37/784-247
14
geçerli olduğu dönemde uyku merkezleri tarafından aynı ürün için farklı fiyatların 600
uygulandığı örneklerin de bulunduğu dikkat çekmektedir. Öte yandan tablodaki
verilerin dikkat çeken diğer bir yönü de bu indirimli satışların tümünün şüphe
uyandıran 7 Aralık 2010 tarihli İşbir Ankara uyku merkezleri toplantısından sonraki
dönemde yapılmış olmalarıdır.

Genel olarak bayilerden alınan beyanlar, kendi inisiyatifleriyle liste fiyatlarına çoğu
durumda uyma eğiliminde oldukları, bununla birlikte liste fiyatlarından çok daha
düşük fiyatlarla da satış yaptıkları ve İşbir’in uyguladıkları fiyatlara herhangi bir
müdahalesinin olmadığı yönündedir. Yukarıdaki tabloda özetlenen ve çeşitli uyku
merkezlerinin faturalarına dayalı olan satış bilgileri bayilerin bu beyanlarını 610
somutlaştırmaktadır. Bayilerin yaptıkları indirimlerin ticari hayatın işleyişi gereği nakit
ve kredi kartına tek çekim olarak gerçekleşen, diğer bir deyişle peşin olarak kabul
edilen alımlarda daha yüksek seviyede olması beklenir bir durumdur. Taksitli
satışlarda banka kredi kartlarıyla yapılan anlaşmalar devreye girmekte olup, İşbir’in
uygulamada banka kredi kartlarının büyük çoğunluğuyla anlaşma yaptığı ve bu
anlaşmaların bayilere geniş vadeler sunma imkanı tanıdığı söylenebilecektir.
Bayilerin bireysel olarak bankalarla İşbir’e kıyasla daha avantajlı anlaşma yapma
olasılıklarının ticari açıdan düşük olduğu söylenebilir. Öte yandan nakit iskontosu
yaptıktan sonra kalan miktar üzerine taksit uyguladığını, senetle kampanya
vadelerinin üzerine ek vadeler yaptığını, başka markalı üründen kaynaklı banka 620
kampanyasını İşbir ürünleri için de kullandığını ifade eden bayiler bulunmaktadır.

Açıklamalar çerçevesinde, yapılan yerinde incelemelerde İşbir’in bayilerinin yeniden
satış fiyatını belirlediğine işaret edebilecek herhangi bir belge ya da bulguya
ulaşılamamış olması; aksine bayiler arasındaki fiyat rekabetine işaret eden kimi
belgelerin varlığı; bayilerin, İşbir’in satış fiyatlarını belirleme serbestilerine engel
olmadığı, bu amaçla herhangi bir teşvik ya da baskı uygulamadığı yönündeki
beyanları, incelenen fatura örneklerinde bayilerin liste ya da kampanya fiyatlarından
daha düşük fiyatlar uyguladıkları durumların olduğunun görülmesi dikkate alınarak,
İşbir’in, bayilerinin yeniden satış fiyat ve koşullarını tespit ettiğine dair bilgi, belge ve 630
bulgu mevcut değildir.

I.3.4.2. Rakip Ürün Satışının Yasaklandığı İddiasının Değerlendirilmesi

İşbir’in uyku merkezleri ile imzaladığı tip sözleşme niteliğindeki “Uyku Merkezleri
Tabela-Mağaza İç Dekorasyon Sözleşmesi”nin 6. maddesinde “Alıcı/ikinci satıcı
mağazasını sözleşmede belirlenen süreden önce devrettiğinde, İşbir Sünger Sanayi
A.Ş. mamullerini satmaktan vazgeçtiğinde, İşbir Sünger Sanayi A.Ş. mamulleri
dışında yabancı bir ürün sattığında veya önceden öngörülemeyen herhangi bir
şekilde bayilik ilişkisi sona erdiğinde veya bu sözleşmede öngörülen 5(BEŞ) yıllık 640
süre içerisinde, İşbir tabela ve/veya iç mekan malzemelerini değiştirmek veya
tümüyle kaldırmak istediğinde hiçbir yasal uyarıya gerek kalmaksızın 10.000 (Onbin
USD) cezai şartı ödeyeceğini ve münhasıran satıcının ismi ve/veya ürün reklamlarını
taşıyan bu materyalleri geri vereceğini kabul ve taahhüt eder.” hükmü yer almaktadır.

Öte yandan, Sözleşmenin 7. maddesinde “…Alıcı/ikinci satıcı İşbir Yatak Uyku
Merkezi olan mağazalarda 5(BEŞ) yıl süre ile sadece İşbir ürünlerini satmak ve
tabela/iç dekorasyon materyallerini bulundurmakla yükümlüdür. Aksi taktirde İşbir
Sünger Sanayi A.Ş.’ye marka tazminat bedeli olan 20.000 (Yirmibin) USD ve 6.
11-37/784-247
15
maddede adı geçen cezai şartı ödemeyi kabul ve taahhüt eder.” denilmektedir. 650
Böylelikle, söz konusu hükümlerle uyku merkezi konseptindeki mağazalara bir
rekabet etmeme yükümlülüğü getirildiği anlaşılmaktadır. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinde düzenlendiği üzere, alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı
aşan rekabet etmeme yükümlülükleri bu Tebliğ ile tanınan muafiyetten
yararlanamamaktadır. Yukarıda alıntılanan sözleşme maddeleri dikkate alındığında
uyku merkezlerine getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin sözleşme
süresiyle de bağlantılı olarak 5 yıl olduğu görülmektedir. İşbir’in 2010 yılı itibarıyla
yatak pazarında yaklaşık %....... oranında pazar payına sahip olduğu dikkate
alındığında teşebbüsün uyku merkezlerine getirdiği rekabet etmeme yükümlülüğünün
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olduğu kanaatine varılmıştır. Ayrıca İşbir’in genel 660
olarak yatak pazarında yüksek pazar payına sahip olmamasının yanı sıra, yatak
pazarının çok sayıda teşebbüsün faaliyet gösterdiği rekabetçi yapısı, büyüyen,
dinamik bir pazar olma özelliği, giriş engellerinin yüksek olmaması, İşbir’in karşısında
güçlü rakiplerin varlığı, mevcut büyük ölçekli firmaların aynı zamanda çoğu yatak
segmentlerinde faal olmaları, teşebbüslerin ürün portföylerini farklı segmentlerdeki
ürünlere genişletmekteki esneklikleri, İşbir’in her segmentteki yataklarına rakip
olabilecek yerli ve ithal çeşitli markaların varlığı dikkate alındığında, genel olarak
yatak pazarında olduğu gibi alt segmentlere dayalı pazar tanımlarında da İşbir’in
yüksek derecede pazar gücüne sahip olduğu söylenemeyecektir.
670
Öte yandan İşbir rekabet etmeme yükümlülüğünün kapsamının mağaza alanı ile
sınırlı olduğunu belirtmekte, sözleşme maddelerindeki ifadelerin de bu savı kısmen
desteklediği görülmektedir. İşbir, İşbir bayiliğinin yanı sıra İşbir mağazasının dışındaki
herhangi bir mağazada rakip yatak üreticilerinin bayiliğini yapan bayilerinin listesini
sunmuş, bunlar arasında yer alan Ufuk Ltd.’nin İstanbul yolunda bulunan İşbir uyku
merkezinin yanındaki mağazada Yataş ürünlerinin satışını yaptığı ilgili yerde yapılan
inceleme sırasında raportörlerce de gözlenmiştir. Bununla birlikte sözleşmelerde
geçen rekabet etmeme yükümlülüğünün, mağaza alanıyla sınırlı olmasa dahi 2002/2
sayılı Tebliğ kapsamında olacağının belirtilmesi gerekmektedir. Nitekim 2002/2 sayılı
Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü, alıcının anlaşma konusu mal 680
ve hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın almasını, satmasını
ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan ya da dolaylı yükümlülük olarak
tanımlanmış ve Tebliğ’de öngörülen pazar payı eşiğinin aşılmadığı durumlarda süresi
5 yılı geçmeyen böylesi rekabet etmeme yükümlülüklerinin Tebliğ kapsamında grup
muafiyetinden yararlandığı hüküm altına alınmıştır.


J. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 690

Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy