Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-121 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-44/959-312
Karar Tarihi : 03.08.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler :İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit 10
GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : Harun GÜNDÜZ, Tuğçe KOYUNCU, Emine TOKGÖZ
C. BAŞVURUDA
BULUNANLAR : İhbar
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN:
- Çepaş Galvaniz Demir Çelik Madencilik İnşaat Nak. Tic. ve San.
A.Ş.
İstanbul Yolu 25. Km. Saray Mah. 175.Sok. No:2-2/A
Kazan/ANKARA
20
- Alka Sanayi ve İnşaat Ticaret A.Ş.
Cumhuriyet mah. Erhan Sok. No:10 Şekerpınarı
Gebze/KOCAELİ
E. DOSYA KONUSU: Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından yapılan ihalelere
katılmak için gerekli olduğu öne sürülen RALRG 620 ve CE belgeleri nedeniyle
ihalelere yalnızca Çepaş Galvaniz Demir Çelik Madencilik İnşaat Nak. Tic. ve San.
A.Ş. ve Alka Sanayi ve İnşaat Ticaret A.Ş.'nin katılabildiği ve söz konusu firmaların
aralarında anlaşarak ihale bedellerini artırdıkları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM)’nün, ihalelere katılmak isteyen teşebbüslere 30
katılım şartı olarak getirdiği RALRG 620 ve CE belgesi bulundurma zorunluluğu
nedeniyle ihalelere sadece Çepaş Galvaniz Demir Çelik Madencilik İnşaat Nak. Tic.
ve San. A.Ş. (Çepaş) ve Alka Sanayi ve İnşaat Ticaret A.Ş. (Alka) firmalarının
katılabildiği;
- Anılan firmaların montajlama faaliyeti için taşeron firma çalıştırmak suretiyle ihale
sözleşmelerine aykırı davrandıkları;
- Anılan firmaların aralarında anlaşarak ihale bedellerini yükselttikleri
iddia edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.4.2011 tarih ve 2642 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine hazırlanan 10.5.2011 tarihli ve 2011–4–111/İİ-11-378.HG sayılı İlk 40
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 17.5.2011 tarih ve 11-31 sayılı toplantısında
görüşülmüş ve söz konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 40/1’inci maddesi
uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 19.07.2011 tarih ve 2011-1-121/ÖA-11-383.HG sayılı Önaraştırma
11-44/959-312
2
Raporu 29.07.2011 tarih ve REK.0.05.00.00-110/221 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-44
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara yönelik olarak
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade
edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
I.1. İlgili Pazar
Otokorkuluk üretim süreci kısaca, üretici firmalardan alınan sıcak haddelenmiş rulo
sacların uygun şekilde kesilmesi, dilimlenmesi, şekillendirilmesi; daha sonra da
galvanizlenmesi ve montaja hazır hale getirilmesi safhalarından oluşmaktadır. Bu
aşamalardan sonra, üretilen oto korkuluğun sevkiyatı yapılmakta ve üretici ya da
taşeronca monte edilmektedir. Bu çerçevede, mezkûr dosya özelinde ilgili ürün pazarının
“otokorkuluk üretim ve satış pazarı” olarak belirlenebileceği düşünülmüştür.
Söz konusu ürünlere ilişkin olarak yapılan ihalelere katılan firmaların, sadece belirli
bölgelerde değil tüm Türkiye çapında yapılan ihalelere katıldıkları ve bu ürünlerin montajını
yapabildikleri göz önüne alındığında, ilgili coğrafi pazarın Türkiye olarak belirlenebileceği 60
düşünülmüştür.
Bununla birlikte, dosya kapsamındaki ihlal iddialarının, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine
ilişkin olduğu ve hangi pazar tanımı yapılırsa yapılsın, değerlendirmenin bundan
etkilenmeyeceği dikkate alındığında, dosya özelinde ilgili pazar tanımı yapılmasına gerek
olmadığı değerlendirilmiştir.
I.2. Hakkında Önaraştırma Yapılanlar
I.2.1. Çepaş Galvaniz Demir Çelik Madencilik İnşaat Nakliye Tic. ve San. A.Ş. (Çepaş)
Otokorkuluk tasarım ve üretimi, galvaniz kaplama, direk ve çelik konstrüksiyon imalatı
alanlarında faaliyet gösteren Çepaş’ın hissedarlık yapısı Tablo 1`de sunulmuştur:
Tablo 1: Çepaş’ın Ortaklık Yapısı 70
Hissedarın Adı/Unvanı Hisse Oranı (%)
Fazlı ERDOĞAN (…..)
Mustafa ÇEVİK (…..)
Saniye ERDOĞAN (…..)
Ercan KAHRAMAN (…..)
Derya Erdoğan KAHRAMAN (…..)
Furkan ERDOĞAN (…..)
TOPLAM 100
Çepaş’ın Yönetim Kurulu; Fazlı Erdoğan, Ercan Kahraman, Saniye Erdoğan ve Derya
Erdoğan Kahraman’dan oluşmaktadır.
I.2.2. Alka Sanayi ve İnşaat Ticaret A.Ş. (Alka)
Özellikle Türkiye’deki devlet yolu ve oto yollarda kullanılan otokorkuluk (otoyol emniyet
bariyerleri) imalat ve montaj alanında faaliyet gösteren Alka’nın hissedarlık yapısı Tablo
2`de sunulmuştur:
80
11-44/959-312
3
Tablo 2: Alka’nın Ortaklık Yapısı
Hissedarın Adı/Unvanı Hisse Oranı (%)
Akman ALKUMRU (…..)
Ömer ALKUMRU (…..)
Ali ALKUMRU (…..)
Mustafa ENGİN (…..)
Orhan GÜVEN (…..)
Al & Bo Tekstil San. Tur. ve Tic. A.Ş. (…..)
Alka Paz. ve Tur. Tic. A.Ş. (…..)
Mustafa UZUN (…..)
Kadir YETER (…..)
TOPLAM 100,00
I.3. Yapılan İnceleme ve Hukuki Değerlendirme
Söz konusu ihlal iddialarının, temel olarak iki ayrı başlık altında incelenebileceği kanısına
varılmıştır. Bu başlıklardan ilkinin, KGM tarafından yapılan otokorkuluk ihalelerine
katılabilmek için aranan bazı belgelere sadece belirli teşebbüslerin sahip olması nedeniyle
diğer teşebbüslerin bu ihalelere katılamadıkları ve ayrıca bazı teşebbüslerin ihale
şartnamesine aykırı davrandıkları yönündeki iddialardan oluştuğu görülmüştür. Dosya
konusu iddialar bakımından belirlenebilecek ikinci başlığın ise, KGM tarafından yapılan 90
otokorkuluk ihalelerine Çepaş ve Alka’nın anlaşmalı olarak girdikleri, bir başka ifadeyle
ihalelerde danışıklı hareket etmek suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri
yönündeki iddialardan oluştuğu anlaşılmıştır.
Bu bağlamda değerlendirme bölümünde öncelikle, söz konusu ihalelere katılabilmek için
aranan belgelerin sadece belirli teşebbüslerin bu ihaleleri kazanması sonucunu doğurduğu
ve bazı teşebbüslerin de taşeron firma çalıştırmak suretiyle ihale şartnamesine aykırı
davrandıkları yönündeki iddiaların, 4054 sayılı Kanun kapsamındaki durumunun ne olduğu
incelenmiştir. Söz konusu inceleme yapılırken, KGM tarafından yapılan otokorkuluk
ihalelerine ilişkin sürecin yanı sıra, sektörün işleyişine ilişkin bilgilere de yer verilmiştir.
I.3.1. Otokorkuluk İhalelerine Katılabilmek için Aranan Belgelere İlişkin 100
Değerlendirme
KGM’nin muhtelif yollarda çelik otokorkuluk yapılması işi için açtığı ihaleler, 4734 sayılı
Kamu İhale Kanunu’nun 19. maddesine göre açık ihale usulü ile ihale edilmektedir. Söz
konusu maddede tanımlanan şekli ile açık ihale usulü, bütün isteklilerin teklif verebildiği bir
usuldür. 4734 sayılı Kanun'da ve ihale şartnamesinde yazılı genel şartları taşıyan herkes,
açık olan bu ihaleye katılabilmektedir. Bu ihale türünde teklifler kapalı zarf içinde
hazırlanarak idareye verilmekte, ihale sırasında istekli ile hiçbir konuda (fiyat, teknik
koşullar, taahhüdün nasıl gerçekleştirileceği vs.) pazarlık yapılmamakta ve zarflar istekliler
huzurunda, alınış sırasına göre açılmaktadır.
Söz konusu ihale usulünde, yapılacak işin yaklaşık maliyeti katılımcılara teklif zarfları 110
açıldıktan sonra bildirilmektedir. Yaklaşık maliyetin tespiti, ilgili resmi kurumlardan, mesleki
kuruluşlardan, piyasada yapılan fiyat araştırmalarından elde edilen bilgilerden
yararlanılarak hesaplanmaktadır. Zarflar açıldıktan sonra belgeleri eksiksiz ve teklif
mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olan isteklilerin tekliflerinin ayrıntılı
değerlendirilmesine geçilmektedir. Bu aşamada, 4734 sayılı Kanun’un 10. maddesi
uyarınca isteklilerin yeterlik ölçütlerini (bkz s.4.) karşılayıp karşılamadığı ve tekliflerin ihale
dokümanında belirtilen şartlara uygun olup olmadığı incelenmekte ve uygun olmadığı
belirlenen isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakılmaktadır. Bu aşamadan sonra ihale
komisyonu, teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit etmekte, ancak bu teklifleri reddetmeden
11-44/959-312
4
önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden yazılı olarak açıklama istemektedir. Aşırı 120
düşük teklif sahipleri, idareyi tatmin edici bir açıklamada bulunmazsa teklifleri geçerliliğini
yitirmektedir. Bu aşamadan sonra istenilen başvuru niteliklerine sahip olan ve usulüne
uygun olarak teklif veren adaylar arasından, aynı Kanun'un 10'uncu maddesinde yazılı
yeterlik değerlendirme ölçütlerine göre, en avantajlı teklif veren katılımcı saptanarak ihale
süreci tamamlanmaktadır.
İnceleme konusu başvuruda, otokorkuluk ihalelerinde CE ve RALRG 620 belgesi
bulundurma zorunluluğu getirildiği ve bu koşulların ihalelere girişi engellediği iddia
edilmiştir. Başvuru dilekçesinde belirtilen belgelerden CE belgesi, Avrupa Birliği’nin
geliştirdiği yaygın bir standart olup “Conformité Européenné” yani “Avrupa’ya Uygunluk”
anlamına gelen “CE” kısaltması ile ifade edilmektedir. Ürünlere CE uygunluk işaretinin 130
iliştirilmesi, 11.7.2001 tarih ve 24459 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak 11.1.2002
tarihinde yürürlüğe giren 4703 sayılı “Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve
Uygulanmasına Dair Kanun" uyarınca çıkartılan “CE Uygunluk İşaretinin Ürüne
İliştirilmesine ve Kullanılmasına Dair Yönetmelik” esaslarına göre yürütülmektedir. Söz
konusu Yönetmeliğin “Avrupa Birliği mevzuatı” yan başlıklı 22. maddesi uyarınca bu
Yönetmelik, teknik uyum direktiflerinde kullanılmak üzere, uygunluk değerlendirme
işlemlerinin değişik aşamalarına dair modüller ve "CE" uygunluk işaretinin iliştirilmesi ve
kullanılmasına dair kurallar hakkında 22 Temmuz 1993 tarihli ve 93/465/EEC sayılı
Konsey Kararı dikkate alınarak hazırlanmıştır. Devam eden maddede Yönetmeliğin ancak
ürüne "CE" uygunluk işareti iliştirilmesini öngören teknik düzenlemelerin yetkili kuruluşlarca 140
Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulmasını müteakip, söz konusu teknik
düzenlemelerle birlikte uygulanacağı ifade edilmiştir. Yine Yönetmeliğin “Tanımlar” yan
başlıklı 3/l maddesi uyarınca CE uygunluk işareti; üreticinin, ilgili teknik
düzenleme/düzenlemelerden kaynaklanan bütün yükümlülüklerini yerine getirdiğini ve
ürünün ilgili tüm uygunluk değerlendirme işlemlerine tabi tutulduğunu gösteren işaret
olarak tanımlanmaktadır. Dolayısıyla “CE” uygunluk işareti, ilgili Kanun ve Yönetmeliğin
yürürlüğe girmesiyle birlikte, sadece otokorkuluk ihalelerinde değil, teknik düzenleme
esaslarının belirlendiği tüm ürünler bakımından aranan bir koşul halini almıştır.
RAL RG 620 belgesi Almanya tarafından verilen otokorkuluk standartlarıyla ilgili bir
uygunluk belgesidir. 2010 yılında Karayolları 7. Bölge Müdürlüğü tarafından düzenlenen 150
otokorkuluk montaj ve demontajı ihalesinde ve Karayolları 3. Bölge Müdürlüğü Yol Ağında
Kullanılmak Üzere Otokorkuluk Malzemeleri alımı ihalesinde bu belgenin istendiği tespit
edilmiştir.
Çepaş`tan elde edilen bilgilere göre otokorkuluk üretim ve satışında faaliyet gösteren
firmalar; Alka, Yimtaş, Kıraç, Şa-Ra, Ece Galvaniz, Satra ve Gürmak’tır. Sektörün önde
gelen firmaları ise Çepaş, Alka ve Yimtaş’tır. KGM tarafından yapılan ihalelerde istenen
RAL RG 620 belgesine Alka ve Çepaş; CE belgesine ise Çepaş, Alka, Ece Galvaniz ve
Satra sahiptir. Şu anda KGM’nin yaptığı ihalelerde RAL RG 620 belgesi istenmemektedir.
Ancak AB’deki ihalelere de katıldığından dolayı Çepaş bu belgeye sahiptir. Ayrıca ilerde
yapılacak ihalelerde de bu belgenin istenme olasılığı bulunmaktadır. Şu anda iş bitirme 160
belgeleri ihalelere girmek için yeterlidir. CE belgesi AB mevzuatına uyum çerçevesinde
aranan bir koşul olarak idarelerin düzenledikleri ihalelerde istenmeye başlayacaktır. Şu
ana kadar sadece bir ihalede bu belge istenmiştir.
Çepaş’da yapılan yerinde incelemede elde edilen bilgi ve belgelerden, 02.06.20011 tarihli
ihaleye ilişkin “Açık İhale Usulü ile İhale Edilen 9., 11. ve 12. Bölge Müdürlüğü (III. Grup)
Sınırlarındaki Muhtelif Yollarda Çelik Otokorkuluk Yapılması İşinde Uygulanacak İdari
Şartname”nin “Diğer Hususlar” yan başlıklı bölümünde, CE belgesine ilişkin ihale
11-44/959-312
5
koşulunun düzenlendiği görülmüştür. Buna göre istekliler, sistemin ana parçalarını
oluşturan elemanlar (Ray, Dikme, 480 Takoz ve Gergi Kuşağı) için CE Belgeli imalat
yaptığına dair belge sağlamak zorundadır. Yine KGM Mersin 5. Bölge Müdürlüğü 170
tarafından gönderilmiş olan 24.5.2011 tarihli Düzeltme İlanı’na göre, “standarda ilişkin
belgeler” başlıklı 4.3.3.1 maddesinin ”Yol Korkuluk Sistemlerine ait EN 1317-5+A1
standartlarına ait CE belgesi” olarak değiştirildiği görülmüştür. Bunun gibi muhtelif ihale
ilanlarında, CE belgesinin istendiğine dair düzeltme ilanlarının yapıldığı ancak söz konusu
ihale şartnamelerinde ve düzeltme ilanlarında RAL RG 620 belgesinden bahsedilmediği
dikkat çekmiştir.
Dosya mevcudu belgelerden, Çepaş’ın 7 adet ürün bakımından AB Uygunluk Sertifikasına
sahip olduğu anlaşılmıştır. RAL RG 620 belgesi ile ilişkili olarak, 17.4.2008 tarihli, Çepaş’ın
“Gütegemeinschaft” derneği üyeliğine alınması süreciyle ilgili belgeler elde edilmiştir. Bu
belgelere göre, RAL RG 620 sertifikasyonu Türkiye ve Avrupa Birliği arasında tesis edilmiş 180
olan Gümrük Birliği gereksinimlerini karşılamaktadır.
Otokorkuluk üretim pazarında %(…..) payla en büyük firma Alka`dır, daha sonra %(…..)
pazar payı ile Çepaş gelmektedir. Bu iki teşebbüs dışında pazarda Ece Galvaniz A.Ş.,
Gürmak Metal Sanayi ve Ticaret A.Ş., Satra Trafik Sanayi İnş. ve Tic. Ltd. Şti., Yenigüç
İnşaat Tah. Tic. Ltd. Şti., Şa-ra Enerji İnşaat Ticaret ve Sanayi A.Ş., Kaya Galvaniz A.Ş. ve
Kıraç Galvaniz A.Ş. faaliyet göstermektedir. RAL-RG 620 sadece Alka’da ve Çepaş’ta, CE
belgesi ise hemen hemen tüm firmalarda vardır. CE belgesinin alınması RAL-RG 620’ye
göre oldukça kolaydır. RAL RG 620’de 4 ayda bir yapılan ciddi bir ekspert (TÜV Nord)
denetimi söz konusudur. CE’de ise yılda bir defa denetim yapılmaktadır. Alka 37 ürünle CE
belgesine sahiptir, diğer üreticilerde ise 6 adet CE belgesi vardır. KGM, yaptığı ihalelerde 190
1.1.2011 tarihinden itibaren CE belgesi istemektedir. RAL-RG 620 belgesi bulunmayan
üreticiler için CE belgesinin varlığı yeterli görülmektedir. CE standardı 2008 yılında ortaya
çıkmış olup, 2009 yılından itibaren verilmeye başlanmıştır ve AB tarafından belirlenen
geçiş dönemi 1.1.2011 tarihinde sona ermiştir. Otokorkuluk ürünlerini %85 oranında KGM;
%15 oranında da belediyeler satın almaktadır.
Dosya kapsamındaki belgelerden, “TCK – Çelik Otokorkuluk Teknik Şartnameleri”nin 2.1.
maddesi uyarınca Şartname Ek-3’te belirtilen malzemelerin (otokorkuluk rayı, otokorkuluk
dikmesi, çelik takozlar, 480 takoz, 780 takoz, bağlantı parçaları, gergi kuşağı, bağlantılarda
kullanılan cıvata, somun, rondela gibi bağlantı elemanları) CE belgeli ürün olması şartı
getirilmiş ve bu özelliği taşımayan malzemelerin teslim alınmayacağı ifade edilmiştir. Söz 200
konusu şartnameye göre RAL RG 620 belgesinin koşul olarak aranmadığı görülmüştür.
İnceleme sırasında elde edilen bilgilere göre, Alka’da galvanizleme işlemi yapılmaktadır,
üretim ve satış işlemi Şekerpınarı’ndaki tesislerde yapılmaktadır. Otokorkuluk üreticisi
olarak pazarda Alka dışında Çepaş, Ece Galvaniz ve Yimtaş bulunmaktadır. RAL RG 620,
Almanya tarafından verilen otokorkuluk standartlarıyla ilgili bir uygunluk belgesidir. Alka bu
belgeye 2004 yılından beri sahiptir. CE belgesi ise ilgili ürünün güvenliği ve çevresel
açıdan AB normlarına uygunluk belgesidir. Otokorkuluk, KGM haricinde belediyeler ve çok
nadir de olsa garaj ve otoparklar anlamında özel kullanıcılar tarafından talep edilmektedir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgeler ışığında, şu anda KGM’nin yaptığı ihalelerin birçoğunda
RAL RG 620 belgesinin istenmediği, CE belgesinin ise KGM’nin düzenlediği ihalelerde 210
2011 yılından itibaren istenmeye başlandığı anlaşılmıştır.
Dosya dahili belgeler içinde yer alan ve Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü tarafından
hazırlanan 12.07.2011 tarihli yazıda, 01.01.2011 tarihinden itibaren otokorkuluk
malzemelerinde aranması gerekli olan CE belgesi ile ilgili ihale eki teknik şartnamenin 4.
maddesine “her türlü otokorkuluk sistemlerinde kullanılan ürünlerde “CE” işaretinin
11-44/959-312
6
bulunması gerekmektedir. (Kanun’un yürürlük tarihi 01.01.2011)” ifadesinin ilave edildiği
belirtilmiştir. Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü tarafından hazırlanan 01.07.2011 tarihli
yazıda işin standartlarına ait TSE belgelerine ilaveten CE belgesinin Ağır Hizmet Tipi hariç
olmak üzere Otokorkuluk Mal Alım İhalelerinde talep edilmekte olduğu ifade edilmiştir.
Dolayısıyla AB standartlarına uyum sağlamak için CE işaretinin tüm otokorkuluk 220
sistemlerinde kullanılan malzemeler için arandığı anlaşılmıştır.
Söz konusu belgelerin talep edilmesinin, ihalelerde rekabetin sağlanması bakımından
olumsuz etkileri bulunması durumunda bile bu hususun 4054 sayılı Kanun kapsamında
olmadığı düşünülmüştür. Şöyle ki, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun Temel İlkeler
başlıklı 5. maddesinde “İdareler, bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı,
rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun
şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla
sorumludur.” denilmektedir. Ayrıca anılan Kanun’un Kamu İhale Kurumu başlıklı 53.
maddesinin b-1 bendinde “İhalenin başlangıcından sözleşmenin imzalanmasına kadar
olan süre içerisinde idarece yapılan işlemlerde bu Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine 230
uygun olmadığına ilişkin şikayetleri inceleyerek sonuçlandırmak.” şeklindeki hükümle aynı
kanunun Kapsam başlıklı 2. maddesinde belirtilen kurumlar tarafından yapılan ihalelerde
Kamu İhale Kurumu’nun yetkili ve görevli olduğu hükme bağlanmaktadır. Dolayısıyla
yapılan başvuruda yer alan bu hususların esas itibarıyla 4734 sayılı Kamu İhale
Kanunu’nun kapsamına girdiği değerlendirilmiştir. Bununla birlikte, söz konusu belgelerin
talep edilmesinin, ihalelerde rekabetin sağlanması bakımından olumsuz etkileri
bulunduğunun tespiti halinde, konuyla ilgili olarak Kamu İhale Kurumu’na görüş
gönderilmesinin mümkün olduğu ifade edilmiştir.
Bu bilgiler ışığında her ne kadar daha önce iş bitirme belgeleri ihalelere girmek için yeterli
görülmüş olsa da, 1.1.2011 tarihinden itibaren CE belgesinin, AB uyum standartları ve 240
kalite/performans iyileştirme gibi saiklerle idarelerin yaptığı ihalelerde şart koşulmaya
başlandığı görülmüştür. Ayrıca KGM’den talep edilen ihaleler incelendiğinde, 2011 yılı
ihalelerine birçok firmanın katıldığı ve Çepaş ile Alka haricindeki firmaların da bu ihaleleri
kazandıkları, dolayısıyla CE belgesinin, söz konusu ihaleleri rekabetçi açıdan olumsuz
yönde etkilemediği düşünülmüştür. Örneğin Karayolları 2. Bölge Müdürlüğü tarafından
yapılan ve Çepaş ile Alka’nın da teklif verdiği 3.12.2009 tarihli otokorkuluk ihalesinde
Hazal Prj. İnş. Taah. Mak. Ve Trf. İmlt. San. Tic. Ltd. Şti.&Huriye Hallaçlı Ortak Girişiminin
ihaleyi kazandığı; yine Çepaş ile Alka’nın da teklif verdiği 11.11.2010 tarihinde yapılan
otokorkuluk ihalesinde ise Abdulkerim Ünal –Sey İnş. Ve Taah. Firmasının ihaleyi
kazandığı görülmüştür. KGM tarafından gönderilen ve Karayolları 5. Mersin Bölge 250
Müdürlüğü tarafından düzenlenen belgelerden, 2010 yılı Otokorkuluk Mal Alımları
Listesinde Standart Belgelerin istenmediği 10 adet ihaleden 7 adedini Çepaş kazanırken, 2
adedini Yenigüç İnş. Taah. Teks. Gıda Tic. Ltd. Şti., 1 adedini de Gürmak Metal San. ve
Tic. A.Ş.’nin kazandığı görülmektedir. 2011 yılında yapılan ve CE belgesinin istendiği bir
adet ihaleyi ise Ece Galvaniz Met. Paz. Mad. İnş. Taah.A.Ş.’nin kazandığı görülmüştür.
Karayolları 17. Bölge Müdürlüğü tarafından düzenlenen belgelerden, 2010 ve 2011
yıllarında düzenlenen 5 adet Otokorkuluk Bakım Onarım İhalelerinden 2 adedini Alka’nın
kazandığı, diğerlerini farklı firmaların kazandıkları dikkat çekmiştir.
Ayrıca bu konuyla ilgili olarak Kamu İhale Kurumu (KİK)’na yapılan başvurular
incelendiğinde de, ihalelerde CE belgesine yer verilmesinin Yapım İşleri İhaleleri Uygulama 260
Yönetmeliğine aykırı olduğu yönündeki iddialara ilişkin olarak KİK, 06.06.2011 tarih ve
2011/044 sayı ile verdiği kararda “…TSE’nin 12.04.2011 tarihli ve 136703 sayılı
yazısından otokorkuluk piyasa arzı için anılan ürünlerin CE belgesine sahip olmasının
zorunlu olduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenlerle yapım işi ihalelerinde kullanılacak ve
11-44/959-312
7
yüklenici tarafından sağlanacak CE belgesine sahip olması gereken mallara ilişkin CE
belgesinin istenmesi gerekmektedir…” şeklinde açıklamada bulunarak şikayetin reddine
karar vermiştir.
Yine bir başka şikayette; her iki ortağa ait Yol Korkuluk Sistemleri TS EN 1317-5
standardına göre CE belgesi bulunmaması gerekçesi ile teklifin değerlendirme dışı
bırakıldığı, ancak bu belgenin esas itibariyle imalata (mala) yönelik bir belge olduğu ve 270
yapım ihalelerinde yeterlik kapsamında istenilmemesi gerektiği, söz konusu belgenin kalite
belgeleri kapsamında değerlendirilebileceği ve ilgili mevzuat gereği sadece özel ortağın
sunduğu CE belgesinin yeterli sayılması gerektiği, iş ortaklığının her iki ortağından talep
edilmesinin mevzuata aykırı olduğu, söz konusu belgenin doğrudan imalatçı firma ile ilgili
olduğu ve imalatçı olmayan iş ortağından istenilmesinin hukuka aykırı olduğu, söz konusu
belgenin ihale tarihinden sonra sunulmuş olmasının değerlendirme dışı bırakılma
nedenlerinden biri olduğu, ancak özel ortağın ihale tarihinden önce bu belgeye sahip
olduğu iddiaları ileri sürülmüştür. Bu iddialara yönelik olarak KİK’in 25.04.2011 tarih ve
2011/033 sayı ile vermiş olduğu kararda “…Yapılan incelemede, Karayolları Genel
Müdürlüğü tarafından, Karayolları 1. Bölge Müdürlüğü’ne gönderilen 18.02.2011 tarihli ve 280
501.21-1132 sayılı yazı ile 19 Şubat 2009 tarihli ve 27146 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (89/106/EEC) Kapsamında Uygulanacak Teknik Şartnamelerin
Yayımlanması Hakkında Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ gereğince, otokorkuluk
ihalelerinde “Yol Korkuluk Sistemleri TS EN 1317–5 Standardına göre CE Belgesi”
aranmasının zorunlu olduğunun belirtildiği, söz konusu belgenin ihale konusu işin yerine
getirilmesi için alınması zorunlu olan ve ilgili mevzuatında bu iş için özel olarak düzenlenen bir
belge olması nedeniyle idari şartnamede isteklilerin ihaleye katılabilmeleri için bir yeterlik kriteri
olarak belirlendiği, teknik şartnamede malzemelerin üretimine ilişkin kısımda da bu belgenin
istenildiği, ihaleye iş ortaklığı olarak teklif verilmesi halinde söz konusu belgenin ayrı ayrı
sunulmasının gerektiği; ancak CE belgesinin, başvuru sahibinin sadece özel ortağı tarafından 290
ve ihale tarihinden sonra olan 24.03.2011 tarihinde sunulduğu, ihale tarihinde teklif ekinde CE
belgesine ilişkin olarak sunulan belgenin, başvuru sahibinin bu belgeyi almak üzere Era
Yönetim test ve Belgelendirme Hiz. Ltd. ġti. ile imzaladığı hizmet sözleşmesine, bu sözleşme
gereğince yapılan denetimde başarı sağlandığına ve CE belgesinin alınmasına hak
kazanıldığına dair olduğu, dolayısıyla ihale tarihinde iş ortaklığının her iki ortağı tarafından söz
konusu belgenin sunulmadığı tespit edilmiştir. “ şeklinde açıklama getirerek itirazen şikayet
başvurusunun reddine karar vermiştir.
Benzer bir şekilde yine KİK’e yapılan bir başka başvuruda; “İdari Şartnamede, ihaleye iş
ortaklığı olarak teklif verecek isteklilerin her iki ortağından da Yol Korkuluk Sistemleri TS
EN 1317-5 standardına göre CE belgesi istenilmesinin mevzuata aykırı olduğu, esas 300
itibariyle bu belgenin imalata (mala) yönelik bir belge olduğu, yapım ihalelerinde yeterlik
kapsamında 7.1.(i) maddesinde istenilemeyeceği, teknik şartnamede veya kalite belgeleri
kapsamında değerlendirilerek idari şartnamenin 7.5.3 üncü maddesinde istenilebileceği,
ayrıca imalata (mala) yönelik bir belge olan CE belgesinin iş ortaklığının her iki ortağından
da istenmesinin mevzuata aykırı olduğu, ortaklardan herhangi birinin teklif zarfı içinde
sunacağı CE belgesinin yeterli kabul edilmesi gerektiği” iddiasına yönelik olarak KİK’in
23.05.2011 tarih ve 2011/041 sayı ile vermiş olduğu kararda aşağıdaki şekilde karar tesis
edilmiştir:
“Yukarıda yer verilen mevzuat hükmü, Türk Standardları Enstitüsü görüşü ve ihale
dokümanı birlikte değerlendirildiğinde, “CE işaretinin” üzerine iliştirildiği ürünün ilgili 310
yönetmeliğin tüm gereklerini karşıladığı anlamına gelen bir işaret olduğu, imalatçı
tarafından ürüne/ambalaja/ilgili dokümana yapıştırıldığı, bir kalite simgesi olmadığı gibi,
ihale konusu için yerine getirilmesi için alınması zorunlu olan ve ilgili mevzuatında o iş için
özel olarak düzenlenen sicil, izin, ruhsat vb. belgeler kapsamında da
11-44/959-312
8
değerlendirilemeyeceği, ancak idarece yapılan düzenleme uyarınca idari şartnamede
yeterlik kriteri olarak öngörülen CE işaretinin bir yapım ihalesinde idari şartnamenin 7 nci
maddesi kapsamında bir yeterlik kriteri olarak belirlenemeyeceği, ancak ihale konusu işin
gerçekleştirilmesi sırasında kullanılacak malzemenin taşıması gerektiği yönünde teknik
şartnamede yer verilebileceği, ancak idarece yapılan düzenleme uyarınca idari
şartnamede yeterlik kriteri olarak öngörülen CE işaretinin inceleme konusu ihaleye ait idari 320
şartnamenin 7.1.(i) maddesinde isteklilerin (iş ortaklığı olarak teklif sunanlarda her bir iş
ortağının ayrı ayrı) CE belgesini teklifleri ile birlikte sunmaları gerektiğine dair düzenleme
yapılması ve bu düzenleme esas alınarak isteklilerin kesinleşen ihale dokümanına göre
teklif sunmaları gerektiği açıkken “Şa - Ra Enerji İnşaat Tic. ve San. A. Ş.– Datel Tellioğlu
Müh. İnş. Taah. Tic. Ltd.Şti. Ortak Girişimi” nin ortaklarından Datel Tellioğlu Müh. İnş.
Taah. Tic. Ltd. Şti.’nin CE belgesi sunmadığı gerekçesiyle Şa-Ra Enerji İnşaat Tic. ve
San.A.Ş.–Datel Tellioğlu Müh. İnş. Taah.Tic.Ltd. Şti. İş Ortaklığının teklifinin değerlendirme
dışı bırakılması işleminde mevzuata aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, başvuru
sahibinin iddiası yerinde görülmemiştir.”
Tüm bu tespit ve değerlendirmeler neticesinde; şikâyet konusu ihalede yeterlik kriteri 330
olarak istenilen CE belgesinin, ihale tarihi itibariyle her iki ortak tarafından da sunulmadığı,
ihale tarihinden sonra ise ortaklardan biri tarafından sunulduğu, teklif zarfı içinde
sunulması istenilen bu belgenin bilgi tamamlatma kapsamında değerlendirilemeyeceği,
dolayısıyla sonradan idarece tamamlatılmasının da mümkün olmadığı, bu nedenle başvuru
sahibinin değerlendirme dışı bırakılmasında hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından
başvuru sahibinin iddiası yerinde görülmemiştir. Dolayısıyla konuyla ilgili olarak Kamu
İhale Kurumu’na görüş gönderilmesine de gerek olmadığı kanısına varılmıştır.
Bu bölümde son olarak değinilmesi gereken husus ise, otokorkulukların montajlanması
aşamasında taşeron firma çalıştırmak suretiyle ihale şartnamelerine aykırı davranıldığı
yönündeki iddiadır. Ancak ihale şartnamelerine aykırı davranılması halinde ihaleyi yapan 340
idareye ya da KİK’e başvurunun mümkün olduğu, söz konusu hususun 4054 sayılı Kanun
kapsamında olmadığı değerlendirilmiştir.
I.3.2. İhalelerde Danışıklı Hareket Edildiği İddiasına Yönelik Değerlendirme
Dosya kapsamında yer alan iddialardan ikincisi, KGM tarafından yapılan otokorkuluk
ihalelerine Çepaş ve Alka’nın anlaşmalı olarak girdikleri, bir başka ifadeyle ihalelerde
danışıklı hareket etmek suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleridir.
Bahse konu iddiaları araştırmak üzere önaraştırma sürecinde 22.6.2011 tarihinde eş
zamanlı olarak, Çepaş’ın Genel Müdürlüğü ile İstanbul Bölge Müdürlüğü (Çepaş
İstanbul)’nün yanı sıra, Alka’da ve Alka Galvanizleme Tesisi’nde yerinde incelemeler
yapılmıştır. Yapılan yerinde incelemelerde; söz konusu teşebbüslerin, ihalelerde verilecek 350
fiyatlar konusunda anlaşma veya mutabakat içinde bulunduklarına ya da danışıklı hareket
ettiklerine işaret edebilecek nitelikte herhangi bir bilgi, belge ya da emareye
rastlanmamıştır.
Bu bağlamda, söz konusu ihlal iddialarına ilişkin olarak birincil nitelikte herhangi bir delilin
bulunmamasının yanı sıra; gerek başvuruda yer verilen ihaleleri, gerekse KGM’den talep
edilen bilgilere ilişkin olarak gönderilen cevabi yazı ekinde yer verilen ihaleleri kazanan
teşebbüslerin incelenmesi neticesinde de, söz konusu teşebbüslerin danışıklı hareket
ettikleri kanaatini uyandıracak herhangi bir emareye de rastlanmamıştır. Anılan nedenlerle
önaraştırma konusu iddialara ilişkin olarak soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı
kanısına varılmıştır. 360
11-44/959-312
9
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
- Bazı teşebbüslerin ihale şartnamesine aykırı davrandıkları yönündeki iddiaların 4054
sayılı Kanun kapsamında olmadığına,
- Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından yapılan otokorkuluk ihalelerine katılabilmek için
aranan bazı belgelere sadece belirli teşebbüslerin sahip olması nedeniyle diğer
teşebbüslerin bu ihalelere katılamadıkları yönündeki iddialar bakımından herhangi bir
işlem tesisine gerek olmadığına,
- Söz konusu ihalelerde danışıklı hareket edildiğine ilişkin iddialar bakımından 4054 sayılı 370
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin
reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy