Rekabet Kurumu - Karar Sayı 11-42/911-281

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2009-3-265 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 11-42/911-281
Karar Tarihi : 13.7.2011

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin
TOPRAK

B. RAPORTÖRLER: Burak BÜYÜKKUŞOĞLU, Aytül TOKATLI,
Erdem AKTEKİN, İmren SEYRANTEPE

C. ŞİKAYET EDEN: M. ÖZCAN ORAL
Can Ciğer Tekel Bayii 2. Cadde Askeri Gazino Yanı No:47
Midyat / Mardin 20

NADİR ATEŞ
İpekli Gıda Kale Mah. Bahabey Cad. No:150 Merkez / Çorum

Erol AKTİ
Atatürk Cad. Askeri Gazino Yanı Iğdır

Baki KAYIM
seba60@
30
Kadir ÇOBAN
Özcan Bakkalı Bağlarbaşı Mah. Şehit N. Cad. Kırşehir

Alper BOZKURT
Kılıçözü Sanayi Sitesi 20. A Blok Kırşehir

MEHMET ÖKSÜZ
Atakum Atakent Büfe Samsun

Aydın ÖZKAN 40
İzzetbaysal Caddesi 148/A Bolu

Bülent ERES
Cumhuriyet Mah. Yaşardoğu Cad. Bircan Sok. No:3 Kapaklı
Çerkezköy/Tekirdağ

Aytekin ÇAKAN
Anadolu Basın Birliği 19 Mayıs Mah. Dr. Kamil Geçidi No:2
Samsun
11-42/911-281
2
50
Güldane KAPAN
Çamlık Mah. Sevgi Yolu 404 Sok. No:11/A Didim/Aydın

Özgür GÖKAY
Efe Restaurant Yavruturna Mah. Bahabey Cad. No:88 Çorum

Süleyman DERİN
Demirsubaşı Mah. İskele Cad. No:45/1 Derin Bar Gemlik/Bursa

D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN: 60
Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.
Esentepe Mah. Anadolu Cad. No:3 Kartal 81440 İstanbul

E. DOSYA KONUSU: Efes Pazarlama ve Dağıtım Tic. A.Ş. ve distribütörlerinin
satış noktalarına mal vermek için noktalardan sadece Efes markalı biraları
satmasını talep ettiği ve/veya rakip ürün satan noktaların faaliyetlerini çeşitli
uygulamalarla zorlaştırdığı iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Efes Pazarlama ve Dağıtım Tic. A.Ş. ve distribütörlerinin
satış noktalarına mal vermek için noktalardan sadece Efes markalı biraları satmasını 70
talep etmek ve/veya rakip ürün satan noktaların faaliyetlerini çeşitli uygulamalarla
zorlaştırmak suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'u ihlal ettiği
ve Rekabet Kurulunun 22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı kararına uymadığı
iddiası.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.12.2009 tarih ve 8979 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 6.1.2010 tarih ve 2009-3-265/İİ-10-BB sayılı İlk İnceleme
Raporu, Rekabet Kurulu’nun 12.1.2010 tarih ve 10-04 sayılı toplantısında
görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. 80
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.

Bu karar sonrasında Kurum kayıtlarına 18.1.2010 tarih ve 494 sayı ile giren konuya
ilişkin bir diğer başvuru üzerine hazırlanan 3.2.2010 tarih ve 2010-3-16/İİ-10-BB
sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 11.2.2010 tarih ve 10-16 sayılı
toplantısında görüşülmüş; 4054 sayılı Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına
gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca
önaraştırma yapılmasına ve önaraştırmanın 10-04/43-M sayılı Kurul kararına konu
önaraştırma ile birleştirilmesine karar verilmiştir.
90
İlgili karar uyarınca yapılan önaraştırma sonucunda düzenlenen 22.6.2010 tarih ve
2009-3-265/ÖA-10-263.BB sayılı Önaraştırma Raporu Kurul’un 1.7.2010 tarihli
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun’un ihlal edilip edilmediğinin tespiti
amacıyla Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına 10-47/860-M sayıyla karar verilmiştir.

4054 sayılı Kanun'un 43. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tarafa, hakkında
soruşturma açıldığına dair bildirimde bulunularak 30 gün içinde ilk yazılı
11-42/911-281
3
savunmasının gönderilmesi istenmiş, tarafın ilk yazılı savunması Kurum kayıtlarına
süresi içinde intikal etmiştir. 100

Soruşturma sonucunda hazırlanan 30.12.2010 tarih, 2009-3-265/SR-10-263.BB
sayılı Soruşturma Raporu 4054 sayılı Kanun'un 45. maddesinin birinci fıkrası
uyarınca Başkanlıkça tarafa ve Kurul Üyelerine tebliğ olunarak aynı maddenin ikinci
fıkrası gereğince taraftan 30 gün içinde yazılı savunmasını göndermesi istenmiştir.

Soruşturma muhatabı teşebbüs tarafından 4054 sayılı Kanun’un 45. maddesi
uyarınca ek süre talep edilmiş, Rekabet Kurulu tarafından teşebbüse birer kat ek
süre verilmiş ve ilgili teşebbüsün savunması süresi içerisinde Kurum kayıtlarına
intikal etmiştir. 110

Soruşturma Heyeti’nin hazırladığı 25.3.2011 tarihli "Ek Yazılı Görüş", Kanun'un 45.
maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, tarafa ve tüm Kurul Üyelerine tebliğ edilmiştir.
Soruşturma muhatabı teşebbüsün ek süre talebi Rekabet Kurulu tarafından uygun
bulunmuş ve tarafın ek görüşe karşı yazılı savunması yasal süresi içerisinde Kuruma
intikal etmiştir.

Rekabet Kurulu’nun 9.6.2011 tarih ve 11-36 sayılı toplantısında, yürütülen
soruşturma ile ilgili olarak 12.7.2011 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmasına
747-M sayıyla karar verilmiş ve sözlü savunma toplantısı davetiyeleri, Kanun'un 46. 120
maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ilgililere gönderilmiştir.

12.7.2011 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmıştır.

Kurul, 13.7.2011 tarihinde 11-42/911-281 sayılı nihai kararını vermiştir.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda;
1. Efes Pazarlama ve Dağıtım Tic. A.Ş.’nin 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı
Rekabet Kurulu kararı ile yasaklanan nitelikte, nihai satış noktalarına rekabet
etmeme yükümlülüğü getirilmesine yönelik uygulamalar içerisinde bulunduğu ve bu 130
uygulamaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında ihlal niteliğinde olduğu,

2. Bu eylemleri nedeniyle Efes Pazarlama ve Dağıtım Tic. A.Ş.’ye 4054 sayılı
Kanun’un 16. maddesinin 3. fıkrası uyarınca idari para cezası uygulanması gerektiği,

3. Satış noktaları ile imzalanan “Satış Sözleşmesi”nin
a. 2. maddesinin sözleşmeden çıkarılması
b. 11. maddesinin noktalara verilen katkının rakip ürünlerin noktada
satılmasıyla bağlantılı olmadığının açıkça anlaşılmasını sağlayacak
şekilde düzenlenmesi gerektiği, 140
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1.Taraf

I.1.1. Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. (EFPA)

11-42/911-281
4
Anadolu Grubu’na bağlı bir şirket olan EFPA, Anadolu Efes Biracılık ve Malt San.
A.Ş. (Anadolu Efes)’nin tüm Türkiye’deki satış ve pazarlama faaliyetlerini 150
gerçekleştirmektedir. Anadolu Efes’in %100 iştiraki olan EFPA Türkiye geneline
yayılmış 10 bölge satış müdürlüğü, 29 distribütör ve 210 bayi ile faaliyette
bulunmaktadır. Türkiye, Rusya, Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT), Güney Doğu
Avrupa ve Ortadoğu ülkelerinde bira, malt ve alkolsüz içecek üretimi ve
pazarlamasını yapmakta olan Anadolu Efes, iştirakleri ve bağlı ortaklıkları ile birlikte
Efes İçecek Grubu'nu oluşturmaktadır1. Ülkemizde 1969 yılında İstanbul ve İzmir’de
üretime başlamış olan teşebbüs, sektörün en büyük üreticisi konumundadır.

Anadolu Efes tarafından üretilerek pazara sunulan ürünler, Efes Pilsen, Efes Light,
Efes Dark, Efes Dark Brown, Efes Xtra, Gusta, Gusta Dark, Mariachi, Mariachi Black, 160
Marmara Gold, Marmara Kırmızı ve lisanslı olarak üretilen Miller Genuine Draft,
Beck's ve Foster's markalarıdır. Teşebbüsün 2009 yılına ait cirosu …… TL (…….)’dir.

Tablo 1: EFPA Ortaklık Yapısı
UNVANI HİSSE ADEDİ ORANI (%)
Anadolu Endüstri Holding A.Ş. 1.349,998 ~0
Anadolu Efes Biracılık ve Malt San. A.Ş. 44.998.650 99,99
Tarbes Tarım ürünleri ve Besicilik San. ve Tic. A.Ş. 0,003 ~0
Yazıcılar Holdng A.Ş. 0,006 ~0
Özilhan Sinai Yatırım A.Ş. 0,003 ~0
Toplam 45.000.000 100
Kaynak: 20.7.2007 tarih ve 6586 sayılı ticaret sicil gazetesi

10.5.2010 tarih ve 701 sayılı ticaret sicil gazetesine göre EFPA yönetim kurulu
üyeleri Tuncay Özilhan, İbrahim Yazıcı, Mehmet Nuri Yazıcı, Tülay Aksoy, Gülten
Yazıcı, Nilgün Yazıcı, Ahmet Oğuz Özkardeş, Recep Yılmaz Argüden, Ahmet
Boyacıoğlu, Salih Metin Ecevit ve Fonseca Alejandro Jımenez’dir. 170

I.2. İlgili Pazar

I.2.1. İlgili Ürün Pazarı

İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’da 2010/4 sayılı Tebliğ’e atıfta bulunarak
ilgili ürün pazarının tespitinde dikkate alınacak unsurlar belirtilmektedir. Buna göre
ürün pazarının tespitinde tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri
bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta, ayrıca
tespit edilen pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirilmektedir. 180

Soruşturmanın konusunu, EFPA’nın 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı karara
uyup uymadığının ve satış noktalarına mal vermek için noktanın sadece Efes Pilsen
ürünlerini satmasını talep edip etmediğinin ve/veya rakip ürün satan noktaların
faaliyetlerini çeşitli şekillerde zorlaştırıp zorlaştırmadığının tespit edilmesi
oluşturmaktadır. EFPA Anadolu Efes’e ait bütün ürünlerin hem açık hem de kapalı
satış noktalarına satış ve dağıtımını yapmaktadır. Bu noktadan yola çıkarak ilgili ürün
pazarı, “açık bira pazarı” ve “kapalı bira pazarı” olarak belirlenmiştir.

EFPA’nın açık ve kapalı bira pazarlarındaki yıllar itibarıyla pazar payları şu şekildedir. 190

1

11-42/911-281
5

Tablo 2: Ciro Bazında Kapalı Pazar Payları
Yıl EFPA (%) Bimpaş (%) Diğer (%)
2004
2005
2006
2007
2008
2009
20102
Kaynak: AC Nielsen
Tablo 3: Hacim Bazında Açık Pazar Payları3
Yıl EFPA(%) Bimpaş (%) Diğer (%)
2007
2008
2009
Kaynak: EFPA

EFPA toplam … civarında kapalı ve … civarında açık satış noktasına satış yapmakta
olup bu noktalara yapılan ortalama satışlar son 3 yıl çerçevesinde aşağıda
gösterilmektedir.
200
Tablo 4: EFPA Ortalama Satış Miktarları
Kapalı (.000 lt) Açık (.000lt)
2007
2008
2009
Kaynak: EFPA

I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’da 2010/4 sayılı Tebliğ’e atıfta bulunarak
ilgili coğrafi pazarın tanımına yer verilmektedir. Buna göre coğrafi pazar
teşebbüslerin mal ve hizmetlerinin arz ve talebi konusunda faaliyet gösterdikleri,
rekabet koşullarının yeteri derecede homojen ve özellikle rekabet koşulları komşu
bölgelerden hissedilir derecede farklı olduğu için bu bölgelerden kolayca ayrılabilen 210
bölgeler olarak tanımlanmıştır.

EFPA ürünlerinin, tüm Türkiye genelinde satış/dağıtımı yapılmakta ve bira
dağıtımında coğrafi pazar tanımını etkileyecek bölgesel nitelikli farklılıklar
bulunmamaktadır. Bu nedenle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.

I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller

EFPA’nın nihai satış noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğü getirip getirmediğine
veya bu etkiyi doğuracak eylemler içerisinde olup olmadığına ilişlin tespitlere yer 220
vermeden önce, Rekabet Kurulu’nun bira sektörüne yönelik muafiyet kararlarının ele
alınması gerekmektedir.



2 İlk 7 ay.
3 Açık pazara yönelik olarak bağımsız araştırma şirketleri tarafından yapılan çalışmalar olmadığı için bu pazardaki
veriler teşebbüslerin tahminlerine dayanmaktadır.
11-42/911-281
6


I.3.1. İlgili Rekabet Kurulu Kararları

I.3.1.1. 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Karar
230
EFPA ve Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş. (Bimpaş)’nin kapalı ve açık satış
noktaları ile yaptığı münhasırlık hükmü içeren anlaşmalarına sağlanan grup
muafiyetini geri alan 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı kararda, bira pazarında
EFPA’nın %77 pazar payı ile hakim durumda olduğu, Bimpaş’ın ise %22-23 pazar
payı ile ikinci önemli oyuncu konumunda bulunduğu ve teşebbüslerin bu pazar
paylarını uzun süredir koruduğu tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, her iki teşebbüsün
sahip oldukları kapasite fazlalarının ve sektördeki reklam kısıtlamalarının önemli birer
giriş engeli oluşturduğu belirtilmiş, duopolistik bir yapıda olduğu gözlemlenen bira
pazarında etkin rekabetin bulunmadığı değerlendirmesi yapılmıştır. Üstelik her iki
teşebbüsün distribütörleri/bayileri aracılığıyla hem açık, hem de kapalı satış yapan 240
nihai satış noktaları ile akdettikleri tek elden satın alma anlaşmalarında yer alan
rekabet etmeme ve/veya bu etkiyi doğuran tek elden satın alma, asgari satın
alma/satış gibi yükümlülükler ile verilecek kredi ve indirim gibi katkıların rekabet
etmeme şartına bağlanması gibi hükümlerin bira pazarında etkin rekabetin
oluşmasının önünde önemli bir engel olduğu vurgulanarak, EFPA ve Bimpaş’ın söz
konusu anlaşmalarına 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında sağlanan grup muafiyetinin geri alınmasına karar verilmiştir.

Kararda ayrıca alıcı konumundaki açık ve kapalı satış yapan noktaların ihtiyaçlarının
küçük de olsa bir kısmını (2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen %80 oranından çok daha 250
düşük olsa dahi) “EFPA ve Bimpaş ürünlerine yönlendirmelerine yol açacak her türlü
düzenlemenin” rekabet etmeme yükümlülüğü tanımı içerisinde değerlendirilmesi
gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Diğer yandan karar tarihinden önce akdedilmiş sözleşmelerde yer alan rekabet
etmeme yükümlülüklerinin ve bu etkiyi doğuran nitelikteki diğer hükümlerin anılan
sözleşme metinlerinin tamamından çıkarılmasına, bu değişikliklerin yapılabilmesi için
kararın tebliğ tarihinden itibaren taraflara 90 gün süre verilmesine, bu süre içinde
gerekli değişikliklerin yapıldığının adı geçen teşebbüsler tarafından tevsik edilmesine,
gerekli düzeltme yapılmadan uygulamaya devam edilmesi halinde haklarında 260
soruşturma açılacağının ve 4054 sayılı Kanun’un 16. ve 17. maddeleri uyarınca işlem
yapılacağının söz konusu teşebbüslere bildirilmesine karar verilmiştir. Son olarak
nihai satış noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğü getirilemeyeceğinin ve soğutucu
dolaplara rakip bira ürünlerinin konulmasının engellenemeyeceğinin söz konusu
teşebbüslerce, nihai satış noktalarına bildirilmesine ve bu yükümlülüğün yerine
getirildiğinin kararın tebliğ tarihinden itibaren 90 gün içerisinde tevsik edilmesine
karar verilmiştir.

I.3.1.2. 21.7.2005 tarih ve 05-48/686-179 sayılı Karar
270
22.4.2005 tarihli kararın sonuç kısmında yer alan 4. ve 6. maddenin açıklanmasına
yönelik EFPA başvurusunun ele alındığı kararda teşebbüs tarafından,

11-42/911-281
7
- “%80 oranından çok daha düşük olsa dahi” ifadesinde rekabet etmemeyi doğuracak
oranın belirtilmesinin yanı sıra,
- “Her türlü düzenleme” ifadesinden fiyat politikası, indirimler, kampanyalar, satış
noktasında etkin sunum teknikleri ve satış noktasına yapılabilecek her türlü satış
artırıcı yatırımlar vb gibi tanımlar dışında rekabet etmemeyi doğuracak oranda ihtiyaç
hacminin EFPA ürünlerinden oluşmasına yönelik yükümlülük getiren yazılı veya sözlü
anlaşma yapılmasının anlaşılması gerektiğinin, 280
- Kararın sonuç kısmındaki 6. maddenin EFPA ve Bimpaş tarafından soğutucu
dolaplara rakip ürünlerin konulmasının engellenmemesine ilişkin kısmının sadece ve
sadece satış alanları yeterli olmadığından tek bir firmaya ait soğutucu dolabı
bulunduran ve aynı zamanda diğer firmaların ürünlerini de bu nedenle
bulunduramayan kapalı satış noktaları için geçerli olduğunun,
teyidi konularında bir Kurul karar alınması talep edilmiştir.

Ancak Kurul 22.4.2005 tarihli kararın gerekçesinde, açıklanması talep edilen
hususlarla ilgili olarak ayrıntılı bilgilere yer verildiğinden, ayrıca açıklamaya ihtiyaç
duyulan bir durumun olmadığı kanaatine varmıştır. 290

I.3.1.3. 21.7.2005 tarih ve 05-48/696-184 sayılı Karar

EFPA 22.4.2005 tarihli kararda öngörülen 90 günlük geçiş süresinin, aksi durumda
telafisi olanaksız zararlara ve haksızlığa neden olacağını ifade ederek, açık satış
noktaları için 2 yıla, kapalı satış noktaları için 1,5 yıla uzatılmasını talep etmiştir.
Kararda EFPA tarafından yapılan yatırımın noktalar tarafından geri ödenmesindeki
uyuşmazlıkların özel hukuk hükümlerince çözümlenebileceği, bira sektörünün zaman
kaybetmeksizin rekabete açılması hususu dikkate alındığında, kararın gereklerinin
yerine getirilebilmesi için verilen 90 günlük sürenin yeterli olduğu belirtilmiştir. Ayrıca 300
talep edilen ek sürenin verilmesi halinde pazarın rekabete açılmasının getireceği
yararların gecikeceği hatta ortadan kalkabileceği vurgulanmıştır. Bu kararla Kurulun
sözleşmelerin düzenlenmesi için vermiş olduğu geçiş sürecinin 15.9.2005 tarihinde
dolacağına bir kez daha dikkat çekilmiştir.

I.3.1.4. 31.10.2005 tarih ve 05-76/1031-288 sayılı Geri Bildirim

Bu kararda EFPA ve Bimpaş’ın 22.4.2005 tarihli kararın gereklerini yerine
getirdiklerine ilişkin geri bildirimleri değerlendirilmiştir. EFPA tarafından yapılan
bildirimde sözleşmelerindeki asgari satış taahhüdünün, azami gayretin gösterilmesi 310
ile birlikte hedef satış planlaması haline getirildiği ve hedefin tutturulamamasının
sözleşmenin feshi veya cezai şart yaptırımına tabi kılınmadığı belirtilmiştir. Buna ilave
olarak, EFPA’nın nihai satış noktasının yıllık bira ihtiyacının %80’den düşük dahi olsa
bir kısmını kendi bira ürünlerinden tedarik etme konusunda yönlendirme
yapamayacağını taahhüt ettiği vurgulanarak kararın bu kısmının adı geçen teşebbüs
tarafından yerine getirildiği Rekabet Kurulu tarafından tespit edilmiştir. Ancak kararda
EFPA’nın bayi/distribütörlere ve nihai satış noktalarına soğutucu dolaplara rakip bira
ürünlerinin konulması konusunda nihai satış noktalarının tamamen serbest olduğu
yönünde bir bildirim yapması gerektiği sonucuna ulaşılarak bunun için 30 günlük süre
öngörülmüş ve gerekli düzenlemenin yapılmaması halinde 4054 sayılı Kanun’un 16. 320
ve 17. maddeleri uyarınca işlem yapılacağı belirtilmiştir.

11-42/911-281
8
Bu kararın ardından Kurul 4.1.2006 tarih ve 06-1/190-8-MB sayı ile EFPA’nın
bayi/distribütörlerine yapmış olduğu bildirimlerin 05-76/1031-288 sayılı Karar
doğrultusunda gerçekleştiği bilgisini almıştır.

I.3.1.5. 8.12.2005 tarih ve 05-82/1127-326 sayılı EFPA-BTA Kararı

EFPA, distribütörü Bilsel Meşrubat Gıda İnş. Oto Yedek Parça Paz. San. Tic. Ltd. Şti.
ve işletmeci BTA Hava Limanları Yiyecek ve İçecek Hiz. A.Ş. (BTA) arasında 330
akdedilen “Özel Sözleşme”ye bireysel muafiyet verilmesi amacıyla başvurmuştur.
Sözleşmede BTA’nın, Atatürk Havalimanı Dış Hatlar Terminal Binası Yiyecek ve
İçecek Alanları içerisinde işletmekte olduğu açık satış noktalarında EFPA’ya rakip
bira ürünlerini bulunduramayacağı düzenlenmiştir. Rekabet Kurulu sözleşmede yer
alan doğrudan veya dolaylı rekabet etmeme yükümlülüğü dolayısıyla 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin (c) bendinde yer verilen piyasanın önemli bir bölümünde
rekabetin ortadan kalkmaması şartının sağlanmadığına ve bu nedenle sözleşmeye
bireysel muafiyet verilemeyeceğine karar vermiştir.

I.3.1.6. 8.12.2005 tarih ve 05-82/1126-325 sayılı EFPA-Doğuş Gıda Kararı 340

EFPA, distribütörü Doğuş Gıda Mad. Ltd. Şti. ve işletici Yusuf BARDAK ile imzalamış
olduğu tip sözleşme olan “Satış Sözleşmesi”ne, bireysel muafiyet verilmesi talebi ile
başvurmuş ve sözleşmenin bireysel muafiyet alması halinde bunu diğer açık
noktalarla da imzalayacağını belirtmiştir. Kurul başvuruya ilişkin değerlendirmesinde
sözleşme ile açık satış noktalarına fıçı bira satışı konusunda rekabet etmeme
yükümlülüğünün getirilmek istenmeye devam edildiğini tespit etmiştir. Rekabet
Kurulu, EFPA’nın söz konusu sözleşme ile getirmeyi amaçladığı rekabet etmeme
yükümlülüğünü önceki Rekabet Kurulu kararlarına konu anlaşmaların aksine fıçı bira
ile sınırlaması ve bunun yanı sıra sözleşmenin ve dolayısıyla rekabet etmeme 350
yükümlülüğünün süresini de kısaltmasını sözleşmeye bireysel muafiyet verilmesi için
yeterli görmemiştir. Kararda, 22.4.2005 tarihli Kurul kararında rekabet etmeme
yükümlülüklerinin herhangi bir süreden bağımsız olarak anlaşmalardan tamamen
kaldırılmasını öngördüğü ve yapılan bu değişikliklerin karardaki tespitleri değiştirecek
nitelikte olmadığı belirtilmiş; nihai satış noktalarına rakip teşebbüslerin girmesinin
EFPA tarafından doğrudan veya dolaylı bir biçimde engellenmesinin kesin bir dille
yasaklandığına vurgu yapılarak sözleşmeye bireysel muafiyet verilmemiştir.

I.3.1.7. 2.8.2007 tarih ve 07-63/763-267 sayılı Karar
360
Söz konusu kararda EFPA’nın 22.4.2005 tarihli kararda belirtilen yükümlülükleri
yerine getirmediği ve aralarındaki sözleşmeye uymayarak başka marka ürünleri
satışa arz ettiği gerekçesiyle şikayetçi taraf aleyhine dava açtığı iddiaları
incelenmiştir. Şikayetçi taraf ile EFPA distribütörü Tanmer Pazarlama ve Tic. Ltd. Şti.
arasında 15.9.2002 tarihinde rekabet etmeme yükümlülüğü içeren bir satış noktası
sözleşmesi akdedilmiş, EFPA söz konusu sözleşmedeki cezai şarta dayanarak
Keşan 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’ne satış noktası hakkında sözleşmede yer alan
rekabet etmeme yükümlülüğüne uymadığı gerekçesiyle dava açmıştır. Kararda
22.4.2005 tarihli kararla söz konusu sözleşmelerden muafiyetin geri alınması ile
birlikte, rekabet etmeme yükümlülüğü içermeye devam eden sözleşmelerin 4054 370
sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında ihlal teşkil ettiği ve Kanun’un 5. maddesi
kapsamında muafiyetten yararlanamadığı tespiti yapılmıştır. Ayrıca başvuru konusu
11-42/911-281
9
15.9.2002 tarihli sözleşmenin, 22.4.2005 tarihli kararın tebliğ edildiği tarih itibarıyla
Kanun’un 56. maddesi uyarınca geçersiz hale geldiği, sözleşmelerde gerekli görülen
değişikliklerin yapılabilmesi için teşebbüslere 90 gün süre verildiği ve bu süre sona
ermeden ihlale konu sözleşme feshedildiğinden, EFPA’ya Kanun’un 17. maddesi
çerçevesinde süreli para cezası verilemeyeceğine karar verilmiştir.

I.3.1.8. 10.4.2008 tarih ve 08-28/321-105 sayılı Karar
380
EFPA ve Bimpaş’tan grup muafiyetini geri alan 22.4.2005 tarih, 05-27/317-80 sayılı
kararın ardından Bimpaş, pazardaki gelişmeler ve 2002/2 sayılı Tebliğ’e %40 pazar
payı eşiği getiren değişiklik sonrasında açık ve kapalı satış noktaları ile imzaladığı tek
elden satın alma anlaşmalarına menfi tespit/muafiyet verilmesi talebi ile başvuruda
bulunmuştur.

Kararda; Kurul tarafından Bimpaş’ın 2005 tarihinden sonra az da olsa pazar payı
kaybettiği, ancak bu durumun teşebbüsün pazar payındaki ilgili karardan önceki
dönemde başlamış olan düşme eğiliminin devamı niteliğinde olduğu tespiti
yapılmıştır. Öte yandan, 2005 yılı sonrasında küçük teşebbüslerin pazarda önemli bir 390
varlık gösteremediği ve EFPA ile Bimpaş üzerinde rekabetçi baskı yaratamadığı da
belirtilmiştir. Karar sonrası EFPA ve Bimpaş’ın bulunurluk oranlarını artırdıkları, bu
durumun ise 2005 tarihli karardan beklenen bir fayda olduğu değerlendirilmiştir.

Bu değerlendirmeler ışığında Kurul, “Bimpaş’ın açık ve kapalı satış noktalarıyla
imzaladığı tip sözleşmelere, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşullar
sağlanmadığı için muafiyet tanınamayacağına” hükmetmiş ancak 2005 yılında almış
olduğu karara bazı istisnalar getirmiştir. Söz konusu karar ile getirilen yeni
düzenlemeler:
 100 m2’nin altında satış alanına sahip noktalarda, EFPA/Bimpaş dolabı 400
haricinde tüketicinin doğrudan erişebileceği başka bir alkollü içecek dolabı yoksa
dolaplara ilişkin ariyet sözleşmelerinin, dolabın görünür kısmının ve satış
noktasındaki toplam dolap hacminin %20’sine rakip ürün konulmasını temin edecek
şekilde düzenlenmesi zorunluluğu getirilmesi,
 3 yıl süreyle, Bimpaş tarafından açık satış noktalarına sadece fıçı bira satışlarını
kapsaması, yalnız EFPA ürünlerine karşı ileri sürülebilmesi ve en fazla 2 yıl süreli
olması koşullarıyla rekabet etmeme yükümlülüğü getirilebilmesi,
 EFPA ve Bimpaş’ın ya da bu teşebbüslerin distribütörlerinin/bayilerinin askeri
tesis ve otel gibi, alımlarını geleneksel olarak ihale ile gerçekleştiren satış noktaları
ile akdedecekleri ve EFPA ile Bimpaş dışındaki teşebbüslere karşı ileri sürülemeyen, 410
en fazla 2 yıl süreli rekabet etmeme yükümlülüğü içeren sözleşmelere bireysel
muafiyet tanınması,
 Her iki teşebbüsün belirli spor sanat ya da eğlence olaylarını desteklemek
amacıyla içecek tedarikinin yan unsur olarak yer aldığı tanıtım amaçlı sponsorluk
anlaşmalarına ise yılda 60 günü geçmemek şartıyla, bireysel muafiyet tanınmasıdır.

I.3.1.9. 18.3.2010 tarih ve 10-24/331-119 sayılı Karar

2010 yılında Bimpaş, 2005 yılında alınan karar sonrasında, pazarda meydana
gelmesi beklenen olumlu değişimlerin yaşanmadığını ve yoğunlaşmanın arttığını, 420
münhasır uygulamaların sona ermesiyle eş zamanlı olarak EFPA’nın pazar payı
yükselirken Bimpaş’ın pazar payının düştüğünü, ayrıca pazardaki mevcut oyuncu
11-42/911-281
10
sayısının da azaldığını belirterek, Bimpaş ve bayi/ distribütörlerinin nihai satış
noktalarıyla imzalamak istedikleri tek elden satın alma anlaşmalarının, 2002/2 sayılı
Tebliğ ile tanınan grup muafiyeti kapsamına alınması talebiyle başvuruda
bulunmuştur. Kurul, bira pazarında EFPA’nın hakim durumda bulunmaya ve rakipleri
karşısında pazar payını artırmaya devam ettiği, pazarda ithalatın sınırlı olduğu ve
pazara giriş engellerinin bulunduğu tespitlerini yaparak, Bimpaş ile
bayi/distribütörlerinin nihai satış noktalarıyla akdedecekleri tip sözleşmelerdeki 5 yılı
aşmayan tek marka sınırlamalarına 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde 430
muafiyet tanınabileceğine karar vermiştir.

Yukarıda görüldüğü üzere EFPA ve distribütörlerinin nihai satış noktaları ile yapmış
oldukları ve rekabet etmeme yükümlülükleri içeren sözleşmelerinden sahip oldukları
grup muafiyeti 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Kurul kararı ile geri alınmıştır.
Aynı karar ile EFPA’ya sözleşmelerinden rekabet etmeme hükümlerinin ve bu etkiyi
doğurabilecek her türlü düzenlemenin çıkartması yükümlülüğü getirilmiştir. Bu
çevrede soruşturmanın konusunu, EFPA ve distribütörlerinin satış noktalarına mal
vermek için noktalardan sadece Efes markalı biraları satmasını talep etmek ve/veya
rakip ürün satan noktaların faaliyetlerini çeşitli uygulamalarla zorlaştırmak suretiyle 440
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında bir ihlale neden olup olmadığının ve
Kurul’un 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı kararına uyup uymadığının tespit
edilmesi oluşturmaktadır.

I.3.2. EFPA’nın Nihai Satış Noktalarına Rekabet Etmeme Yükümlülüğü Getirdiği
veya Bu Etkiyi Doğuracak Eylemler İçerisinde Olduğuna İlişkin Belgeler

Önaraştırma ve soruşturma döneminde yapılan yerinde incelemelerde, EFPA’nın
birtakım nihai satış noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğü getirdiğine veya bazı
noktalarla bu etkiyi doğurabilecek nitelikte sözleşmeler yaptığına işaret eden belge ve 450
sözleşmelere ulaşılmıştır. Bu tespitleri işaret eden belgelerdeki ifadelere ve bahsi
geçen türden etkiye sahip olabilecek şartları içeren sözleşmelere aşağıda yer
verilmektedir.

I.3.2.1. Belgeler

Belge 294: EFPA İstanbul Satış Müdürlüğü 4. Kapalı Şeflik Temsilcisi ……5
tarafından hazırlanan ve EFPA İstanbul Satış Müdürlüğü’nden elde edilen sunumda:

“08 Ocak Ağustos Faaliyetler” başlıklı bölümünde “Bölgede ana arter ve görsel 460
açıdan önemli yerlerde (Beyoğlu, Harbiye) anlaşmalar yaparak rakibe fırsat
verilmemiştir. Toplam 8 yeni noktada anlaşma yaparak noktalarda tek marka
satılması sağlanmıştır”
ifadeleri yer almaktadır.

Belge 31: 15.4.2010 tarihinde ….. tarafından …..’e gönderilen ve EFPA İstanbul
Satış Müdürlüğü’nden elde edilen e-postada:


4 Kararda yer alan tüm belge numaraları, soruşturma raporunun ekinde belgelerin almış olduğu numaraları işaret
etmektedir.
5 …… 3.3.2003’de satış temsilcisi olarak EFPA’da göreve başlamış, 11.1.2009 tarihinde şirketteki görevinden
ayrılmıştır.
11-42/911-281
11
“…. Tekel: Nokta ile yapılan görüşme sonucu Tuborg’u satmaması karşılığında
fatura altı %.. ya da ay sonu aktarımı %.. teklif edildi... bu nokta artık Tuborg 470
satmayacak ve ruhsatının (Tekel) çıkması durumunda sözleşme yapabiliriz.”
ifadeleri yer almaktadır.

Anılan e-postayı EFPA Satış Müdürü ……’a ileten …., e-postasında;

“…sonuç alacağımıza inandığım noktada yapacağımız kampanyadan sonra
%... FA olarak yatırım yaparak kazanabiliriz.”
ifadesini kullanmaktadır.

Belge 32: EFPA Trakya Satış Müdürlüğü’nden elde edilen “Keşan&Şarköy Bayilik 480
Bölgeleri 2007 Yılı Değerlendirmesi” başlıklı belgede:

“…Satış olarak 2. en yüksek ıskontolu noktamız olan …. Market ise Keşan
Bayilik Bölgesinde yerel bir market olup 2007 yılının başında %... ıskonto
bağlanarak tek Tuborg’dan Efes’e çevrilmiştir.”
ifadeleri yer almaktadır.

Belge 33: EFPA nokta yöneticisi … ….6 tarafından düzenlenen ve EFPA Trakya Satış
Müdürlüğü’nden elde edilen “16.2.2007” tarihli “Satış Katılım Analiz Formu” başlıklı
belgede: 490

“…Nokta Malkara’nın Balabancık köyünde bulunup bölgenin 2 açık
noktasından biridir. Rakip noktayı son zamanlarda sık ziyaret etmekteydi.
Noktayı sistemimiz içinde tutmak için bayiimiz işletme sahibi ile görüşerek 2
yıllık işletme sermayesine karşılık .. adet EP 50 CL DK vermeyi uygun
görmüştür… Aktarım iki seferde …ar kasa olarak yapılacaktır. Bölgedeki iki
açık nokta da bayiimiz ile çalışmakta olup rakip ürün satmaları
engellenmiştir… ”
denilmektedir.
500
Belge 34: EFPA Satış Direktörü … …7 imzalı EFPA Ege Satış Müdürlüğü’nden elde
edilen belgede satış noktası sözleşmeleriyle ilgili şu ifadeler yer almaktadır:

“Özel hükümlerinde çeşitli yazılar bulunan, bulunmayan tarafınıza geri
gönderilmiş ve gönderilmemiş tüm sözleşmelerimiz için izlenecek yol aşağıda
belirtilmiştir: …
3. Klase edilip dosyalanan sözleşmelerimizde sadece ve sadece sözleşmeler
ve ekinde bu sözleşme ile ilgili yasal evraklar yer almalı başkaca herhangi bir
ek bulunmamalıdır. Bu konu ile ilgili olarak gerekli temizlik ve ayıklama
yapılmalıdır (Tüm sözleşmeler kontrol)… 510
8. Eski tip sözleşmeler: Bu tip sözleşmelerin süreleri kesinlikle kontrol edilmeli
bitmiş veya bitmeye yakın olması durumunda ayrılmalı ve imha edilmelidir.
(Tüm sözleşmelerimiz taranmalı). Kalması zorunlu olanlar ise ya yenileri ile
değiştirilmeli ya da bu tip sözleşmeler satış müdürünün kontrolünde

6 … …., EFPA’da 8.4.2003 tarihinde geçici pazar geliştirme temsilcisi olarak işe başlamış, 1.7.2003’de satış
temsilcisi, 1.2.2006’da nokta yöneticisi olmuş, 28.2.2007 tarihinde işten ayrılmıştır.
7 … … 1983 yılında EFPA’da işe başlamış ve 2005 yılına kadar farklı pozisyonlarda çalıştıktan sonra, 1.9.2005
tarihinde Türkiye satış direktörü olmuştur.
11-42/911-281
12
gizlenmelidir (Tüm sözleşme seti taranmalı ve bira kararı 2005 öncesi döneme
ait sözleşmeler ayrılarak incelenmelidir.)…
Yenilenecek sözleşmelerimizde yukarıdaki uyarılarımız ve 2005 bira kararları
dikkate alınırken, imha edilmesi kararlaştırılan sözleşmelerimizin birer
örneğinin müşterilerimizde olup olmadığı mutlaka kontrol edilmelidir. Örnek
varsa imha edilmemeli ancak müdür inisiyatifinde saklanmalıdır...” 520

Belge35: 2007 yılı sonuna ait olduğu düşünülen “Sivas Tuborg Bayilik Oluşumu ve
Alınması Gereken Önlemler” başlıklı EFPA Ege Satış Müdürlüğü’nden elde edilen
belgede:

“Bu dönem içerisinde bölgedeki nokta stoklarını artırmaya yönelik olarak
yaptığımız nokta bazlı çalışmalar sonucunda rakibe stok payı ve pazar payı
verilmemeye çalışılmıştır…
Alınması Gereken Önlemler…
3- Nokta stoklarını arttırmak ve kanalları tıkamak için bayram öncesi özellikle 530
Efes Pilsen, Xtra, M. Gold, ve M. Kırmızı ürünlerimizde aracı kampanyası
planlanacaktır…
4- Öncelikle mevcut fıçı noktalarımız korunarak sistem içerisinde kalmaları
sağlanacaktır. Rakip fıçı noktalardan halen mal verdiğimiz 3 adet fıçı
noktasının yıllık ortalama satışının …. lt civarında olduğunu tahmin etmekteyiz.
Bu noktaların da tamamen Efes Pilsen Sistemine kazandırılması için gerekli
çalışmalara devam edilecektir…
9- Pazara dönem dönem vadeli mal verilerek kanallar tıkanacaktır.”
ifadeleri bulunmaktadır.
540
Belge36: Satış Şefi …..…8 tarafından EFPA Genel Müdürü 9 gönderilen
25.5.2010 tarihli EFPA Ege Satış Müdürlüğü’nden elde edilen e-postada:

“Sezonluk faaliyet gösteren işletmeye (…..- Alaçatı/İzmir) bayiimiz, geçtiğimiz
yıllarda oransal olarak %... seviyesinde yatırım yapmayı uygun görmüştür.
Fakat bayiimiz bu sene, rakip firmanın da tacizleri ve yüksek oranlı teklifleri
paralelinde; 1 yıllık sürede …. adet Efes Pilsen 50 cl kasa birayı işletmeye
bedelsiz vermeyi uygun görmüştür. Oransal olarak baktığımızda bir önceki yıl
fiili satışına göre %... ve 2009 yılı fiili satışına göre ise %...’lık bir oran söz
konusudur.” 550
ifadeleri yer almaktadır.

Belge38: EFPA İstanbul Satış Müdürlüğü’nden elde edilen belge ve Empa bira
meşrubat-yöneticisi tarafından EFPA satış şefi ’e gönderilen 13.5.2010 tarihli
e-postada:

“…bu noktaya (…. Gıda) %..-… gibi bir destek verilir ise Tuborg’u çıkaracağını
ve tek marka satacağını beyan etti (devamlı destek geçici değil)… Şu anlık 1,5
aylık vereceğimiz %.. destek ile noktada satış gözlemi yapılabileceği gibi rakip
aktiviteleri de pasifize etmiş oluruz. ” 560

8 , EFPA’da 21.3.1994’de sevk planlama memuru olarak işe başlamış, 1.12.1999’da nokta yöneticisi,
1.8.2004’de de satış şefi olmuştur.
9 , 1990-2001 yılları arasında Efes’te farklı pozisyonlarda görev almış, 2001-2009 arası Efes Rusya
operasyonunda bulunmuş, 1.1.2010 tarihinden itibaren Genel Müdür olmuştur.
11-42/911-281
13
denilmektedir.

Belge39: Efe-s Bakım Dağıtım Gıda Paz. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.’den elde
edilen Yozgat Bayiliği 2008 Yılı Pazar Araştırması Raporu’nda:

“… Bölgede yapılan pazar araştırması sonucunda Efes Pilsen %..., rakip firma
ise %.... pazar payına sahiptir. Bölgede rakip bayiinin bulunmaması,
dağıtımının sınırlı günlerde ve düzensiz olması, Yozgat merkezde bulunan
noktalardan görüşmeler sonucunda rakip ürünlerin çıkartılması bölgedeki
pazar payımızı olumlu etkilemiştir.” 570
ifadeleri yer almaktadır.

Belge40: Efe-s Bakım Dağıtım Gıda Paz. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.’den elde
edilen Gölbaşı/İncek Bölgesi başlıklı belgede:

“İncek’te …. Cafe önünde satış yapan büfe bu ilgisizlik nedeniyle Vole
soğutucu konumlandırmıştır. İşletmeci Vole10 satmamakta ancak bazı Tuborg
ürünlerini (Gold kutu, Tuborg fıçı şişe) bulundurmaktadır. İşletmeciyle
görüşerek yerine vereceğimiz Efes soğutucu ile Tuborg ürünlerini ve Vole
soğutucusunu çıkarması için anlaşılmıştır.” 580
denilmektedir.

I.3.2.2. Miktar Zorlamaya Yönelik Bulunurluk Sözleşmeleri

Tek marka anlaşması kavramı, rekabet üzerinde benzer etkiler doğuran “rekabet
etmeme yükümlülüğü” ve “miktar zorlama anlaşmaları”nı kapsayacak şekilde
kullanılmaktadır. Miktar zorlama anlaşmalarıyla, rekabet etmeme yükümlülüğü içeren
sözleşmelerle hedeflenen etki dolaylı yoldan elde edilmektedir. Bu kısıtlama tipi,
alıcının belirli mallara ilişkin alımlarının büyük bir kısmını tek bir sağlayıcıya
yönlendirmesi sonucunu doğuran teşvik ve yükümlülükleri kapsamaktadır. Minimum 590
satın alma yükümlülüğünün yanında miktar indirimleri, sadakat indirimi ve çift taraflı
tarife sistemleri bu kapsamda değerlendirilmektedir.

Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un 87. paragrafında münhasırlık içeren
düzenlemelerin, münhasırlık içermeyen düzenlemelere göre rekabetçi yapıya daha
fazla zarar verdiği belirtilerek rekabet etmeme yükümlülüğü alıcıyı sadece tek bir
marka almak zorunda bırakırken, miktar zorlaması olarak adlandırılan ve alıcıya
belirli miktarda alım zorunluluğu getiren kısıtlamaların alıcıya rakip ürünleri de
alabilme konusunda açık kapı bıraktığı ve bu nedenle miktar zorlaması şeklinde bir
kısıtlamanın yol açacağı kapama etkisinin görece daha az olacağı belirtilmektedir. 600

Uygulamada satın alma anlaşmalarında, rakip malların alımı ya da satımını
engelleyecek hükümlere yer verilmesi (rekabet etmeme veya miktar zorlama
hükümleri gibi) dışlayıcı etki doğurmaktadır. Bu çerçevede, miktar zorlamaya yönelik
hükümler münhasır anlaşmalar kadar olmasa da dışlayıcı etkiler doğurmaktadır.

EFPA tarafından satış noktalarıyla “bulunurluk sözleşmeleri” adı altında birçok
sözleşme imzalanmış olup bu sözleşmeler arasında miktar zorlamaya yönelik olarak

10 Vole markalı ürün Bimpaş tarafından 2007 yılının Mart ayında piyasaya sürülmüş, Şubat 2010 itibarıyla
pazardan çekilmiştir.
11-42/911-281
14
el yazısı ile yazılmış hükümler içeren sözleşmeler bulunduğu tespit edilmiştir. Bu
sözleşmeler ve içeriklerine aşağıda yer verilmiştir: 610

 …. Restaurant sözleşmesi: Sözleşmenin başlangıç tarihi 3.5.2007 ve bitiş
tarihi 3.11.2008 olup süresi 18 aydır. Sözleşmeye göre teşebbüs her … fıçı (…. lt)
satışından sonra …. lt bedelsiz ürün almaya hak kazanmaktadır. Noktanın 2007 ve
2008 yılı satışları dikkate alındığında, bedelsiz ürün alabilmek için satması gereken
ürün miktarının 1,5 yıllık satışına denk geldiği anlaşılmıştır. …. lt, olan bedelsiz ürün
miktarı ise teşebbüsün yılda ortalama …. lt satış yaptığı dikkate alındığında, … aylık
satışına eşittir.

Bu noktanın, 31.5.2007 tarihinden itibaren Bimpaş’tan ürün alımı yapmadığı tespit 620
edilmiştir. EFPA ile noktanın 3.5.2007 tarihinde sözleşme imzaladığı dikkate
alındığında sözleşmenin Bimpaş’ın noktaya satışlarının durmasıyla eş zamana
geldiği anlaşılmıştır.

 ….. Lokali sözleşmesi: 20.12.2006 tarihinde imzalanan sözleşme 2 yıl
sürelidir. Sözleşmeye göre noktanın … lt bedelsiz ürünü almaya hak kazanabilmesi
için … adet 50 lt (… lt) fıçı bira satması gerekmektedir. Teşebbüsün 2007 yılına ait
bira satış miktarının …. lt olduğu dikkate alındığında … lt’lik kotanın teşebbüsün 2
yıllık satışının üzerinde olduğu anlaşılmıştır. … lt’lik bedelsiz ürün ise noktanın bir
aylık bira satış miktarına denk gelmektedir. Noktanın 2005 yılından itibaren 630
Bimpaş’tan ürün alımı yapmadığı tespit edilmiştir.

 …. Lokali sözleşmesi: 8.5.2007 tarihinde imzalanan sözleşme 3 yıllıktır.
Sözleşmeye göre noktanın … litrelik bedava ürün almaya hak kazanabilmesi için …
adet (…. lt) fıçı bira satışı yapması gerekmektedir.. Teşebbüsün 3 yıllık bira satış
miktarının 2007 yılı için …, 2008 yılı için … lt ve 2009 içinse … lt olduğu tespit
edilmiştir. Dolayısıyla söz konusu miktarın noktanın yaklaşık 3 yıllık tüketim miktarına
yakın olduğu anlaşılmıştır. … yıllık bira satış ortalaması … lt olan bir noktada … lt
bedelsiz ürünün ise teşebbüsün 4-5 aylık satışına denk geldiği görülmüştür. Noktanın
2005 yılından itibaren Bimpaş’tan ürün alımı yapmadığı tespit edilmiştir. 640

 ……….. Yardımlaşma Derneği sözleşmesi: Nokta ile 1.10.2007 tarihinde
imzalanan sözleşmenin süresi 2 yıldır. Sözleşmeye göre noktanın …… lt bedelsiz
ürün alabilmek için …… lt’lik ürün satışı gerçekleştirmesi gerekmektedir. Noktanın
2008 yılı satışları …… lt, 2009 yılı satışları ise ….. lt olarak gerçeklemiş olup söz
konusu kotanın teşebbüsün 1 yıllık satış miktarının üzerinde olduğu anlaşılmıştır.
Noktanın yıllık satış ortalamasının …. lt olduğu dikkate alındığında ise …. lt’lik
bedelsiz ürünün noktanın 1 aylık satışına tekabül ettiği görülmüştür. Noktanın 2005
yılından itibaren Bimpaş’tan ürün alımı yapmadığı tespit edilmiştir.
650
 …… Balık Et Lokantası sözleşmesi: 1.6.2007 tarihinde imzalanan sözleşmenin
süresi 2 yıldır. Sözleşmeye göre noktanın ….. lt bedelsiz ürün almaya hak
kazanabilmesi için, … adet (…… lt) fıçı bira satışı yapması gerekmektedir.
Teşebbüsün 2008 ve 2009 bira satışlarına bakıldığında sırasıyla …… lt ve ….. lt
olduğu tespit edilmiştir. Bu çerçevede söz konusu kotanın teşebbüsün 3 yıllık
satışına denk geldiği anlaşılmıştır. Ayrıca yıllık ortalama ……. litrelik satış
miktarından, bedelsiz olarak alınacak ürünün noktanın 4 aylık satışına tekabül ettiği
11-42/911-281
15
görülmüştür. Noktanın 2005 yılından itibaren Bimpaş’tan ürün alımı yapmadığı tespit
edilmiştir.
660
 … Balık Et Lokantası sözleşmesi: 1.6.2007 tarihinde yapılan sözleşmenin
süresi 2 yıldır. Sözleşmeye göre noktaya …. lt fıçı biranın bedelsiz olarak verilmesi
nokta tarafından … adet (…. lt) fıçı biranın satılması koşuluna bağlanmıştır. Söz
konusu noktanın 2009 ve 2010 satışlarının sırasıyla …. ve … lt olduğu tespit
edilmiştir. Bu durum sözleşmedeki kotanın teşebbüsün 2 yıllık hacminden daha fazla
olduğunu göstermiştir. Ayrıca verilen bedelsiz ürün miktarının noktanın yıllık ortalama
…. lt tüketim miktarıyla birlikte 2 aylık bira satış miktarına denk geldiği anlaşılmıştır.
Noktanın 2005 yılından itibaren Bimpaş’tan ürün alımı yapmadığı tespit edilmiştir.

 ……………. sözleşmesi: 12.4.2007 tarihinde imzalanan sözleşme 16 aylıktır. 670
Sözleşmeye göre ….. lt bedelsiz ürün noktaya ….. lt fıçı bira satışı gerçekleştirdiği
takdirde teslim edilecektir. Noktanın 2008 yılında …… lt satış yapmakla birlikte 2009
yılında …. lt civarında bir satış yaptığı anlaşılmıştır. Noktanın 2008 satışı baz
alındığında bu kotanın 2 yıllık bira satışına denk geldiği tespit edilmiştir. Ayrıca
verilecek olan bedelsiz ürünler noktanın 1,5 aylık satış miktarına tekabül ettiği
görülmüştür. Noktanın 2005 yılından itibaren Bimpaş’tan ürün alımı yapmadığı tespit
edilmiştir.

 …… Birahanesi sözleşmesi: 5.3.2007 tarihinde imzalanan sözleşmenin süresi
2 yıldır. Sözleşmeye göre noktaya … lt bedelsiz ürün ….. lt (… adet) 50 lt fıçı bira 680
satışı gerçekleştirdiğinde verilecektir. Noktanın 2007 yılında …… lt, 2008 yılında ise
….. lt satış yaptığı tespit edilmiştir. Bu çerçevede …… lt’lik satışın teşebbüsün 2 yıllık
satış miktarına eşit olduğu, ….. lt’lik bedelsiz miktarının ise 1-1,5 aylık satış miktarına
denk geldiği anlaşılmıştır. Noktanın 2005 yılından itibaren Bimpaş’tan ürün alımı
yapmadığı tespit edilmiştir.

 ……. sözleşmesi: Nokta ile 10.4.2007 tarihinde imzalanan sözleşme 3 yıllıktır.
Sözleşmeye göre noktaya …. lt bedelsiz ürün, ….. lt (…. adet) 50 lt fıçı bira satılışı
gerçekleştirince teslim edilecektir. Noktanın 2007 yılı satışları ….. lt, 2008 yılı satışları
…… lt, 2009 yılı satışları ise ……. lt olarak gerçekleşmiştir. Bu çerçevede …. lt’lik 690
miktarın teşebbüsün 1 yıllık ve …… lt bedelsizin 1 aylık satışına denk geldiği
söylenebilir. Noktada 2005 yılından itibaren Bimpaş ürünleri satılmamaktadır.

 …… Gazino sözleşmesi: Sözleşmeye göre noktanın kendisine bedelsiz olarak
80 adet 30 cl kasa şeklinde 3 defada verilecek …. adet 30 cl kasa birayı almaya hak
kazanabilmesi 3 defa …. lt bira satışı yapması gerekmektedir. Teşebbüsün 2007
yılında …… lt, 2008 yılında da ….. lt bira sattığı ve aynı dönemde noktada
Bimpaş’tan ürün alımı yapmadığı tespit edilmiştir. Buna göre noktanın tüm
bedelsizleri alması için satması gereken miktar olan ….. lt’nin noktanın yaklaşık 2
yıllık satış miktarına denk geldiği tespit edilmiştir. Oysa nokta ile 13.3.2007 tarihinde 700
imzalanan sözleşme 1 yıl sürelidir. Noktaya verilecek olan …… lt bedelsiz ürünün ise
noktanın 2007 ve 2008 yıllarında yıllık satış ortalamasının ….. lt olduğu dikkate
alındığında 1 aylık satışına tekabül ettiği anlaşılmıştır.

 …… Gazinosu sözleşmesi: Nokta ile 18.6.2007 tarihinde imzalanan sözleşme
2 yıl sürelidir. Sözleşmeye göre noktanın ….. lt bedelsiz ürün almaya hak
kazanabilmesi için …. adet (…. lt) fıçı bira satışı yapması gerekmektedir. Noktanın
11-42/911-281
16
2007-2009 yıllarındaki satışlarının sırasıyla ….. lt, ….. lt ve …. lt olduğu ve
dolayısıyla yıllık ortalama satış miktarının kabaca ….. lt olduğu anlaşılmıştır. Bu
çerçevede söz konusu kotanın teşebbüsün 1-1,5 yıllık bira satış miktarına denk 710
geldiği ve ….. lt bedelsizin ise noktanın 1,5 aylık satışına tekabül ettiği tespit
edilmiştir. Noktanın Bimpaş’tan hiç ürün alımı yapmadığı tespit edilmiştir.

I.3.2.3. 2005 Tarihli Kararın Alınması ve Kararın EFPA’ya Tebliğ Edilmesine
Kadarki Dönemde (Ara Dönem) İmzalanan Münhasırlık İçeren Sözleşmeler
Soruşturma kapsamında yapılan incelemede miktar zorlama içeren sözleşmelerin
yanı sıra, Kurul’un 22.4.2005 tarihli kararıyla muafiyetleri geri alınan rekabet
etmemeye yönelik hükümler içeren sözleşmelere de ulaşılmıştır. Bu sözleşmelere
ilişkin iki önemli husus, EFPA’nın 2005 tarihli karar öncesi uyguladığı münhasırlık
içeren tip sözleşmeler ile aynı nitelikte ve 22.4.2005 tarihli karar sonrasında 720
imzalanmış olmalarıdır. Sözleşmelerin tamamının ekinde üstünde tarih olmayan
senetler bulunmaktadır.

22.4.2005 tarihli Kurul kararını EFPA 15.6.2005 tarihinde tebellüğ etmiş ve kararda
verilen 90 günlük geçiş süreci 15.9.2005 tarihinde dolmuştur. Dolayısıyla aşağıda yer
verilen sözleşmelerin 22.4.2005 ve 15.6.2005 tarihleri arasında imzalanmış olması,
bu sözleşmelerin imzalanmasının subjektif iyi niyete aykırı olduğu kanaati
doğurmuştur. Her ne kadar geçiş süreci 15.6.2005 tarihinde başlasa da kararın
22.4.2005 tarihinde alındığı ve kararın alınması öncesi yürütülen inceleme
aşamasında konuya ilişkin olarak hem yazılı hem de sözlü görüş vermiş olması, 730
teşebbüsün konunun kapsam ve içeriğinden yeterli bilgi sahibi olduğunu
göstermektedir. Üstelik Kurul’un almış olduğu 2.8.2007 tarih ve 07-63/763-267 sayılı
karar ile geçiş dönemindeki anlaşmalarda münhasırlık hükümlerinin uygulanabileceği
sabit olsa da bu karar sadece 22.4.2005 tarihinden önce imzalanan sözleşmeleri
kapsamaktadır. Öte yandan soruşturma döneminde EFPA’nın satış departmanı
çalışanlarına ait olduğu anlaşılan belgeler arasında bu türden sözleşmelerin
bulunması, Belge 34’te eski tip sözleşmelere ilişkin olarak yer alan “Kalması zorunlu
olanlar ise ya yenileri ile değiştirilmeli ya da bu tip sözleşmeler satış müdürünün
kontrolünde gizlenmelidir “ ifadesinin de önemini arttırmaktadır.
740
Söz konusu sözleşmelere aşağıda yer verilmektedir:

- Cafe …. ile yapılan sözleşme 10.6.2005 tarihinde 3 yıl süreyle imzalanmıştır.
Sözleşme ile işletici başka marka bira veya malt içeceği bulundurmamayı,
satmamayı, üretmemeyi ve her yıl ……. lt (…… fıçı bira) satmayı, bu kapsamda
EFPA da noktaya …. adet 50 litrelik Efes Pilsen fıçı bira vermeyi taahhüt etmektedir.
Sözleşme ekinde Cafe ……..'a ait tarihsiz …… ABD Doları değerinde senet
bulunmaktadır.

- …. Piknik ile yapılan sözleşme 1.5.2005 tarihinde 3 yıl süreyle imzalanmıştır. 750
Sözleşme ile işletici başka marka bira veya malt içeceği bulundurmamayı,
satmamayı, üretmemeyi ve her yıl …. adet EP 50 lt fıçı bira satmayı, bu kapsamda
EFPA da noktaya …. adet 50 lt Efes Pilsen fıçı bira vermeyi taahhüt etmektedir.
Sözleşme ekinde Efor Piknik’e ait tarihsiz …. ABD Doları değerinde senet
bulunmaktadır.

11-42/911-281
17
- ……………… Lokantası ile yapılan sözleşme 1.6.2005 tarihinde yürürlüğe girmiş
olup 1.6.2008’e kadar geçerlidir. Sözleşme ile işletici başka marka bira veya malt
içeceği bulundurmamayı, satmamayı, üretmemeyi ve her yıl ……. lt olmak üzere
toplam ……. lt satmayı, bu kapsamda EFPA da noktaya …. adet 50 lt Efes Pilsen fıçı 760
bira vermeyi taahhüt etmektedir. Sözleşme ekinde Osman Kocaman’a ait tarihsiz
20.000 ABD Doları değerinde senet bulunmaktadır.

- …… Gazino-……. ile yapılan sözleşme 15.5.2005 tarihinde yürürlüğe girmiş olup
15.7.2007 tarihine kadar geçerlidir. Sözleşme ile işletici başka marka bira veya malt
içeceği bulundurmamayı, satmamayı, üretmemeyi ve her yıl ….. litre olmak üzere
toplamda …. lt bira satmayı, bu kapsamda EFPA da noktaya ….. kasa 50 cl Efes
Pilsen fıçı bira vermeyi taahhüt etmektedir. Sözleşme ekinde ….. Gazinosu …..’a ait
tarihsiz …… ABD Doları değerinde senet bulunmaktadır.
770
- ….. Lokantası-…… ile yapılan sözleşme 15.5.2005 tarihinde yürürlüğe girmiş olup
15.11.2008 tarihine kadar geçerlidir. Sözleşme ile işletici başka marka bira veya malt
içeceği bulundurmamayı, satmamayı, üretmemeyi ve her yıl …… lt bira satmayı, bu
kapsamda EFPA da noktaya … adet 50 lt fıçı bira vermeyi taahhüt etmektedir.
Sözleşme ekinde …. Lokantası-……’a ait tarihsiz …… ABD Doları değerinde senet
bulunmaktadır.

- …. Cafe ile yapılan sözleşme 3.6.2005 tarihinde yürürlüğe girmiş olup 3.12.2006
tarihine kadar geçerlidir. Sözleşme ile işletici başka marka bira veya malt içeceği
bulundurmamayı, satmamayı, üretmemeyi ve her yıl … lt ve sözleşme süresince … lt 780
bira satmayı, bu kapsamda EFPA da noktaya … adet 50 litre fıçı bira, .. koli 33 cl
Dark, 33 cl. Efes Light, .. koli 50 cl Efes dönüşümsüz bira vermeyi taahhüt
etmektedir. Sözleşme ekinde …. Turizm’e ait tarihsiz ….. ABD Doları değerinde
senet bulunmaktadır.

- ……. ile yapılan sözleşme 14.6.2005 tarihinde yürürlüğe girmiş olup 14.6.2007
tarihine kadar geçerlidir. Sözleşme ile işletici başka marka bira veya malt içeceği
bulundurmamayı, satmamayı, üretmemeyi ve her yıl ….. lt ve sözleşme süresince
…… lt bira satmayı, bu kapsamda EFPA da noktaya …. koli 33 cl Efes Pilsen ve
…koli Efes Light dönüşümsüz bira vermeyi taahhüt etmektedir. Sözleşme ekinde 790
……’ya ait tarihsiz …….. ABD Doları değerinde senet bulunmaktadır.

I.4. Savunmalar ve Değerlendirilmesi

I.4.1. Belge ve Sözleşmelere İlişkin Savunmalar ve Değerlendirilmesi

I.4.1.1. Belge 29’a İlişkin Savunma
Savunmada halihazırda EFPA bünyesinde çalışmayan .. … tarafından hazırlanan 08
Ocak-Ağustos Faaliyetler başlıklı belgede yer alan "8 nokta ile anlaşma yaparak tek
marka satılması sağlanmıştır" ifadesinin satış agresifliğini yansıttığı ve esas amacını 800
aşan bir ifade olduğu belirtilmiştir. Buna ilaveten belgedeki ifadelerle asıl kastedilenin
bu noktalarda "bulunurluğun" sağlanması olduğu ifade edilmiştir. Belgenin 8 aylık bir
döneme ilişkin olduğu ve çok sınırlı bir bölgeyi ilgilendirdiği de vurgulanmıştır.
Savunmada ayrıca EFPA tarafından geçmiş verilere dayanılarak belgede bahsi
geçen 8 nihai satış noktasının adlarına yer verilmiş, bu noktaların 3’ünün 2008 ve
2009 yıllarında kapandığı, halen faaliyet göstermekte olan 5 noktanın ise yıllık
11-42/911-281
18
ortalama satış hacimleri itibarıyla bölgedeki satışlara etkilerinin düşük olduğu ifade
edilmiştir. Öte yandan halihazırda bu noktalardan 4’ünde rakip ürün satıldığı
belirtilmiştir. Savunmada bunlara ilaveten anılan belgedeki ifadelerin bir şirket
stratejisini yansıtmadığı, sadece yerel ve kişisel düzeyde kaldığı, satışın sıcağında 810
kullanılan ifadeler olduğu ve yöneticiler tarafından onaylandığına dair bir kanıt
bulunmadığı ifade edilmiştir.

Belgede bahsi geçen 8 nihai satış noktasının adlarına ilişkin netlik bulunmamakla
birlikte belgede önem taşıyan husus satış temsilcisi olan teşebbüs çalışanının ilgili
dönemde yaptığı faaliyetlere ilişkin olarak sunduğu bilgilerde 8 yeni nihai satış
noktasıyla anlaşmalar yaparak tek marka satılmasının sağlandığının yer almasıdır.
Bu çerçevede belge EFPA tarafından noktada tek marka olmak için çaba
harcandığını işaret etmektedir. Öte yandan söz konusu belge, satışın sıcağında
yazılmış olan bir elektronik postadan değil, 8 aylık faaliyetleri anlatan bir sunuştan 820
alınmıştır. Bu bakımdan çok açık bir şekilde tek marka satılması sağlanmıştır gibi bir
ifadenin yer aldığı bu belgede amacın bulunurluk sağlamak olduğu yönündeki
savunmaya katılmak mümkün olmamıştır. Buna ek olarak belgelerin yalnızca kişilerin
münferit eylemlerini gösterir nitelikte olduğu yönündeki savunmayı ise Türkiye’nin
farklı bölgelerine ilişkin ifadeler içeren belgelerin varlığı nedeniyle kabul etmek
mümkün olmamıştır.

I.4.1.2. Belge 31’e İlişkin Savunma

Savunmada EFPA’nın Empa unvanlı distribütörünün çalışanı olan .. ..’in bu belgede 830
kullandığı "Tuborg satmama karşılığı %... iskonto teklif etmek" ifadesinin gerçeği
yansıtmadığı; bu noktada halihazırda Bimpaş ürünlerinin de satıldığı belirtilmiştir. Öte
yandan noktanın alkol satması için gerekli olan TAPDK ruhsatının halihazırda
bulunmadığı, gerçekte EFPA tarafından noktaya hiçbir zaman ıskonto verilmediği,
kaldıki belgede geçen %... oranındaki ıskontonun Türkiye ortalamasının altında
olduğu belirtilmiştir. Nokta ile EFPA arasında herhangi bir bulunurluk sözleşmesinin
bulunmadığı ve herhangi bir dönemde de imzalanmadığı ifade edilmiştir. Sonuç
olarak bu belgede noktaya ilişkin durumun distribütör çalışanı tarafından gerçeğe
aykırı şekilde ifade edildiği, bir başka deyişle distribütör çalışanının noktaya yönelik
tekliflerinin EFPA yöneticileri ya da çalışanları tarafından kabul edilmediği 840
belirtilmiştir. Bunlara ek olarak Murat Kenliç’in EFPA çalışanı olmadığı, bir distribütör
çalışanı olduğu ve dolayısıyla bu kişiye ait elektronik postaların EFPA ile ilgili
olamayacağı da savunulmuştur

Noktanın 2010 yılının Mart, Eylül ve Ekim aylarında Bimpaş’tan ürün alımı yaptığı,
belgenin ait olduğu 2010 Nisan ayının hemen sonrasında Bimpaş’tan gelen tekliflere
olumlu cevap vermediği tespit edilmiştir. Halihazırda her ne kadar noktada Bimpaş
ürünleri satılsa da distribütör çalışanın Bimpaş ürünlerinin satılmaması karşılığında
noktaya fatura altı ıskonto teklif etmiş olması, nihai satış noktasına rekabet etmeme
yükümlülüğü getirmeye yönelik eylemlerde bulunulduğunu göstermektedir. 850
Iskontonun gerçekte noktaya verilmemiş olması belgede geçen noktaya destek
verilirse noktanın tek marka satacağı yönündeki ifadelerdeki durumu açıklamaktan
uzaktır.

Öte yandan anılan belgeler EFPA İstanbul Satış Müdürlüğü’nden elde edilmiş ve
…… tarafından EFPA satış şefi ve satış müdürüne gönderilmiştir. Dolayısıyla EFPA,
11-42/911-281
19
distribütör çalışanının eylemlerinden haberdardır. Belgenin EFPA’da elde edilmiş
olması ve EFPA personelinin durumdan haberdar olması ve EFPA’nın aksine bir tavır
içinde olduğunu gösterir belge sunamamış olması nedeniyle ilgili belgeler EFPA’ya
yönelik kullanılmıştır. 860

I.4.1.3. Belge 32’ye İlişkin Savunma

Savunmada belgede yer alan “tek Tuborg'dan Efes'e geçirilmiştir" ifadesi ile
kastedilenin tek marka Efes satılması değil, Efes markasının bulunurluğunun
sağlanması olduğu ve EFPA’nın sadece bulunurluk sağlamak için ıskonto verdiği
belirtilmiştir. Belgenin ait olduğu 2007 yılında Bimpaş distribütörünün belgede adı
geçen noktaya coğrafi olarak uzak olması, noktayı sıklıkla ziyaret etmemesi ve
noktanın satış hacminin yetersizliği nedeniyle tek marka ile çalışmak istemesi
nedenleriyle noktanın sadece EFPA ürünlerini sattığı ifade edilmiştir. Söz konusu 870
noktanın 19.09.2005-20.01.2007 tarihleri arasında ise sadece Bimpaş’tan alım
yaptığı belirtilmiştir. EFPA’nın noktaya 2007 yılında %.. oranında sunduğu
ıskontonun Bimpaş’ın o dönemde sunduğu %... ıskontodan daha düşük olmasına
rağmen noktanın EFPA’nın ürünlerini tercih etmesi sebebiyle EFPA’dan ürün alımı
yaptığı, noktanın Bimpaş’tan ürün alımı yaptığı dönemde EFPA distribütörü ile
arasında bir uyuşmazlık bulunduğu ifade edilmiştir.

Söz konusu noktanın Bimpaş’dan 2007 yılından itibaren ürün alımı yapmadığı tespit
edilmiştir. Belgeden Bimpaş ürünleri satmakta olan noktanın ıskonto ile sadece EFPA
ürünleri satmaya başladığı anlaşılmaktadır. Bayinin satış noktasına uzak olması 880
teşebbüsün bu ve benzeri faaliyetler içinde bulunarak münhasırlık sağlamasına bir
gerekçe değildir. Savunmada Efes’e geçmek ifadesinin bulunurluğu ifade ettiği
belirtilmekle birlikte noktada Bimpaş ürünleri satılmamaktadır. Öte yandan belgede
noktanın kendi tercihinden öte, ıskonto verilmesi yoluyla EFPA’ya bağlandığı
anlaşılmakta ve bu durum EFPA’nın bulunurluk sağlama savunması ile çelişmektedir.

I.4.1.4. Belge 33’e İlişkin Savunma

Savunmada bu noktanın satış kapasitesi oldukça küçük olan bir nokta olduğu ve bu
noktada EFPA’nın münhasırlık uygulamasının bir anlamı olmadığı belirtilmiştir. Buna 890
ilaveten 2005 tarihli kararda Kurul’un, satış potansiyeli düşük olan noktaların bira
alımlarını tek bir sağlayıcıdan yapma yolunu tercih etmelerinin kaçınılmaz olduğunu
açıkça ifade ettiği ayrıca EFPA'nın amacının hiçbir zaman rakibi noktadan çıkarmak
olmadığı, noktalarda bulunurluğu sağlamak olduğu, ancak, stok maliyetleri, tüketici
tercihi gibi sebeplerle böylesine düşük potansiyeli olan satış noktalarının iki firmaya
ait markaları satmasının beklenmesinin de ekonomik ve rasyonel olmadığı ifade
edilmiştir. Savunmaya göre bu noktanın geçmişten beri tek Efes satmasının ve
EFPA'nın noktadaki bulunurluğunu kaybetmemek için katkı vermesinin rekabeti
engelleyici etkisi bulunmamaktadır. Savunmada ayrıca belgede yer alan ifadelerin
bölgedeki yoğun rekabetin ve EFPA’nın rekabete karşılık verdiğinin bir göstergesi 900
olduğu dile getirilmiştir.

Öncelikle belirtilmelidir ki bir noktanın küçük olması, o noktaya yönelik 2005 tarihli
kararda rekabet etmeme yükümlülüğü kapsamında sayılacak eylemlerde
bulunulamayacağı anlamına gelmemektedir. Buna ilaveten savunmalarda da ifade
edildiği üzere anılan noktanın Bimpaş’tan ürün alımı yapmadığı tespit edilmiştir. Öte
11-42/911-281
20
yandan belgedeki ifade çok net olup, noktayı sık ziyaret eden rakibe karşı harekete
geçilerek, rakip ürün satışının noktaya belli avantajlar verilmek suretiyle engellendiği
sonucuna ulaşılmaktadır.
910
I.4.1.5. Belge 34’e İlişkin Savunma

Savunmada …….'nun satış müdürlerine gönderdiği e-posta’nın 2005 tarihli karara
uyuma ilişkin birtakım uyarılar içerdiği ve rekabet kurallarını ihlal amacı taşımadığı
belirtilmiştir. Savunmaya göre, anılan e-posta’da özellikle sözleşmelerin 9c olarak
adlandırılan hedef öngörüsünün yapıldığı maddesinin 2005 tarihli kararın sonuç
kısmındaki 4. maddede yer alan alıcı konumundaki açık ve kapalı satış yapan
noktaların ihtiyaçlarının küçük de olsa bir kısmını (%80 oranından çok daha düşük
olsa dahi) ifadesine uygun olarak noktanın ihtiyacının 1/4'ü ya da 1/5'ine denk
gelecek şekilde düzenlenmesi yönündeki talimatlar yazının amacının Kurul kararına 920
tam uyum olduğunu açıkça göstermektedir. Savunmada EFPA'nın o dönemdeki
rekabet danışmanı gözetiminde hazırlanan bu belgenin amacının tek marka
uygulaması kalkan binlerce adet sözleşme hakkında oluşabilecek olası ihmallerin
önüne geçmek ve satış teşkilatına hatırlatma yapmak olduğu belirtilmiştir.

Savunmada ayrıca eski tip sözleşmelerin, Türk Ticaret Kanunu’nun 68. maddesi ve
Vergi Usul Kanunu’ndan açıkça kaynaklanan yükümlülük gereğince 10 yıl boyunca
saklaması gerektiği ifade edilmiştir. Savunmaya göre belgenin ilgili kısmının yanında
el ile mali işler ibaresinin yazılmış olması da bu amacın mali işler birimi ile koordine
edilmesi gerekliliğini vurgulamaktadır. Savunmaya göre belgede ……’nun imha 930
edilmeli ya da satış müdürünün kontrolünde gizlenmelidir ifadesi, konunun azami
hassasiyet gerektirecek bir konu olması nedeniyle satış elemanları nezdinde değil de
müdürler düzeyinde ele alınması gereğine işaret etmektedir

Eski tip sözleşmelerin, Türk Ticaret Kanunu’nun 68. maddesi ve Vergi Usul
Kanunu’ndan açıkça kaynaklanan yükümlülük gereğince 10 yıl boyunca saklamasına
ilişkin savunma anlaşılabilir olmakla birlikte saklama ve gizleme kelimelerinin farklı
anlamlar içermesi ve günlük kullanımda birbirlerinin yerine kullanılmamaları
nedeniyle savunmanın bütünüyle kabulü mümkün olmamıştır. Öte yandan belgede
aynı kapsamda yer alan diğer belgelerin bazılarının hangi amaçla imha edilmesi 940
gerektiğine yönelik bir değerlendirme de savunmada sunulmamıştır.

I.4.1.6. Belge 35’e İlişkin Savunma

EFPA tarafından savunmada, söz konusu belgede geçen “Efes Pilsen sistemine
kazandırmak” ifadesinin rakibin faaliyetleriyle bağlantılı olmadığı, noktanın tüm Efes
alımlarını TAPDK belgesi olmayan yetkisiz toptan satıcılardan değil, EFPA
bayilerinden yapmasının sağlanmasının kastedildiği, bölgenin yoğun rekabet
yaşanan bir bölge olduğu ve dolayısıyla EFPA’nın rakip faaliyetlere karşılık
vermesinin olağan olduğu belirtilmiştir. Savunmada ayrıca belgenin ait olduğu Sivas 950
ilindeki satışları ve yapıya ilişkin olarak Sivas'taki açık ve kapalı toplam nokta
sayısının 231 olduğu, bunlar arasında EFPA ile bulunurluk sözleşmesi olan açık ve
kapalı toplam … nokta bulunduğu ve bu noktaların Türkiye'deki toplam payının on
binde … olduğu, Bimpaş’ın bölgedeki bayilik oluşumunun yıllardır istikrarsız bir seyir
gösterdiği ve rakibin bu uygulamalarına karşı belgede EFPA satış elemanının etkin
rekabet etmenin gereği olarak bazı aksiyonlar önerdiği ifade edilmiştir. Bu etkin
11-42/911-281
21
rekabet etme önerilerinin hiçbirisinin 2005 tarihli karara aykırı olmadığı da
vurgulanmıştır.

Belgede yer alan “tamamen Efes Pilsen sistemine kazandırılma” ifadesi belgenin 960
“Sivas Tuborg Bayilik Oluşumu ve Alınması Gereken Önlemler” şeklindeki başlığı ve
bütünü dikkate alındığında belgenin rakip faaliyetlerinin incelenmesi ve bu faaliyetler
karşısında strateji belirlenmesiyle bağlantılı olduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle
tarafın savunmasını kabul etmek mümkün olmamış, noktaları “tamamen Efes Pilsen
sistemine” kazandırma çalışmalarına ilişkin ifadelerin rakibin o noktadan
çıkartılmasına ilişkin olduğu kanaati oluşmuştur.

I.4.1.7. Belge 36’ya İlişkin Savunma

Savunmada belgede adı geçen …….. adlı nihai satış noktasının bulunduğu bölgenin 970
EFPA için reklam ve tanıtım görselinin bulunması açısından çok önemli olan bir nokta
olduğu ifade edilmiştir. EFPA'nın amacının özellikle Fosters markası ile her yıl
sponsor olduğu Dünya Sörf Şampiyonası vesilesiyle şampiyonanın düzenlendiği
İzmir Alaçatı'da yarışmacı sörfçülerin ziyaret ettiği bir merkez niteliğindeki noktada
görsellik kapsamında Efes markalarının bulunmasını sağlamak olduğu belirtilmiştir.
EFPA’nın nokta ile tek marka sözleşmesi değil standart bir bulunurluk sözleşmesi
yaptığı vurgulanmıştır. Öte yandan noktada 2010 yaz döneminde EFPA markaları
yanında spottan da alınabilen rakip ürünlerin, Corona, Heineken, Budweiser,
Bittburger ve bir Bimpaş markası olan Carlsberg markalarının da satıldığı
belirtilmiştir. Savunmada ayrıca Bimpaş'ın nokta ile münhasırlık içeren bir anlaşma 980
yapma hakkı olduğu dikkate alındığında EFPA'nın Bimpaş'ın tekliflerine böylesine
önemli bir noktada daha cazip bir iskonto ve bedelsiz ürün vererek bulunurluğunu
kaybetmemesinin amaçlandığı belirtilmiştir. Diğer markaların noktada EFPA ürünleri
yanında bulunmalarının da noktanın satış kapasitesini kapatan bir indirim sisteminin
uygulanmadığının açık göstergesi olduğu ifade edilmiştir.

Noktaya Bimpaş’ın %... ıskonto teklif ettiğini, ancak teklifin kabul edilmediğini ve bu
nedenle ……. ile Bimpaş’ın herhangi bir ticari ilişkisinin söz konusu olmadığı tespit
edilmiştir. Diğer yandan belgeden Bimpaş’ın noktaya girmesinin önlenmesi amacıyla
geçtiğimiz yıllara göre daha yüksek oranda bedelsiz ürün verildiği anlaşılmıştır. 990

I.4.1.8. Belge 38’e İlişkin Savunma

Savunmada, distribütör çalışanı ….'in e-postasından tek marka satma teklifinin
noktanın kendisinden geldiği ve noktaların kendi inisiyatifleriyle tek marka satmakta
serbest oldukları belirtilmiştir. Diğer yandan EFPA’nın fiiliyatta noktaya …'in e-
postasında bahsedilen %... veya …..'in önerdiği %.... kadar iskonto dahi vermediği
ifade edilmiştir. İşletme ile bulunurluk sözleşmesi de yapılmadığı eklenmiştir.
Noktanın sadece EFPA tarafından her noktaya dönemsel olarak uygulanan …….
kampanyalarından faydalandırıldığı belirtilmiştir. Buna ilaveten hâlihazırda noktada 1000
hem EFPA hem de Bimpaş soğutucu dolabının bir arada bulunduğu ifade edilmiştir.

Savunmaya göre ayrıca, soruşturma raporunda iddia edildiğinin aksine EFPA satış
şefi …..’in e-postasının, ……'in e-postasındaki ifadeleri destekleyen herhangi bir yanı
bulunmamakta olup ihlale ilişkin somut bir delil teşkil etmemektedir. Savunmada
bunlara ilaveten noktanın bulunduğu bölgenin rekabetin yoğun olarak yaşandığı bir
11-42/911-281
22
bölge olduğu ve belgenin tek amacının noktada bulunurluğun sağlanması olduğu
ifade edilmiştir.

Noktanın 2010 yılının Mart, Eylül ve Ekim aylarında Bimpaş’tan ürün alımı yaptığı, 1010
belgenin ait olduğu 2010 Nisan ayının hemen sonrasında Eylül ayına kadar
Bimpaş’tan gelen tekliflere olumlu cevap vermediği tespit edilmiştir. Öte yandan
savunmada yer alan bu bölgede rekabetin yoğun olduğu tespiti de dikkate
alındığında, EFPA’nın Bimpaş ile rekabetin yoğun olduğu bir bölgede Bimpaş’ı
noktadan çıkarmaya yönelik bir girişimde bulunması daha da önem kazanmaktadır.
Buna ilaveten belgede bir e-posta zincirinin bulunması, distribütör çalışanı ……’ten
gelen önerinin EFPA satış şefi tarafından değerlendirilerek yöneticisine iletildiğini
açıkça ortaya koymaktadır. Belgedeki e-posta zinciri, EFPA’nın rekabetin yoğun
olduğu bir bölgedeki yaklaşımlarını ortaya koymak açısından önemlidir.
1020
I.4.1.9. Belge 39’a İlişkin Savunma

Savunmada, bu belgedeki "görüşmeler sonucu noktalardan rakibin çıkarılması"
ifadesinin son derece muğlak ve dayanaksız ve amacını aşan bir ifade olduğu
belirtilmiş, rakibin dışlandığına ilişkin belgede somut bir veri bulunmadığı ifade
edilmiştir. Buna delil olarak aynı belgede bölgede rakip bayisinin dahi bulunmadığı,
dağıtımın sınırlı günlerde ve düzensiz olduğu ifadelerinin yazması kullanılmıştır.
Savunmaya göre belgenin geneline bakıldığında rekabetçi faaliyetler
listelenmektedir, sosyal ekonomik statülerine göre ayrılarak bölgedeki noktalarda
bulunabilirliğin sağlanması amaçlanmaktadır. Savunmada ayrıca Yozgat bölgesinde 1030
sadece toplam 79 adet aktif nihai satış noktası bulunduğu, bunlar arasında EFPA ile
Bimpaş’ın birlikte bulunduğu 10 nokta olduğu, bölgenin toplam 2010 yılı EFPA satış
hacminin yaklaşık 1.467.280 litre olduğu ve bu nedenle Yozgat merkezinde bulunan
79 noktanın EFPA'nın pazar payına neredeyse hiçbir katkısı bulunmadığı
belirtilmiştir. Bunlara ek olarak, Kurul’un 18.11.2009 tarih ve 09-56/1327-333 sayılı
EFPA Yozgat bayisi hakkındaki kararına atıf yapılan savunmada bu bölgede Bimpaş
ürünlerinin tercih edilmediği iddia edilmiştir.

Rakip ürünlerin çıkartılması ifadesinin sadece muğlak, amacını aşan, dayanaksız bir
ifade olduğuna dair savunma belgenin noktalara rekabet etmeme yükümlülüğü 1040
getirmeye ilişkin çaba sarf edildiği yönündeki kanaati değiştirmemiştir. Diğer yandan
Bimpaş ürünlerinin nokta tarafından tercih edilmemesi hususu Kurul kararında da dile
getirilmiş olmakla beraber bu nedene dayanarak ilgili satış yerinde sadece EFPA
ürünlerinin satılıyor olması 2005 tarihli karara aykırılık olmayacak iken, nokta ile
EFPA satış elemanlarının yaptığı görüşmeler sonucunda rakip ürünlerin çıkartılması
yani noktanın kendi tercihi dışında bir durum ile rakip ürünlerin noktadan çıkartılması,
2005 tarihli karara aykırı bir durum olup belgenin bunu açıkça anlattığı kanaati
oluşmuştur. Belgede satış noktalarındaki rakip ürünlerin, görüşmeler sonucunda
noktadan çıkartıldığı, bunun da EFPA’nın bölgedeki pazar payının %...’ye
ulaşmasında katkı sağladığı belirtilmektedir. 1050

I.4.1.10 . Belge 40’a İlişkin Savunma

Savunmada EFPA tarafından belgede yer alan ifadenin satış agresifliği içerisinde
yazılmış ve amacını aşmakla beraber aslında noktaya ilişkin gerçek durumu
göstermediği belirtilmiştir. Savunmada noktanın hiçbir zaman tek bir firmaya ait ürün
11-42/911-281
23
satmadığı, nokta ile EFPA'nın herhangi bir sözleşmesi bulunmadığı ve dolayısıyla, bu
nokta ile Tuborg ürünlerini çıkarmaya yönelik herhangi bir anlaşma yapılmadığı ifade
edilmiştir.
1060
Belgedeki ifadeler çok net olup satış agresifliğine ilişkin savunma noktalara rekabet
etmeme yükümlülüğü getirmeye ilişkin çaba sarf edildiği yönündeki kanaati
değiştirmemiştir.

I.4.1.11. Miktar Zorlamaya Yönelik Bulunurluk Sözleşmelerine İlişkin Savunma

Savunmada söz konusu sözleşmelerin …..'e yakın bulunurluk sözleşmesi arasında
münferit ve yöresel olmaları sebebiyle temsili nitelikte olmadığı belirtilmiştir.
Sözleşmelerinin amacının noktaların satış hacmini kapatmak değil, noktalarda
bulunurluğun sağlanması olduğu ifade edilmiştir. Savunmada sahadaki satış ekibinin 1070
noktaya yapılan yatırımı onaylatabilmek için satış noktasının satış hedefini ve
tahminini yüksek gösterebildiğini, anılan sözleşmelerin de bu duruma ilişkin olduğu
belirtilmiştir. Bu çerçevede savunmada bahse konu bulunurluk sözleşmelerine
fiiliyatta verilen katkıyla ilişkilendirilmemesine rağmen yüksek hedeflerin yazılmış
olduğu belirtilmiştir. Ayrıca EFPA'nın yatırım maliyetlerini ve hukuki riskini artıran bu
duruma karşılık EFPA üst yönetiminin önlem olarak, hedef ile gerçekleşecek fiili satış
arasındaki gerçekleşme oranını çalışanlarına bir performans değerlendirme kriteri
olarak getirdiği ifade edilmiştir.

Bunlara ilaveten söz konusu sözleşmeli noktaların toplam satış hacimlerinin 1080
EFPA’nın Türkiye satış litresinin …….. sıfırına tekabül etmesinin de pazar üzerinde
hiçbir etkiye sahip olmadığının göstergesi olduğu ve dolayısıyla pazarı kapatıcı, rakibi
dışlayıcı veya miktar zorlayıcı herhangi bir etkisi olmadığı belirtilmiştir.

Bahse konu sözleşmelerde belirlenen hedeflerin tamamının noktalarla görüşülerek
hesaplanan öngörü niteliğindeki miktarlar olduğu ve hedefleri gerçekleştiremeyen
noktaların tamamına sözleşme bitiminden evvel bedelsiz ürünlerin tamamının
aktarıldığı ifade edilmiştir. Bu noktaların bazıları sözleşme dönemi esnasında el
değiştirdiği, buna rağmen EFPA tarafından noktalara verilen katkıların iadesinin
istenmediği eklenmiştir. Bunlara ek olarak bu noktaların halihazırda açık olanların 1090
(faaliyetlerine devam edenlerin) tamamı ile bulunurluk sözleşmelerinin yenilendiği,
yeni sözleşme döneminde hedef litrelere bağlı herhangi bir bedelsiz ürün aktarımı
öngörülmediği belirtilmiştir.

Sözleşmelerin pazar üzerindeki etkisi değil miktar zorlamaya yönelik olarak kullanımı,
bu sözleşmelerin ihlali göstermekteki yeterlilikleri bakımından önem arz etmektedir.
Eğer sözleşmede belirlenen hedefler dolayısıyla nokta rakip ürün satamıyor ise bu
noktada ilgili sözleşmenin mevcut dosya kapsamında ihlali işaret ettiği sonucu ortaya
çıkmaktadır. …… Restoran Sözleşmesi’ne yönelik olarak EFPA’nın nokta ile anlaşma
yaptığı zamana denk gelecek şekilde Bimpaş ürünlerinin noktada bulunmamaya 1100
başladığı tespitine ilişkin olarak savunmada herhangi bir değerlendirmede
bulunulmamıştır. Savunmada hedefin gerçekleşmemesine rağmen noktaya bedelsiz
ürün verildiği yönündeki açıklama, Bimpaş’ın anlaşma sonrası noktadan çıkması ile
ilgili durumu açıklamaktan uzaktır. Öte yandan anılan tüm sözleşmelerdeki hükümler
bakımından önem arz eden husus hedefler aracılığıyla noktanın tek marka satmaya
11-42/911-281
24
teşvik edilip edilmediğidir. Buna ilaveten ne kadar savunmada hedeflerin bağlayıcı
olmadığı iddia edilse de, sözleşmelerde yer alan

“… Şirket işyerinin açılmasında veya işletilmesine katkıda bulunmak ve iş
yerinde bira satışlarını artırmak amacı ile Bayi veya Distribütör ile İşleticinin 1110
karşılıklı mutabakata vardığı… YTL tutarında... katkıyı doğrudan veya
Bayilik/Distribütörlük Sözleşmesine dayanarak Bayi veya Distribütör aracılığı ile
kararlaştırılan şekilde bir kereye mahsus olmak üzere uygun gördüğü şekil ve
zamanda verecektir. ŞİRKET, BAYİ veya DİSTRİBÜTÖR işbu sözleşme
gereğince yapacağı katkı ve yardımların amacına uygun olarak kullanıp
kullanılmadığının kontrolünden sonra vermeye her zaman yetkilidir.
Şirket, işbu sözleşmede işleticiye verilmesi kararlaştırılan kredi ve/veya katkıyı
bayi veya distribütör aracılığıyla verecek bile olsa, haklı sebeplere dayanarak
eksiltme, askıya alma, durdurma veya tamamen sona erdirme hususlarında
yetkilidir. İşletici, şirketin bu konuda yetkili olduğunu ve bu hususta şirketten, 1120
bayi veya distribütörden tazminat da dahil olmak üzere herhangi bir hak ve
alacak talebinde bulunmayacağını ve bunu sözleşmenin ihlali olarak ileri
sürmeyeceğini, peşinen kabul ve taahhüt eder... ”

hükümleri anılan hedeflerle bir araya geldiğinde katkıyı alabilmek isteyen noktaya
rakip ürünün girememesi yönünde fiili bir etki yaratabileceği kanaati oluşmuştur. Bu
noktada hedefler bağlayıcı değilse ve noktaya her halükarda bedelsiz ürün veriliyorsa
bulunurluk sözleşmelerinde hedef belirlemenin amacının ne olduğu sorusu da
cevapsız kalmaktadır. Kaldı ki söz konusu sözleşmelerin birçoğunda, bedelsiz
ürünlerin nokta tarafından alınabilmesi için belirlenen kotanın, noktanın en azından 1130
bir yıllık satış miktarına denk geldiği görülmüştür. Öte yandan eğer noktanın
hedefinin gerçekleşen satış oranına dönüşme oranı arttıkça satış elemanının
performansı daha olumlu değerlendiriliyorsa, bu durum satış ekibinin noktalara
hedeflerini gerçekleştirmeleri için baskı yapma olasılıklarını daha da artırabilecektir.
Bu durum da sözleşmelerde belirlenen hedeflerin miktar zorlamaya dönüşecek
şekilde uygulanmasına yol açabilecektir. Dolayısıyla, bulunurluk sözleşmelerindeki
hedefler ile ilgili olarak yapılan savunmaların kabulü mümkün olmamıştır.

I.4.1.12. Ara Dönemde İmzalanan Sözleşmelere İlişkin Savunma
1140
İmza tarihleri 01.5.2005 ile 14.6.2005 arasında değişkenlik gösteren söz konusu
sözleşmelere ilişkin olarak savunmada EFPA'ya anılan Kurul karar ile tanınan süre
zarfında eski formatta olan sözleşmelerin yapılmasının son derece olağan olduğu
belirtilmiştir. Savunmada bu sözleşmelerin imzalandığı noktalardan üçünün
kapandığı geri kalan noktalarla da tek marka satma yükümlülüğü içermeyen yeni
bulunurluk sözleşmelerinin imzalanmış olduğu ifade edilmiştir. 2005 tarihli kararın
EFPA'ya tebliğ edilmesinden evvel münhasırlık uygulamalarının yasaklandığına dair
getirilen yeni uygulamanın bilincinin tüm Türkiye genelinde oluşmuş olmasının
EFPA'dan beklenmesinin gerçekçi olmadığı da eklenmiştir. EFPA’nın anılan kararın
tebliği ardından kendine düşen görevi verine getirerek noktaların hepsine tek marka 1150
satma şartı ile 2005 tarihli kararda getirilen sınırlamalara ilişkin bildirim yaptığı ve eski
tip sözleşmeleri süresinde tek marka şartından arındırdığı ve Rekabet Kurulu
tarafından da kabul gören bulunurluk sözleşmeleri ile değiştirdiği de vurgulanmıştır.

11-42/911-281
25
Geçiş sürecinde bu sözleşmelerin imzalanması, teşebbüsün kararın alınması öncesi
yürütülen inceleme aşamasında konuya ilişkin olarak hem yazılı hem de sözlü görüş
vermiş olması, konunun kapsam ve içeriğinden yeterli bilgi sahibi olduğunu
gösterdiğinden subjektif iyi niyete aykırı olduğu kanaati oluşmuştur. Öte yandan bu
sözleşmelerin Kuruma gelen bir ihbar neticesinde EFPA’nın soğutucu ve bira
makinelerinin teknik bakımı, onarımı ve bunlara ilişkin servis hizmeti veren bir 1160
taşeron şirket olan ve tamamen teknik malzeme ve ekipman bulunan Efes Bakım
Dağıtım Gıda Paz. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.’de yapılan yerinde incelemede
tamamı Ankara bölgesi/çevre illerdeki satış pazarlama faaliyetlerine ilişkin olan 5-6
koli EFPA belgesi içerisinde rastlanmış olması, Ertan Cüceloğlu tarafından yazılan
“satış müdürünün kontrolünde gizlenmelidir” ifadesini içeren Belge 34’ün de
geçerliliğini gösterir niteliktedir.

I.4.2. Diğer Hususlara İlişkin Savunmalar

I.4.2.1. 22.4.2005 tarihli karara dayanan soruşturmada herhangi bir etki analizi 1170
yapma gereğinden kurtulmuş olunduğu, etki analizinin nokta bazında yapıldığı
ancak ihlal iddiası ile gündeme gelen eylemlerin pazardaki rekabete olan
etkisinin incelenmediği iddiası:

Söz konusu kararın soruşturma kapsamındaki önemi Kurul’un bu kararda EFPA’nın
nihai satış noktaları ile akdettiği dikey anlaşmalarının bira pazarındaki rekabet
üzerindeki etkilerinin ele alınıp 4054 sayılı Kanun kapsamındaki nitelikleri ile ilgili
olarak bir hükme varılmış olmasından kaynaklanmaktadır. Nitekim EFPA’nın veya
distribütörlerinin / bayilerinin hem açık satış yapan nihai satış noktaları hem de kapalı
satış yapan nihai satış noktaları ile akdettikleri tek elden satın alma anlaşmalarında 1180
yer alan rekabet etmeme yükümlülüklerinin (münhasırlık şartı) ve bu etkiyi doğuran
diğer sınırlamaların (tek elden satın alma yükümlülükleri, asgari satın alma / satış
yükümlükleri, verilen krediler ve indirim vs. diğer katkıların tek marka satma şartına
bağlanması gibi yükümlülükler), bira pazarında etkin rekabetin oluşmasının önünde
önemli bir engel olduğu tespit edilerek, bu teşebbüsün nihai satış noktaları ile
akdettiği bu nitelikteki sözleşmelerden grup muafiyeti alınmıştır. Savunmada
bahsedilen etki analizi o dönemde yapılmış olup söz konusu analize dayanarak
yukarıdaki hüküm verilmiştir.

Etki analizi yapılmamış olmasının eleştirilmesi ve bunun bir eksiklik olarak ileri 1190
sürülmesi ancak 2005 tarihli karar sonrası pazarda değişen koşullar dolayısıyla
EFPA’nın dikey anlaşmalarının 4054 sayılı Kanun kapsamındaki niteliğinin değişmesi
ile mümkün olabilir. Bu karar sonrasında EFPA, Rekabet Kurumu’na söz konusu
anlaşmalarına tekrar muafiyet tanınmasına yönelik olarak başvuru yapmış ve bu
talebi 10.4.2008 tarih ve 08-28/321-105 sayılı Kurul kararında reddedilmiştir. Buna
karşın 2005 tarihli kararda EFPA ile benzer konumda olan Bimpaş’ın muafiyet talebi
için yaptığı başvurulardan sonuncusuna ilişkin alınan 18.3.2010 tarih ve 10-24/331-
119 sayılı Kurul kararında pazarda meydana gelen değişikliklere bağlı olarak
Bimpaş’ın grup muafiyeti alınan dikey sözleşmelerine bireysel muafiyet tanınmıştır.
Dolayısıyla, bira pazarında EFPA ve Bimpaş’tan muafiyetin geri alınması sonrası 1200
pazar tekrar gözden geçirilmiş ve EFPA’nın durumunu değiştirecek bir değişiklik
olmadığı gözlemlenmiştir. Kaldı ki EFPA’nın karar sonrası pazar payını artırarak
hakim durumunu koruduğu da Kurul kararlarında ifade edilmektedir. Bu bakımdan
11-42/911-281
26
EFPA’nın dikey anlaşmalarının pazardaki rekabeti kısıtladığı tespitini değiştirecek bir
husus 2005 tarihli karardan bu güne söz konusu olmamıştır.

Nokta bazında etki analizinin yapılmasının nedeni dikey bir ihlalin soruşturmanın ana
konusunu oluşturmasından kaynaklanmaktadır. 2005 tarihli kararda Efpa’nın
münhasırlık hükmü içeren dikey anlaşmaları bütünüyle 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi kapsamında yasaklandığından, EFPA’nın herhangi bir satış noktası ile olan 1210
ilişkisindeki durum ve bu ilişkinin Bimpaş’ın ilgili noktayla ilişkisini nasıl etkilediği
önem arz etmekte ve nokta bazında yapılan değerlendirme belgelerin ihlali
göstermekteki kuvvetlerini etkilemektedir. 2005 tarihli karar ile EFPA’nın münhasırlık
hükmü içeren ya da bu etkiyi doğuran anlaşmalarından muafiyet bütünüyle geri
alınmıştır. Bu bakımdan bu karara aykırı nitelikteki eylemlerin varlığı nokta bazında
incelenmiştir.

I.4.2.2. EFPA’nın yıllar itibari ile bulunurluk sözleşmelerinin azaldığı, mevcut
bulunurluk sözleşmeleri ile amaçlananın ise Bimpaş’ın ve/veya bayi ve
distribütörlerinin 18.3.2010 tarih ve 10-24/331-119 sayılı Kurul kararı ile nihai 1220
satış noktalarıyla akdedecekleri tip sözleşmelerdeki 5 yılı aşmayan tek marka
sınırlamalarına 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet
tanınması sonrası noktalarda bulunurluk sağlamak olduğu iddiası:
EFPA’nın miktar zorlamaya dönüşmeyen bulunurluk sözleşmelerine yönelik herhangi
bir ihlal iddiasında bulunulmamış ve bu yönde bir kanaat de oluşmamıştır. Miktar
zorlamaya dönüşmeyen bulunurluk sözleşmelerinin EFPA’nın bazı noktalara yatırım
yapmakta ve bu noktalara ürün vermekte olup yatırımının karşılığında bu noktalarda
ürünlerinin bulunmasını istemesinden ya da sadece EFPA için önemli olan
noktalarda ürünlerin bulunurluğunun sağlaması amacıyla imzalandığı anlaşılmıştır.
Bu sözleşmelerin rakip ürün satılmasını engellediği veya noktayı bu yönde teşvik 1230
ettiği yönünde herhangi bir bulguya da ulaşılamamıştır. Bir başka ifadeyle bulunurluk
sözleşmeleri sınıflandırılmış ve rekabet ihlali sonucu yaratmayanlar ayrıştırılmıştır.
Dolayısıyla bulunurluk sözleşmelerinin amaçları ve azalan sayıları, soruşturmada
ihlalin parçası sayılan sözleşmelere yönelik tespitleri değiştirecek nitelikte değildir.
Öte yandan bulunurluk sözleşmelerinin 2005 kararı sonrası azalmış olması EFPA’nın
bu karar uyarınca hareket ettiğini göstermemektedir. Zira 22.4.2005 tarihli kararla
Kurul, EFPA’nın münhasırlık hükmü içeren ya da bu etkiyi doğuran dikey
anlaşmalarının tamamından grup muafiyetini geri almıştır. Üstelik kararda pazar
kapama etkisi yaratmayacak sayıda nokta ile sözleşme yapılmasına izin verilmesi
gibi bir ayrıma da gidilmemiştir. Dolayısıyla bulunurluk sözleşmeleri açısından önemli 1240
olan, bu sözleşmelerin yalnızca münhasırlık hükmü içermesi değil bu etkiyi
doğurabilecek bir nitelik arz etmesi olup, bulunurluk sözleşmelerinin sayısındaki
azalma, sözleşmelerdeki hükümler rekabeti olumsuz yönde etkilediği sürece, ihlalin
varlığını ortadan kaldırmamaktadır. Bulunurluk sözleşmelerinin amacının genel
olarak rekabeti kısıtlayıcı olmadığı ileri sürülse de rekabeti kısıtlayıcı etkisi olan
bulunurluk sözleşmelerinin varlığı, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında ihlal
tespiti için yeterlidir.

I.4.2.3. Belgelerin önemli bir bölümünün adil ve hakkaniyetli rekabeti gösterdiği
(competition on merits) iddiası: 1250

11-42/911-281
27
EFPA hakkında ihlal tespiti 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde
yapılmamıştır. Dolayısıyla hakkaniyetli rekabet ile ilgili savunmalar ulaşılan sonucu
etkilememiştir.

I.4.2.4. Noktalara verilen fatura altı ıskonto ve bedelsiz ürün uygulamalarına
yönelik olarak getirilen, sadece bulunurluk sözleşmesi olan sınırlı sayıda
noktaya, noktanın bulunduğu yer, görsellik, diğer alkollü içeceklerle rekabet, ek
teşhir ve raf payı alınması ile noktayı yaşatma gibi objektif kriterler dikkate
alınarak makul oranda, maliyet bazlı ıskonto verildiği, ıskontoların herhangi bir 1260
hedef, asgari alım, kota gibi bir taahhüde bağlanmadığı, pazar kapama etkisi
doğurmadığı ve 2005 tarihli karar sonrası bu indirimlerin önemli ölçüde azaldığı
iddiası:

Savunmada her ne kadar ıskonto verilmesinde herhangi bir asgari alım şartı
aranmadığı ileri sürülse de yukarıda yer verilen miktar zorlamaya yönelik bulunurluk
sözleşmelerinde açık bir şekilde bedelsiz ürün elde edilmesi belirli miktarda alım
yapılması şartına bağlanmıştır. Bu sözleşmelerde özel hükümler aracılığıyla belirli bir
miktar ürünün satılmasına bağlı olarak bedelsiz ürünler verileceği düzenlenmiştir.
Dolayısıyla anılan bulunurluk sözleşmeleri açısından, savunmada ileri sürülenin 1270
aksine bir durum söz konusudur. Öte yandan soruşturma kapsamında verilen
indirimlerin pazar kapama etkisi yaratıp yaratmadığı değil, münhasır bir uygulamaya
dönüşüp dönüşmediği incelenmiştir. Bir başka deyişle mevcut soruşturma
kapsamında EFPA’nın 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini değil, 22.4.2005 tarihli
karara aykırı şekilde davranarak 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal edip
etmediği incelenmiştir. Nitekim bu indirimler pazar kapama etkisi bakımından
22.4.2005 tarihli kararda incelenmiş, indirimlerin pazarı kapatan etkisi ortaya
konularak EFPA’nın, münhasırlık hükmü içeren ya da bu etkiyi doğuran
anlaşmalarından grup muafiyeti geri alınmıştır
1280
I.4.2.5. Bir açık satış noktasının çift marka fıçı bira satabilmesi için günlük en az
2 fıçı (100 lt) satış yapabilmesi gerektiği ve bu bakımdan küçük açık satış
noktalarında çift marka ile çalışmanın ekonomik olarak rasyonel olmadığı
iddiası:
Esas olarak miktar zorlamaya ilişkin bulunurluk sözleşmelerine yönelik olarak
getirilen bu savunmada yer verilen çift marka fıçı bira satılabilmesi için gerekli olan
günlük satış miktarı bilgisinin objektifliği açık olmamakla birlikte bu durum EFPA’nın
noktaya tek marka satma koşuluna bağlı indirimler teklif edilebileceği ya da noktayı
tek marka satmaya teşvik edecek şekilde noktanın bir yıllık ya da daha fazla satış
miktarına denk gelen hedefler içeren sözleşmeler imzalayabileceği anlamına 1290
gelmemektedir. Dolayısıyla açık noktaların sadece EFPA’nın ürünlerini satıyor
olmasının, sadece düşük satış hacmi ve fıçı biranın ürün özelliği ile açıklanması
şeklindeki bu savunmanın, ulaşılan sonucu değiştirir nitelikte olmadığı kanaatine
varılmıştır.

I.5. Soruşturma Kapsamında Reddedilen Şikayetler

I.5.1. Önaraştırma Döneminde Yapılan Şikayetler
Çorum’da faaliyet gösteren şikayetçi İpekli Gıda’nın, EFPA’nın Bimpaş ürünü sattığı
gerekçesiyle kendisine mal vermediğine yönelik iddiaları önaraştırmada 1300
değerlendirilmiştir. Sonuçta EFPA bayii ile şikayetçi arasında olan anlaşmazlığın
11-42/911-281
28
rekabet hukuku bağlamında bir ihlalden kaynaklanmış olabileceği kanaati
oluşmamıştır.

Bu kapsamdaki bir diğer şikayete ilişkin olarak Mardin’in Midyat ilçesinde Can Ciğer
Tekel bayii isimli satış noktasının işletmecisi ve şikayetçi Özcan Oral’la raportörlerce
25.5.2010 tarihinde görüşülmüştür. Yapılan görüşmede Oral tarafından birkaç ay
kadar önce EFPA bayiinin dolabını geri aldığı ve Tuborg sattığı için kendisine mal
vermediği, ancak bu sorunun görüşme yapılan tarih itibarıyla çözülmüş olduğu, satış
noktasında şu anda hem Efes hem de Bimpaş ürünlerinin satılabildiği belirtilmiştir. 1310
Midyat’taki bir diğer şikayetçi olan ve Dilmeç Market’in sahibi Kenan Dilmeç ile de
görüşülmüştür. Kenan Dilmeç Bimpaş ürünü satmaya başladıktan sonra Midyat Efes
bayiinin kendisine mal vermediğini, bu sorunun halen devam ettiği ancak, Midyat
Efes bayiinde raportörlerce yerinde inceleme yapılmasının ardından bayi yetkilisinin
kendilerini arayarak mal vereceğini belirttiği ifade edilmiştir.

Ayrıca 25.5.2010 tarih ve 4136 sayı ile Kurum kayıtlarına giren Kırklareli Babaeski’de
satış noktası sahibi Baki Kayım tarafından yapılan şikayet incelenmiş, konunun
kişisel bir husustan kaynaklandığı ve rekabet hukuku kapsamında bir ihlal nedeniyle
oluşmadığı kanaatine ulaşılmıştır. 1320

Kurum kayıtlarına 15.6.2010 tarihinde giren bir diğer başvuruda satış noktası sahibi
Kadir Çoban, EFPA Kırşehir Bayiinin Bimpaş ürünü sattığı gerekçesiyle kendisine
mal vermediğini iddia etmiş, konunun incelenmesi sonucunda bayi ile satış noktası
arasında rekabet hukuku kapsamında olmayan bir anlaşmazlıktan kaynaklandığı ve
bu nokta özelindeki durumun EFPA’nın genel politikası ile ilişkilendirilemeyeceği
kanaati oluşmuştur.

Sonuç itibarıyla anılan şikayetlerin reddine karar verilmiştir.
1330
I.5.2. Soruşturma Döneminde Yapılan Şikayetler

I.5.2.1. 4054 sayılı Kanun Kapsamında Olmayan Şikayetler

Kurum kayıtlarına 16.8.2010 tarih ve 6428 sayı ile giren Bülent Eres’a ait e-postada,
EFPA bayisi Levent Pazarlama Ltd. Şti. tarafından son satıcılara sadece Efes Pilsen
ürünleri satmaları gerektiğinin, aksi takdirde bu noktalara dolap verilmeyeceğinin,
noktalara açık hesap bırakılmayacağının ve bu noktaların desteklenmeyeceğinin
bildirildiği iddia edilmiştir. Ayrıca Tadım Kuruyemiş’in de bayisi olan Levent
Pazarlama Ltd. Şti.’nin satış noktasına sadece Tadım Kuruyemiş satmasını, rakiplere 1340
ait kuruyemiş stantlarını noktadan çıkarması durumunda mali destekte bulunacağını
söylediği öne sürülmüştür. İlgili şikayet kapsamında Bülent Eres ile yapılan
görüşmeden, kendisine EFPA veya bayisi tarafından Bimpaş ürünlerini satması
dolayısıyla Efes Pilsen ürünleri vermeme gibi bir davranışta bulunulmadığı
anlaşılmıştır.

Kurum kayıtlarına 29.7.2010 tarih ve 6009 sayı ile giren şikayette ise Mehmet Öksüz
tarafından, dış görselinin rakip firmaya ait olması nedeniyle EFPA Samsun bayi
Ateşoğlu’nun kendisine vadeli satış yapmadığı hatta peşin alımlarında da talep
ettiğinden daha az ürün satın alabildiği iddia edilmiştir. Mehmet Öksüz ile şikayeti 1350
11-42/911-281
29
hakkında yapılan telefon görüşmesinden, ilgili şikayete yönelik rekabet hukuku ile
bağlantılı bir durumun söz konusu olmadığı anlaşılmıştır.

Kurum kayıtlarına 29.11.2010 tarih ve 9004 sayı ile giren bir diğer şikayette ise
Süleyman Derin; EFPA Gemlik bayi Saim Üdüm ve Ortakları’nın, işletmesinde
Tuborg ürünü bulundurduğu gerekçesiyle 8.10.2010 tarihinden itibaren kendisine,
aralarında Mayıs 2011 tarihine kadar geçerli bir sözleşme olmasına rağmen Efes
ürünlerini sağlamadığını iddia etmiştir. EFPA, Süleyman Derin’in 22.11.2010 tarihli bir
ihtarname ile Saimler Ticaret hakkında Efes Pilsen ürünü sağlamadığı gerekçesiyle
şikayette bulunduğunu, bunun üzerine EFPA bayisinin cevabi ihtarname ile konuya 1360
ilişkin cevaplarını sunduğunu belirtmiştir. Bayi cevabında, ticari ve ahlaki sebeplerden
dolayı nokta ile ticari ilişkinin durdurulduğunu dile getirmiştir. EFPA vekili noktanın
borcunu yerine getirmede temerrüde düşmesine rağmen noktaya karşı herhangi bir
dava açılmadığını ve bu noktaya en son 4.11.2010 tarihinde ürün sağlandığını
belirtmiştir. Bimpaş ise bu noktaya 5.11.2010 tarihinden itibaren ürün sağlamaya
başlamıştır. EFPA ile nokta arasındaki ihtilafın borç-alacak meselesinden
kaynakladığı, bu ihtilaf nedeniyle ilişkinin bitmesi ardından noktanın Bimpaş’tan ürün
sağlamaya başladığı görülmüştür.

Kurum kayıtlarına 11.8.2010 tarih ve 6343 sayı ile giren Aydın Özkan’a ait şikayette 1370
EFPA ile yapmış olduğu bir sözleşme bulunduğu, bir süre sonra Bimpaş’dan da ürün
almaya başladığı ancak EFPA yetkilisinin Bimpaş’dan ürün satın alırsa kendisine
şirket talimatı gereği mal temin edilmeyeceğinin ve senetler aracılığıyla icraya
verileceği ve dava açılacağının ifade edildiği, devamında işletmesine ürün tedarikinin
kesildiği, bu gelişmelere rağmen kendisinin EFPA ürünlerini bulundurmaya devam
ettiği ancak 13.7.2010 tarihinde Bolu 1. Asliye Hukuk Mahkemesi heyeti ve
bilirkişilerin EFPA avukatıyla birlikte işletmesine gelerek işletmesinde Efes ürünleri
olmasına rağmen bu ürünlerin bulunmadığı yönünde bilirkişi raporu düzenlediği
bildirilmiş ve bu çerçevede EFPA ve EFPA Bolu bayi Atalay Gıda Meşrubat Oto.
Turz. Taş. San. Ltd. Şti. şikayet edilmiştir. 1380

Şikayet üzerine Aydın Özkan’dan iletişim bilgileri ve EFPA ile arasındaki sözleşmenin
bir örneği istenmiştir. Ancak şikayetçi herhangi bir geri dönüşte bulunmamıştır. Bu
nedenle bilgilerin EFPA’dan istenmesi yoluna gidilmiştir. EFPA’nın cevabi yazısına
göre Kazan Restoran ile 4.2.2009-4.2.2011 dönemini kapsayan bulunurluk
sözleşmesi imzalanmıştır. Ancak noktanın 23.3.2010 tarihinden itibaren kendisine
sağlanan EFPA fıçı tesisini söktüğü, tabela ve görsellik içeren tüm reklam
malzemelerini kaldırdığı, EFPA ürünlerinin bulunurluğunu tamamen sona erdirdiği
iddia edilmektedir. Aydın Özkan’a sözleşme kapsamındaki aykırılıkları
gidermemesine ve herhangi bir mal alımı yapmamasına rağmen, bir alacak/tazminat 1390
davası açılmadığı EFPA vekili tarafından bildirilmiştir. Diğer yandan Bimpaş’tan elde
edilen bilgilere göre Kazan Restoran’a 31.3.2010 tarihinden itibaren mal tedarik
edilmeye başlanmıştır.

Bimpaş’ın bu noktaya ilk kez 31.3.2010 tarihinde ürün sağladığı, EFPA’nın ise
noktaya en son 23.3.2010 tarihinde ürün sağladığı tespit edilmiştir. EFPA yetkililerinin
nokta ziyaret sıklığının 2010 yılında 1-5 gün arasında değiştiği ve EFPA’nın son
satışından 8 gün sonra Bimpaş’ın noktaya ürün satmaya başladığı dikkate
alındığında EFPA’nın gerçekten de noktada Tuborg ürünleri bulunması dolayısıyla
11-42/911-281
30
Kazan Restoran’la ticari ilişkisine son verdiği şeklinde bir neden sonuç ilişkisine 1400
ulaşılamayacağı kanaati oluşmuştur.

Dolayısıyla söz konusu şikayetlerin reddine karar verilmiştir.

I.5.2.2. Konusu Kalmayan Şikayetler

Kurum kayıtlarına 23.7.2010 tarih ve 5788 sayı ile giren Alper Bozkurt’a ait
başvuruda Bozkurt, EFPA Kırşehir bayisinin (Yükseller Bira) 24.6.2010 tarihinden
sonra satış yerinde Bimpaş ürünleri bulunduğu gerekçesiyle kendisine mal
vermediğini, Yükseller Bira’ya herhangi bir borcu olmadığını üstelik aldığı ürünlerin 1410
parasını peşin ödediğini ifade etmiştir. Yapılan görüşmede Alper Bozkurt, Kırşehir’e
gelen EFPA satış şefinin durumdan haberdar olmasının ardından kendisine tekrar
mal verilmeye başlandığı ifade etmiştir. Sonuç olarak Kırşehir’deki EFPA bayisi
Yükseller Bira hakkında yapılan şikâyete konu olan durumun EFPA satış şefinin
olaydan bilgi edinmesi sonrası düzeldiği anlaşılmıştır.

Kurum kayıtlarına sırasıyla 1.9.2010 tarih ve 6845 sayı, 13.9.2010 tarih ve 7092 sayı
ile giren Güldane Kapan’a ait şikayette ise, Temmuz ayında Tuborg dolabını satış
yerinde bulundurması ile birlikte Didim EFPA bayisi ile sorun yaşamaya başladığı,
17.7.2010 tarihinden sonra sipariş alınmaya gelinmediği, EFPA bölge müdürü ve 1420
bölge şefine telefon etmesi sonrası önce siparişlerin aksayarak geldiği, Kuruma
şikayette bulunduğu dönem itibari ile ise durumun düzeldiği bilgisi verilmiştir. Konu
hakkında Güldane Kapan ile yapılan görüşmede Kapan, Temmuz ayından itibaren
işletmesinde Tuborg dolabı bulundurmaya başladığını, bu nedenle EFPA
distribütöründen mal temini konusunda sorun yaşadığını, ancak EFPA bölge şefinin
durumdan haberdar olması sonrası ise yaşanan sorunların düzeldiğini ifade etmiştir.

Bu kapsamda söz konusu şikayetlerin reddine karar verilmiştir.

I.5.2.3. Diğer Şikayetler 1430

Kurum kayıtlarına 25.8.2010 tarih ve 6713 sayı ile giren Aytekin Çakan’a ait şikayette
ise EFPA ve EFPA Samsun bayisi Ateşoğlu Gıda Tekel Mamulleri Ltd. Şti. (Ateşoğlu)
ile aralarında satış sözleşmesi olduğu, işletmesinde hem Bimpaş hem EFPA ürünleri
bulundurduğu,14.6.2010 tarihinde Samsun 3. Sulh Hukuk Mahkemesi heyeti, bilirkişi
ve EFPA avukatlarının işletmesine gelerek tespitte bulundukları, bu kapsamda
EFPA’nın mahkemeye sunduğu dilekçede özellikle işletmede diğer markaya ait
ürünlerin satılıp satılmadığı ve varsa bunların miktarının tespit edilmesi yönünde
talepte bulunduğu ve kendisine bu yolla Bimpaş ürünü satmama konusunda baskı
yaptığı iddia edilmiştir. 1440

Noktaya ilişkin olarak EFPA’dan gelen açıklamada, taraflar arasında 27.10.2006-
27.10.2011 dönemi için bir bulunurluk sözleşmesi imzalandığı, ancak noktanın
kendisine verilen katkıya rağmen cari hesap borçlarını tediye etmede temerrüde
düştüğü, 29.8.2008 tarihinden itibaren noktaya cari hesabını ödemeden ek mal
taleplerinin karşılanmayacağının EFPA bayisi tarafından iletildiği, fakat noktanın
bunun ardından, Efes ürünlerinin satış ve bulunurluğunu tamamen sonlandırdığı, tüm
EFPA reklam/satış malzemelerini noktadan kaldırarak sözleşmeyi ihlal ettiği
bildirilmiştir. EFPA yetkililerince, yapılan çeşitli uyarılara rağmen aykırılıkların devamı
11-42/911-281
31
nedeniyle önce 14.12.2009 tarihinde daha sonra da 14.6.2010 tarihinde Samsun 1450
3.Sulh Hukuk Mahkemesinin 2010/ 91.D.İş dosyası ile bilirkişi tespiti yaptırıldığı ve
sözleşmeye aykırılıktan dolayı uğranılan zararlar nedeniyle, satış müdürlüğünün de
onayı ile Ankara 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2010/471 Esas No.lu dosyası ile
alacak/tazminat davası açıldığı ve yargılamasının halen devam ettiği bilgisi
verilmektedir. Öte yandan Bimpaş’ın 2010 yılı boyunca bu noktaya ürün temin ettiği
tespit edilmiştir.

Bimpaş’ın 2010 yılı boyunca noktaya mal sağladığı ve EFPA’nın noktaya en son
23.8.2010 tarihinde mal verdiği dikkate alındığında, şikayete konu olayda ileri
sürülen, noktada Bimpaş ürünü satılması dolayısıyla dava açıldığı iddiasının 1460
zayıfladığı kanaati oluşmuştur.

Kurum kayıtlarına 15.9.2010 tarih ve 7159 sayı ile giren Özgür Gökay’a ait şikayette
Gökay; işletmesinde Tuborg fıçı bira bulundurması ve hem Tuborg hem de Efes
Pilsen reklam panolarını teşhir etmesi ile birlikte EFPA yetkililerinin, kendisini mal
vermemekle ve cezai şart talep etmekle tehdit etmeye başladığını, sonrasında
EFPA’nın Çorum 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde hakkında dava açtıklarını ifade
etmiştir. İlgili şikayet üzerine şikayetçiden iletişim numaraları ve şikayet ekinde
gönderdiğini belirttiği ancak Kuruma intikal etmeyen sözleşme talep edilmiştir. Ancak
konu hakkında soruşturma raporunun yazımına kadar Kuruma herhangi bir geri 1470
dönüşte bulunulmamıştır. Bunun üzerine 13.12.2010 tarih ve 6008 sayılı yazı ile
EFPA’dan noktaya 2010 yılında gerçekleştirdiği her bir satışın tarihi ve miktarı ile
Çorum 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde bu nokta hakkında açılan davanın nedeni ve
konu hakkında bilgi talep edilmiştir.

EFPA’nın cevabi yazısına göre Efe Restoran ile EFPA ve bayisi arasında 1.4.2009
tarihinde bir bulunurluk sözleşmesi imzalanmıştır. 9.6.2010 tarihinden sonra bu
noktanın EFPA ürünlerini bulundurmayı sona erdirdiği, açık satış yapılması için
sağlanan fıçı tesisatının söküldüğü, fıçı ürün bulunurluğunun sağlanmadığı, noktaya
satış faaliyetlerine katkı amacı ile verilen sandalye/masaların depoya kaldırılması gibi 1480
hususlara ilişkin olarak 4.8.2010 tarihinde Çorum 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin
2010/122 D.İş No.lu dosyası ile tespit yapıldığı ifade edilmektedir. Verilen bilgiye
göre, noktaya sözleşme kapsamındaki aykırılıkları gidermemesine rağmen iyi niyet
çerçevesinde herhangi bir alacak/tazminat davası açılmamıştır Kurum kayıtlarına
17.12.2010 tarih ve 9463 sayı ile giren yazıda Bimpaş, Efe Restoran’a 31.5.2010
tarihinden itibaren mal tedarik ettiğini bildirmiştir.

Bu noktanın Bimpaş’tan, ilk olarak 31.5.2010 tarihinde mal alımı yaptığı, EFPA’dan
ise 8.6.2010 ve 9.6.2010 tarihlerinde iki kez ürün alımı yaptığı ve sonrasında taraflar
arasında bir alım-satım ilişkisi gerçekleşmediği tespit edilmiştir. Gerek önaraştırma ve 1490
soruşturma sürecinde gerçekleştirilen yerinde incelemelerde iddiaları destekleyecek
bir bilgi ve belgeye ulaşılamaması gerekse de Özgür Gökay’ın Kuruma herhangi bir
geri dönüş yapmamış olması ve bu bağlamda iddialarını destekleyecek bir bilgi/belge
sunmaması dikkate alınarak, EFPA’nın noktada Bimpaş ürünleri satılması
gerekçesiyle bu tür eylemlerde bulunduğu kanaatine ulaşılamamıştır.

Yukarıda yer verilen nedenlerden ötürü söz konusu şikayetlerin reddine karar
verilmiştir.

11-42/911-281
32
I.6.Sözleşme Tadili 1500

EFPA ve/veya distribütörleri tarafından nihai satış noktalarıyla akdedilen bulunurluk
sözleşmelerinde yer alan bazı maddelerin pazarda rekabetçi yapıyı sağlayabilmek ve
muhafaza edebilmek adına değiştirilmesinde veya yeniden düzenlenmesinde fayda
bulunduğu kanaati oluşmuştur. Bu maddelerden ilki şu şekildedir (Satış sözleşmesi
madde 11):

“… Şirket işyerinin açılmasında veya işletilmesine katkıda bulunmak ve iş yerinde
bira satışlarını artırmak amacı ile Bayi veya Distribütör ile İşleticinin karşılıklı
mutabakata vardığı… YTL tutarında... katkıyı doğrudan veya Bayilik/Distribütörlük 1510
Sözleşmesine dayanarak Bayi veya Distribütör aracılığı ile kararlaştırılan şekilde bir
kereye mahsus olmak üzere uygun gördüğü şekil ve zamanda verecektir. ŞİRKET,
BAYİ veya DİSTRİBÜTÖR işbu sözleşme gereğince yapacağı katkı ve yardımların
amacına uygun olarak kullanıp kullanılmadığının kontrolünden sonra vermeye her
zaman yetkilidir.
Şirket, işbu sözleşmede işleticiye verilmesi kararlaştırılan kredi ve/veya katkıyı bayi
veya distribütör aracılığıyla verecek bile olsa, haklı sebeplere dayanarak eksiltme,
askıya alma, durdurma veya tamamen sona erdirme hususlarında yetkilidir. İşletici,
şirketin bu konuda yetkili olduğunu ve bu hususta şirketten, bayi veya distribütörden
tazminat da dahil olmak üzere herhangi bir hak ve alacak talebinde bulunmayacağını 1520
ve bunu sözleşmenin ihlali olarak ileri sürmeyeceğini, peşinen kabul ve taahhüt
eder... ”

Burada yer alan, sağlayıcının katkı ve yardımların amacına uygun olarak kullanılıp
kullanılmadığının kontrolünden sonra ilgili yardımları vermeye yetkili olduğu ve bu
katkı ve yardımların haklı sebeplere dayanılarak eksiltilebileceği, askıya alınabileceği,
durdurulabileceği, sona erdirilebileceği ifadelerinin genelde noktaya belli bir yatırım
karşılığında katkı verildiği dikkate alındığında, EFPA yatırımlarını kötü niyetli
davranışlara karşı koruyucu nitelikte olduğu kabul edilmiştir. Ancak aynı zamanda bu
hükmün nokta üzerinde bu katkıyı alabilmek için fiili olarak rakip ürünün noktaya 1530
girmemesi yönünde fiili bir etkinin de söz konusu olabileceği kanaati oluşmuştur.
Nitekim EFPA verilerine göre bulunurluk sözleşmesi olan noktaların yalnızca
%....’inde Bimpaş ürünleri bulunmaktadır. Bu oran Bimpaş ürünlerinin 2009 Türkiye
bulunurluk oranı olan % ….’nin çok altındadır. Ancak bulunurluk sözleşmeleri ile rakip
ürünlerin satılmaması arasında doğrudan bir bağlantı kurulmamıştır. Nitekim
bulunurluk sözleşmeleri olan noktalarda Bimpaş ürünlerinin satıldığı da tespit
edilmiştir. Ayrıca bazı satış noktaları talep olmadığı için veya başka gerekçelerle
tamamen kendi tercihleri doğrultusunda Bimpaş ürünlerini satmayabilmektedirler.
Ancak bu hükmün yukarıda yer verildiği şekilde bir fiili durum yaratmaması için, söz
konusu katkının, rakip ürünlerin noktada satılmasıyla bağlantılı olmadığı anlamına 1540
gelen bir ifadenin, sözleşmede yer almasının uygun olacağı sonucuna ulaşılmıştır.

Bulunurluk sözleşmelerinde yer alan ve benzer bir fiili duruma yol açabilecek diğer bir
madde ise aşağıdaki gibidir (Satış sözleşmesi madde 2):

“İŞLETİCİ, işletmekte olduğu … adresindeki iş yerinde sözleşme tarihinden itibaren,
işbu sözleşme konusu bira ürünlerin her tip, marka ve türünü işbu sözleşme
hükümlerine tamamen uymak kayıt ve şartıyla satmayı ve bulundurmayı kabul ve
taahhüt eder.”
11-42/911-281
33
1550
Söz konusu hüküm ile nihai satış noktasına getirilen yükümlülüğün, EFPA faaliyetinin
sadece bira pazarı ile sınırlı olmasından hareketle, ayrı ilgili ürün pazarlarındaki
ürünler için geçerli olan karışık paketleme ya da bağlama uygulaması kapsamında
değerlendirilmemesi gerektiği kanaatine varılmıştır. Bununla birlikte anılan
yükümlülüğün, EFPA’nın 14 adet marka altında oldukça geniş bir ürün gamına sahip
olduğu, dolayısıyla Efes Pilsen, Efes Light, Efes Dark, Efes Dark Brown, Efes Xtra,
Gusta, Gusta Dark, Mariachi, Mariachi Black, Marmara Gold, Marmara Kırmızı ve
lisanslı olarak üretilen Miller Genuine Draft, Beck's ve Foster's markalı bira
ürünlerinin tamamını kapsayabileceği soncuna ulaşılmıştır. 2009 yılı itibariyle açık
bira pazarında %......, kapalı bira pazarında ise %...... pazar payına ve oldukça geniş 1560
bir ürün gamına sahip olan EFPA tarafından, nihai satış noktalarına getirilen bu
türden bir yükümlülüğün, özellikle raf ya da depo alanı kısıtlı nihai satış noktaları
bakımından, filli olarak rakip ürünün noktaya girememesi ya da rekabetçi baskının
sağlanabilmesi için gerekli olan sayıda markayı bulunduramaması şeklinde bir etkiye
yol açabileceği kanaatine ulaşılmıştır. Nitekim Kurul’un 25.2.2010 tarih ve 10-19/239-
93 sayılı kararında, Mey İçki Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile nihai satış noktaları arasında
imzalanacak olan “Yatırım Destek Sözleşmesi’nin ilk versiyonunda yer alan “satın
aldığı ürünlerin her çeşidini bulundurma” zorunluluğu hükmüne ilişkin ulaşılan sonuç
da bu tespite paraleldir. Dolayısıyla bu hükmün sözleşmeden çıkartılması gerektiği
sonucuna ulaşılmıştır. 1570

J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK

4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi, amacı veya etkisi rekabeti engelleme, sınırlama
veya bozma olan teşebbüsler arası anlaşmalara, uyumlu eylemlere ve teşebbüs
birliklerinin kararlarına karşı bir yasaklama getirmektedir. Kurul 2005 tarihli kararı ile
tek bir işletici ile dahi olsa münhasır anlaşmalara bireysel muafiyet tanımamış, bu
anlaşmaların yapılmasının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı olduğunu
vurgulamıştır.
1580
Yukarıda yer verilen EFPA’nın Orta Anadolu Bölge Müdürlüğü, İstanbul Satış
Müdürlüğü, Trakya Satış Müdürlüğü, Ege Satış Müdürlüğü, Doğu Marmara Satış
Müdürlüğü gibi farklı birimlerinde ve bir ihbar üzerine Efe-s Bakım Dağıtım Gıda Paz.
İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.’den elde edilen belgeler ve miktar zorlamaya yönelik
sözleşmelerin EFPA’nın rekabet etmeme yükümlülüğü getirme yönünde çaba ve
girişimlerinin bulunduğunu ortaya koyduğu sonucuna ulaşılmıştır. Soruşturma
kapsamında 2006, 2007, 2008, 2010 yıllarına ait belge ve sözleşmelere rastlanmış
ve bu belgelerin ihlal niteliğine sahip olduğu tespit edilmiştir. Kurul’un 2005 tarihli
kararına aykırı olan bu eylemlerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
olduğu da 2005 sonrasındaki çeşitli Kurul kararları ile sabitlenmiştir. Ayrıca EFPA’nın 1590
grup muafiyeti geri alındıktan sonra alınan BTA ve Doğuş Gıda kararlarında da Kurul,
bu tarz uygulamaların, 4054 sayılı Kanun’un 5/c maddesine aykırı olduğu
gerekçesiyle EFPA’nın bireysel muafiyet alamayacağını belirtmiştir. Aynı vurgu 2007
tarihli Kurul kararında da yapılmıştır. Söz konusu kararlardaki 2005 tarihli karara
ilişkin bu değerlendirmelerin, halen geçerliliğini koruduğu sonucuna ulaşılmıştır. Hatta
2005 tarihli kararda %.... ve %.... olduğu görülen EFPA ve Bimpaş pazar payları 2010
yılında %... ve %... olarak gerçekleşmiş, bu pazarda EFPA’nın gücünün daha da
artmış olduğu gözlemlenmiştir.

11-42/911-281
34
2005 tarihli karar ile Kurul, EFPA’nın rekabet etmeme hükmü içeren anlaşmalarının 1600
kararda belirlenen geçiş dönemi sonunda 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında ihlal teşkil edeceğini tespit etmiştir. Kurul EFPA’nın münhasırlık hükmü
içeren anlaşmalarından grup muafiyetini geri almış ve sadece soğutucu dolaplara ve
sözleşmelere yönelik iki yükümlülük öngörmüştür. Dolayısıyla 2005 tarihli kararda,
Kurul’un öngördüğü 3 unsurdan, dolaplar ve sözleşmelerin değiştirilmesine yönelik
hükümlere uyulmaması 17. madde yaptırımını gerektirirken, muafiyetin geri alınması
sebebiyle yasaklanan rekabet etmeme düzenlemesinin satış noktalarına getirilmesi
16. madde kapsamında ele alınmalıdır. Bu kapsamda geçmiş tarihli Kurul
kararlarındaki değerlendirmeler muhafaza edilerek, yukarıda yer verilen ve 4.
maddeye aykırılık teşkil eden sözleşme ya da anlaşma olarak nitelenebilecek 1610
uygulamaların 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin 3. fıkrası uyarınca idari para
cezası uygulanması gerekmektedir.

“Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye
Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik”in 5. maddesinin
birinci fıkrasının (b) bendi hükümleri uyarınca EFPA için hesaplanacak temel para
cezası oranı % 0,5 olarak belirlenmiştir. Bu oran, ihlalin süresinin bir yıldan uzun, beş
yıldan kısa olması nedeniyle Yönetmeliğin 5. maddesinin üçüncü fıkrasına göre yarısı
oranın da arttırılarak % 0,75’e yükseltilmiştir. İhlalin yaygın nitelikte olmadığı kanaati
oluştuğundan bu oran takdiren 3/5 oranında indirilerek teşebbüse verilecek idari para 1620
cezası oranı % 0,3 olarak belirlenmiştir.

K. SONUÇ

01.07.2009 tarih, 10-47/860-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile
ilgili olarak düzenlenen Rapor'a ve Ek Görüş'e, toplanan delillere, yazılı savunmalara,
sözlü savunma toplantısında yapılan açıklamalara ve incelenen dosya kapsamına
göre;

1. Efes Pazarlama ve Dağıtım Tic. A.Ş.'nin 22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı 1630
Rekabet Kurulu kararı ile yasaklanan nitelikte, nihai satış noktalarına rekabet
etmeme yükümlülüğü getirilmesine yönelik uygulamalar içerisinde bulunduğuna
ve bu suretle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesini
ihlal ettiğine OYBİRLİĞİ ile;

2. Bu nedenle, 4054 sayılı Kanun'un 16. maddesinin üçüncü, beşinci ve yedinci
fıkraları ile "Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim
Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına ilişkin
Yönetmelik"in 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, ikinci fıkrası, üçüncü
fıkrasının (a) bendi ve 7. maddesinin birinci fıkrası hükümleri uyarınca, 2010 mali 1640
yılı sonunda oluşan ve Rekabet Kurulu tarafından belirlenen yıllık gayri safi
gelirinin takdiren % 0.3 (binde üç) oranında olmak üzere;

-Efes Pazarlama ve Dağıtım Tic. A.Ş.'ye 8.085.929,62 TL

idari para cezası verilmesine Kurul Üyesi Reşit GÜRPINAR'ın farklı gerekçesi ve
OYBİRLİĞİ ile,

3. Satış noktaları ile imzalanan "Satış Sözleşmesi"nin,
11-42/911-281
35
1650
a) 2. maddesinin sözleşmeden çıkarılmasına,

b) 11. maddesinin noktalara verilen katkının rakip ürünlerin noktada satılmasıyla
bağlantılı olmadığının açıkça anlaşılmasını sağlayacak şekilde
düzenlenmesine
OYBİRLİĞİ ile

Danıştay yolu açık olmak üzere karar verilmiştir.









































11-42/911-281
2
Rekabet Kurulu’nun 13.07.2011 Tarih ve 11-42/911-281 Sayılı Kararına



FARKLI GEREKÇE

Kurulumuz mezkur kararıyla, 4054 sayılı Kanun’un 4.maddesine aykırı
uygulamaları nedeniyle, aynı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası ve Rekabeti
Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye
Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik uyarınca hakkında
soruşturma yapılan açık bira ve kapalı bira pazarlarında faaliyet gösteren
teşebbüse 4054 sayılı Kanun'un 16. maddesinin üçüncü, beşinci ve yedinci fıkraları
ile "Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun
Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına ilişkin Yönetmelik"in 5.
maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, ikinci fıkrası, üçüncü fıkrasının (a) bendi ve 7.
maddesinin birinci fıkrası hükümleri uyarınca, 2010 mali yılı sonunda oluşan ve
Rekabet Kurulu tarafından belirlenen yıllık gayri safi gelirinin takdiren % 0.3 (binde
üç) oranında olmak üzere; 8.085.929,62 TL idari para cezası verilmesine karar
vermiş bulunmaktadır. Anılan bu para cezası belirlenirken 4054 sayılı yasa ile birlikte,
yukarıda belirtilen Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim
Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin
Yönetmelik’in ilgili hükümlerinin uygulanarak verilen ceza oranının saptanması ve
yine ceza miktarının hesaplanması ile ilgili bölümünü içeren ceza miktarına sonuç
olarak katılmakla birlikte, Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile
Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına ilişkin
Yönetmelik"in uygulanmasına yönelik gerekçelerine katılmıyorum.

4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 16.maddesinin
4.fıkrasında; “Bu Kanunun 4, 6 ve 7 nci maddelerinde yasaklanmış davranışlarda
bulunanlara, ceza verilecek teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin
üyelerinin nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun
hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan
ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar
idarî para cezası verilir.” denilmiş, son fıkrasında da; ‘’ Bu maddeye göre verilecek
idarî para cezalarının tespitinde dikkate alınan hususlar, işbirliği halinde para
cezasından bağışıklık veya indirim şartları, işbirliğine ilişkin usul ve esaslar Kurulca
çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir.’’ hükmü bulunmaktadır.

Bu hükümleri yorumlarsak; Yasa Koyucu, maddenin 4.fıkrası ile verilecek
cezalarda alt sınır koymayıp, sadece üst sınırı belirleyerek cezaların yüzde ona kadar
verileceğini hükme bağlamış, son fıkrasında ise sadece “cezanın tespitinde
dikkate alınan hususlar” kavramını getirmiş ve Rekabet Kurulu’na sadece cezanın
tespitinde dikkate alınacak hususların belirlenmesine ilişkin yönetmelik çıkarma
konusunda sınırlı yetki vermiştir. Cezanın tespitinde dikkate alınacak hususlar derken
yasa koyucu neyi kastetmektedir? Burada kastedilen hangi fiillere, ne miktarda ceza
vereceğini tespit et demek anlamında değil, 16.madde ile verilen ceza sınırları
içerisinde ( % 10 ‘a kadar) ceza takdir ederken hangi unsurlara göre veya hangi
şartların varlığı halinde cezayı ağırlaştıracaksın veya hafifleteceksin, bir başka
deyişle yasada öngörülen sınırlar içerinde ceza tayin ederken, takdir yetkini
kullanma adına hangi unsurları dikkate alarak ceza tesis edeceksin anlamındadır.
11-42/911-281
3
Yasa koyucu Rekabet Kurulu’na, Yönetmelik yaparken hangi fiillere ne ceza
verileceğini tespit etme yolunda bir yetki verseydi o zaman yasaya; “Bu maddeye
göre verilecek idarî para cezalarının tespiti ve maddeye göre verilecek idarî para
cezalarının tespitinde dikkate alınan hususlar” kavramını birlikte getirirdi.

Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim
Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin
Yönetmelik’in; ‘’Temel Para Cezası’’ başlığı altındaki 5.maddesinin (1) fıkrasında
“Temel para cezası hesaplanırken, Kanunun 4 üncü ve 6 ncı maddelerinde
yasaklanmış davranışlarda bulunan teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin
üyelerinin, nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun
hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan
ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin;
a) Karteller için, yüzde ikisi ile yüzde dördü,
b) Diğer ihlaller için, binde beşi ile yüzde üçü,
arasında bir oran esas alınır.
(2) Birinci fıkrada yazılı oranların belirlenmesinde, ilgili teşebbüs veya teşebbüs
birliklerinin piyasadaki gücü, ihlal neticesinde gerçekleşen veya gerçekleşmesi
muhtemel zararın ağırlığı gibi hususlar dikkate alınır.
(3) Birinci fıkraya göre belirlenen para cezası miktarı;
a) Bir yıldan uzun, beş yıldan kısa süren ihlallerde yarısı oranında,
b) Beş yıldan uzun süren ihlallerde bir katı oranında,
arttırılır.’’ denilmiş, yine 6.maddesinde Ağırlaştırıcı Unsurlar ve 7.maddesinde de
Hafifletici Unsurlar ayrı ayrı sayılmıştır.

Yukarıda açıkça görüleceği üzere Yasa Koyucu 16.maddeye göre verilecek
cezalarda; alt sınır koymayıp, sadece üst sınırı belirleyerek cezaların yüzde ona
kadar verileceğini hükme bağlamasına ve Rekabet Kurulu’na yukarıda geniş olarak
açıkladığımız gibi, Yönetmelikle düzenlenmesi yetki aşımı nedeniyle mümkün
olmayan bir konuda, Yönetmelikle düzenleme yapılarak belli suçlar için, belirli
cezalar getirilmiş, yine Yönetmelikte, Kanunda olmayan bir kural getirilerek alt sınır
ve yasada öngörülmeyen üst sınır belirlenmiş ve Karteller için yüzde iki ile dört arası,
diğer ihlaller içinse binde beş ile yüzde üçü şeklinde ceza verilmesi öngörülmüştür.

Yönetmelikler, Kamu Kuruluşlarının kendi görev alanlarına giren konularda
yasa ve tüzük uygulanmasına yönelik yönetsel anlamdaki hukuk kurallarıdır.
Anayasanın 124.maddesine göre Başbakanlık, Bakanlıklar ve Kamu Kuruluşları
görev alanları ile ilgili yasa ve tüzüklerin uygulanmasını belirleyen yönetmelik
çıkarabilir. Anayasa’mızın 11.maddesinin 2.fıkrasına göre Kanunlar Anayasa’ya
aykırı olamayacağı gibi, bu kuraldan hareketle hukukun genel ilkelerine göre;
Yönetmelikler de yasa ve tüzüklere aykırı olamayacağı gibi üst hukuk kurallarına
da aykırı olamaz. Yönetmelikler yasanın açıkça yetki vermediği bir konuda yeni
bir düzenleme yapamayacağı gibi, Yasa ile öngörülen kuralı sınırlayamaz. Yeni bir
hüküm koyamaz.






11-42/911-281
4

Olayımızda 4054 sayılı yasanın 16.maddesi ile konulan kural, anılan
yönetmelikle bir anlamda değiştirilmekte ve Kurulun hareket alanı daraltılmaktadır.
Yasa ile getirilmeyen ve Yönetmelik Koyucuya ceza miktarlarını ve ceza sınırlarını
saptama konusunda verilmiş bir yetki olmamasına rağmen, belirli suçlara verilecek
cezaların saptanması, para cezasına alt sınır konulması ve yeni bir üst sınır
konulması 4054 sayılı yasanın 16.maddesine aykırıdır. Öte yandan 5/1-b bendinde;
karteller dışında kalan diğer ihlaller için, binde beşi ile yüzde üçü, oranında bir ceza
öngörülmesi, Yasanın 16/son maddesinde Kurulca çıkarılması için verilen yönetmelik
yetkisini aşmaktadır. Zira yönetmelik ile temel ceza tespiti mümkün değildir. Bu
nedenle yasaya aykırı bulunan Yönetmelik hükümlerine göre ceza belirlenmesinin
olanaklı olmadığı, hukuken sakat olduğu açıktır. Öte yandan bu karşı oy sahibinin
yetkisinde bulunan ceza miktarını tespit etme yolundaki takdir yetkisi, daha önce
görev yapan ve aynı seviyede olan üyelerin çıkardığı bir düzenleme ile ipotek altına
alınmakta, adeta onların düşünce ve kararlarını devam ettirme zorunluluğu gibi
hukukla bağdaşmayacak bir durum ortaya çıkarmaktadır.

Bu görüşe karşı bir sav getirilebilir. “Yönetmelik Danıştay’ca iptal
edilmediğine göre hukuken geçerlidir ve zaten verilen cezada yönetmeliğin 6. ve 7.
maddeleri uygulanarak sonuç olarak cezanın, yasanın öngördüğü alt ve üst sınırlara
ulaşmaktadır.’’ Hukukun genel ilkeleri, hafifletici ve ağırlaştırıcı unsurların
bulunmadığı olayda Rekabet Kurulu’nun anılan yönetmeliğe göre alt ve üst sınır
belirleme yönünden bağlı olması karşısında bu savın bir geçerliliği olamaz.

Rekabet ihlaline konu olay 2005, 2006, 2007 ve 2008 yıllarına ait olup,
4054 sayılı Kanun’un yukarıda yer verilen maddelerine dayanılarak “4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun 4 üncü ve 6 ncı maddelerinde yasaklanmış
davranışlarda bulunan teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyeleri ile
bunların yönetici ve çalışanlarına, aynı kanunun 16 ncı maddesi gereğince verilecek
para cezasının tespitine ilişkin usul ve esasları düzenlemek” amacıyla hazırlanan
“Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye
Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik” 15.2.2009 tarih ve
27142 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Anılan Yönetmeliğin geçici 1. maddesinde Yönetmelik hükümlerinin yürürlüğe
girmesinden önce başlatılan ancak soruşturma raporu tebliğ edilmemiş olan
soruşturmalar hakkında da uygulanacağı hükmü yer almaktadır. Yönetmeliğin,
münhasıran yürürlük tarihten sonra meydana gelen kabahatler açısından
uygulanması, lehe olan hüküm kuralı gereği, açık hukuk normu esasları da dikkate
alınmak koşuluyla geçmişe geçerli olabileceği açıktır.
Ceza Hukukunun temel konularından biriside, ceza kanunlarının zaman
bakımından uygulanmasıdır. Zaman bakımından uygulama konusunda baz alınan
husus suçun işlendiği tarihtir. Nitekim, 30.03.2005 gün ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 5/1 maddesinin yaptığı yollama ile uygulanacak olan Türk Ceza
Kanununun “ZAMAN BAKIMINDAN UYGULAMA’’ başlıklı 7.maddesinin 2.fıkrasında
“Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren
kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur.’’
hükmü getirilmiştir. Yönetmeliğin yürürlük tarihinden önce meydana gelen olaylar
hakkında, açık hukuk normu kuralları dikkate alınmak şartıyla, lehe olan hüküm kuralı
dışında geçmişe uygulanması uygulanması mümkün bulunmadığı gibi, bir ceza
11-42/911-281
5
uygulamasında, soruşturma tarihini, kararın verildiği tarihi veya bir başka tarihi ceza
uygulamasında esas almak mümkün değildir. Ceza miktar ve oranlarını belirleyen bu
yönetmeliğin geçici birinci maddesi ile daha önce işlenen ve soruşturma aşamasında
bulunan suçlara teşmil edilmesi de yasaya ve hukukun genel ilkelerine aykırıdır.
Böyle bir uygulamanın benimsenmesi, halinde ayni tarihte suç işleyenler yönünden
soruşturma tarihinin farklı olması halinde farklı cezalar uygulanabilecektir. Bu durum
da eşitsizliğe yol açacaktır. Bu nedenlerle, Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği 15.02.2009
tarihinden önceki dönemi kapsayan döneme ilişkin olarak bu yönetmeliğin
uygulanması kanımızca yukarıda belirttiğimiz gerekçelerle ceza hukukunun genel
ilkelerine aykırıdır.
İdare hukuku kurallarına göre Yönetmelik gibi düzenleyici işlemlere karşı iptal
davaları iki halde açılabilmektedir. Yönetmeliklerin yayımlanması üzerine ilgililer
tarafından iptali için dava açılabileceği gibi, Yönetmeliklerin bir idari işleme dayanak
olarak alınıp uygulanması ile menfaatleri haleldar olan kişiler tarafından da işlemle
birlikte, yönetmeliğin ilgili hükümlerinin de iptali yolunda dava açılabileceği
bilinmektedir. Bu nedenlerle ve yukarıda açıklamaya çalıştığım gerekçelerle,
Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye
Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik’in; 4054 sayılı
yasaya aykırı bulunan ilgili hükümlerinin iptal davasına konu olması halinde iptal
edilebileceği kanısını taşımaktayım.
Yukarıda açıklanan nedenlerle, Kurulun yasaya aykırı yönetmelik
hükümleri uygulanmaksızın, 4054 Sayılı yasa’nın 16.maddesine göre, teşebbüsçe
ihlale son verilmesi, ihlal konusu olayların yıllık gayri safi gelirler içerisindeki payının
çok düşük olması, incelemeye yardımcı olunması hususlarının da dikkate alınarak bu
gerekçelerle % 10 sınırı içinde kalmak koşuluyla sonuç ceza miktarını 2010 mali
yılında oluşan gayri safi gelirlerinin % 0.3 (binde üç) oranının baz alınarak idari para
cezası verilmesi gerekirken, aynı oran baz alınarak ve anılan yönetmelik uygulanarak
verilen cezaya sonuç olarak katılmakla birlikte, Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu
Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para
Cezalarına ilişkin Yönetmelik"in uygulanmasına yönelik gerekçelerine katılmıyorum.






Reşit GÜRPINAR
Kurul Üyesi


Full & Egal Universal Law Academy