Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-3-150 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-44/989-335
Karar Tarihi : 3.8.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit
GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER: Çağlar Deniz ATA, Nesrin SAĞLAM
C. ŞİKAYET
EDEN : -Aydın SEZER
Kayışdağıyolu Cad. Kayışdağı İş Merkezi No:91/8
İçerenköy / İstanbul
20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
Et ve Balık Kurumu
Oğuzlar Mahallesi Ceyhun Atıf Kansu Caddesi 1370. Sk.
No: 10 Balgat / Ankara
E. DOSYA KONUSU : Et ve Balık Kurumu’nun, bayilik vereceği mağazalarla
yaptığı sözleşmelerde ve şartnamelerde tek bir markaya ait terazi, pos
makinesi, yazar kasa, kıyma makinesi, kesintisiz güç kaynağı, soğutucu gibi
ürünlerin kullanılması zorunluluğu getirerek rekabeti kısıtladığı iddiası.
30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle;
- Et ve Balık Kurumu (EBK)’nun, bayilik verecek olduğu mağazalarda kullanılacak
terazi, pos, yazar kasa, kıyma makinesi, kesintisiz güç kaynağı, soğutucu gibi
demirbaşların belirli bir marka ve firmadan temin edilmesini sağlayacak şekilde
şartname hazırladığı,
- Başbakanlık ve ilgili kurumlara yapılan şikâyetleri hafifletmek amacıyla EBK’nin
şartnamede bazı değişiklikler yaptığı ancak değişikliklerin tek firmayı “kayırma”
anlayışını değiştirmediği,
- EBK’nin, mevcut mağazalardan da farklı firmaların ürünlerini tercih edenlere
değişiklik yapmaları için Temmuz ayına kadar süre verdiği 40
ifade edilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.6.2011 tarih ve 4183 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 23.6.2011 tarih ve 2011-3-150/İİ-11-370.ÇDA sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 6.7.2011 tarih ve 11-41/869-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
11-44/989-335
2
İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 23.7.2011 tarih ve 2011-50
3-150/ÖA-11-370.ÇDA sayılı Önaraştırma Raporu 1.8.2011 tarih ve REK.0.17.00.00-
110.02.02/258 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-44 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda özetle; Et ve Balık Kurumu’nun 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal etmediği, dolayısıyla şikâyete yönelik olarak
Kanunun 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı, kanaat ve
sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 60
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarının tespitinde tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve
nitelikleri bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate
alınmakta, ayrıca tespit edilen pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da
değerlendirilebilmektedir. Nitekim “İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz”da
(Kılavuz) 2010/4 sayılı “Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve 70
Devralmalar Hakkında Tebliğ”e atıfta bulunularak ilgili ürün pazarının tespitinde
dikkate alınacak olan unsurlar açıklığa kavuşturulmuştur.
Şikâyet konusu olay değerlendirildiğinde, ilgili ürün pazarları “pos kasa pazarı”,
“yazar kasa pazarı”, “barkod okuyucu pazarı” ve “barkodlu terazi pazarı” olarak
tanımlanabilecektir. Ancak, yapılacak olan değerlendirme açısından herhangi bir
farklılığa neden olmayacağından, dosya kapsamında kesin bir pazar tanımı
yapılmasına da gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar 80
Pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının
bölgesel bir farklılık göstermemesi nedeni ile ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak
balirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.2.1. EBK Hakkında Genel Bilgi
EBK 28.8.1952 tarih, 3/15597 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 1.10.1952 tarihinde 90
“Et ve Balık Kurumu” unvanı ile Ticaret Bakanlığına bağlı, tüzel kişiliği haiz,
faaliyetlerinde özerk, sorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir iktisadi devlet teşekkülü
olarak kurulmuştur. İktisadi devlet teşekkülü niteliği EBK’ye esas olarak iktisadi
alanda ticari esaslara göre faaliyet göstermek amacını yüklemekle birlikte, EBK’yi
20.5.1992 tarih, 3088 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile alındığı özelleştirme
kapsamından çıkaran 26.8.2005 tarih, 2005/104 sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu
Kararındaki; “...Şirketin yeniden yapılanması, AB normlarına uygun olarak
hayvancılık sektöründe düzenleyici ve destekleyici bir rol üstlenmesi...” hükmü ile
EBK’ye sektörde düzenleyici faaliyetlerde de bulunma yetkisi tanınmıştır. Nitekim,
11-44/989-335
3
anılan Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararının ardından, Yüksek Planlama Kurulunun 100
24.7.2006 tarih, 2006/T-25 sayılı kararı ile onaylanan EBK’nin yeni ana statüsünün
birinci maddesinde; “Kurumun yeniden yapılandırılarak, hayvancılık sektöründe
düzenleyici ve destekleyici bir rol üstlenmesi” içerikli hüküm getirilmiş, ayrıca faaliyet
konuları kapsamına; “Ülke hayvancılığını teşvik ederek istikrarlı bir şekilde
geliştirilmesine yardımcı olmak” hükmü eklenmek suretiyle EBK’ye düzenleyici
nitelikte görevler de yüklenmiştir.
EBK çiftçilerden hayvan alımı yapmakta, etin işlenmesi, satışı, şarküteri üretimi gibi
faaliyetlerde bulunmaktadır. Bu faaliyetlerinin yanı sıra, yukarıda yer verilen
düzenlemeler uyarınca tanınan ithalat yetkisi çerçevesinde EBK’nin sektördeki 110
faaliyetlerinin canlı sığır ve et ithalatı ile daha da genişlediği görülmektedir.
Bu faaliyetlerin yanı sıra EBK internet sayfası üzerinden karkas ve işlenmiş et
ürünlerinin alış ve satış fiyatları günlük olarak yayımlanmakta, söz konusu fiyatlar
başta üreticiler olmak üzere sektördeki diğer firmalar tarafından da gösterge fiyat
olarak değerlendirilmektedir.
I.2.2. EBK’nin Faaliyetlerinin 4054 sayılı Kanun Çerçevesinde Değerlendirilmesi
İktisadi hayatta etkinliğin sağlanabilmesini teminen sağlıklı rekabet ortamının 120
oluşturulmasını ve sürdürülmesini amaçlayan 4054 sayılı Kanun çerçevesinde
Kurum’un görev alanı, Kanun’un “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde “Türkiye
Cumhuriyeti sınırları içinde mal ve hizmet piyasalarında faaliyet gösteren ya da bu
piyasaları etkileyen her türlü teşebbüsün aralarında yaptığı rekabeti engelleyici,
bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma, uygulama ve kararlar ile piyasaya hâkim olan
teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye kullanmaları ve rekabeti önemli ölçüde
azaltacak birleşme ve devralma niteliğindeki her türlü hukukî işlem ve davranışlar,
rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit, düzenleme ve denetlemeye ilişkin
işlemler” olarak belirlenmiştir. 4054 sayılı Kanunda yer alan kuralların muhatabı olan
ekonomik birimler, eş anlatımla rekabet hukuku özneleri, “teşebbüs” kavramı altında 130
toplanmıştır. “Teşebbüs” 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde “Piyasada mal veya
hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bağımsız karar verebilen
ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil eden birimler” olarak tanımlanmakta olup,
tanımda teşebbüsün belirlenmesinde öne çıkan iki temel unsurun varlığı dikkat
çekmektedir. Bunlardan ilki “ekonomik faaliyeti yerine getirmek”, ikincisi ise anılan
ekonomik faaliyetin “bağımsız” olarak yürütülmesidir. 4054 sayılı Kanun ve
gerekçesinde yer alan hükümlerden söz konusu iki unsuru bünyesinde barındıran
ekonomik birimin, hukuki statüsünden bağımsız olarak, 4054 sayılı Kanun
kapsamında teşebbüs olarak kabul edileceği anlaşılmaktadır. Bu paralelde, 4054
sayılı Kanun’da kamu teşebbüslerinin de muhatap sayılacağı açıkça yer bulmamış 140
olsa da, Kanun’un 2. maddesinin gerekçesinde rekabet kurallarının kamu
teşebbüslerine de uygulanacağı belirtilmektedir. Bu noktada, yapılan açıklamalar
çerçevesinde kamu teşebbüslerinin devletten ayrı bir tüzel kişiliğe sahip olabileceği
gibi, merkezi, bölgesel veya yerel idare içerisinde yer alabileceğinin de kabulünün
gerektiği belirtilmelidir.
4054 sayılı Kanun’un, teşebbüs olma koşullarını taşıyan ekonomik birimleri, hukuki
statülerinden bağımsız olarak muhatap alacağı açıktır. EBK’nin ise başvuruya konu
faaliyetinin dayanağını, EBK’ye 4054 sayılı Kanun bakımından teşebbüs niteliğini
11-44/989-335
4
kaybettiren bir yasal veya idari düzenlemeden almadığı, bu çerçevede EBK veya 150
diğer kamu mercileri tarafından kamusal bir yetki kullanılmadığı anlaşıldığından,
EBK’nin ilgili faaliyeti 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmektedir.
I.2.3. Başvuru Konusu Eylemin 4054 sayılı Kanun Kapsamında
Değerlendirilmesi
Rekabet hukuku bağlamında üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında, belirli mal veya hizmetlerin
alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar dikey anlaşmalar
olarak adlandırılmaktadır. Dikey anlaşmalar ile getirilen kısıtlamaların, rekabeti
kısıtlayıcı etkilerinin yanı sıra, üretim ve dağıtım zincirinin alt seviyelerinde yer alan 160
oyuncuların anlaşma konusu markanın ticari konumunu geliştirmeye yönelik
güdüsünü teşvik etmek suretiyle fiyat dışı rekabeti ve hizmet kalitesini arttırıcı etki
yaratabildikleri iktisat literatürü ve rekabet hukuku uygulamasında kabul edilmektedir.
Dosya kapsamında yapılan inceleme sırasında, EBK ile görüşülerek ilgili sözleşme
ve ekleri istenmiş, sözleşme ve ekleri Kurumumuza 14.7.2011 tarih ve 5200 sayılı
yazı ile intikal etmiştir. Başvuruya konu bu sözleşme incelendiğinde 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında dikey anlaşma niteliğini haiz, beş yıl süreli bir
franchise sözleşmesinin mevzubahis olduğu görülmüştür. Elde edilen bilgilerden
anlaşıldığı üzere EBK, mevcut mağazalarına ek olarak, 100 kadar yeni mağazayı 170
franchise yöntemi ile faaliyete geçirmek istemekte ve franchise sistemine girmek
isteyen satış noktalarına franchise sözleşmesi ve teknik şartname aracılığı ile bir
takım yükümlülükler getirmektedir. Başvuruya konu iddia ise teknik şartnamede yer
verilen hükümlerin doğrudan değil, dolaylı olarak tek bir firmadan ilgili ürünlerin satın
alma yükümlülüğü sonucunu doğurduğudur.
2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik, Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği(Tebliğ)’nin 3. maddesinde rekabet etmeme
yükümlülüğü, alıcının anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya
hizmetleri üretmesini, satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen 180
doğrudan ya da dolaylı yükümlülük olarak tanımlanmaktadır. Dosya konusu olayda
da teknik şartnamede yer verilen hükümler ile, iddia edildiği üzere, ürünleri tek bir
firmadan satın alma sonucuna dolaylı olarak ulaşılmasının Tebliğ kapsamında
franchise alan konumundaki mağazaya getirilmiş bir rekabet etmeme yükümlülüğü
olacağı açıktır. Konu ile ilgili olarak aşağıda, 4054 sayılı Kanun ve ikincil mevzuat
kapsamında yapılan değerlendirmeye yer verilmiştir.
Sağlayıcı tarafından alıcıya rekabet etmeme yükümlülüğü getiren düzenlemeler
içeren dikey anlaşmaların ilgili hükümlerinin, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında yer aldığı kabul edilmektedir. Ancak Tebliğ’in uygulanmasına açıklık 190
getiren Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz (Kılavuz)’un 183. maddesinin (ii) bendinde
de belirtildiği üzere, “Franchise alanın satın aldığı mal ve hizmetlerle ilgili olarak
rekabet etmeme yükümlülüğü, bu yükümlülüğün franchise ağının ortak kimliğini ve
prestijini korumak bakımından gerekli olduğu hallerde Kanun’un 4. maddesinin
kapsamı dışındadır. Böyle bir durumda, rekabet etmeme şartının süresi de, franchise
anlaşmasının süresini aşmadığı takdirde 4. madde kapsamında bir sorun
yaratmayacaktır”. Dolayısıyla franchise veren tarafından, sahip olduğu franchise
ağının kimliğini ve prestijini korumak adına franchise alana getirilen ve sözleşme
11-44/989-335
5
süresi ile sınırlı rekabet etmeme yükümlülüğü, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamına girmeyecektir. 200
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden anlaşıldığı üzere; EBK, konuya ilişkin şikâyetçi
ile yaptığı ve şikâyetçi tarafından başvuru ekinde Kuruma ulaştırılan yazışmada
uygulamanın sebebini şöyle açıklamaktadır:
“ Franchising sisteminin hızlı ve etkili şekilde çalışması için sipariş, üretim, satış
süreçlerinin en iyi şekilde planlanması, imalat ve tevziat sürecinin en hızlı şekilde
yapılması gerekmektedir. Bu amaçla sisteme dahil olacak olan her Franchising
mağazası bir bütünün parçası olmalıdır.
Siparişler, satışlar, stoklar tüm mağazalarımızda tek bir barkod sistemi ile yapılmalı,
cari fiyatlar tüm mağazaların sistemlerine online olarak uygulanabilmelidir. Tüm 210
mağazalardaki satışların toplamı en kısa zamanda değerlendirilmek üzere Genel
Müdürlüğümüze ulaşmalıdır.”
Bu beyanlardan da görüldüğü üzere EBK, yukarıda belirtilen değerlendirme ile
uyumlu bir saikle, kuracağı franchise ağının kimliğini ve prestijini korumak adına
merkezi bir sistem dizayn etmiş, bu sistemin işlevsel olabilmesi için de sistemde
kullanılacak ürünlerin tüm satış noktalarında bitevi olması gerekliliğini getirmiştir.
Dolayısıyla, irdelenen rekabet etmeme yükümlülüğünün anlaşma süresi boyunca
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olmadığı kanaatine varılmıştır.
220
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy