Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-139 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-44/997-343
Karar Tarihi : 03.08.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖRLER : Özgür BAL, Gülçin DERE
C. BAŞVURAN : Kaan BAŞUSTA
Büyük İstanbul Otogarı, Doğu Çarşısı, Orta Kat B:46
Bayrampaşa/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : OMV Petrol Ofisi A.Ş.
Eski Büyükdere Cad. No:33-37 34398 Maslak/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Petrol Ofisi A.Ş. (POAŞ)’nin madeni yağlar konusunda
İstanbul Otogarı’nda tek bir distribütör belirleyerek talebi bu distribütöre
yönlendirdiği, ayrıca distribütörlerinin pasif satış yapmasını engellediği, satış 20
fiyatı ve koşullarını belirlediği ve denetlediği, satış bölgelerine müdahale ettiği, bu
suretle distribütörleri tahakküm altına alarak rekabeti engellediği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda; başvuru sahibinin İstanbul Otogarı’nda petrol
ürünleri ticareti alanında faaliyet gösterdiği, İstanbul Otogarı’nın bulunduğu mevkiin
Kırali Petrol adlı distribütörün bölgesinde yer aldığı, Otogar’daki talebin POAŞ tarafından
bu firmaya yönlendirildiği, anılan şirketin distribütörlerinin pasif satış yapmasını
yasakladığı ve onları tahakküm altına aldığı, Petrol Ofisi markalı madeni yağların satış
ve alış fiyatları ile koşullarını belirlediği ve denetlediği, sabit fiyat belirlediği ve satış
bölgesine müdahale ettiği, böylelikle distribütörler arasındaki POAŞ ürünlerine ilişkin
rekabeti engellemek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal 30
ettiği iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.04.2011 tarih ve 3230 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 30.05.2011 tarih ve 2011-4-139/İİ-11-360-EA sayılı İlk
İnceleme Raporu, 09.06.2011 tarih ve 11-36 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı
Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 15.07.2011 tarih ve 2011-4-139/ÖA-11-259.ÖB sayılı
Önaraştırma Raporu 18.07.2011 tarih ve REK.0.08.00.00-110.02.02/330 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 11-44 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; dosya konusu iddialara yönelik olarak POAŞ 40
hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
11-44/997-343
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı “otomotiv madeni yağları pazarı”
olarak tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar 50
İlgili ürün niteliğindeki madeni yağlar, sahip olunan dağıtım kanalları ve servisler
aracılığıyla tüm Türkiye’ye satılmakta ve rekabet koşulları ülke genelinde homojen bir
görünüm arz etmektedir. Bu nedenle, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler
I.2.1. POAŞ Yetkilileri ile Yapılan Görüşme
Raportörlerin şirket yetkilileri ile yaptıkları görüşmede, POAŞ’ın satış ve dağıtım sistemi
hakkında bilgi alınmıştır. Buna göre, yetkililer tarafından, mevcut madeni yağ dağıtım
kanallarının, distribütörler, istasyonlar ve doğrudan satış olarak ayrılabileceği; doğrudan
satış kanalları arasında kamu kuruluşlarının bulunduğu, bu kuruluşların ihale ile alım
yaptığı (askeriye, belediye gibi), buna ilaveten, büyük sanayi kuruluşları, fabrikalar gibi 60
teknik destek ve özel hizmet gerektiren alıcılarının da bulunduğu; fiyat stratejileri ile ilgili
olarak doğrudan toplu satış yapılan sanayi kuruluşları gibi nihai tüketicilerde fiyatın çok
daha düşük olduğu, ihalelerde de rekabetin çok fazla olduğu belirtilmiştir. Yetkililer,
ayrıca, madeni yağlar pazarında POAŞ’ın 2010 yılı pazar payının yaklaşık %...
olduğunu; satışlarının yaklaşık %...’ının distribütörlere, %...’inin POAŞ istasyonlarına,
geri kalanının ise büyük sanayi kuruluşları gibi doğrudan nihai tüketiciye yapıldığını ifade
etmişlerdir.
Yetkililerce, ayrıca POAŞ’ın yaklaşık olarak 30 adet distribütörünün bulunduğu; bu
distribütörlerin herhangi bir münhasırlıklarının bulunmadığı ve başka markaların
ürünlerini de satabildikleri; distribütörler açısından coğrafi olarak bölgesel bir 70
sınırlamanın da bulunmadığı ifade edilmiştir. Son olarak görüşmede yetkililer
distribütörlerin diledikleri müşteriye satış yaptığını ve yapmasının gerektiğini
düşündüklerini belirtmişlerdir.
I.2.2. Yerinde İnceleme Sırasında POAŞ’tan Elde Edilen Belgeler
POAŞ’ta gerçekleştirilen yerinde incelemede, raportörlerce teşebbüse ait son dönem
madeni yağ distribütörlük sözleşme örnekleri alınmıştır. Söz konusu sözleşmelerde,
yukarıda yetkililerin ifade ettiği şekilde herhangi bir münhasırlık hükmü ile aktif satış
yasağı veya bunlara yol açacak hükme rastlanmamıştır.
Yapılan yerinde incelemede, şikayet konusu pasif satışların yasaklandığını gösterir
herhangi bir bilgi veya belgeye rastlanmamıştır. Mevcut distribütörlük sisteminde aktif 80
satış yasağının da bulunmadığı ayrıca yetkililerce belirtilmiştir.
Öte yandan Petrol Ofisi markalı madeni yağların piyasadaki konumunun tespiti
bakımından Nielsen şirketine ait Haziran 2011 tarihli piyasa araştırması incelenmiştir.
Anılan araştırma verilerinden, Petrol Ofisi markalı madeni yağların marka bilinirliği
bakımından Castrol, BP, Shell ve Mobil’den sonra beşinci sırada olduğu ve bu markanın
ağır ticari araçlar grubunda daha fazla tercih edildiği anlaşılmaktadır.
11-44/997-343
3
I.2.3. POAŞ Tarafından Gönderilen Fatura Örnekleri
POAŞ’ın konuya ilişkin yazısı ve ekindeki toplam 60 adet fatura örneğinin
incelenmesinden; 90
- Kartal-İstanbul’da faaliyet gösteren Dayıoğlu Petrol Ürünleri San. Dağ. Paz. ve Tic. Ltd.
Şti.’nin 2010-2011 yılları arasında Ankara, Rize, Adapazarı, Trabzon, Siirt, Kocaeli,
Gaziantep, Van, Malatya, Balıkesir ve Yalova illeri ile İstanbul ilinde Esenler,
Bayrampaşa, Şişli, Etiler, Büyükçekmece, Merter, İkitelli, Bağcılar, Fatih, Pendik,
Beykoz, Sultanbeyli ve Ümraniye bölgelerine satış yaptığı,
- Merkezi Bağcılar, Şubesi ise Başakşehir-İstanbul’da bulunan Kırali Otomotiv ve Petrol
Ürünleri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’nin 2010-2011 yılları arasında İstanbul ilinde
Bağcılar, Tuzla, İçerenköy, Y.Dudullu, İkitelli, Topçular, Başakşehir, Çatalca, Çorlu ve
Alibeyköy bölgelerine satış yaptığı,
- Merkezi Kadirli/Osmaniye’de, Şubesi ise Yüreğir/Adana’da bulunan Kuşcuoğlu Madeni 100
Yağ. San. Tic. Ltd. Şti.’nin 2010-2011 yılları arasında Nevşehir, Mersin ve Tarsus’a satış
yaptığı,
- Gaziantep’te bulunan Üç-El Madeni Yağ. ve Otomotiv Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti.’nin
2010-2011 yılları arasında Osmaniye’ye satış yaptığı,
- Ankara’da bulunan Aslanlar Nakliyat Taahhüt Petrol Pazar ve Tic. Ltd. Şti.’nin 2010-
2011 yılları arasında Kayseri’ye satış yaptığı,
- Kayseri’de bulunan Çavdarlar Petrol San. Tic. ve A.Ş.’nin 2010-2011 yılları arasında
Ankara’ya satış yaptığı,
- Kastamonu’da bulunan Elif Motorlu Araçlar Petrol Ürünleri Oto Aksesuarları Nakliye
Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti.’nin 2010-2011 yılları arasında Ankara’ya satış yaptığı, 110
- Tekirdağ’da bulunan Oto Salih Petrol Ürünleri Otomotiv ve Gıda Mad. San. Tic. Ltd.
Şti.’nin 2010-2011 yılları arasında İstanbul İlinde Bağcılar/Esenler, Bağcılar/Güneşli ve
Beylikdüzü bölgelerine satış yaptığı,
anlaşılmıştır. Dolayısıyla POAŞ bayilerinin bulundukları bölge dışına satış yapmakta
oldukları neticesine varılmıştır.
Diğer taraftan, POAŞ tarafından Kurum’a gönderilen ve 2011 yılının Nisan-Temmuz
ayları arasında en çok satılan 4 ürüne ait toplam 66 adet fatura örneğinin
incelenmesinden, POAŞ bayileri tarafından, her bayi bazında aynı ürünün farklı
müşterilere farklı fiyatlardan sunulmuş olduğu görülmektedir. Şöyle ki, POAŞ
bayilerinden Dayıoğlu Petrol Ürünleri San. Dağ. Paz. ve Tic. Ltd. Şti., Kırali Otomotiv ve 120
Petrol Ürünleri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., Üç-El Madeni Yağ. ve Otomotiv Ürünleri San.
Tic. Ltd. Şti., Çavdarlar Petrol San. Tic. ve A.Ş. ile Aslanlar Nakliyat Taahhüt Petrol
Pazar ve Tic. Ltd. Şti.’nin “Maximus Turbo Dizel S 15W/40”, “Maximus Süper Dizel S
20W/50”, “Hidrolik Fren Yağı DOT 3 20X1/2 LT KOLİ” ve “Maximus T. Dizel Extra
15W/40” markalı ürünleri, her ürün bazında farklı müşterilere farklı fiyatlardan satışa
sunmuş oldukları anlaşılmaktadır.
I.3. Değerlendirme
Yukarıda yer verildiği üzere şikâyetin konusunu, POAŞ’ın distribütörlerinin pasif
satışlarını kısıtladığı ve fiyatlarını belirlediği iddiası oluşturmaktadır. Yapılan yerinde
11-44/997-343
4
incelemede elde edilen POAŞ’ın hali hazırdaki 27 adet distribütörü ile imzalamış olduğu 130
sözleşme örneklerinde, söz konusu dağıtıcıların aktif satışlarını kısıtlayıcı hükümler
bulunmadığı gibi pasif satışlarını sınırlayan ifadelere de rastlanmamıştır. Nitekim şirket
yetkilileri aktif satışlarını sınırlayan ve münhasırlık getiren uygulamalarının
bulunmadığını ayrıca ifade etmişlerdir.
Diğer taraftan, elde edilen fatura örneklerinin incelenmesinden, gerek İstanbul ilinde
gerekse diğer illerde bulunan dağıtıcıların kendilerinden görece uzak mesafelerde yer
alan müşterilere satışlar yaptıkları ve bu satışların her ürün bazında farklı fiyatlardan
gerçekleştirildiği de görülmektedir. Dolayısıyla mevcut fatura örnekleri doğrultusunda
söz konusu dağıtıcıların bulundukları bölge dışına ve serbestçe belirledikleri fiyatlardan
satış gerçekleştirdikleri anlaşılmaktadır. Yapılan yerinde incelemelerde yukarıdaki 140
tespitlerin aksini gösterir herhangi bir bilgi veya belgeye de rastlanmamıştır.
Yukarıda belirtildiği üzere, yapılan piyasa araştırmalarına göre Petrol Ofisi markalı
madeni yağların bilinirlik ve kullanım bakımından diğer markalara göre nispeten alt
sıralarda yer aldığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, bilinirlik ve marka imajı bakımından alt
sıralarda yer alan bir firmanın fiyat stratejisi bakımından piyasada rekabetçi bir tutum
izlememesi neticesinde önemli oranda müşteri kaybedeceği söylenebilir. Bu doğrultuda
Petrol Ofisi markalı bir madeni yağ konumundaki ürün için piyasadaki önemli rekabetçi
unsurun fiyat olduğu ifade edilebilir. Bu çerçevede, rekabetçi fiyatlarla birlikte farklı
bölgelerden gelebilecek taleplerin karşılanmasının firmanın satışını artırmaya yönelik
olacağı anlaşılmaktadır. 150
Belirtilen bilgi ve değerlendirmeler çerçevesinde, mevcut dosya bakımından POAŞ
tarafından madeni yağ dağıtıcılarının pasif satışlarının kısıtlandığı ve fiyata ilişkin
koşulların belirlendiğine ilişkin uygulamalara rastlanmadığından şikâyetin reddi gerektiği
sonucuna ulaşılmaktadır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy