Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-73 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-43/915-284
Karar Tarihi : 14.07.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : Hale GÜNDÜZ, Bahar ERSOY 10
C. BAŞVURAN : Özer ÖZYİĞİT-Elbirlik Taşımacılık ve Turizm Ltd. Şti.
İzotaş No:171 Işıkkent Bornova/İzmir
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Metro Turizm Seyahat Organizasyon ve Ticaret A.Ş.
Büyük İstanbul Otogarı B2 Geçiş Bloğu A2 Kalesi Arası Kot:61-90
Bayrampaşa/İSTANBUL
E. DOSYA KONUSU: Metro Turizm Seyahat Organizasyon ve Ticaret A.Ş. (Metro
Turizm)’nin İzmir-Kuşadası güzergâhında hâkim durumunu kötüye kullanarak yıkıcı
fiyat uyguladığı ve rakiplerini piyasa dışına çıkarmak istediği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Dosya konusu şikâyet başvurusunda, Kuşadası merkezli Elbirlik 20
Taşımacılık Turizm ve Seyahat Ltd.’nin İzmir-Kuşadası güzergâhında düzenli olarak yolcu
taşımacılığı yaptığı, YIL-TAŞ S.S. 183 No’lu Ege Motorlu Taşıtlar Kooperatifi ve S.S.9
No’lu Kuşadası Otobüs Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi’nin de aynı güzergâhta yaz
aylarında veya düzensiz olarak bazı dönemlerde sefer düzenlediği, ayrıca söz konusu
güzergâhta Metro Turizm’in de faaliyet gösterdiği belirtilmiştir.
Yapılan başvuruda, 59 No’lu Karayoluyla Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında
Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ’de yer alan ve Ulaştırma
Bakanlığınca belirlenen Karayoluyla Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığında Uygulanacak
Taban Ücret Tarifesi’ne göre 103 km olan İzmir-Kuşadası hattı için alınması gereken
yolcu taşımacılığı ücretinin taban fiyatının 10 TL olduğu, ancak İZM.U-NET F1.09.797 30
No’lu, F1 yetki belgeli işletmeciye ait otobüsü kendi adına kaydettirerek İzmir-Kuşadası
güzergâhında faaliyet gösteren Metro Turizm’in, 03.03.2011 tarihinden itibaren,
Kuşadası’ndaki yazıhanesinde ve acenteliğini yapmakta olduğu YIL-TAŞ S.S. 183 No’lu
Ege Motorlu Taşıtlar Kooperatifi’nin yazıhanesinde hiçbir resmi kurumdan izin alınmadan,
Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin 57. maddesinin beşinci fıkrasına aykırı olarak tüm
koltuklar için … TL tutarında yolcu taşıma ücreti uyguladığı; Kuşadası-İzmir güzergâhında
gidiş-dönüş ortalama maliyetin yaklaşık … TL ile … TL arası olduğu; tüm koltuklar için
uygulanan … TL yolcu taşıma ücretinin söz konusu ortalama maliyeti karşılayabilmesinin
46 kişilik bir otobüsün gidiş ve dönüşte tamamen dolu olmasına bağlı olduğu ifade
edilmiştir. Şikâyet başvurusunda ayrıca, Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin 57. maddesinin 40
dördüncü fıkrasındaki “Ücret tarifeleri aynı hat ve güzergâh üzerinde gidiş ve dönüşte
aynı olur. Aynı hat ve güzergâh üzerinde gidiş ile dönüş için değişik ücret tarifesi
uygulanamaz” hükmüne aykırı olarak, Metro Turizm’in gündüz … TL yolcu taşıma ücreti
aldığı Kuşadası-İzmir hattında, akşam yapılan Didim-Kuşadası-İzmir-İstanbul seferleri için
yolculardan taşıma ücreti olarak … TL aldığı, internetten uygulanan satışlarda ise söz
konusu ücretin … TL olduğu, dolayısıyla Metro Turizm’in hâkim durumunu kötüye
11-43/915-284
2
kullandığı iddia edilmiştir. Bunun yanında, Metro Turizm’in, 13.12.2010 tarih ve 2010/835
sayılı T.C. Ulaştırma Bakanlığı Oluru ile 12.12.2010-12.3.2011 tarihleri arasında tüm
hatlarda ve yine 11.3.2011 tarih ve 2011/174 sayılı T.C. Ulaştırma Bakanlığı Oluru ile
13.3.2011-13.5.2011 tarihleri arasında tüm hatlarda sefere çıkacak her taşıtının toplam 50
koltuk sayısının %10’unu geçmeyecek sayıda koltuk için 1 TL indirimli bilet düzenlemeye
yönelik özel izin aldığı; ancak tüm hatlar için alınan söz konusu özel iznin sadece İzmir-
Kuşadası hattındaki yolcu taşımacılığında ve tüm koltuklar için uygulandığı ifade edilerek,
Metro Turizm’in söz konusu güzergâhta yıkıcı fiyat uygulayarak rakiplerini piyasa dışına
çıkarmak istediği iddia edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.03.2011 tarih ve 1835 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 11.03.2011 tarih ve 2011-4-73/İİ-11-257.MH sayılı İlk
İnceleme Raporu, 24.03.2011 tarih ve 11-17 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un ihlaline ilişkin bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi 60
uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 05.07.2011 tarih ve 2011-4-73/ÖA-11-378.HG sayılı
Önaraştırma Raporu 12.07.2011 tarih ve REK.0.08.00.00-110.02.02/320 sayılı Başkanlık
önergesi ile 11-43 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; Metro Turizm’in İzmir-Kuşadası hattında yolcu
taşımacılığı hizmetine ilişkin olarak uyguladığı fiyatların yıkıcı fiyat niteliğinde olmadığı
anlaşıldığından, anılan şirket hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve
şikâyetin reddedilmesi gerektiği görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar 70
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Başvuruya konu iddia göz önüne alınarak, ilgili pazar “şehirlerarası karayolu yolcu
taşımacılığı pazarı” olarak tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Başvuruya konu iddia sadece İzmir-Kuşadası hattına yönelik olduğundan, ilgili coğrafi
pazar “İzmir-Kuşadası güzergâhı” olarak belirlenmiştir.
I.2. Tespitler ve Değerlendirme
Önaraştırmanın konusunu esas olarak İzmir-Kuşadası hattında yolcu taşımacılığı yapan
Metro Turizm’in söz konusu güzergâhta rakiplerini piyasa dışına çıkarmak amacıyla yıkıcı
fiyat uyguladığı iddiası oluşturmaktadır. İddia edilen uygulama hâkim durumun kötüye 80
kullanılması örneklerinden yıkıcı fiyat uygulaması ile örtüşmektedir.
Esasen bir eylemin hâkim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilmesi için
teşebbüsün hâkim durumda bulunması ve hâkim durumdaki teşebbüsün eyleminin kötüye
kullanma olarak kabul edilebilecek nitelikte olması gerekmektedir. Bu çerçevede, eylem
kötüye kullanma niteliğinde değilse, teşebbüsün hâkim durumda olup olmamasının önemi
yoktur. Bu noktadan hareketle, mevcut olay bakımından, öncelikle şikâyete konu eylemin
hâkim durumu kötüye kullanma davranışı teşkil edip etmediği incelenmiştir.
Hâkim durumda bulunan firmaların yıkıcı fiyat uygulamaktaki temel amacı fiili ya da
potansiyel rakiplerin pazar dışına itilmesi, pazara girişlerin caydırılması ve bu yolla azalan
rekabet sonrasında fiyatları rekabetçi seviyenin üzerine çıkarabilme imkânına 90
11-43/915-284
3
kavuşulmasıdır. Ancak, mevcut durumda Metro Turizm İzmir-Kuşadası hattında faaliyet
gösteren rakiplerini dışlasa dahi, dışlama sonucunda fiyatları artırması halinde, pazara
giriş önünde önemli engeller olmadığı için pazara yeni girişlerin olması bekleneceğinden,
bu halde Metro Turizm’in yıkıcı fiyat uygulamasından beklediği faydayı elde etmesi
mümkün olmayacaktır. Bu tespitler çerçevesinde, mevcut olayda yıkıcı fiyat unsurlarının
mevcut olup olmadığı değerlendirilmiştir:
a) Olağandışı Düşük Fiyat: Yıkıcı fiyat uygulaması esas olarak, rakipleri güç duruma
sokmayı amaçlayan bir fiyat indirimiyle ortaya çıkmaktadır. Fiyatın yıkıcı karakterde
sayılabilmesi içinse makul olamayacak derecede düşük olması genel kabul görmektedir.
Bununla birlikte, ilgili firma tarafından gönderilen fatura örneklerinden Metro Turizm’in 100
İzmir-Kuşadası güzergâhı yolcu taşıma ücretinin ortalama olarak … TL tutarında olduğu
görülmektedir. Bu fiyat Karayoluyla Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında
Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ’de belirlenen Karayoluyla
Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi’nde 101-115 km
için belirlenen … TL’ye eşittir. Dolayısıyla mevcut olayda olağandışı düşük fiyattan
bahsetmek mümkün değildir.
b) Niyet: Uygulamanın piyasa koşullarının zorlaması sonucu mu ortaya çıktığı, yoksa
rakibi etkisizleştirmeye dönük sistematik bir plan dâhilinde mi gerçekleştiğinin ayırt
edilebilmesi için maliyetin altında satışla amaçlananın, gerçekte ne olduğunu tespit etmek
önem kazanmaktadır. 110
Metro tarafından gönderilen bilgiler arasında yer alan ve İzmir-Kuşadası ve Kuşadası-
İzmir hattı doluluk oranlarını gösteren tablodan Metro Turizm’in söz konusu hatta
ortalama olarak 10.05.2011 tarihinde %..., 12.05.2011 tarihinde %..., 14.05.2011 tarihinde
%..., 16.05.2011 tarihinde %..., 18.05.2011 tarihinde %..., 20.05.2011 tarihinde %...,
22.05.2011 tarihinde %..., 24.05.2011 tarihinde %..., 26.05.2011 tarihinde %...,
28.05.2011 tarihinde %..., 15.06.2011 tarihinde %..., 17.06.2011 tarihinde ise %... doluluk
oranlarına sahip olduğu görülmektedir. Dolayısıyla indirimin gerçekleştiği tarihlerdeki
doluluk oranları, indirimin rakipleri dışlamaktan ziyade, otobüse daha fazla müşteri
çekmek amacıyla yapıldığını göstermektedir.
c) Hasat: Yıkıcı fiyat uygulamasının nihai amacı, fiyat kırarak rakipleri etkisizleştirdikten 120
sonra fiyatları tekrar yükseltmek olup, bu duruma da hasat denilmektedir. Yıkıcı fiyat
uygulayan firma ancak bu şekilde uygulama döneminde girdiği zararları kapatabilmekte
ve üstüne ekstra kâr elde edebilmektedir. Piyasadaki aktörlerin rasyonel davranışlarda
bulunacağı varsayıldığında, ilgili teşebbüsün, ancak hasat yapma imkânı olması halinde
yıkıcı fiyat uygulayacağı kabul edilmektedir. Aksi takdirde maliyetin altında satışın farklı
gerekçelerle yapıldığı kabul edilecek ve yıkıcı fiyat olarak nitelenemeyecektir.
İlgili teşebbüsten gelen yazıda yer verilen ve internetten bulunmuş gayri resmi firma
listesine göre İzmir-Kuşadası hattında Metro Turizm dışında, Aydın Turizm, Elbirlik
Turizm, Truva Turizm, Çağlar Turizm, Denizli Seyahat Turizm, Düzce Güven Turizm, Efe
Tur, Hakiki Koç Turizm, Has Turizm, İstanbul Seyahat, İzmit Seyahat, Kamil Koç Turizm, 130
Kontur Turizm, Köksallar Seyahat, Lüks Yalova Seyahat, Pamukkale Turizm, Sakarya
VİB Turizm, Şanal Kırşehir Seyahat, Ulusoy Turizm, Varan Turizm ve Yeşil Sahil Seyahat
otobüs firmalarının da faaliyet gösterdiği anlaşılmaktadır. Metro Turizm mevcut fiyat
tarifesi ile İzmir-Kuşadası hattında faaliyet gösteren söz konusu rakiplerini dışlasa bile,
dışlama sonucunda fiyatları artırması halinde, pazara giriş önünde önemli engeller
olmadığı için pazara yeni girişlerin olması beklenecek, dolayısıyla Metro Turizm’in hasat
yapma imkânı olmayacaktır.
11-43/915-284
4
Bu çerçevede Metro Turizm’in İzmir-Kuşadası hattında uyguladığı fiyatın yıkıcı fiyatın
unsurlarını taşımadığı dolayısıyla yıkıcı fiyat olarak kabul edilemeyeceği kanaatine
varılmıştır. 140
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy