REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-82 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-45/1065-367
Karar Tarihi : 17.08.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Dr. Murat ÇETİNKAYA
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : Esin AYGÜN, Burcu CAN 10
C. BAŞVURAN : Met Teknik İthalat İhracat San. ve Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Elif UYSAL
Kuşdili Cad. Sevimli İşhanı K:4 No:91 Kadıköy/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : TOFAŞ Türk Otomobil Fabrikası A.Ş.
Büyükdere Cad. No:145 Tofaş Han Zincirlikuyu/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: TOFAŞ Türk Otomobil Fabrikası A.Ş. (TOFAŞ)’nin yetkili
servislerinde kullanılacak ekipman ve teçhizat için yayınladığı listelerde Met Teknik
Makine İthalat İhracat San. ve Tic. Ltd. Şti. (Met Teknik)’nin distribütörlüğünü yaptığı
markalara yer vermediği, şikayetçinin rakibi olan bir başka teşebbüsün ürünlerine 20
yer verdiği ve bu suretle rekabeti sınırladığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda;
- Met Teknik’in Türkiye distribütörlüğünü yaptığı ve TOFAŞ’ın önceki ekipmanlar
listesinde yer alan, halihazırda da TOFAŞ yetkili bayilerinin bazıları tarafından kullanılan
Car-o-liner markalı şasi düzeltme sistemleri ve buna ilişkin aksesuarların mevcut ekipman
listelerinden çıkarıldığı,
- Met Teknik tarafından dağıtımı yapılan iki punta kaynak makinesi markasına (Car-o-
liner ve Pei Point) ilişkin olarak, adı geçen teşebbüs tarafından uzun süredir TOFAŞ’a
yönelik tanıtım çalışmaları yapıldığı halde söz konusu markalara ekipman listesinde yer
verilmediği, 30
- Punta kaynak makinelerinin test edilmesi için belirlenen yetkili servisin yeterli altyapıya
sahip olmaması sebebiyle test işleminin gerçekleştirilemediği, belirtilen hususta başvuru
sahibinin kusuru bulunmamasına karşın ilgili markaların tavsiye listesi kapsamına
alınmadığı,
- TOFAŞ’ın tavsiye ekipman listelerinde Met Teknik tarafından dağıtımı yapılan başka
ekipman ve cihazların hala yer aldığı, ancak işaret edilen durumun listeden çıkarılan
ekipman ve parçalar için başvuru sahibinin hukuki yollara başvurmasına engel teşkil
etmeyeceği,
- TOFAŞ’ın tavsiye ekipman listelerinde yer verdiği resim ve teknik ekipman
standartlarının belirli bir firmanın ürünlerine ait olduğu, söz konusu durumun TOFAŞ 40
bayilerinin satın alma sürecinde listede belirtilen markaya yönlendirilmesine ve rekabetin
kısıtlanmasına yol açtığı,
11-45/1065-367
2
- TOFAŞ tarafından yetkili servislere gönderilen talimat ile ekipman listelerinde yer alan
ekipmanlardan başka marka ve modellerden satın alınmamasının istendiği, aksi halde söz
konusu ekipmanların değerlendirmeye alınmayacağının belirtildiği
iddialarına yer verilmiştir. Dolayısıyla başvuruda özet olarak, TOFAŞ tarafından yetkili
bayilere gönderilen ve bakım onarım hizmetlerinde kullanılacak ekipmanlara ilişkin
standartları öngören listelerde Met Teknik’in faaliyetlerini zorlaştırıcı uygulamalarda
bulunulduğu ileri sürülmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.03.2011, 23.03.2011 ve 28.03.2011 50
tarihlerinde, 2044, 2242 ve 2373 sayılar ile giren başvuru üzerine hazırlanan 25.04.2011
tarih ve 2011-4-82/İİ-11-360.EA sayılı İlk İnceleme Raporu, 04.05.2011 tarih ve 11-28
sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 02.08.2011 tarih ve 2011-4-82/ÖA-11-360.EA sayılı
Önaraştırma Raporu 09.08.2011 tarih ve REK.0.18.00.00-110.02.02/372 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 11-45 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; başvuru konusu iddialara ilişkin olarak 4054
sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer 60
verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Başvuru konusu iddialar esas itibariyle TOFAŞ tarafından dağıtımı yapılan Fiat marka
araçların bakım ve onarım hizmetlerinde kullanılan ekipman ve bahse konu ekipmanın
parça ve aksesuarlarına ilişkindir. Bununla birlikte Met Teknik tarafından dağıtımı yapılan
ve motorlu araçların bakım ve onarımı hizmetlerinde kullanılan şasi düzeltme ve punta
kaynak makineleri ile söz konusu cihazlara ilişkin parçaların, TOFAŞ tarafından dağıtımı
yapılan araçlar dışındaki motorlu araçların bakım ve onarım hizmetlerinde de kullanımı 70
mümkündür. Met Teknik tarafından sağlanarak dağıtımı yapılan ekipman ve cihazlar, binek
ve hafif ticari araç segmentindeki motorlu taşıtların bakım ve onarımına yönelik
hizmetlerde kullanılmaktadır. Buna ek olarak anılan ekipman ve cihazların motorlu
taşıtların bakım ve onarım hizmetleri pazarında faaliyet gösteren teşebbüslere tedarik
edilmesi ve bu hizmetlerin sunumu bakımından taşıdıkları önem dolayısıyla motorlu
taşıtların bakım ve onarım hizmetleri pazarının da ikinci bir ilgili ürün pazarı olarak
belirlenmesi mümkündür.
Bu itibarla bu dosya bakımından ilgili ürün pazarları marka bazında belirlemeye
gidilmeksizin, “binek ve hafif ticari araç segmentinde yer alan motorlu taşıtların bakım ve
onarım hizmetlerine yönelik ekipman tedariki pazarı” ve “binek ve hafif ticari araç 80
segmentinde yer alan motorlu taşıtların bakım ve onarım hizmetleri pazarı” olarak
belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Binek ve hafif ticari araç segmentinde yer alan motorlu taşıtların bakım ve onarım
hizmetlerine yönelik ekipmanın Türkiye’nin her yerine tedarik edilebildiği ve bu hizmetlerin
Türkiye’nin her yerinde sunulabildiği dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak
belirlenmiştir.
11-45/1065-367
3
I.2. Tespitler
I.2.1. Met Teknik Tarafından Sunulan Bilgi ve Belgeler
Met Teknik’ten elde edilen belgelerde; 90
- TOFAŞ yetkili servisi Poyraz Otomotiv’in İzmir ve Aydın’daki işletmeleri için Met Teknik
ile akdettiği, iki adet punta kaynak makinesi, iki adet sinerjik gaz altı kaynak makinesi ve iki
adet plazma kesicinin satın alınmasına ilişkin sözleşmelerin, “TOFAŞ tarafından cihaz
alımlarının durdurulduğu, TOFAŞ’ın kendisinin fiyat alarak bayilerine sunacağı ve satışı
kendi bünyesinde oluşturacağı” gerekçesiyle iptalini talep ettiği,
- Rize’de faaliyet gösteren TOFAŞ yetkili servisi Oto Ak’ın punta kaynak makinesi alımı
için Met Teknik’e yapmış olduğu siparişi, TOFAŞ tarafından ilgili ürünün uygunluğu
onaylanmadığı gerekçesiyle iptal ettiği,
- TOFAŞ’ın ekipman listelerinden Car-o-Liner marka şasi düzeltme sistemlerinin
çıkarılması ve Met Teknik tarafından dağıtımı yapılan punta kaynak makinelerinin listeye 100
dahil edilmemesi üzerine TOFAŞ’a ihtarname çekilerek “listeden çıkarma işleminin
herhangi bir gerekçeye dayanmadığı, punta kaynak makinelerine ilişkin TOFAŞ tarafından
yapılması öngörülen test uygulamasının ise testi gerçekleştirecek TOFAŞ bayisinin elektrik
tesisatının söz konusu cihazı çalıştırmaya yetmemesi sebebiyle yapılamadığı, TOFAŞ’ın
mevcut uygulamalarının haksız rekabete yol açtığı ve listelerin düzeltilmesi gerektiği”
hususlarının ilgili tarafa bildirildiği, buna karşın TOFAŞ tarafından ihtarnameye verilen
cevapta “ekipman listelerin Fiat marka araçların bakım onarım hizmetlerinde kullanılacak
cihazlara ilişkin tavsiye listeler olduğu, bu itibarla söz konusu araçların servis hizmetlerinde
hangi teknik özellikteki ekipmanların kullanılabileceğinin TOFAŞ tarafından öngörülmesinin
olağan bir durum olduğu, punta kaynak makinelerinin test edilememesine ilişkin olarak 110
şebeke elektriğine dahi cevap veremeyen bir ekipmanın listeye dahil edilmemiş
olmasından dolayı TOFAŞ’ın sorumlu tutulamayacağı, ayrıca halihazırda ekipman
listesinde birçok firmanın yanında Met Teknik’in de ekipman ve parçalarının halen mevcut
olduğu”nun belirtildiği
hususlarına yer verilmiştir.
Met Teknik tarafından sunulan bilgi ve belgelere ek olarak, ilgili tarafa gönderilen bilgi
isteme yazısı kapsamında aşağıda belirtilen hususlarda bilgi alınmıştır:
- Met Teknik, TOFAŞ tarafından dağıtımı yapılan motorlu araçlara yönelik yedek parça
tedariki alanında faaliyet göstermemektedir.
- Met Teknik tarafından dağıtımı yapılan ve motorlu araçların bakım ve onarımı 120
hizmetlerinde kullanılan şasi düzeltme ve punta kaynak makineleri ile söz konusu cihazlara
ilişkin parçaların, TOFAŞ tarafından dağıtımı yapılan araçlar dışındaki motorlu araçların
bakım ve onarım hizmetlerinde de kullanımı mümkündür.
- Met Teknik tarafından sağlanarak dağıtımı yapılan ekipman ve cihazlar, binek ve hafif
ticari araç segmentindeki motorlu taşıtların bakım ve onarımına yönelik hizmetlerde
kullanılmaktadır.
- Met Teknik’in ekipman tedarik ettiği motorlu araç üretici ve ithalatçıları, yetkili
servislerinde kullanılacak ekipman ve cihazları farklı yöntemlerle belirlemekte ve yetkili
servislerine tavsiye etmektedir. Değinilen yöntemler şunlardır:
(İstisnai olarak) ekipmanların distribütör ya da üretici tarafından satın alınması ve yetkili 130
bayilere dağıtılması,
11-45/1065-367
4
Distribütör ya da üreticinin lisansı altında üretim ya da ithalat yaptığı yabancı üreticinin
tavsiye listesini aynen tercüme etmesi,
Tavsiye listelerine teknik kriterlerin yanında marka ve modellerin de eklenmesi yahut
yalnızca teknik kriterlerin belirtilmesi.
- Met Teknik Türkiye’de faaliyet gösteren motorlu taşıt üretici ve ithalatçılarının neredeyse
tamamına ekipman sağlamaktadır. Teşebbüsün müşterilerinden bazıları şunlardır:
…
- Met Teknik'in müşteri portföyünde TOFAŞ yetkili servisleri ile yaptığı ticaretin payı, her
yıl değişmekle birlikte, % … seviyesini aşmamaktadır. 140
I.2.2. TOFAŞ Tarafından Sunulan Bilgiler
TOFAŞ’ın konuya ilişkin yazılarında yer alan hususlara aşağıda yer verilmiştir:
- TOFAŞ, kurmuş olduğu Fiat satış ve satış sonrası dağıtım sistemlerinde, 2005 yılında
pazar payını tespit için yaptırmış olduğu bir araştırmaya dayanarak, niceliksel seçici
dağıtım sistemini tercih etmiştir. 2005-2006 yıllarında 2005/4 sayılı Tebliğ kapsamında
dağıtım sisteminin seçimi esnasında Fiat marka servis ağının pazar payı %... ve Fiat
marka yedek parça satış ağının pazar payı %... olup, inceleme döneminde söz konusu
pazar paylarının halen 2005/4 sayılı Tebliğdeki eşik oranı olan %30’un altında bulunduğu
tahmin edilmektedir.
- TOFAŞ servislerinde bulunması gereken bakım onarım ekipmanlarına ilişkin listenin 150
hazırlanmasında; TOFAŞ servislerinde fabrika üretim kalitesine uygun şekilde hizmet
verebilmelerini sağlayacak nitelikteki ekipmanların yer almasının gerekliliği göz önünde
bulundurulmuştur.
- Ekipman listeleri hazırlanırken, herhangi bir markaya ait ekipmanının listede yer alması
için öncelikle üretim koşullarını ve müşterinin beklentilerini karşılayacak düzeyde belirlenen
kalite hedeflerine uygun olarak hizmet verebilecek teknik kapasitede ekipmanların
seçilmesi istenmiştir. Her ekipman için marka ve modelden bağımsız belirlenen minimum
standartlar temel özellikler olarak ekipman listesinde detaylarıyla yer almaktadır. Bu
özelliklerin oluşturulmasında ve ekipmanın seçiminde ekipman ve cihazların ergonomik,
verimli, güncel teknolojik gereksinimlere sahip olması, iş yapış hızı, tekrarlanabilirliği, 160
makinenin kullanım ömrü (garanti süresi), yapılan işin kalite hedeflerini sağlayabilmesi,
makinenin üretim koşulları (piyasada bilinirliği olmayan veya güvenirliliği olmayan marka
olmaması) ve üzerinde kullanılan donanım-detay parçaların kalitesi ve menşei, çevre ve
insan sağlığına etkisi, arızalanması durumunda kolay tamir edilebilirliği ve yedek parça
bulunabilirliği, makineyi satan veya dağıtan firmanın verdiği satış sonrası hizmetlerin içeriği
(Türkiye distribütörü olması) ve Türkiye genelinde satış sonrası teşkilatının yaygınlığı,
ekipmanı satan firmanın müşterilerine verdiği hizmetin kalitesi ve alınan geri bildirimler gibi
kriterler dikkate alınmıştır.
- Listeler, Fiat Group Automobiles SpA (FGA)’nın ekipman listesinde yer alan ekipman ve
cihazların teknik özelliklerine dayanmaktadır. 170
- Tavsiye edilen ekipman listesinde, aşağıda yer alan tedarikçi ve/veya üretici konumunda
olan firmaların ürünlerine yer verilmektedir.
1. Met Teknik
…
11-45/1065-367
5
- Söz konusu listedeki firmalar, Fiat marka araçların teknik özellikleri ve kalite şartlarını
diğer firmalara göre daha fazla karşılayan firmalar olup, aynı zamanda örnek niteliğindedir.
Nitekim bu tavsiyeler çerçevesinde birçok yetkili servis liste dışındaki firmalardan eşdeğer
nitelikte cihaz tedarik etmektedir.
- Bakım ve onarım hizmetlerinde kullanılan ekipman ve cihazlar TOFAŞ tarafından değil,
yetkili servisler tarafından tedarik edilmektedir. Yetkili servisler, tedarikçi firmalar ile 180
görüşerek kendilerine uygun ekipmanları seçmekte ve satın alma - tedarik süreçlerini
kendi tercihleri doğrultusunda gerçekleştirmektedir. Bununla birlikte, sadece Fiat marka
araçlara özgü … cihazı sözü edilen listelerde bulunmayıp, Fiat’tan temin edilmekte ve
bayilere (yetkili servislere) satılmaktadır.
- Tavsiye edilen ekipman listesi içerisinde her bir ekipmanın kullanım şartları “standart”
tanımı altında yer almaktadır. Bu tanım içerisinde o ekipmanın; “temel standart (zorunlu)” ,
“isteğe bağlı”, “tavsiye edilen” bilgileri detaylarıyla yer almaktadır. Zorunluluk koşulu ise
TSE veya Fiat bayilik ve yetkili servislik standartlarından kaynaklanmaktadır. Tek bir
firmaya veya markaya bağımlılık söz konusu olmadığı gibi, teknik tanımlar içerisinde
kaldığı teyit edilen ekipmanlar için alternatif firma ve/veya markalar da yer almaktadır. 190
Ekipman listesinde toplam on farklı firma yer almış olup, bunların yanında eşdeğer nitelikli
başka markaların da servisler tarafından satın alınıp kullanması, diğer bir ifadeyle
(standartları sağladığı teyit edilmek kaydıyla) tavsiye edilen liste dışındaki her marka veya
firmanın ürününün de kullanımı mümkün bulunmaktadır.
- Met Teknik tarafından dağıtımı yapılan ve daha önce TOFAŞ’ın ekipman sirkülerinde yer
alan Car-o-Liner markalı şasi düzeltme sistemleri ile aksesuar ve ekipmanların yeni
yayınlanan sirkülerde yer almamasının gerekçesi; tavsiye listeden bilgisayar ölçümlü
tezgâhların çıkarılarak yalnızca kalıp sistemli universal tezgâhlara yer verilmiş olmasıdır.
Daha önce listelerde yer alan bilgisayar ölçümlü tezgâhların kullanımının çok karmaşık
olması ve kaporta personelinin eğitim seviyelerinin çok düşük olması (azami ilköğretim) 200
nedeniyle servis ağı içerisinde kullanılmadığı veya etkin kullanılamadığı, bu sebeple de atıl
duruma düşmüş olduğu TOFAŞ tarafından tespit edilmiştir. Buna karşın kalıplı universal
tezgâh düşük eğitim seviyesine sahip personelce bile kolayca kullanılabilmektedir. Sözü
edilen hususa ek olarak, Car-o-Liner marka tezgâha sahip servis noktalarında Met Teknik
tarafından yeni modeller için yapılması gereken güncellemelerin yapılmadığı ve
tezgâhların bu anlamda da atıl duruma düştüğü ve teknik olarak kullanılabilirliklerini yitirdiği
tespit edilmiştir. Belirtilen gerekçelerle ekipman listelerinde kalıplı üniversal tezgâhlar
tavsiye edilmiştir. Met Teknik firmasının Car-o-Liner markasında kalıplı universal tezgahı
bulunmadığından, belirtilen ekipman kaleminde Met Teknik ürünleri listeye dahil
edilmemiştir. Nitekim eski listelerde yer alan, Yardımcılar firmasının BlackHawk markalı 210
bilgisayarlı tezgâhları da bu sebeple listeden çıkarılmıştır.
- Söz konusu liste değişikliklerine rağmen Met Teknik firmasına ait başka cihaz ve
ekipmanlar listelerde yer almaya devam etmektedir. Nitekim en pahalı ürünlerden biri olan
ve Met Teknik tarafından da sağlanan “boya ve astar kabini” hâlâ ekipman listesinde yer
almaktadır.
I.2.3. Yapılan Görüşmelerde Elde Edilen Bilgiler
Raportörler, önaraştırma sürecinde başvuru dilekçesinde adı geçen ve İzmir ve Aydın
illerinde Fiat yetkili servisi olarak faaliyet gösteren Poyraz Otomotiv, motorlu taşıtların
bakım ve onarım hizmetlerinde kullanılan cihazların tedariki alanında faaliyet gösteren ve
Fiat servislerine ekipman tedarik eden Yardımcılar Otomotiv ve Rize’de Fiat yetkili servisi 220
olarak faaliyet gösteren Oto Ak yetkilileri ile görüşmeler yapmışlardır. Ayrıca, Ankara’da
11-45/1065-367
6
faaliyet gösteren Fiat bayisi Ağaçlı Petrol ve Tic. Ltd. Şti. (Ağaçlı Petrol)’den konu ile ilgili
bilgi alınmıştır. Söz konusu görüşmelerde yetkililerce;
- Fiat marka araçların bakım ve onarım hizmetlerinde kullanılacak ekipman ve ekipmanlara
ilişkin yedek parçaların bayi tarafından tedarik edildiği, sözü edilen cihazların TOFAŞ
tarafından sağlanmadığı,
- Tavsiye ekipman listelerinde ekipman markalarının yer almadığı, yalnızca servis
hizmetinin Fiat marka araçların teknik özelliklerine uygun şekilde gerçekleştirilebilmesi
amacıyla ekipmanların niteliklerine yönelik standartların öngörüldüğü, yetkili servislerin
belirtilen standartları karşılamak kaydıyla tercih ettikleri herhangi bir markanın cihazlarını 230
kullanabildiği, dolayısıyla distribütör tarafından ekipman markalarına yönelik herhangi bir
tespit yapılmasının söz konusu olmadığı,
- TOFAŞ tarafından hazırlanan tavsiye ekipman listelerinde öngörülen kriterlerin belirli bir
markaya işaret etmediği, belirtilen standartları sağlayan birden fazla marka alternatifinin
bulunabildiği
ifade edilmiştir.
Ayrıca Poyraz Otomotiv tarafından; bakım onarım hizmetlerinde kullanılan punta kaynak
makinelerine ilişkin olarak yakın tarihte bir marka değişikliğine gittikleri, Met Teknik ile
yapılan sözleşmeyi iptal ettikleri, söz konusu iptalin gerekçesinin adı geçen teşebbüs
tarafından dağıtımı yapılan cihazın teknik özelliklerinin, sundukları hizmet bakımından 240
uygun ve yeterli olmadığına karar vermeleri olduğu, belirtilen hususta TOFAŞ’tan herhangi
bir talimat alınmadığı ifade edilmiştir.
Benzer şekilde Oto Ak tarafından; ekipmanları tercih ederken fiyat ve teknik özellikler
bakımından en avantajlı olan markanın belirlenmesi yöntemini uyguladıkları belirtilmiştir.
Bu çerçevede punta kaynak makinesi alımı sürecinde markalar incelenirken, öncelikle Oto
Ak’ın servis hizmetlerinde çalışan teknik personelin ve bununla birlikte diğer servisler ile
bakım onarım hizmetleri alanında faaliyet gösteren ve konuya ilişkin teknik bilgisi bulunan
kişilerin görüşlerine başvurulduğu ifade edilmiştir. Sözü edilen süreçte aralarında Met
Teknik, Yardımcılar ve Bakırcı firmalarının da bulunduğu çeşitli teşebbüslerin ürünlerini
inceledikleri, netice olarak punta kaynak makinesini Yardımcılar’dan satın aldıkları 250
hususunda bilgi verilmiştir. Ayrıca işaret edilen değerlendirme sürecine yönelik olarak
TOFAŞ’tan herhangi bir talimat alınmadığı belirtilmiştir.
Bundan başka, Yardımcılar tarafından verilen bilgiye göre, teşebbüs Fiat yetkili servislerine
yönelik tedarik faaliyetlerinde herhangi bir sorun yaşamamaktadır. Sözleşme iptali,
tedarikin durdurulması gibi bir uygulamayla karşılaşılmamıştır.
Son olarak, Ağaçlı Petrol ile yapılan görüşmede hâlihazırda kalıplı universal tezgâh
kullanıldığı ifade edilmiş ve bilgisayarlı tezgâh kullanımı için mevcut kaporta personelinden
daha eğitimli ve bilgisayar bilgisi olan personelin bulunmasının gerekliliğine dikkat
çekilmiştir.
I.3. Değerlendirme 260
Başvuru konusu iddialar, TOFAŞ’ın yetkili servislerine gönderdiği tavsiye niteliğindeki
ekipman listelerinde Met Teknik tarafından dağıtımı yapılan şasi düzeltme sistemi cihazına
yer vermediği, punta kaynak makineleri bakımından ise yine Met Teknik tarafından
dağıtımı yapılan markaların listelere dahil edilmediği, TOFAŞ’ın tavsiye ekipman
listelerinde yer verdiği resim ve teknik ekipman standartlarının belirli bir firmanın ürünlerine
ait olduğu, söz konusu durumun TOFAŞ bayilerinin satın alma sürecinde listede belirtilen
11-45/1065-367
7
markaya yönlendirilmesine yol açtığı ve bu suretle rekabetin kısıtlandığı hususlarına
ilişkindir.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu 270
etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu
eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri” yasaklanmıştır1. Bu kapsamda
“Rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet
gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması yahut
piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi”, yasaklanan haller arasındadır. Dolayısıyla iddia
konusu hususlar, 4054 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri kapsamında düzenlenmiş
bulunmaktadır. Öte yandan, yeni motorlu taşıtların, bunların yedek parçalarının ya da tamir
ve bakım hizmetlerinin alımı, satımı veya yeniden satımını konu edinen ve dikey
sınırlamalar içeren dikey anlaşmalara ilişkin düzenlemeler 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar
Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile 280
düzenlenmiştir. Tebliğ çerçevesinde “Bağımsız teşebbüs”, doğrudan ya da dolaylı olarak
araçların bakımı ve onarımı ile iştigal eden teşebbüsleri, özel servisleri, onarım aracı ve
ekipmanı üreticilerini, bağımsız yedek parça üretici ve dağıtıcılarını, teknik bilgi
yayımcılarını, otomobil kulüplerini, yol yardımı veren teşebbüsleri, test hizmeti veren
teşebbüsleri ve servisler için eğitim veren teşebbüsleri ifade etmek üzere tanımlanmıştır.
Onarım aracı ve ekipman tedariki ile iştigal eden Met Teknik firmasının 2005/4 sayılı Tebliğ
kapsamında bağımsız teşebbüs olarak değerlendirilebileceği anlaşılmaktadır. Bundan
başka, şikâyet konusunun doğrudan etkilendiği alan olan TOFAŞ ve yetkili servisleri
arasındaki ilişkinin de 2005/4 sayılı Tebliğ kapsamında olduğu muhakkaktır. Bu nedenle
yapılan değerlendirmelerde 2005/4 sayılı Tebliğ hükümleri esas alınmıştır. 290
Öncelikle TOFAŞ’ın kurmuş olduğu Fiat satış sonrası dağıtım sisteminin Tebliğ’e uygun
olup olmadığı değerlendirilmiştir: 2005/4 sayılı Tebliğ’in “Muafiyetin Genel Koşulları”
başlıklı 4. maddesinde;
“Muafiyet hükümleri, dikey anlaşmanın aşağıdaki koşulları taşıması kaydıyla sağlayıcının
motorlu taşıt veya yedek parça ya da bakım ve onarım hizmeti sağladığı ilgili pazardaki
pazar payının %30’u; motorlu taşıtların dağıtımı için niceliksel seçici dağıtımın tercih
edildiği anlaşmalarda ise %40’ı geçmemesi durumunda uygulanır. Niteliksel seçici dağıtım
sistemi oluşturan anlaşmalar için pazar payı eşiği bulunmamaktadır.
Tek elden sağlama yükümlülüğü içeren dikey anlaşmalarda muafiyet, alıcının anlaşma
konusu malları ve hizmetleri aldığı ilgili pazardaki payının %30’u aşmaması koşuluyla 300
uygulanır.”
hükmü yer almaktadır. Buna göre Tebliğ kapsamına giren herhangi bir anlaşmanın grup
muafiyetinden yararlanabilmesi için gerekli olan önkoşulun pazar payı eşiklerine bağlı
olarak uygun dağıtım sisteminin benimsenmesi olduğu anlaşılmaktadır. TOFAŞ, kurmuş
olduğu Fiat satış ve satış sonrası dağıtım sistemlerinde, 2005 yılında pazar payını tespit
için yaptırmış olduğu bir araştırmaya dayanarak, niceliksel seçici dağıtım sistemini tercih
1 Dosya konusu iddialar bakımından ilgili ürün pazarları olarak kabul edilebilecek “binek ve hafif ticari araç
segmentinde yer alan motorlu taşıtların bakım ve onarım hizmetlerine yönelik ekipman tedariki pazarı”nda
TOFAŞ faaliyette bulunmadığından ve ”binek ve hafif ticari araç segmentinde yer alan motorlu taşıtların
bakım ve onarım hizmetleri pazarı”nda birden fazla sağlayıcının servis ağına bağlı çok sayıda teşebbüs
bulunmasından hareketle, TOFAŞ’ın hakim durumda olmadığı sonucuna ulaşılmış ve 4054 sayılı Kanun’un
6. maddesi kapsamında bir değerlendirme yapılmamıştır. Nitekim, Met Teknik'in müşteri portföyünde
TOFAŞ’ın yetkili servisleri ile yaptığı ticaretin payının, her yıl değişmekle birlikte, % ... seviyesini aşmaması
da Met Teknik’in farklı sağlayıcılarla çalıştığını göstermektedir.
11-45/1065-367
8
etmiştir. Dosya mevcudu bilgilere göre, 2005-2006 yıllarında 2005/4 sayılı Tebliğ
kapsamında dağıtım sisteminin seçimi esnasında Fiat marka servis ağının pazar payı %...
ve Fiat marka yedek parça satış ağının pazar payı %... düzeyinde olup, inceleme tarihinde
söz konusu pazar payları halen 2005/4 sayılı Tebliğdeki eşik oranı olan %30’un altında 310
bulunmaktadır. Esasen, bu tespitte, garanti döneminde yapılan satışların hesaplamaya
dâhil edilmeyeceği hususu dikkate alınarak, ilgili teşebbüsün yapmış olduğu beyan esas
alınmıştır. Bu çerçevede 2005/4 sayılı Tebliğ’de öngörülen eşiğin aşılmadığı
anlaşılmaktadır.
Başvuru konusu iddiaların niceliksel seçici dağıtım sistemini benimseyen bir sağlayıcı
bakımından nasıl değerlendirileceği ele alınması gereken bir diğer konudur. 2005/4 sayılı
Tebliğ kapsamında niceliksel ve niteliksel seçici dağıtım sistemlerinin tanımlarına yer
verilmektedir. Buna göre niceliksel seçici dağıtım sistemi, sağlayıcının, dağıtıcılarını veya
yetkili servislerini seçerken onların sayılarını doğrudan sınırlandıracak ölçütler kullandığı
seçici dağıtım sistemi olarak kabul edilmişken; niteliksel seçici dağıtım sistemi, 320
sağlayıcının, dağıtıcılar veya yetkili servisler için sadece niteliksel olan, anlaşma konusu
mal veya hizmetlerin niteliğinin gerektirdiği, dağıtım sistemine katılmak için başvuran tüm
aday teşebbüsler için aynı olacak şekilde belirlenen ve ortaya konan, ayrımcı bir biçimde
uygulanmayan ve dağıtıcıların veya yetkili servislerin sayısını doğrudan sınırlamayan
ölçütler kullandığı bir sistemdir. Niteliksel seçici dağıtım sistemi için pazar payı eşiği
öngörülmemiştir. Dolayısıyla ilgili tanımlardan ve her iki sistemin farklı pazar payı
eşiklerine bağlandığından yola çıkılarak, niceliksel seçici dağıtım sisteminde sağlayıcının
hareket alanının daha fazla olduğu sonucuna ulaşılabilir. Esasen bu farklılık ilgili Tebliğ’e
ilişkin Kılavuz ile getirilen açıklamalardan da anlaşılmaktadır. Buna göre, sağlayıcının,
yetkili servislerinin bakım-onarım hizmetlerini belirli bir kalitede ve belirli sürelerde yerine 330
getirebilecek nitelikte olmalarını isteyebileceği ve bu yönde hizmet gerekleri ile bağdaşan
niteliksel kriterler öngörebileceği, ancak sağlayıcının belirlenen sonuçlara ulaşmak için
gerekli olan ve yetkili servise herhangi bir esneklik tanımayan yükümlülükler getirmesi
halinde, özellikle de bu durum bakım-onarım hizmetlerinin maliyetini artırıyorsa, bu
kriterlerin niceliksel kriter olarak kabul edilebileceği Kılavuz’da açıklanmaktadır.
Dolayısıyla, sağlayıcının yetkili servislerin temin etmekle yükümlü oldukları ekipmanı
seçerken belirli bir markaya işaret etmesinin niceliksel bir kriter olarak ele alınabileceği
değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, böyle bir yükümlülüğün katı bir şekilde
uygulanmaması ve pazarda daha uygun koşullarla temin edilebilecek eşdeğerlerinin
mevcut olması halinde yetkili servislerin bu cihazları da temin etmeleri, özellikle birden 340
fazla markaya hizmet veren servisler bakımından önemlidir. Çok markalı yetkili servislerin
her markaya özgü teşhis cihazlarına sahip olmasının talep edilmesi halinde, ölçek
ekonomilerinden yararlanmalarının engellenebileceği ve böylece bakım-onarım
hizmetlerinde çok markalılığın da dolaylı olarak kısıtlanabileceği kanaatine varılmıştır.
Gerek TOFAŞ tarafından sunulan belgelerden gerekse yetkili servisler ile yapılan
görüşmelerden; halihazırda TOFAŞ tarafından uygulanan sistemin de bu doğrultuda
olduğu, TOFAŞ servislerinde bulunması gereken satış sonrası hizmet, tamir ekipman
listesinin hazırlanmasında ekipmanların teknik özelliklerinden yola çıkıldığı ve teknik
özellikleri sağlayan ekipmanların da yetkili servisler tarafından kullanımına müdahale
edilmediği anlaşılmıştır. 350
Yukarıda yer verilen bilgi ve belgeler çerçevesinde, başvuru konusu iddialara ilişkin olarak
4054 sayılı Kanun anlamında herhangi bir ihlal tespit edilmediği ve bu nedenle adı geçen
teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
11-45/1065-367
9
J. SONUÇ
Düzenlenen Rapor’a ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy