Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-3-111 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-43/940-304
Karar Tarihi : 14.7.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin
TOPRAK
B. RAPORTÖRLER: Neyzar MENTEŞOĞLU, Nesrin SAĞLAM
C. ŞİKAYET
EDEN : - Ağaoğlu Tarım Maden Orman Ürünleri Tekstil İnş. Trz.
Gıda San. Ve Tic. Ltd. Şti.
Temsilcileri: Av. Abdullah YAVUZ, Av. Onur YAVUZ, 20
Av. Burçak Ataman KUŞ
Hacıilyas Mah. Uluyol Er Sk. Kardeşler İş Mrk. NO:3 K:4 D:32
Osmangazi / Bursa
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
Abalıoğlu Yem Soya ve Tekstil A.Ş.
Kemalpaşa Mah. 412 Sk. No.4 Pınarbaşı/İzmir
E. DOSYA KONUSU: Abalıoğlu Yem Soya ve Tekstil A.Ş.’ye ait Lezita markalı
piliç eti ve yumurtanın başvuru sahibine münhasır bayilik koşulu içeren 30
sözleşme ile temin edildiği, başvuru sahibinin diğer marka ürünlerin satışını
yapması sebebiyle sözleşmeye son verildiği, bu suretle 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un ihlal edildiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; Abalıoğlu Yem Soya ve Tekstil
A.Ş. (Abalıoğlu) ile Ağaoğlu Tarım Maden Orman Ürünleri Tekstil İnş. Trz. Gıda San.
ve Tic. Ltd. Şti. (Ağaoğlu) arasında Lezita markalı piliç eti ve yumurta satımı
konusunda münhasır bayilik koşulu içeren bir sözleşme akdedildiği, bir süre sonra
rakip markaların da satışının yapılması sebebiyle Abalıoğlu firması tarafından
sözleşmeye son verildiği, benzer durumun Abalıoğlu firması ile Lezita markalı piliç eti 40
ve yumurta satımı için sözleşme ilişkisi içinde bulunan diğer satıcılar için de söz
konusu olduğu belirtilerek, konu hakkında gereğinin yapılması talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 5.5.2011 tarih ve 3507 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 20.5.2011 tarih ve 2011-3-111/İİ-11-391.NM sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 26.5.2011 tarih ve 11-32/661-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
11-43/940-304
2
50
İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 5.7.2011 tarih ve 2011-
3-111/ÖA-11-391-NM sayılı Önaraştırma Raporu 8.7.2011 tarih ve REK.0.07.00.00-
110.02.02/241 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-43 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda özetle; dosya konusu iddialara ilişkin
olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve
şikâyetin reddinin gerektiği kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 60
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Abalıoğlu yem üretimi, gübre üretimi, balık ve besi çiftliği işletimi, entegre piliç eti
üretimi ve entegre yumurta üretimi gibi pek çok alanda faaliyet gösteren bir
teşebbüstür. Başvuru konusu iddialar ise Abalıoğlu’nun piliç eti ve yumurta üretimi ve
satışı faaliyetine ilişkindir.
Genel anlamda beyaz et sektörü içinde yer alan ürünler tavuk, hindi, kaz, ördek gibi
kanatlı hayvanlardan elde edilmektedir. Ancak ülkemizde kaz, ördek ve hindi gibi 70
kanatlı hayvanların tüketimi oldukça düşük seviyelerdedir. Gerçekleşen kanatlı eti
üretimine bakıldığında üretimin yaklaşık %92’sinin piliç eti olduğu, hindi etinin üretim
içinde sadece %4’lük bir payı olduğu ve kalan %4’lük kısmın ise köy tavuğu, yumurta
tavuğu ve diğer kanatlı hayvanlardan oluştuğu görülmektedir. Bu nedenle piliç etinin
diğer kanatlı etlerinden ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir. 25.11.2009 tarihli, 09-
57/1393-362 sayılı Kurul kararında ilgili ürün pazarı piliç eti pazarı olarak
belirlenmiştir. Abalıoğlu’nun şikâyet konusu diğer faaliyeti ise yumurta satışıdır.
Yumurta çeşitleri, piliç üretiminde kullanılan damızlık yumurta ve kuluçkalık yumurta
ile doğrudan tüketim amacıyla perakende ve toptan satış noktalarına satılan sofralık
yumurta olmak üzere türlere ayrılmaktadır. 80
Yukarıdaki açıklamalar ışığında dosya kapsamında ilgili ürün pazarları “piliç eti
pazarı” ve “sofralık yumurta” pazarı olarak tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
“İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz”da atıf yapılan 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4.
maddesine göre, coğrafi pazar değerlendirmesi yapılırken, özellikle ilgili mal ve
hizmetlerin nitelikleri ile tüketici tercihleri bakımından giriş engellerinin, ilgili bölge ile
komşu bölgeler arasında teşebbüslerin pazar payları veya mal ve hizmetlerin fiyatları 90
bakımından hissedilir bir farklılığın varlığı gibi unsurlar dikkate alınmaktadır. Piliç eti
ve sofralık yumurta pazarları bakımından pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma,
üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir farklılık göstermediği
dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde “Belirli bir mal ve hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya
11-43/940-304
3
bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, 100
uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve
yasaktır.” denilmektedir.
İddiada; üretici ile perakendeci arasında yapılan bir dikey anlaşmada yer alan ve
münhasırlık içeren bir rekabet kısıtı söz konusudur. Münhasır bayilik anlaşmaları,
diğer bir ifadeyle alıcıya rekabet etmeme yükümlülüğü getiren tek marka anlaşmaları,
teşebbüsün piyasada belirli bir pazar gücüne sahip bulunması halinde, başta pazarı
kapama olmak üzere rekabet üzerinde olumsuz etkileri bulunabileceğinden, 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında incelemeye tabi tutulacak nitelikte
anlaşmalardır. Ancak bu tür anlaşmalar 4. maddeyi ihlal edecek nitelikte olsa dahi 110
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan muafiyet koşullarını sağladığı takdirde
4. maddenin yasaklayıcı hükmünden muaf tutulabilecektir.
Başvuru konusu iddia Abalıoğlu’nun satış noktaları ile yaptığı münhasır bayilik
anlaşmalarının rekabeti kısıtladığına ilişkindir. Abalıoğlu ile başvuru sahibi Ağaoğlu
arasında yapılan anlaşma, bu iki teşebbüsün üretim veya dağıtım zincirinin farklı
seviyelerinde yer almaları nedeniyle dikey anlaşma niteliğindedir. Rekabet Kurulu
tarafından yürürlüğe konulan 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile
Değişik Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ) dikey
anlaşmaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi hükümlerinin uygulanmasından grup 120
olarak muaf tutulmasının koşullarını belirlemektedir. Bir dikey anlaşmanın grup
muafiyetinden yararlanmasının şartlarından biri de sağlayıcının (dosya konusu
bakımından Abalıoğlu) mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki payının %40’ı
aşmamasıdır. Söz konusu Tebliğ’in 5. maddesi rekabet etmeme yükümlülüğünün ne
şekilde uygulanacağını tanımlamaktadır. İddiaya göre Abalıoğlu yaptığı dikey
anlaşmalar ile bayilerinin Lezita markalı ürünler dışında piliç eti ve yumurta ürünlerini
satmasını kısıtlamaktadır. Söz konusu kısıt ile bayilerine rekabet etmeme
yükümlülüğü getirmektedir. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca pazar payı
%40’ın altında olan bir teşebbüs alıcısına beş yılı aşmamak koşulu ile rekabet
etmeme yükümlülüğü getirebilmektedir. Abalıoğlu’nun söz konusu grup 130
muafiyetinden yararlanıp yararlanmadığının tespiti bakımından öncelikle ilgili
pazarlarda Abalıoğlu’nun payı ve uyguladığı rekabet etmeme yükümlülüğünün
süresinin belirlenmesi gerekmektedir.
Abalıoğlu firmasından bayilik sözleşmeleri ile piliç eti ve yumurta pazarındaki pazar
payları hakkında bilgi talebine Abalıoğlu’ndan cevaben gelen yazıda; piliç eti
pazarındaki tahmini pazar payının %..... ve yumurta pazarındaki pazar payının ise
%... civarında olduğu belirtilmektedir. Abalıoğlu’nun hem piliç eti hem de sofralık
yumurta pazarında pazar payının %40’ın altında olması nedeniyle bayileri ile
yapacağı tek marka satılması koşulunu içeren münhasır anlaşmalar 2002/2 sayılı 140
Tebliğ kapsamında değerlendirilebilecektir.
Abalıoğlu’ndan gelen yazının ekinde başvuru sahibi Ağaoğlu ile imzalanmış olan
bayilik sözleşmesinin bir örneği yer almaktadır. Sözleşme metni incelendiğinde
bayiine sadece Abalıoğlu’nun Lezita markalı ürünlerinin satışını şart koşan bir
münhasırlık hükmü olmadığı ve yalnızca sözleşmenin 45. maddesinde “………….”
ifadesinin yer aldığı anlaşılmıştır. Bu ifade münhasırlık algısı yaratacak nitelikte
değildir.
11-43/940-304
4
Başvuru sahibi Ağaoğlu tarafından sunulan ve Kurum kayıtlarına 1.7.2011 tarih ve 150
4842 sayı ile giren yazıda yukarıda bahsi geçen matbu bayilik sözleşmesine ek
olarak Abalıoğlu tarafından bayilere gönderilen Abalıoğlu’nun tek taraflı olarak “tek
üreticiyle çalışan bayi” kararı aldığı, bu konuda bayilerin en geç 7 Aralık 2009 tarihine
kadar kararlarını vermeleri gerektiği, zira alınan karar doğrultusunda yeni
uygulamanın 1 Ocak 2010 tarihinden itibaren başlayacağı, Lezita markası dışında
ürün satan bayilere ürün temin edilmeyeceği ifadeleri yer almaktadır. Konu hakkında
Abalıoğlu’ndan bilgi talebine istinaden gelen cevabi yazıda; Abalıoğlu tarafından
mevcut durumda başka markalarla çalışmayı tercih eden bayilerinin bulunduğu,
geçmiş dönemde tek markayla çalışılması ile ilgili girişimleri bulunduğunu, fakat
uygulamanın güçlüğü sebebiyle vazgeçildiği ifadelerine yer verilmiştir. Yine Abalıoğlu 160
tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 5.7.2011 tarih ve 4924 sayı ile giren 2010
yılına ait bayilik sözleşmesinde de münhasır bayiliğe ilişkin bir hükme
rastlanmamıştır. Lezita bayilerinden Bursa’da bulunan Annaçlar Gıda Ltd. Şti ile
raportörlerce yapılan telefon görüşmelerinden de, Lezita ürünleri dışında başka
markalı piliç eti ve yumurta satışı yapabildikleri bilgisi alınmıştır. Yine Samsun’da
bulunan bir başka Lezita bayii Kasap Demir ile yapılan telefon görüşmesinde mevcut
durumda yalnız Lezita markalı piliç eti sattıkları fakat sözleşmelerinde bu yönde bir
hüküm olmadığı belirtilmiştir. Dolayısıyla başvuruda belirtilen iddiaları doğrular
nitelikte herhangi bir bilgi ve belgeye erişilememiştir.
170
Yukarıda açıklanan nedenlerle, Abalıoğlu’nun tek marka satılmasını içeren münhasır
anlaşma yapması 2002/2 sayılı Tebliğ’de yer alan koşullara uygun olarak
gerçekleştirildiği takdirde grup muafiyetinden yararlanabileceği, ancak teşebbüsün bu
yönde bir uygulaması olmadığı tespit edilmiştir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca 180
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy